کتابخانه / کتاب راه روشن حنفی / توسّل (وسیله قراردادن مخلوق) / توسّل به انبياء و اولياء مشروع است
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ

توسّل به انبياء و اولياء مشروع است

کتاب راه روشن حنفی

در حال پخش صوت بخش
فایل صوتی برای این بخش ثبت نشده است
0%
بازگشت
↻بچرخانید
توسّل به انبیاء و اولیاء مشروع است:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ﴿35﴾.[1]

ای کسانی که ایمان آورده‌اید، تقوای الله ﷻ در پیش گیرید و وسیله بجوئید به‌سوی وی و جهاد کنید در راه وی.

شبهه: وجه تمسّک اینکه وهابیان گویند که وسیله در اینجا عمل صالح است.

ازآنجاکه عمل صالح نیز مخلوق می‌باشد پس چه فرقی است بین عمل صالح و رجل صالح؛ بلکه احترام انسان در نزد الله ﷻ از عمل بیشتر است؛ زیرا عمل در بعضی‌اوقات به خاطر حفظ سلامت انسان ساقط می‌گردد و ثانیاً معطوف باید از معطوف علیه مغایر باشد، در اینجا اول تقوا را ذکر کرده است بعد وسیله را؛ اگر وسیله نیز عمل باشد، تکرار تقوا خواهد شد، زیرا تقوا یعنی همان انجام اعمال صالحه.

و آیات درخواست بنی‌اسرائیل از حضرت موسی (ع)، برای اینکه پروردگارش را برای تعیین مراد خود و خبر دادن از قاتل و کشف عذاب بخواند و در هیچ‌یک از این آیات، درخواست آن‌ها را در قرآن کفر نداسته است، بلکه حضرت موسی (ع) برای آن‌ها دعاء کرده و پروردگار وی نیز اجابت کرده است.

قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا هِيَ قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ آن‌ها بَقَرَةٌ لَا فَارِضٌ وَلَا بِكْرٌ عَوَانٌ بَيْنَ ذَلِكَ فَافْعَلُوا مَا تُؤْمَرُونَ ﴿68﴾.[2]

گفتند: برای ما از پروردگارت بخواه تا برایمان روشن سازد که آن چگونه - گاوی- است؟ - موسی (ع)- گفت: او- الله ﷻ- میفرماید که آن گاوی نه پیر و نه جوان است. میان‌سالی بین این– و آن- است. پس آنچه را که فرمان مییابید، انجام دهید.

و آیات 61 و 69 و 70 بقره و 134 اعراف.

و مورد تأیید بودن این نوع دعاء ازآنجا معلوم می‌شود که بنی‌اسرائیل درخواست‌های دیگری نیز از حضرت موسی (ع) نموده‌اند که درخواست‌های نادرست آنان را تخطئه کرده است مانند:

وَجَاوَزْنَا بِبنی‌اسرائيل الْبَحْرَ فَأَتَوْا عَلَى قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍ لَهُمْ قَالُوا ا مُوسَى اجْعَلْ لَنَا إِلَهًا كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ ﴿138﴾.[3]

و بنی‌اسرائیل را – سالم – از دریا عبور دادیم – ناگاه- در راه خود به گروهی رسیدند که اطراف بت‌هایشان، با تواضع و خضوع، گردآمده بودند. – در این هنگام، بنی‌اسرائیل – به موسی گفتند: «تو هم برای ما معبودی قرار ده، همان‌گونه که آن‌ها معبودان – و خدایانی- دارند!» گفت: «شما جمعیّتی جاهل و نادان هستید!»

يَسْئَلُكَ أَهْلُ الْكِتابِ أَنْ تُنَزِّلَ عَلَيْهِمْ كِتاباً مِنَ السَّماءِ فَقَدْ سَأَلُوا مُوسى أَكْبَرَ مِنْ ذلِكَ فَقالُوا أَرِنَا اللَّهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْهُمُ الصَّاعِقَةُ بِظُلْمِهِمْ ثُمَّ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَيِّناتُ فَعَفَوْنا عَنْ ذلِكَ وآتَيْنا مُوسى سُلْطاناً مُبيناً ﴿153﴾.[4]

اهل کتاب از تو میخواهند که کتابی از آسمان بر آن‌ها فرود آوری، آنان بزرگ‌تر از این را از موسی (ع) خواستند، گفتند: الله ﷻ را آشکارا به ما بنمایان. پس به - سزای- گناهشان صاعقه آنان را درگرفت، آنگاه پس‌ازآنکه معجزهها برایشان آمد، گوساله را - به پرستش- گرفتند، سپس از این – گناه- درگذشتیم و به موسی حجّتی آشکار دادیم.

