کتاب اسلام المسلم باسلام محمد خاتم الانبیاء - جلد 2
چگونگی کفن:
مسئله 378 ◄ 1) سنّت کفن برای مَرد سه لباس می باشد:
مسئله 379 ◄ 1-1) اِزار: سر تا پای میّت را در بر می گیرد و مقداری نیز از قد میّت بلندتر کرده می شود تا بتوان از بالای سر و زیر پای میّت بسته شود.
مسئله 380 ◄ 1-2) قَمیص: از گردن تا زیر زانو را می پوشاند؛ به این طریق که پارچه ای به اندازه ی دو برابر از گردن تا زیر زانو بریده و از وسط تا زده و از تای آن سوراخی ایجاد می شود تا سر میّت را از آن بیرون آورده شود.
مسئله 381 ◄ 1-3) لفافه: سر تا پای میّت را در بر می گیرد و مقداری نیز از قدّ میّت بلندتر کرده می شود تا بتوان از بالای سر و زیر پای میّت بسته شود.
دلیل:
رسول الله ﷺ در سه لباس (تکّه پارچه) کفن شدند. صحیح مسلم ج7ص9مسند امام احمد ج7ص61سنن ابی داود ج8ص425موطا مالک ج2ص54سنن الکبری للبیهقی ج5ص261
و علماء، پیچیدن پارچه ای به عنوان عمّامه بر سر میّت را مستحسن (نیک) دانسته اند.
دلیل:
ابن عمر (رض) اهل خود را در پنج کفن می پیچیدند و یکی از آن ها عمّامه بود. عمده القاری ج8ص48العرف الشذی شرح سنن الترمذی باب ما جاء فی کم کُفِّنَ النبی ؟التمهید ج22ص140مصنف عبدالرزاق ج3ص420الاوسط ابن المنذر ذِکْرُ تَکْفِینِ الْمَیِّتِ فِی ثَوْبٍ وَاحِدٍ
مسئله 382 ◄ 2) کفن زن پنج جامه می باشد:
دلیل:
دختر رسول الله ﷺ وفات یافتند و رسول الله ﷺ در ورای درب ایستاده بودند و زنان دختر ایشان را غسل می دادند و رسول الله ﷺ این پنج پارچه را به عنوان کفن می دادند. مسند امام احمد ج7ص524سنن ابی داود ج8ص432السنن الصغری للبیهقی باب التکفین و التحنیط
مسئله 383 ◄ 3) کفن کفایه (اگر پارچه به اندازه ی کافی نباشد) برای مرد اِزار و لفافه است (یعنی اگر در این دو پارچه کفن کرده شود کافی است ولی سنّت رعایت کرده نمی شود).
دلیل:
در راه حجّ شخصی فوت شد و رسول الله ﷺ دستور دادند تا وی را در دو لباس بپیچند. صحیح بخاری ج1ص425مستخرج ابی عوانه بَابُ صِفَةِ الْکَفَنِ إِذَا مَاتَ الْمُحْرِمُ وَغُسْلِهِ وَحَظْرِ تَخْمِیرِ وَجْهِهِ وَرَأْسِهِمسند امام احمد ج1ص539مسند الطیالسی ج3ص76سنن النسائی الصغری ج5ص215
مسئله 384 ◄ 4) و برای زن؛ ازار، لفافه و خمار (کفن کفایه). الهدایه و البنایه ج3ص203اللباب فی شرح الکتاب ج1ص95الجوهره النیره باب المیتفتح القدیر ج2ص115
مسئله 385 ◄ به خاطر اینکه کفن پخش نشود بسته می شود.
دلیل:
بخاطر حفظ کشف عورت. الهدایه و البنایه ج3ص201البحر الرائق ج2ص183اللباب فی شرح الکتاب ج1ص95مجمع الانهر ج1ص178
مسئله 386 ◄ نماز جنازه فرض کفایه می باشد.
