کتاب راه روشن حنفی
حال بیان اقوال مشروع ندانستن اطعام از طرف میت:
یعنی جریر بن عبدالله (رض) گفت: ما جمع شدن به اهل میت و طعام ساختن آنان را از نیاحت می شمردیم.
نتیجهی این روایت: جریر (رض) میگوید اجتماع و صنع طعام ازجملهی نوحهخوانی محسوب میشود و این را به صحابه (رض) نسبت میدهد.
ترجمه: جریر (رض) نزد حضرت عمر (رض) آمدند. پس حضرت عمر (رض) گفتند: آیا طرف شما بر میت نوحهخوانی میشود؟ جریر (رض) گفتند: خیر. پس حضرت عمر (رض) گفتند: آیا زنان نزد شما (عندکم به ضمیر جمع مذکر) جمع میشوند و طعام اطعام کرده میشود؟ پس جریر (رض) گفتند: بله. پس حضرت عمر (رض) گفتند: این نیاحت است.
نتیجهی روایت طبق قول حضرت عمر (رض) جمع شدن زنان نزد مردان و اطعام طعام یعنی غذا خوردن از نیاحت است.
۳ضیافت گرفتن برای حادثه های سرور مشروع است نه در وقت عزا.
نتیجه: این نه روایت است و نه چیز دیگر بلکه قول ابن همام است که در قرن نهم هجری می زیسته است.
طبق آیه 59 سوره نساء حل تنازع چنین است:
ترجمه آیه: ای مؤمنان از خداوند و پیامبر و اولوالامرتان اطاعت کنید و اگر به خداوند و روز بازپسین ایمان دارید، هرگاه در امری [دینی] اختلاف نظر یافتید، آن را به خدا [کتاب] و پیامبر [سنت] عرضه بدارید که این بهتر و نیک انجامتر است.
یعنی کسانی که ایمان دارند باید از الله ﷻ اطاعت کنند و از رسولش ﷺ و از اولی الامر اطاعت کنند.
اولوالامر را بعضی رهبر دولت گفتهاند و بعضی دیگر فقها؛ در هر صورت اطاعت از اولی الامر تا وقت نزاع و اختلاف است و اگر اختلاف رخ دهد ادامهی آیه بیان می دارد که چه باید کرد.
«فاء» تعقیب است یعنی ادامهی امر اطاعت از الله ﷻ و اطاعت از رسولالله ﷺ و اولی الامر است پس اولی الامر هر که باشند در وقت اختلاف باید به الله ﷻ (قرآن) و سنت رجوع شود و شخص سومی وجود ندارد.
و در این آیه تأکید میکند که اگر به الله ﷻ و روز قیامت ایمان دارید اینچنین عمل کنید پس بر هر شخص مؤمن به الله ﷻ و مؤمن به قیامت واجب است که اولاً از این سه مورد اطاعت کنند (اگر جواب «ان کنتم» را از اول «اطیعوا» تا آخر بدانیم) و اگر در آن اختلاف پیش آمد، واجب است که بر الله ﷻ و رسولش ﷺ عرضه شود نه شخص دیگر.
مقایسه ای جالب بین این آیه و آیه 31 توبه:
اینان احبار و راهبانشان و مسیح بن مریم را بهجای خداوند به خدایی گرفتهاند و حال آنکه فرمانی جز این به آنان داده نشده است که خدای یگانه را بپرستند [همان خداوندی] که خدایی جز او نیست، [و] منزه است از شریکی که برای او قائل میشوند.
در مورد تفسیر این آیه چنین روایت کردهاند:
از عدی بن حاتم (رض): من نزد رسولالله ﷺ آمدم درحالیکه در گردنم صلیبی از طلا آویخته بودم. پس رسولالله ﷺ فرمودند: ای عدی این بت را دور بیانداز و شنیدم که این آیه را قرائت میکردند. پس فرمودند آگاه باش اینان ارباب و علمای خود را عبادت نمیکردهاند بلکه وقتی علمای آنان چیزی را حلال میکردند حلال میدانستند و وقتی چیزی را حرام میکردند حرام میدانستند.