و حتَی پیامبران به درخواست دشمنان خود نیز گوش می‌کردند و برای مدتی از آن‌ها عذاب را برمی‌داشتند و وقتی باز عناد می‌کردند، دوباره بر آن‌ها عذاب فرود می‌آمد:

وَلَمَّا وَقَعَ عَلَيْهِمُ الرِّجْزُ قَالُوا يَا مُوسَى ادْعُ لَنَا رَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِنْدَكَ لَئِنْ كَشَفْتَ عَنَّا الرِّجْزَ لَنُؤْمِنَنَّ لَكَ وَلَنُرْسِلَنَّ مَعَكَ بنی‌اسرائیل ﴿134﴾.[5]

هنگامی‌که بلا بر آن‌ها مسلّط میشد، میگفتند: «ای موسی! از خدایت برای ما بخواه به عهدی که با تو کرده، رفتار کند! اگر این بلا را از ما مرتفع سازی، قطعاً به تو ایمان میآوریم و بنی‌اسرائیل را با تو خواهیم فرستاد!».

در اینجا درخواست‌کنندگان فرعون و قومش هستند و حضرت موسی (ع) به این‌ها نمی‌گوید که از الله ﷻ بخواهید، بلکه با درخواست آن‌ها از موسی (ع)، الله ﷻ است که عذاب را از آن‌ها برمی‌دارد.

درخواست حضرت سلیمان (ع) از درباریان خود که قبلاً بیان شد و این نیز توسّل است.

حدّثنا أبو معاوية عن الأعمش عن أبي ص عن مٰلك الدار، قال: و كان خازن عمر على الطعام، قال: أصاب الناس قحط في زمن عمر، فجاء رجل إلى قبرالنبي صلى الله عليه و سلم فقال: يا رسول‌الله استسق لأمتك فإنهم قد هلكوا، فأُتِيَ الرجل في المنام فقيل له: ائت عمر فأقرئه السلام و أخبره أنكم مستقيمون و قل له: عليك الكيس عليك الكيس فأتى عمرفأخبره فبكى عمرثم قال: يارب لاآلو إلاّ ما عجزت عنه.[6]

در زمان حضرت عمر (رض) قحطی پیش آمد و مردی به‌سوی قبر رسول‌الله ﷺ آمد و گفت: یا رسول‌الله ﷺ برای امّت خودت طلب باران کن، زیرا امّتت دارند هلاک می‌شوند. پس بر آن مرد در خوابش آمده شد و گفته شد: به عمر سلام برسان و به وی خبرده؛ شما بر راه مستقیم هستید و به وی بگو: فطانت و هوشیاری را لازم گیرد؛ پس آن مرد به پیش حضرت عمر (رض) آمد و از این واقعه به وی خبر داد و حضرت عمر (رض) گریه کرد و گفت: ای پروردگار من، از هیچ‌چیز کوتاهی نمی‌کنم؛ مگر از آنچه که از آن عاجز هستم.

حضرت عمر (رض) آن شخص را نه متّهم به شرک و کفر کرد و نه او را از این کار بازداشت و الّا اگر این کار درست نمی‌بود، بی‌شک حضرت عمر (رض) وی را مجازات می‌کرد.

حدّثنا عبدالله حدَّثني أبي حدثنا روح قال: حدثنا شعبة عن أبي جعفر المديني قال: سمعت عمارة بن خزيمة بن ثابت يحدث عن عثمان بن حنيف: «أن رجلاً ضريراً أتى النبيّ صلى الله عليه و سلّم فقال: يا نبی‌الله أدع الله أن يعافيني؟ فقال: إن شیءت أخرت ذلك فهو أفضل لآخرتك و إن شیءت دعوت لك؟ قال: لا، بل ادع الله لي، فأمره أن يتوضأ و أن يصلي ركعتين و أن يدعو بهذا الدعاء: اللهم إني أسألك و أتوجه إليك بنبيك محمد صلى الله عليه و سلّم نبيّ الرحمة يا محمد إني أتوجه بك إلى ربي في حاجتي هذه فتقضي و تشفعني فيه و تشفعه فيّ، قال: فكان يقول هذا مراراً، ثم قال بعد أحسب أن فيها أن تشفعني فيه قال: ففعل الرجل فبرأ».[7]
عثمان بن حنيف (رض):
ترجمه