دلیل:
رسول الله ﷺ بر نجّاشي نماز خواندند. مسند امام احمد ج5ص608سنن الترمذي ج4ص88سنن الصغري للنسائي ج4ص373سنن ابن ماجه ج1ص491
فرض کفایه بودن آن به اجماع امّت ثابت است. اعلاء السنن ج6ص2555شرح النووی علی المسلم ج7ص19
مسئله 387 ◄ 1) تعریف فرض کفایه: یعنی فرضی که بر گردن همه ی مسلمانان است ولی اگر چند نفر از آنان آن را انجام دهند، از گردن همه ی آن ها ساقط می شود و اگر کسی انجام ندهد، همه گناه کارند.
مسئله 388 ◄ 2) طریقه ی نماز جنازه:
دلیل:
رسول الله ﷺ در نماز جنازه گاهی چهار و یا پنج یا شش یا هفت یا هشت تکبیر می گفتند و وقتی خبر وفات نجّاشی آمد، با صحابه (رض) بر وی نماز خواندند و در آن نماز چهار تکبیر گفتند و بعد از آن، در طول حیات خود، بر چهار تکبیر ثابت بودند. تلخیص الحبیر ج2ص101سبل السلام ج2ص721نصب الرایه باب الجنائزنیل الاوطار ج4ص89عمده القاری ج8ص115
رسول الله ﷺ: وقتی بر میّت نماز می خوانید با اخلاص برای وی دعاء کنید. سنن ابی داود ج8ص496صحیح ابن حبان ج4 ذِکرُ الأمرِ لمن صلَّی علی میتِ أن یُخْلِصَ له الدُّعَاءَسنن الکبری للبیهقی ج5ص370سنن ابن ماجه ج1ص480
در نیّت بگوید: برای الله ﷻ می خوانم و دعاء برای این میّت. رد المختار ج1ص432البنایه ج3ص215
مسئله 389 ◄ همه ی این ها ایستاده انجام می شود.
مسئله 390 ◄ 3) در نماز جنازه قرائت قرآن نیست.
دلیل:
از صحابه (رض) (حضرات عمر (رض) و علی (رض) و ابن عمر (رض) و ابوهریره (رض)) و از تابعین (عطاء و طاووس و سعید بن مسیب و ابن سیرین و ابن جبیر و الشعبی و حکم رحمة الله علیهم اجمعین) بر کسی که در نماز جنازه قرائت می کرد انکار می کردند و خودشان نیز نمی خواندند. البنایه و الهدایه ج3ص215عمدة القاری ج8ص139
مسئله 391 ◄ 4) دعای نماز جنازه:
اگر میّت (مرده) فرد بالغ باشد، این دعاء خوانده می شود:
اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِحَيِّنَا وَ مَيِّتِنَا، و شَاهِدِنَا و غَائِبِنَا و صَغِيرِنَا و كَبِيرِنَا، و ذَكَرِنَا و أُنثَانَا. اللَّهُمَّ مَنْ أحْيَيْتَهُ مِنَّا فَأحْيِهِ عَلَى الإسْلاَمِ، وَ مَنْ تَوَفَّيْتَهُ مِنَّا فَتَوَفَّهُ عَلَى الإيمَانِ. برحمتك يا ارحم الراحمين. سنن ابي داود ج8ص498مسند امام احمد ج3ص58سنن الترمذي ج4ص63صحيح ابن حبان ج4 باب ذِكرُ ما يدعو المرءُ به في الصَّلاة على الجنائِزِسنن الكبري للبيهقي ج5ص372سنن ابن ماجه ج1ص480المستدرك علي الصحيحين ج1ص510مسند امام ابي حنيفه ج1ص250
ای الله ﷻ؛ ببخش و مورد غرفان قرار ده کسانی از ما را که زنده اند و کسانی را که مرده اند و کسانی را که حاضر هستند و کسانی را که غائب هستند و مردان ما را و زنان ما را و ای الله ﷻ؛ هر آن کس را که از ما زنده می گردانی (به دنیا می آید) بر راه اسلام قرار ده و هر آن کس از ما را که می میرانی آن را بر ایمان قرار ده. قبول کن دعای ما را بخاطر رحمتت ای رحم کننده ترین رحم کننده ها.
