کتاب راه روشن حنفی
ذکر چیست؟
پس مرا یاد کنید تا شمارا یاد کنم. مرا سپاس گویید و ناسپاسی من مکنید.
{ فاذکرونی } یعنی ذکر کنید با قلب و قالب پس عام است به ذکر با زبان و با قلب و ذکر با اعضای دیگر بدن. اولی (زبانی): همچنان که در المنتخب (اسم کتاب) آمده است: حمد است و تسبیح و قرائت کلامالله و دومی (قلبی): فکر کردن بر دلیلهایی که دلالت دارند بر تکالیف الهی و وعده و وعید الهی و در صفات الهی و اسرار الهی؛ و سومی (فعل جوارح): غرق شدن در انجام اعمالی که به انجام آن امر شدهایم و خالی کردن اعضاء از افعالی که از آن نهی شدهایم. به خاطر شامل بودن نماز بر هر سه ذکر (قلبی،
زبانی و فعل اعضاء)، الله تعالی نماز را ذکر نامید در {فاسعوا إلی ذِکْرِ الله} بشتابید بهسوی ذکر الله ﷻ.
بدان که الله تعالی در این آیه ما را به دو چیز امر کرد:1) ذکر. 2) شکر.
اما ذکر با زبان است و با قلب و با اعضای بدن. ذکر زبانی: وی (تعالی) را حمد و سپاس گویند و تسبیح (تنزیه به پاکی از هر چه که پاک دانستن الله ﷻ از آن لازم است، یاد کردن) و تمجید کنند وی تعالی را (به بزرگی یاد کردن) و خواندن کتاب الله میباشد.
۱فکر در دلایل داله بر ذات و صفات الله ﷻ و اینکه به یافتن جواب از شبههای که بر دلایل وارد شود فکر کنند.
۲فکر کردن در دلایل دالّه بر تکالیف و احکام و اوامر و نواهی و وعده و وعید، پس وقتیکه کیفیت تکلیف را شناخت و دانست که در فعل آنچه به انجام آن مأمور شده، چه چیز در انتظار وی از ثواب میباشد و دانست که در انجام منهیّات چه عذابی در انتظار وی است (که با دانستن اینها) انجام مأمور و ترک منهی بر وی (مکلّف) آسان میشود.
۳اینکه فکر کند در اسرار نهفته در مخلوقات الله ﷻ تا هر ذره از عالم به آیینهای مبدّل شود که جلوهگاه عالم قدس شود. وقتی بندهای به مخلوق نظر انداخت چشم وی ازآنجا به عالم جلال (تعالی) برکشد و این مقامی است که آن را نهایتی نیست.
اما ذکر اعضای بدن این است که تمام بدن مشغول انجام اوامر الله ﷻ باشد و از نواهی وی تعالی خالی باشد.
و دیگر تفاسیر که بیشتر آنها شرایط ذکر را در ذیل این آیه آوردهاند.
همانگونه که میبینید ذکر یعنی یاد الله ﷻ با زبان و قلب و جوارح انسان میباشد و در این گروه نماز، اسماءالحسنی، لا اله الا الله، زکات، حج، روزه، ذکر میباشند و لاغیر.
{آوردهاند که مالک حسین که والی هرات بود از حضرت قطب الاقطاب خواجه بهاء الحق الدین محمّد نقشبند قدس سره پرسید که در طریقه شما ذکر جهر و خلوت و سماع میباشد فرمودند که نمیباشد پس گفت بنای طریقت شما بر چیست فرمودند که" خلوت در انجمن بهظاهر با خلق و به باطن با حقّ"}.
و یاد کن پروردگار خود را در ضمیر خود به زاری و ترس کاری و یاد کن پروردگار خود را به کلام پستتر از بلند آوازی بامداد و شبانگاه و مباش از غافلان؛ و دیگر مذاهب نیز با این امر مخالفاند.
و کسانی که مذهب حنفی دارند و همچنین سایر مذاهب، ولی قول استاد یا پیر خود را بر قول امام اعظم (رض) و امامان دیگرمان در دیگر مذاهب اهل تسنّن ترجیح میدهند، کسانی هستند که شریعت را فدای اهداف نفسانی خود کردهاند و دوری از این گروهها لازم است و بیشتر این گروهها همانطور که قبلاً گفته شد ادعای طریقت نقشبندیه را میکنند و در بالا ذکر نقشبندیه بهخوبی توضیح داده شد که مخالف ذکر جهر هستند.
در آن روز، همه از دعوتکنندهی الهی پیروی نموده و قدرت بر مخالفت او نخواهند داشت (و همگی از قبرها برمیخیزند) و همه صداها در برابر (عظمت) الله رحمان، خاضع میشود و جز صدای آهسته چیزی نمیشنوی.
این ازنظر عقلی نیز ثابت است؛ زیرا شما حساب کنید در مقابل برترین قدرت ایستادهاید، آیا شمارا یارای سروصدا کردن خواهد بود. پس هرکه حضور وی در برابر الله ﷻ بیشتر باشد صدایش آهستهتر خواهد بود.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.