همانا مرد علیلی پیش رسول‌الله ﷺ آمد و گفت: ای نبی‌الله ﷺ، الله ﷻ را بخوان تا مرا سلامتی دهد. پس حضرت ﷺ فرمودند: اگر بخواهی آن را تأخیر کند که این برای آخرتت بهتر است و اگر هم خواستی برایت دعاء می‌کنم؟ آن مرد گفت: نه؛ برایم دعاء کن. پس به وی امر کرد تا وضو سازد و دو رکعت نماز بخواند و این دعاء را بخواند: بار الها؛ همانا من از تو می‌خواهم و به‌سوی تو متوجه می‌شوم به‌وسیله‌ی پیامبرت، محمّد ﷺ که نبی رحمت است؛ ای محمّد ﷺ، من به‌وسیله‌ی تو به‌سوی پروردگارم متوجّه می‌شوم درباره‌ی این نیاز خودم که آن را برآورده کنی و دراین‌باره مرا شفاعت کنی. راوی گوید: پس آن مرد این دعاء را چند بار تکرار می‌کرد (در اینجا فکر می‌کنم می‌گفت آن تشعنی فیه به‌جای تشفعنی فیه) و راوی گوید: پس آن مرد این کار را انجام داد و از مرضش سلامتی یافت.

وعن عثمانَ بنِ حُنَيْفٍ: أَنَّ رَجلاً كانَيَ خْتَلِفُ إِلى عثمانَ بنِ عفانَ في حَاجَةٍ لَهُ فَكَانَ عُثمانُ لايَلْتَفِتُ إِلَيْهِ و لا يَنْظُرُ إِليهِ في حَاجَتِهِ فَلَقِيَ عُثمانَ بنَ حُنيفٍ فَشَكا ذَلِكَ إِليْهِ، فقالَ لَهُ عُثمانُ بنُ حنيفٍ: ائتِ المَيْاةَ، فَتَوَضَّأ، ثمَّ ائتِ المَسْجِدَ فَصَلِّ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ، ثمَّ قُلْ: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ، و أَتَوَجَّهُ إِلَيْكَ بِنَبِيِّنَا مُحمدٍ صلى الله عليه و سلّم نَبِيِّ الرَّحْمَةِ. يَا محمدُ إِنِّي أتَوَجَّهُ بِكَ إِلى رَبِّي فَيَقْضِي لِي حَاجَتِي و تَذْكُرُ حَاجَتُكَ و رُحْ إِليَّ حَتَّى أَرُوحَ مَعَكَ، فَانْطَلَقَ الرَّجُلُ فَصَنَعَم َاقَالَ لَهُ، ثُمَّ أَتَى بَابَ عُثمانَ، فَجَاءَ البَوَّابُ حَتَّى أَخَذَ بِيَدِهِ ادْخَلَهُ على عُثمانَ بنِ عفّانَ، اجْلَسَهُ مَعَهُ على الطِنْفِسَةِ و قال: حَاجَتُكَ؟ فَذَكَرَ حَاجَتَهُ، فَقَضَاهَا لَهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ: مَا ذَكَرْتُ حَاجَتَكَ حَتَّى كَانَتْ هَذِهِ السَّاعَةُ؛ و قالَ: مَاكَانَ تْلَكَ مِنْ حَاجَةٍ فَائْتِنَا. ثُمَّ إِنَّ الرَّجُلَ خَرَجَ مِنْ عِنْدِهِ فَلَقِيَ عُثمانَ بنَ حُنيفٍ فقالَ لهُ: جَزَاكَ الله خَيْراً، مَا كَانَ يَنْظُر ُفي حَاجَتِي و لايَلْتَفِتُ إِليَّ حَتَّى كَلَّمْتُهُ فيّ. فقالَ عُثمانُ بنُ حنيفٍ و الله مَا كَلَّمْتُهُ و لَكِنْ شَهِدْتُ رسول‌الله صلى الله عليه و سلّم و أَتَاهُ رجلٌ ضَرِيرٌ فَشَكَا إِلَيْهِ ذَهَابَ بَصَرِهِ. فَقالَ لَهُ النبيُّصلى الله عليه و سلّم: «أَوَتَصْبِرُ؟» فقالَ: يا رسول‌الله، إِنَّهُ لَيْسَ لِي قَائِدٌ و قَدْ شَقَّ عَليَّ. فقالَ لهُ النبيُّ صلى الله عليه و سلّم: «ائتِ الْمِيضَأَةَ، فَتَوَضَّأ، ثُمَّ صَلِّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ ادْعُ بِهَذِهِ الدَّعَوَاتِ» فقالَ عثمانُ بنُ حنيفٍ: فوالله مَا تَفَرَّقْنَا و طَالَ بِنَا الحَدِيثُ حَتَّى دَخَلَ عَلَيْنَا الرَّجُلُ كَأَنَّهُ لَمْ يَكُنْ بِهِ ضَرَرٌ قَطُّ. قلت: روى الترمذي و ابن ماجة طرفاً مِن آخره خالياً عن القصة و قدقال الطبراني عقبه: و الحديث صحيح بعد ذكرطرقه التي روي بها.[8]
از عثمانَ بنِ حُنَیْف (رض):