مسئله 392 ◄ 5) و اگر میّت فرد نابالغ باشد، این دعاء خوانده می شود:
اللَّهُمَّ اجْعَلهُ لَنا فَرَطَاً وّ اجْعَلهُ لنا أجراً وّ ذُخْراً وّاجْعَلهُ لَنا شافِعَاً وّ مُشفّعَاً برحمتك يا ارحم الراحمين. عون المعبود شرح سنن ابي داود ج8ص496البحر الرائق شرح كنز الدقائق ج 2ص183شرح الوقايه علي القاري كتاب الصلاةمجمع الانهر ج1ص182
و اگر دختر نابالغ بود:
اللَّهُمَّ اجْعَلها لَنا فَرَطَاً وّ اجْعَلها لنا أجراً وّ ذُخْراً وّ اجْعَلها لَنا شافِعَاً وّ مُشفّعَاً برحمتك يا ارحم الراحمين
ای الله ﷻ؛ (این میّت نابالغ را) برای ما فرط (کسی که پیش از کاروان و جلوتر از آن ها می رود، تا در رسیدن کاروان کار آن ها را روبراه کند، به آن فرط گویند) در آخرت بگردان و آن را برای ما اجر و ذخیره برای آخرت بگردان و آن را برای ما شفاعت کننده (شافع: کسی که نزد دیگری می خواهد که تقصیرات تو را ببخشد) بگردان و شفاعت وی را قبول کن؛ قبول کن دعای ما را بخاطر رحمتت ای رحم کننده ترین رحم کننده ها.
مسئله 393 ◄ جایگاه امام در برابر سینه ی میّت می باشد. (این کار از مستحبّات می باشد). المبسوط السرخسی ج2ص58
دلیل:
زیرا قلب مکان ایمان است و با این کار اشاره بر ایمان وی می شود. البحر الرائق ج2ص183حاشیة الطحطاوی علی مراقی الفلاح ج1ص305الهدایه و البنایه ج3ص224
مسئله 394 ◄ برای امامت اوّل حاکم احقّ است. (حقّ به سلطان می رسد).
دلیل:
حضرت حسین (رض) به سعید بن العاص (رض) در جنازه ی حضرت حسن (رض) گفتند: امامت کن که اگر سنّت نبود تو را نمی گذاشتم امامت کنی. (سعید بن العاص امیر (حاکم) بود). سنن الکبری للبیهقی ج5ص344تلخیص الحبیر ج2ص101سیر اعلام النبلاء ج4ص377
مسئله 395 ◄ بعد از حاکم، امام جماعت میّت بر امامت احقّ می باشد.
دلیل:
وقتی حضرت عمر (رض) شهید شدند حضرت عثمان (رض) و حضرت علی (رض) خواستند بر جنازه ی وی امامت کنند. در این حال صهیب (رض) به آن ها گفتند: عقب بایستید که من بیشتر از شما برای نماز فرائض حضرت عمر (رض) امامت کرده ام (من اولی هستم) و امامت کردند. المستدرک علی الصحیحین ج3ص98
مسئله 396 ◄ بعد از آن ولیّ میّت (ترتیب میّت بر اساس ترتیب عصبات است. عصبه کسی که بعد از اصحاب فرض از میّت ارث می گیرد و ترتیب آن ها اوّل جزء میت (پسر، پسرِ پسر میّت ....) بعد اصل میّت (پدر میّت و پدر پدر میّت ....) بعد جزء پدر میّت (عموهای میّت) بعد جزء جد میّت (عموهای پدر بزرگ میّت)).
مسئله 397 ◄ و اگر به کسی دیگر برای امامت اجازه داده شود جائز است.
دلیل:
زیرا تقدّم و امامت حقّ ولیّ است؛ پس حقّ دارد دیگری را نیز تقدیم کند. الهدایه و البنایه ج3ص228فتح القدیر ج2ص120
مسئله 398 ◄ اگر کسانی غیر از ولی بر میّت نماز بخوانند، ولیّ این حقّ را دارد که نماز جنازه را دوباره بخواند.
دلیل:
زیرا این نماز حقّ اولیاء میّت می باشد. الهدایه و البنایه ج3ص211فتح القدیر ج2ص120
مسئله 399 ◄ بعد از خواندن ولیّ بر میّت، کس دیگری حقّ خواندن نماز جنازه را بر آن میّت ندارد.
دلیل:
زیرا فرض با خواندن ولیّ انجام شد و نفل کردن به نماز جنازه نیز غیرمشروع است. الهدایة و البنایة ج3ص211مراقی الفلاح شرح نور الایضاح ج1ص305الجوهرة النیرة کتاب الصلاةغرر الحکام باب الجنائز
مسئله 400 ◄ اگر کسی را بدون اینکه بر وی نماز جنازه بخوانند دفن کنند، مادامی که گمان این نرود که وی ریخته (گوشت و پوست وی) باشد، بر قبر وی نماز خوانده می شود.
دلیل:
رسول الله ﷺ بر (قبرستان) بقیع وارد شدند و قبر تازه ای را دیدند و پرسیدند این قبر چه کسی است؟ صحابه (رض) گفتند: قبر فلانی است. پس حضرت ﷺ وی را شناختند و گفتند: چرا به من خبر ندادید؟ گفتند: شما خواب بودید و روزه دار و ما دلمان نیامد شما را اذیّت کنیم. حضرت ﷺ فرمودند: دیگر این کار را نکنید. نبینم کسی از شما بمیرد و مرا خبر نکرده باشید؛ زیرا نماز من بر وی رحمت است. بعد پیش قبر رفتند و ما (صحابه (رض)) نیز پشت سر ایشان صف کشیدیم و حضرت ﷺ با چهار تکبیر بر آن قبر نماز خواندند. سنن ابن ماجه ج 1ص489المسند الجامع باب یزید بن ثابتعمدةالقاری ج4 ص229مسند امام احمد ج5ص526 و ج4 ذِکرُ الخبرِ الدَّالِّ علی أن العِلَّةَ فی صلاة المصطفی
مسئله 401 ◄ نماز جنازه در حال سواره بودن جائز نیست.
دلیل:
زیرا نماز جنازه از بعضی جهات مانند نمازهای دیگر می باشد مانند وجود تحریمه و.... . الهدایة و البنایة ج3ص227البحر الرائق ج2ص183حاشیة الطحطاوی ج1ص60مجمع الانهر ج1ص182
مسئله 402 ◄ خواندن نماز جنازه در مسجد مکروه است.
دلیل:
رسول الله ﷺ: هر کس بر میّت در مسجد نماز بگزارد چیزی (از ثواب) برای وی نیست. سنن ابی داود ج8ص478مسند امام احمد ج3ص301السنن الصغری للبیهقی بَابُ الصَّلاةِ عَلَی الْجَنَازَةِ فِی الْمَسْجِدِمسند الطیالسی ج2ص655
صالح (رض) گوید: کسانی را که رسول الله ﷺ و ابوبکر (رض) را دیده بودند را دیدم که اگر راهی نمی یافتند جز اینکه در مسجد بر میّت نماز بخوانند، نماز نخوانده و آنجا را ترک می کردند. مسند الطیالسی ج2ص655
مسئله 403 ◄ اگر میّت را بیرون مسجد گذاشته شود و مردم در داخل بایستند، مشائخ در کراهت این کار اختلاف کرده اند (بعضی از علماء گویند باز هم مکروه است و بعض دیگر گویند که کراهت ندارد).
دلیل:
زیرا ممکن است که مکروه بودن نماز جنازه در مسجد بخاطر این باشد که ممکن است به وسیله ی میّت مسجد ملوث (نجس) شود و به همین خاطر اگر میّت بیرون گذاشته شود، کراهت برداشته می شود و اگر دلیل کراهت نفس نماز خواندن باشد، با بیرون گذاشته شدن نیز کراهت برداشته نمی شود. الهدایة و البنایه ج3ص231
مسئله 404 ◄ 6) كيفيّت حمل (بردن) ميّت:
اگر چهار نفر باشند و تو یکی از آن ها باشی اوّل گوشه ی جلوی تابوت را بر دوش سمت راستت بگذار و بعد گوشه ی عقب آن را بر همان طرفت بگذار و بعد گوشه ی جلوی آن را بر دوش سمت چپت بگذار و بعد گوشه ی عقب آن را بر دوش سمت چپت بگذار (یعنی این کار را به صورت دورانی و هر گوشه ای را که گرفته می شود، ده قدم برداشته شود).
دلیل:
عبدالله ابن مسعود (رض): این کار (از چهار گوشه ی تابوت گرفتن) از سنّت است. سنن ابن ماجه ج1ص474سنن الکبری للبیهقی ج5ص325مصنف ابن ابی شیبة ج3ص168مسند الطیالسی ج1ص169مسند الامام ابی حنیفة ج1ص250
مسئله 405 ◄ در بردن میّت تسریع کرده شود ولی نباید یورغه رفت (با لرزش راه رفتن و تکان خوردن).
دلیل:
عبدالله ابن مسعود (رض): از رسول الله ﷺ در باره ی چگونگی بردن جنازه پرسیدیم؛ حضرت ﷺ جواب دادند: به حدّ خبب نرسد (یعنی سریع بروید ولی به حدّ تکان خوردن میّت نرسد)؛ زیرا اگر میّت از نیکان باشد وی را زودتر به جای نیکش رسانده اید و اگر از بدان باشد پس زودتر از هول (صدمات) دوزخ دور شده اید. مسند امام احمد ج1ص650سنن الترمذی ج4ص50سنن ابی داود ج8ص470سنن الکبری للبیهقی ج5ص330مسند ابی یعلی ج9ص87نیل الأوطار شرح منتقی الأخبار ج4ص103کنز العمال ج1ص3175تلخیص الحبیر فی أحادیث الرافعی الکبیر ج2ص101
مسئله 406 ◄ راه رفتن در پس جنازه مستحبّ است (وقتی میّت را می برند و شما نیز می خواهید بروید، پس مستحبّ است که عقب تر از میّت حرکت کنید).
دلیل:
رسول الله ﷺ: جنازه متبوع است نه تابع. مسند امام احمد ج1ص650سنن الترمذی ج4ص50سنن ابی داود ج8ص470سنن الکبری للبیهقی ج5ص330مسند ابی یعلی ج9ص87نیل الأوطار شرح منتقی الأخبار ج4ص103کنز العمال ج1ص3175تلخیص الحبیر فی أحادیث الرافعی الکبیر ج2ص101
مسئله 407 ◄ 7) نشستن قبل از اینکه جنازه گذاشته شود مکروه است.
دلیل:
رسول الله ﷺ: وقتی دنبال جنازه ای می روید، قبل از گذاشته شدن میّت بر زمین ننشینید. مسند امام احمد ج3ص427سنن ابی داود ج8ص457سنن الکبری للبیهقی ج5ص337مسند ابی یعلی ج2ص388
مسئله 408 ◄ 8) قبر را لحد کرده شود (لحد: گود کردن قبر به سمت قبله).
