بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

هفت نفر واجد شرایط دريافت زكات مي باشند

کتاب راه روشن حنفی

در حال پخش صوت بخش
فایل صوتی برای این بخش ثبت نشده است
0%
بازگشت
↻بچرخانید
مسئله ۱هفت نفر واجد شرایط دریافت زکات می باشند

هفت نفر واجد شرایط دریافت زکات می باشند:

۱کسی که دارائی دارد ولی به نصاب نمی‌رسد.

۲مسکین: کسی که چیزی ندارد.

۳عامل الصّدقه: کسی که زکات مردم را جمع کرده و به مستحقّین می‌دهد.

و این شخص فقط می تواند مزد خود را به مقدار عملش از زکات بگیرد.

۴مکاتب: کسی که غلام کسی باشد و به‌طور قسطی خودش را بخواهد آزاد کند و به وی تا آزاد کردن خود و پرداخت قسطش کمک کرده می‌شود.

۵مدیون: کسی که بدهی دارد و نصابی فاضل از بدهی خود ندارد.

۶فی سبیل الله: کسی که برای رفتن به جنگ خرجی ندارد (قول امام ابویوسف (رض)) و یا کسی که بر وی حج فرض شده ولی نتواسته است که حج را اداء کند. (قول امام محمد (رض)).

۷ابن السّبیل: کسی که از وطنش دور افتاده و برای برگشت چیزی ندارد. (گرچه در خانه‌اش دارای اموال باشد).

دلیل:

ترجمه‌ی آیه: زکات‌ها مخصوص فقرا و مساکین و کارکنانی است که برای (جمع‌آوری) آن زحمت میکشند و کسانی که الفت داده می‌شود دل‌های ایشان را و برای (آزادی) بردگان و (ادای دین) بدهکاران و در راه الله ﷻ و واماندگان در راه، این، یک فریضه‌ی الهی است و الله ﷻ دانا و حکیم است!.[1]

مؤلفه ی قلوب: به کسانی گفته می‌شود که کنار مسلمانان زندگی می‌کنند و یا تازه مسلمان شده‌ها و یا کسانی که از آن‌ها ممکن است ضرری به مسلمانان برسد و در زمان رسول‌الله ﷺ به آن‌ها مقداری از زکات داده می شد و به اجماع امّت، بعد از عزّت و قوّت یافتن اسلام، اعطای زکات به آن‌ها ممنوع شد و دیگر از مصرف محسوب نمی‌شوند و فقط همان هفت گروه که مذکور شد، موارد مصرف زکات می باشند.[2]

مؤلفه ی قلوب در زمان رسول‌الله ﷺ و در زمان خلافت ابوبکر (رض) منحل شد.[3]

مسئله ۲مزکی می تواند زکات خود را برای همه ی این

مزکّی می تواند زکات خود را برای همه ی این مصارف تقسیم کند و همچنین مجاز است که به یکی از این مصارف بپردازد.

مزکّی: کسی که زکات می پردازد.

دلیل:

از ابن عباس (رض): به هر یک از این صنف ها زکات اداء کنی، از ذمه (گردنت) ساقط است.[4]

رسول‌الله ﷺ: به سلمه بن صخر الانصاری فرمودند: به صاحب زکات بنی زریق برو و از آن‌ها زکات را برای خودت بگیر.[5]

مسئله ۳این پرداخت باید به‌صورت تملیک باشد

این پرداخت باید به‌صورت تملیک باشد.

تملیک: مالک گرداندن طرف مقابل.

دلیل:

الله ﷻ می فرماید: «... و بدهید زکات را ...»[6] و این دادن (ایتاء) یعنی مالک گرداندن کسی را گویند.[7]

مسئله ۴مزکی نمی تواند زکات خود را به شوهرش یا زنش

مزکّی نمی تواند زکات خود را به شوهرش یا زنش یا که پسر یا دخترش یا که نوه ی خود یا به پدر و مادر و پدربزرگ و مادربزرگ خود بدهد؛ و همچنین نمی تواند به مملوک (کنیز یا غلام خود) بدهد.

دلیل:

حضرت علی (رض): از زکات فرض، برای فرزند و پدر هیچ حقی نیست.[8]

مسئله ۵علماء اجماع دارند بر اینکه زوج نمی تواند زکات خود را به زوجه بپردازد.[9]

دلیل:

زیرا منافع آنان مشترک می‌باشد پس تملیک کامل حاصل نمی‌شود و کمال تملیک در زکات واجب است.[10]

مسئله ۶همچنین نمی تواند به کسی که غنی باشد زکات دهد

همچنین نمی تواند به کسی که غنی باشد زکات دهد.

غنی: کسی که دارای نصاب فطریه باشد.

دلیل:

رسول‌الله ﷺ: گرفتن زکات بر غنی حلال نیست.[11]

مسئله ۷همچنین نمی تواند به طفل غنی یا مملوک غنی بدهد

همچنین نمی تواند به طفل غنی یا مملوک غنی بدهد.

دلیل:

زیرا طفل غنی به خاطر اموال پدرش غنی محسوب می‌شود.[12]

مسئله ۸همچنین نمی تواند به بنی هاشم و مملوک آنان نیز زکات دهد

همچنین نمی تواند به بنی هاشم و مملوک آنان نیز زکات دهد.

دلیل:

رسول‌الله ﷺ: زکات برای محمد ﷺ و آل محمد حلال نیست؛ زیرا زکات چرک اموال مردم می‌باشد.[13]

مسئله ۹ذمی نیز از موارد مصرف زکات نیست (غیرمسلمان)

ذمی نیز از موارد مصرف زکات نیست غیرمسلمان.