مردی بود که با حضرت عثمان بنِ عفّان (رض)درباره‌ی حاجتی که داشت اختلاف می‌کرد. پس حضرت عثمان (رض) به نیاز وی اعتناء نمی‌کرد تا اینکه با عثمان بن حنیف (رض) ملاقات کرد و از اینکه عثمان بن عفّان (رض) کار وی را راه نمی‌اندازد، به وی شکایت کرد و عثمان بن حنیف (رض) نیز به وی گفت که به وضوخانه برو و وضو ساز و به مسجد برو و این دعاء را بخوان: بار الها؛ همانا من از تو می‌خواهم و به‌سوی تو متوجَه می‌شوم به‌وسیله‌ی پیامبرمان محمّد ﷺ؛ ای محمّد ﷺ، من به‌وسیله‌ی تو به‌سوی پروردگارم متوجّه می‌شوم؛ پس حاجت مرا برآورده کن و نیازت را ذکر کن؛ و پیش من بیا، من نیز همراهت خواهم آمد. پس مرد رفت و آنچه عثمان بن حنیف (رض) به وی گفته بود را انجام داد. بعد به در عثمان بن عفّان (رض) آمد، پس دربان آمد و از دستش گرفت و او را بر عثمان بنِ عفّانَ (رض) داخل کرد و همراه وی بر نمدی نشاند و گفت- عثمان بن عفّان (رض) -: حاجتت را بگو؟ پس آن مرد حاجتش را گفت و وی آن را انجام داد و گفت: تا این لحظه حاجت تو یادم نبود و گفت اگر حاجتی داشتی پس پیش ما بیا. پس آن مرد خارج شد و عثمان بن حنیف (رض) را دید؛ پس به وی گفت: الله ﷻ تو را اجر نیکو دهد. به نیاز من التفاتی نمی‌کرد و به من نگاه هم نمی‌کرد تا اینکه تو درباره‌ی من با وی صحبت کردی. عثمان بن حنیف (رض) گفت: به الله ﷻ قسم با وی صحبتی نکردم ولی من در حضور رسول‌الله ﷺ بودم که مردی نابینا پیش ایشان آمد، پس از نابینا بودن خود شکایت کرد پس رسول‌الله ﷺ به وی گفتند: آیا صبر می‌کنی؟ آن مرد گفت: یا رسول‌الله ﷺ مرا کسی نیست که هدایت کند- قائد کسی که به کمک وی نابینا به این‌طرف و آن‌طرف برود- و این بر من سنگین آمده است. پس رسول‌الله ﷺ به وی فرمودند: به وضوخانه برو و وضو ساز سپس دو رکعت نماز بخوان بعد این دعاء را بخوان. پس عثمان بن حنیف (رض) گفت: به الله ﷻ قسم که ما از همان مجلس که نشسته بودیم جدا نشده بودیم و کلام ما به درازا کشید تا اینکه آن مرد بر ما وارد شد، گویا که آن مرد را ضرری– نابینایی- اصلاً نداشته است. طبرانی بعد از ذکر طرق روایت آن گفته است که صحیح است.