دلیل:
رسول الله ﷺ: لحد برای ما مسلمانان و پاره کردن زمین برای دیگران است. مسند امام احمد ج5ص479سنن الترمذی ج4ص98سنن ابی داود ج9ص25سن الکبری للبیهقی ج5ص279سنن النسائی الصغری 4ص384سنن ابن ماجه ج1ص496
مسئله 409 ◄ 9) و میّت را از طرف قبله داخل قبر گذاشته می شود.
دلیل:
رسول الله ﷺ به داخل قبری رفتند و میّت را از طرف قبله وارد قبر کردند. سنن الترمذی ج4ص114نیل الاوطار ج4ص125نصب الرایة باب الجنائز
مسئله 410 ◄ و کسی که میّت را در قبر می گذارد بگوید: «بسم الله و علی ملة رسول الله» (با نام الله ﷻ تو را می گذارم و به دین محمد ﷺ می سپارمت).
دلیل:
رسول الله ﷺ وقتی میّت را در قبر می گذاشتند این کلمات را می گفتند و به گفتن آن امر می کردند. (المستدرک علی الصحیحین ج1ص520 - صحیح ابن حبان ج4 ذکرُ ما یقولُ المرءُ إذا أراد أن یُدَلِّیَ أخاه فی حُفرته نسألُ اللَّه برکةَ ذلکَ الوقتِ - مسند امام احمد بن حنبل ج2ص106 - المسند الجامع باب الجنائز - الاوسط ابن المنذر باب ذکر التسمیة عند وضع المیت فی القبر - مسند ابی یعلی ج10ص129 - سنن النسائی الکبری ج6ص268)
مسئله 411 ◄ و میّت را به راست خوابانده و رویش را به طرف قبله گردانده می شود.
دلیل:
رسول الله ﷺ گناهان کبیره را شمردند و نام بردند که یکی از آن ها تعرّض به بیت الله الحرام بود و فرمودند: استحلال (بی حرمتی) قبله ی زندگان و مردگان یکی از آن ها می باشد. سنن الکبری للبیهقی ج5ص281جامع المسانید و المراسیل ج3ص369المستدرک علی الصحیحین ج1ص127سنن ابی داود ج8ص77
مسئله 412 ◄و اگر کفن بسته شده بود آن را باز کرده می شود.
دلیل:
رسول الله ﷺ به سمره (رض) امر کردند تا عقود کفن را از پسرش که فوت شده بود باز کند. سنن الکبری للبیهقی ج5ص278مراقی الفلاح شرح نور الإیضاح ج1ص305
زیرا دیگر خوف انتشار کفن نیست. الهدایة و البنایة ج3ص254
مسئله 413 ◄ و با خشت خام یا نی روی لحد چیده می شود.
دلیل:
زیرا برای حضرت رسول الله ﷺ از خشت خام استفاده کردند. المستدرک علی الصحیحین ج1ص515مسند البزار ج3ص309صحیح ابن حبان ج6ص169مصنف ابن أبی شیبة ج8ص567مسند الإمام أحمد ج1ص275
و نیز روایت شده است که دسته ای از نی نیز استفاده شده است. مصنف ابن أبی شیبة ج3ص214
مسئله 414 ◄ و روی آن خاک ریخته می شود.
مسئله 415 ◄ روی قبر را مانند کوهان شتر درست کرده می شود.
دلیل:
کسانی که قبر رسول الله ﷺ را دیده اند خبر دادند که قبر ایشان مسنم (مثل کوهان شتر) بوده است و مسطّح نبوده است و همچنین قبر حضرت ابوبکر (رض) و حضرت عمر (رض). صحیح البخاری ج1ص467مشکاة المصابیح ج1ص472الهدایة و البنایة ج3ص259مصنف ابن ابی شیبة ج3ص215نصب الرایه با الجنائز
مسئله 416 ◄ آداب خاک ریختن بر قبر:
خاک بیشتر از آنچه که از کندن قبر خارج شده باشد ریخته نشود. البنایه و الهدایه ج3ص257
خاک قبری را بر قبر دیگر حمل کرده نشود. البنایه و الهدایه ج3ص257
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.