دلیل:

رسول‌الله ﷺ: (زکات را) از اغنیاء مسلمین بگیر و به فقراء آنان بپرداز.[14]

مسئله ۱۰اگر زکات خود را به شخصی بدهد و بعد معلوم شود که

اگر زکات خود را به شخصی بدهد و بعد معلوم شود که آن شخص مملوک خودش بوده است، پس بر وی لازم است که زکات خود را به کسی دیگر دهد و آنچه که به مملوک خود داده است از زکاتش محسوب نمی‌شود.

دلیل:

زیرا در این عمل، تملیک که رکن زکات است وجود ندارد.[15]

مسئله ۱۱و اگر به کسی زکات خود را اداء کند و به گمان

و اگر به کسی زکات خود را اداء کند و به گمان خود وی را از موارد مصرف زکات بداند و بعد معلوم شود که وی مورد مصرف زکات نبوده است، بر وی لازم نیست که زکاتش را دوباره بپردازد و در غیر از مملوک خود همان از زکاتش محسوب می‌شود.

دلیل:

شخصی زکات خود را در کنار مردی در مسجد گذاشت تا وی آن را بردارد ولی پسرش آن را برداشت و آن مزکّی گفت که والله من قصد دادن به تو را نداشتم بلکه آن از زکات بود. در این حال رسول‌الله ﷺ فرمودند: ای یزید (اسم مزکی)؛ برای تو است آنچه نیّت کردی (از زکات) و ای معن (اسم پسر مزکی) تو را نیز آنچه گرفتی.[16]

مسئله ۱۲و این عمل موقعی است که مزکی (زکات دهنده)

و این عمل موقعی است که مزکّی (زکات دهنده) بیشتر گمانش بر این باشد که کسی که به وی زکات اداء می‌کند، مصرف زکات باشد ولی اگر بداند و یا گمان کند که مصرف نباشد، از زکاتش محسوب نخواهد شد.

یادآوری: مصرف زکات: شخصی که می توان به وی زکات داد؛ یعنی همان هفت نفر که گفته شد.

مسئله ۱۳مستحب است که وقتی زکاتی به فردی می‌دهد،

مستحب است که وقتی زکاتی به فردی می‌دهد، آن مقدار بپردازد که آن شخص از درخواست کمک از دیگری در آن روز مستغنی باشد.

دلیل:

رسول‌الله ﷺ در باره ی صدقه ی فطر فرمودند که فقراء را در این روز از درخواست کمک بی نیاز گردانید.[17]

مسئله ۱۴پرداخت زکات به مقدار یک نصاب به فقیری غیر از

پرداخت زکات به مقدار یک نصاب به فقیری غیر از مدیون مکروه است.

دلیل:

زیرا با ادای آن زکات غناء حاصل می‌شود و در این مسئله گرچه اداء به غنی نیست ولی نزدیک به آن است.[18]

مسئله ۱۵بردن و نقل زکات از شهری به شهری دیگر مکروه

بردن و نقل زکات از شهری به شهری دیگر مکروه است مگر اینکه از نزدیکان وی در آن شهر باشد و یا اینکه اهل آن شهر محتاج تر باشند.

دلیل:

رسول‌الله ﷺ وقتی معاذ (رض) را به یمن فرستادند فرمودند: زکات را از اغنیاء آنان بگیر و به فقراء آنان بده.[19]

❦ منابع و پانویس‌ها ❦
۱سوره‌ی التوبه آية 60
۲الهداية و البناية ج3ص444
۳سنن الكبري للبيهقي ج7ص20 - التلخيص الحبير ج3ص246 - نصب الراية ج4ص280
۴التلخيص الحبير ج3ص244 - نصب الراية ج4ص284 - اعلاءالسنن ج6ص2806
۵مسند احمد ج33ص179 - سنن الترمذي ج12ص136 - تلخيص الحبير ج3ص477
۶43 / سوره البقره
۷الاختيار لتعليل المختار ج1ص129 - تبيين الحقائق ج1ص251 - مجمع الانهر ج1ص328
۸سنن الصغري للبيهقي ج1ص394 – كنز العمال ج6ص611
۹اكمال المعلم شرح صحيح المسلم ج3ص276 - فتح الباري ج3ص330 - اعلاءالسنن ج6ص2812
۱۰الهداية و البناية ج3ص467 - اللباب في شرح الكتاب ج1ص80 - فتح القدير ج4ص200
۱۱سنن ابي داود ج1ص514 - الدراية في تخريج احاديث الهداية ج1ص266 - سنن الصغري للبيهقي ج2ص73
۱۲الهداية و البناية ج3ص470 - الجوهرة النيرة ج1ص494 - اللباب في شرح الكتاب ج1ص80 - بدائع الصنائع ج2ص320
۱۳الهداية و البناية ج3ص471 - السنن الصغري للبيهقي ج1ص395 - المستدرك علي الصحيحين ج3ص137 - المعجم الكبير ج5ص54 - بلوغ المرام من ادلة الاحكام ج1ص237
۱۴شرح معاني الاثار ج4ص372 - التلخيص الحبير ج3ص244 - نصب الرایة ج4ص287 - البحرالرائق ج2ص261
۱۵الهداية و البناية ج3ص476 - العناية ج3ص211 - اللباب شرح الكتاب ج1ص80
۱۶صحيح البخاري ج5ص240 - كنزالعمال ج3ص420 - مشكل الاثار للطحاوي ج10ص 105
۱۷بدائع الصنائع ج3ص60 - البناية و الهداية ج3ص479
۱۸الهداية و البناية ج3ص478
۱۹سنن الكبري للبيهقي ج7ص8 - المستدرك علي الصحيحين ج1ص114 - سنن ابي داود ج 2ص16

تفسیر

GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود