کتاب اسلام المسلم باسلام محمد خاتم الانبیاء - جلد 4
مساقات (نگهداری درختان با گرفتن سهمی از میوه):
مساقات: سپردن درختان به کسی تا با گرفتن سهمی از میوه به آن رسیدگی کند.
شرایط صحت مساقات مانند شرایط مزارعه است ولی در یک مورد با مزارعه تفاوت دارد و آن این است که بدون ذکر مدت نیز مساقات درست است.
دلیل:
زیرا میوه در اوقات معینی برداشت میشود و وقت آن تقریباً معلوم است پس نیازی به ذکر مدت نیست. الهدایه ج4ص343
درصورتیکه مدتی برای مساقات ذکر نشود سررسید و انتهای مدت آن در اولین میوهای که میرسد میباشد.
دلیل:
زیرا هر عقد و قراردادی را وقت شروع و انتهایی وجود دارد و داخل قرارداد بودن چین اول میوه یقینی است پس همان اعتبار کرده میشود. البنایه ج11ص510
در مزارعهی چیزهایی مانند یونجه و هر آنچه که چندین بار برداشت میشود، سررسید آن با وقت برداشت تخم و بذر آن است مانند مساقات که سررسیدش با رسیدن میوه بود.
دلیل:
زیرا برای وقت رسیدن بذر برای این اشیاء مدت معلومی وجود دارد پس همان رسیدن به بذر انتهای عقد مساقات گفته میشود. الهدایه ج4ص343
اگر برای مساقات مدتی ذکر شود که در آنوقت رسیدن میوه غیرممکن باشد، ذکر این مدت مساقات را فاسد و غیر مشروع میگرداند.
دلیل:
زیرا تعیین این مدت باعث قطع شراکت میشود؛ زیرا مساقات شراکت در میوه است و در این مدت میوهای نیست تا شراکتی باشد پس فاسد است. الهدایه ج4ص343
اگر موعدی ذکر شود که در آنوقت، بعضیاوقات وقت چیدن میوه می¬رسد و بعضیاوقات نمی¬رسد، پس ذکر این نوع مدت درست است.
دلیل:
زیرا فوت شدن شراکت یقینی نیست، پس عقد مساقات درست است. الهدایه ج4ص343
اگر میوه در مدت ذکرشده نرسد، پس برای عامل اجر مثل ثابت میشود.
دلیل:
زیرا وقتی فاسد بودن عقد معلوم شد، پس اجر مثل لازم میشود. الهدایه ج4ص344
عقد مساقات درزمانی که موعد میوهچینی رسیده باشد درست نیست.
اگر وقت دروی محصول شده باشد در این وقت عقد قرارداد مزارعه صحیح نیست.
دلیل:
زیرا با انجام عمل است که عامل مستحق شراکت در میوه میشود و وقتی میوه رسیده باشد عمل عامل تأثیری در آن ندارد پس فاسد است. تبیین الحقائق ج5ص285
اگر صاحب درخت فوت شود درحالیکه میوه نارسیده باشد، عامل طبق قرارداد تا سررسید آن ادامه دهد.
دلیل:
زیرا در ادامهی عقد هیچ ضرری به ورثهی صاحب درخت نمیرسد ولی در فسخ قرارداد به عامل ضرر وارد میشود. تبیین الحقائق ج5ص285
اگر عامل فوت شود درحالیکه میوه نارسیده باشد، پس وارثان وی به قرارداد ادامه دهند.
دلیل:
زیرا در ادامهی قرارداد حفظ حق طرفین قرارداد میباشد. تبیین الحقائق ج5ص285
عقد مساقات بدون عذر فسخ نشود.
دلیل:
زیرا مساقات مانند اجاره است و اجاره بدون عذر فسخ نمیشود. درر الحکام شرح غرر الاحکام ج2ص329
عذرهایی که باعث فسخ عقد مساقات میشوند:
دلیل:
۱زیرا در صورت مریض شدن عامل اگر عقد لازم باشد وی مجبور به اجیر کردن کارگر میگردد و این به وی ضرر وارد میکند و الزام ضرر ممنوع است. مجمع الانهر شرح ملقتی الابحر ج2ص506
۲و 3- زیرا در ادامهی عقد، الزام ضرر بر صاحب زمین لازم میآید و الزام ضرر ممنوع است.
مجمع الانهر شرح ملقتی الابحر ج2ص506
اگر کسی زمینی را به دیگری برای کاشت درخت بدهد تا زمین و درخت بین آنها مشترک باشد، این قرارداد درست نیست و درصورتیکه این کار را انجام دهند برای عامل قیمت درختی که کاشته است و همچنین مزد کاشت واجب میشود.
دلیل:
زیرا در این عقد برای عامل قبل از انجام عمل الزام شراکت است و این کار ممنوع است و همچنین عامل در مقابل دریافت اجرت عمل نموده است و این عقد فاسد شد پس اجر عمل و قیمت درخت لازم میشود. مجمع الانهر شرح ملقتی الابحر ج2ص506
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.