حالا این حدیث را هم کنار دو آیه قرار دهید تا نتیجه معلوم شود:
ترجمه: همانا شما راه و روش کسان قبل خود را خواهید رفت وجب به وجب و ذراع به ذراع حتی اگر آنان در سوراخ سوسماری رفته باشند شما نیز خواهید رفت. گفتیم یا رسولالله ﷺ منظور شما یهودیان و مسیحیان است؟ فرمودند پس چه کسانی؟ یعنی بله شما مسلمانان راه و روش یهود و نصاری را پیش خواهید گرفت.
پس اگر ما هم در وقت نزاع آیات و احادیث را کنار بگذاریم و قول هر کس با هر مقام علمی بدون دلیل قبول کنیم قطعاً مانند یهود و نصاری شده ایم و باید به هوش بود.
فقیه وقتیکه دلیل داشته باشد و مقابل آیه و حدیث نباشد حکمش مقبول است.
و در حدیث معاذ (رض) نیز این امر به روشنی بیانشده است؛ وقتیکه رسولالله ﷺ فرمودند: با چه حکم خواهی کرد؟ معاذ (رض) گفتند: با کتاب الله. پس رسولالله ﷺ فرمودند: فان لم تجد فیها (اگر در کتاب نیافتی چه؟) یعنی با فای تعقیب آورده است و بدین معنی است که ترتیب در حکم اول کتاب الله است و معاذ (رض) گفتند: با سنت رسولالله ﷺ؛ و حضرت ﷺ فرمودند: اگر در آن نیافتی چه؟ یعنی در سنت رسولالله ﷺ نبود چه؟ پس معاذ (رض) گفتند: اجتهد برأیی؛ یعنی اجتهاد میکنم.[7]
در این حدیث درجه و موقعیت مکانی اجتهاد بیانشده است و آن اینکه وقتی در کتاب الله و سنت رسولالله ﷺ نباشد نوبت به اجتهاد می رسد.
یعنی حکم بر مستحب بودن کردهاند.
و این مذهب فقهای امصار است.
و اینکه منسوخ بودن این آیه را از ضحاک و سعید بن مسیب (رض) روایت میکنند و میگویند که بیشتر مفسرین این آیه را منسوخ میدانند درحالیکه ابی موسی اشعری و ابراهیم نخعی و شعبی و زهری و مجاهد و حسن و سعید بن جبیر (رض) که میگویند این آیه منسوخ نیست و محکم است و مردم به خاطر دنیا پرستی آن را ترک کردهاند، آیا کم هستند؟
و دیگر اینکه حضرت عایشه صدیقه (رض) می گوید که عمل برادرش در رابطه با اطعام بعد از فوت پدر بزرگوارشان حضرت ابوبکر (رض)، عمل به این
آیه (و إذا حضر القسمة أولوا القربی الآیة) است.
ترجمه: عبدالرحمن (رض) فرزند حضرت ابوبکر صدیق (رض) وقتی حضرت ابابکر صدیق (رض) وفات یافتند امر کردند تا گوسفندی آورده و ذبح کرده و طعام درست کرده و در وقت تقسیم میراث پدر بزرگواراشان (رض) بین مردم اطعام کردند و راوی گوید من این را به ام المومنین حضرت عایشه صدیقه (رض) خبر دادم که برادرشان این کار را کردهاند و حضرت عایشه (رض) فرمودند: او به کتاب یعنی قرآن عمل کرده است و این آیه منسوخ نیست.[9]
و دیگر اینکه در تمامی تفاسیر بر منسوخ نبودن آن تأکید شده است.
در ضمن بحث منسوخ بودن یا نبودن بر سر واجب بودن یا نبودن است که اکثر صحابه (رض) آن را واجب دانستهاند.
و در مستحب بودن آن هیچ اختلافی نیست.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.