کتاب احسان المحسن بإحسان خاتم الانبیاء
تفسیر البغوی:
﴿ تَقْشَعِر ﴾ تضطرب وتشمئز،
پوست آنها مضطرب و جمع می شود (پوستشان می کشد).
﴿ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ﴾ والاقشعرار تغير في جلد الإنسان عند الوجل والخوف،
الاقشعرار یعنی تغییری در پوست انسان که هنگام ترس در وی پیدا می شود.
وقيل: المراد من الجلود القلوب، أي: قلوب الذين يخشون ربهم،
وگفته شده است که منظور از پوست، قلوب می باشد یعنی قلب کسانی که از الله ﷻ می ترسند.
﴿ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ ﴾ أي: لذكر الله، أي: إذا ذكرت آيات العذاب اقشعرت جلود الخائفين لله، وإذا ذكرت آيات الرحمة لانت وسكنت قلوبهم، كما قال الله تعالى: "ألا بذكر الله تطمئن القلوب"( الرعد-28 ).
{ ثُمَّ تَلِینُ جُلُودُهُمْ....} یعنی به ذکر الله ﷻ، یعنی وقتی آیات عذاب را می شنوند پوست کسانی که از الله ﷻ می ترسند جمع می شود (از ترس). و وقتی آیات رحمت را می شنوند پوست و قلب آنها نرم شده و آرام می گیرد؛ همچنان که الله ﷻ می فرمایند {آگاه باشید که دلها به یاد الله ﷻ آرامش مییابد} ترجمه سوره رعد آیه 28
وحقيقة المعنى: أن قلوبهم تقشعر من الخوف، وتلين عند الرجاء.
حقیقت معنی آیه این است که قلب آنها نزد خوف جمع می شود و نزد رجاء (امید به رحمت) نرم می شود و آرام می گیرد.
عن العباس بن عبد المطلب قال: قال رسول الله صلى الله عليه: "إذا اقشعر جلد العبد من خشية الله تحاتت عنه ذنوبه كما يتحات عن الشجرة اليابسة ورقها".
از عباس بن مطلب (رض) گفت: رسول الله ﷺ فرمودند که وقتی پوست بنده ای از ترس الله ﷻ می لرزد، گناهان وی می ریزد همچنان که برگهای درخت خشکیده می ریزد.
بهذا الإسناد، وقال: "إذا اقشعر جلد العبد من خشية الله حرمه الله على النار".
با همین سند، آمده است که وقتی پوست بنده ای از خوف الله ﷻ بلرزد، الله ﷻ وی را بر آتش حرام می کند.
قال قتادة: هذا نعت أولياء الله نعتهم الله بأن تقشعر جلودهم وتطمئن قلوبهم بذكر الله، ولم ينعتهم بذهاب عقولهم والغشيان عليهم، إنما ذلك في أهل البدع، وهو من الشيطان.
این است صفت اولیاء الله، الله ﷻ صفت آنان را بیان کرد به اینکه: پوست آنها جمع می شود و چشمان آنها گریان می شود و قلب آنها با ذکر الله ﷻ آرام می گیرد، آنها را الله ﷻ به ذهاب عقل و بیهوشی موصوف نداشت. و آن (بیهوشی و ذهاب عقل) از اهل بدعت صادر می شود و این از شیطان است.
عن عبد الله بن عروة بن الزبير قال: قلت لجدتي أسماء بنت أبي بكر: كيف كان أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلّم يفعلون إذا قرئ عليهم القرآن؟
قالت: كانوا كما نعتهم الله عز وجل تدمع أعينهم وتقشعر جلودهم، قال فقلت لها: إن ناسًا اليوم إذا قرئ عليهم القرآن خر أحدهم مغشيًا عليه، فقالت: أعوذ بالله من الشيطان الرجيم.
از عبدالله بن عروة بن الزبیر (رض) گوید: به مادربزرگم اسماء بنت ابی بکر (رض) گفتم که اصحاب رسول اللهﷺ وقتی بر آنها قرآن خوانده می شد چه می کردند؟
وی جواب دادند: آنچنان بودند که الله ﷻ آنها را وصف فرمود چشم های آنها اشک می ریخت و پوستشان جمع می شد. به ایشان گفتم که امروزه مردمانی پیدا شده اند که وقتی بر آنها قرآن بخوانی بیهوش می شوند. پس وی جواب دادند: پناه می برم از شر شیطان رجیم.
حدثنا سعيد بن عبد الرحمن الجمحي أنا ابن عمر: مر برجل من أهل العراق ساقطًا فقال: ما بال هذا؟ قالوا: إنه إذا قرئ عليه القرآن أو سمع ذكر الله سقط، قال ابن عمر: إنا لنخشى الله وما نسقط!
وقال ابن عمر: إن الشيطان ليدخل في جوف أحدهم، ما كان هذا صنيع أصحاب محمد صلى الله عليه وسلم
سعید بن عبد الرّحمن الجمحی گوید که ابن عمر (رض) گذرش بر مردی افتاد که بیهوش خوابیده بود پس وی گفت این مرد را چه شده است؟ گفتند: وقتی قرآن خوانده می شود یا که ذکر الله ﷻ را می شنود، می افتد. ابن عمر (رض) گفتند: ما (صحابه) هم از الله ﷻ می ترسیم ولی نمی افتیم.
.ابن عمر (رض) گفتند؛ شیطان بر آنها داخل شده است (که این کار را می کنند)؛ این از کارهایی نیست که صحابه ی رسول الله ﷺ انجام می دادند.
وذكر عن ابن سيرين: الذين يصرعون إذ قرئ عليهم القرآن؟ [فقال: بيننا وبينهم أن يقعد أحدهم على ظهر بيت باسطًا رجليه ثم يقرأ عليه القرآن] من أوله إلى آخره، فإن رمى بنفسه فهو صادق.
از ابن سیرین (رض) : در باره ی کسانی که وقتی قرآن خوانده می شود، می افتند، پرسیده شد.
حکم بین ما و آنها این است که آن اشخاص را بر لبه ی دیواری بنشانیم بعد قرآن را از اول تا آخر برایش بخوانیم، اگر خودش را پرت کرد پس معلوم می شود که وی راست گفته است (که بیهوش می شود).
المؤلف : محيي السنة، أبو محمد الحسين بن مسعود البغوي [ المتوفى 516 هـ ]
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.