در اینجا و با این حدیث معلوم می‌شود که صحابه (رض) در مورد ادعیه، تاریخ انقضاء متصوّر نبودند و معتقد نبودند که این توسّل برای زمان حیات رسول‌الله ﷺ می‌باشد، بلکه هر چیزی که می‌آموختند آن را بعد از وفات رسول‌الله ﷺ نیز استفاده می‌کردند.

حدّثنا أبو النُعمانِ حدثنا سعيدُ بن زيدٍ، حدثنا عَمْرُو بنُ مالكٍ النكريُّ، حدثنا أبو الجوزاء أوسُ بنُ عبدِاللَّهِ، قال: قحطَ أهل المدينة قَحْطاً شديداً، فشَكَوْا إلى عائشةَ فقالَتْ: انظُروا قبرَ النبيِّ صلى الله عليه و سلّم فاجعلُوا منه كواً إلى السماءِ، حتى لايكون بَيْنَهُ و بينَ السماءِ سقْفٌ، قال: فَفَعَلُوا فمطِرْنا مطراً حتى نَبَتَ العشبُ و سَمِنَتِ الإبِلُ حتى تَفَتَّقَتْ من الشحمِ، فسُمِّيَ عامَ الفتقِ.[9]

در مدینه قحطی رخ داد؛ پس نزد حضرت عائشه (رض) از این قحطی شکایت کردند و ایشان فرمودند تا به قبر حضرت رسول‌الله ﷺبروند؛ پس‌ازآن به‌طرف آسمان روزنه‌ای ایجاد کنند، طوری که بین روضه‌ی نبی ﷺ و آسمان سقفی نباشد. پس آن را انجام دادند؛ پس ما را باران بارید تا اینکه گیاه روئید و شتران فربه شدند، طوری که از چربی زیاد شروع به شکافته شدن کردند، به همین جهت آن سال را سال فتق نام نهادند - سال شکافته شدن-.

❦ منابع و پانویس‌ها ❦
۱سوره المائدة آیه 35
۲سوره البقره آیه 68
۳سوره الاعراف آیه 138
۴سوره النساء آیه 153
۵سوره الاعراف آیه 134
۶مصنف ابن ابي شيبة ج7ص482 - الإستيعاب في معرفة الأصحاب ج3ص234 - جامع المسانيد و المراسيل ج14ص193 – كنز العمال ج1ص1675 - دلایل النبوه فِي باب ماجاءفي رؤية النبي صلى الله عليه و سلم في المنام - الإصابة في تمييز الصحابة ج6ص215 - الإستيعاب في معرفة الأصحاب ج3ص234 - البداية و النهاية ج7ص90
۷مسند امام احمد ج5ص128 - المسند الجامع عثمان بن حنيف الانصاري و الدعوات الكبير للبيهقي بَابُ مَايُسْتَحَبُّ لِلدَّاعِي مِنْ رَفْعِ الْيَدَيْن ِفِيا لدُّعَاءِ... - سنن الترمذي ج10ص25 - صحيح ابن خزيمه ج2ص225 - سنن الكبري للنسائي ج6ص169 - المستدرك على الصحيحين ج1ص457- جامع المسانيد و المراسيل ج2ص83 – مشكاة المصابيح ج2ص68 - منتخب عبد بن حميد ج1ص147 - فيض القدير ج2ص135 - الفتح الكبير ج1ص239- كنز العمال ج1ص237 - تهذيب الكمال ج12ص395 - سير اعلام النبلاء ج1ص250 - مراقي الفلاح شرح نور الإيضاح ج1ص205 - حاشية رد المحتار على الدر المختار ج6ص691
۸مجمع الزوائد ج2ص565- معجم الطبراني الكبير ج 9ص30 - الترغيب و الترهيب ج1ص272 - معرفة الصحابة (أبي نعيم الأصبهاني) عثمان بن حنيف الانصاري
۹سنن الدارمي ج1ص43 - مشكاة المصابيح ج3ص316 في الاستسقاء بقبره صلى الله عليه و سلّم

تفسیر

GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود