کتاب اسلام المسلم باسلام محمد خاتم الانبیاء - جلد 2
خواندن چهار رکعت نماز قبل از فرض عصر مستحبّ است و همچنین است خواندن آن (چهار رکعت) قبل از فرض عشاء و بعد از آن.
دلیل:
الله ﷻ رحمت کند کسی را که قبل از عصر چهار رکعت بخواند. صحیح ابن خزیمه ج2ص206سنن الترمذی ج2ص436سنن ابی داود ج4ص149
سنّت نگفتن آن به خاطر این است که در حدیث مداومت این چهار رکعت نیامده است. الهدایه و البنایه ج2ص509
و چهار رکعت قبل از عشاء نیز ذکر نشده و به خاطر عدم مداومت بر آن می باشد. الهدایه و البنایه ج2ص510
خواندن نماز نفل بیش از چهار رکعت با یک سلام، در روز مکروه است.
یعنی خواندن نماز به یک نیت و تکبیر تحریمه بیش از چهار رکعت مکروه است.
و سلام دادن به چپ و راست یک سلام محسوب می شود.
دلیل:
زیرا نصّی حدیث یا آیه ای در این باره وارد نشده است. البنایه ج2ص513
و چهار رکعتی خواندن نفل در شب و روز افضل است (یعنی با یک سلام چهار رکعت خواندن نفل از دو رکعت دو رکعت خواندن و یا شش رکعت شش رکعت خواندن بهتر است).
و در شب، خواندن بیش از هشت رکعت با یک سلام مکروه است.
دلیل:
از حضرت عائشه (رض) از نماز شب رسول الله ﷺ سؤال شد و ایشان فرمودند: وقتی نماز عشاء را با جماعت می خواندند به خانه بر می گشتند و چهار رکعت نماز می خواندند ....... سنن ابی داود ج4ص223
این دلیل بر نماز شب می باشد و دلیل برای نماز روز: از حضرت عائشه (رض) در باره ی نماز ضحی (نمازی که در وقت چاشتگاه یعنی بر آمدن آفتاب خوانده می شود) پرسیده شد و وی گفتند: بله؛ چهار رکعت می خواندند و اگر نیز دلش می خواست بیشتر می خواندند. سنن الکبری للبیهقی ج4ص155مسند امام احمد ج7ص137سنن ابن ماجه ج1ص439 )
اگر شخصی نماز نفل را شروع کند پس بر وی لازم و واجب است که آن را تمام کند.
دلیل:
ترجمه آیه: ای مؤمنان، از الله ﷻ و رسولش ﷺ اطاعت کنید و اعمال خود را باطل نکنید. سوره ی محمد آیه 33
در این جا نفل از اعمال صالح می باشد و ما مأمور هستیم که آن را تمام کنیم و اگر نیز آن را نقض کردیم باید آن را قضاء کنیم و ابطال عمل حرام است. البنایه ج2ص530
زیرا رسول الله ﷺبه حضرات عائشه و حفصه (رض) امر به قضاء روزه ی نفلی که شروع کرده و بعد افطار کرده بودند نمود.
مصنف ابن ابی شیبه ج2ص445سنن الکبری للبیهقی ج6ص344موطا مالک ج2ص189مجمع الزوائد ج3ص459مسند البزار ج12ص150
و نماز و روزه در معنی عبادت بودن یکسان می باشند.
اگر شخصی به گمان اینکه نماز فرضش را نخوانده و با این گمان نماز را شروع کند و بعد به خاطر بیاورد که آن فرض را اداء کرده است، در این صورت بر وی لازم نیست که آن را تمام کند و اگر نیز تمام کند برای وی نماز نفل حساب کرده می شود.
اگر شخصی نماز نفلی را شروع کند و نیّت وی هر چند رکعت که باشد، اگر نمازش را نقض کند (چه در شفع اول و چه در شفع دوم) بر وی قضاء دو رکعت واجب می شود.
دلیل:
زیرا هر شفع (دو رکعت) نفل نمازی جدا از شفع دیگر می باشد؛ گرچه با یک نیّت اداء شود.
الهدایه و البنایه ج2ص529البحر الرائق ج2ص40مراقی الفلاح ج1ص111مجمع الانهر ج1ص128
اگر شخصی نماز نفل چهار رکعتی را شروع کند و در دو رکعت اوّل قرائت را ترک کند پس نیّت وی باطل است؛ یعنی نمی تواند شفع دوم (دو رکعت دوم) را شروع کند.
پس همان دو رکعت را باید قضاء بکند. این نزد امام اعظم (رض) می باشد.
دلیل:
زیرا هر شفع نفل نمازی جداگانه است و ترک قرائت در یک رکعت حکمی است که در آن مجتهدین اختلاف دارند ولی در فساد نمازی که در دو رکعت آن قرائت ترک شده باشد خلافی نیست. الهدایه و البنایه ج2ص534
و نزد امام محمد (رض) ترک قرائت در یک رکعت نیّت را باطل می کند؛ یعنی نمی تواند شفع دوم را شروع کند.
دلیل:
زیرا شفع اول با ترک قرائت در یک رکعت بالاجماع باطل شد و تحریمه (نیّت) با فساد افعال باقی نمی ماند.
الهدایه و البنایه ج2ص532و533
و نزد امام ابویوسف (رض) تحریمه (نیّت) باطل نمی شود بلکه اداء آن باطل می شود.
دلیل:
زیرا قرائت رکن زائد نماز می باشد ولی از آنجا که اداء بدون قرائت صحیح نیست گفتیم که اداء فاسد است و نیّت باقی؛ پس شروع شفع دوم صحیح است. الهدایه و البنایه ج2ص533
نتیجه ی اقوال ائمه این می شود که در مسائلی چند، تعداد رکعاتی که باید قضاء شود، بنا بر قول هر یک از امامان (رض) متفاوت خواهد بود.
صورت مسئله به این طریق خواهد بود:
شخصی نیّت می کند که چهار رکعت نماز نفل اداء کند:
اگر آن شخص در شفع اول قرائت یک رکعت را ترک کند و در شفع دوم قرائت هر دو رکعت را ترک کند و یا قرائت یکی از آن ها را، پس نزد امام اعظم (رض) آن شخص باید چهار رکعت قضاء کند ولی نزد امام محمد (رض) دو رکعت را باید قضا کند.
و اگر در شفع اوّل قرائت هر دو رکعت را ترک کند، پس وی حقّ شروع شفع دوّم را ندارد؛ پس نزد امام اعظم (رض) و امام محمد (رض) باید دو رکعت قضاء کند و نزد امام ابویوسف (رض) هر شفعی که در آن ترک قرائت باشد آن شفع باید قضاء شود. پس اگر در هر دو شفع ترک قرائت یافت شود پس چهار رکعت قضاء کند و اگر در یک شفع ترک قرائت یافت شود پس همان شفع را قضاء کند.
اگر شخصی نماز نفل را با نیّت چهار رکعت شروع کند و بعد از رکعت دوم (برای التّحیات) ننشیند یا اینکه دو رکعت خوانده و نمازش را تمام کند، در این صورت قضاء بر وی واجب نیست.
دلیل:
گرچه هر شفع نفل نمازی جداگانه محسوب می شود ولی در اینجا نفل را مانند فرض در نظر گرفته شده است. شرح الوقایه عبیدالله بن مسعود ج1ص206
نفل را می توان در حال سواره بر وسیله ی نقلیه با ایماء خواند و به هر جهتی که می تواند رو کند آن قبله حساب خواهد شد.
ایماء: رکوع و سجود را با سر انجام دادن؛ یعنی به عنوان رکوع سر را تا نیمه خم می کنیم و برای سجده از آن بیشتر خم می کنیم.
دلیل:
از حضرت ابن عمر (رض): رسول الله ﷺرا دیدم
که رو به خیبر و در حالی که سوار بر الآغ است نماز می خواندند. (در مدینه خیبر خلاف جهت قبله می باشد).
مسند امام احمد ج2ص192معجم الطبرانی الکبیر ج12ص335مصنف ابن ابی شیبه ج2ص377مستخرج ابی عوانه بيان إباحة الوتر في السفر على الراحلة حيث ما توجهت بهمسندالطیالسی ج2ص410مسند الشافعی ج1ص74صحیح ابن حبان ج3ص332
این عمل (خواندن نماز در حال سواره) در خارج از آبادی صحیح است.
نفل را می توان نشسته خواند هر چند بر ایستاده خواندن قادر باشد.
دلیل:
رسول الله ﷺ: خواندن نماز به صورت نشسته ثوابش نصف نماز کسی است که ایستاده می خواند.
سنن النسائی الکبری ج1ص430معجم الطبرانی الکبیر ج12ص282الآثار لابی یوسف باب افتتاح الصلاهمسند امام احمد ج4ص440سنن ابن ماجه ج1ص388صحیح ابن خزیمه ج2ص235
و نفل را ایستاده شروع کرده و نشسته ادامه دادن مکروه است.
اگر در حالی که سوار بر وسیله ای است نماز را شروع کند و در حالت نماز از آن وسیله پائین آید، پس وی می تواند به نمازش ادامه دهد ولی اگر عکس این عمل باشد حقّ ادامه ی نماز را ندارد. (در پائین شروع کند و بخواهد باقی نماز را سواره بخواند).
دلیل:
زیرا احرام (نیّت) سواره بر این بود که اگر رکوع و سجود انجام دهد جائز است؛ پس با فرود آمدن رکوع و سجود را انجام داد ولی در حالت دوم وی انجام رکوع و سجود را بر خود لازم کرد که با سوار شدن از آن عاجز گشت؛ پس نمی تواند ادامه دهد. الهدایه و البنایه ج2ص548
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.