کتاب اسلام المسلم باسلام محمد خاتم الانبیاء - جلد 1
حکم مصلّی (نماز خوان) در باره ی قبله، بر 4 نوع است:
الف) کسی که در مکّه است بر وی فرض است که استقبال عین (خود) کعبه کند.
احكام القرآن جصاص من سوره البقرهعمده القاري ج4ص124البحر الرائق ج1ص280فتح القدير ج1ص263
ب) کسی که در غیر مکه است؛ استقبال به جهت (طرف) کعبه بر وی فرض است.
زیرا از رو به عین کعبه خواندن متعذّر است.
احكام القرآن جصاص من سوره البقرهعمده القاري ج4ص124البحر الرائق ج1ص280فتح القدير ج1ص263
ج) کسی که برای رو به قبله خواندن اختیار ندارد (کسی که مجبور است به طرفی رو کند)، پس وی به هر جهتی که قادر است استقبال کند و نماز بخواند؛ زیرا وی عاجز است و معذور. الهدایه و البنایه ج2ص145مجمع الانهر ج1ص79
د) کسی که نمی داند جهت قبله به کدام طرف است؛ اگر کسی نداند که قبله کدام طرف است و کسی نیز نباشد که طرف آن را بداند، پس وی خودش جهتی را تخمین زده و به هر طرف که از نظر خودش قبله است، به همان طرف رو کرده و بخواند.
اگر در داخل نماز رأیش برگشت و فکر کرد که قبله در جهتی دیگر باشد، بدون خروج از نماز به همان جهت برگردد.
دلیل:
از جابر (رض) (صحابی): گفت که ما در سفری بودیم، پس هوا ابری شد و ما حیران ماندیم و در جهت قبله اختلاف کردیم و هر کدام از ما به جهتی که فکر می کردیم قبله است، نماز خواندیم و بر آن جهت علامت گذاشتیم و بعد به رسول الله ﷺ عرض کردیم و امر به اعاده ی نماز نکرد و گفت که همان نماز کافی است.
المستدرك علي الصحيحين ج1ص323سنن الدارقطني ج1ص278نصب الرايه كتاب الصلاه
وقتی صحابه (رض) در نماز بودند قبله از بیت المقدّس به کعبه تغییر کرد و رسول الله ﷺ و صحابه (رض) در نماز به طرف کعبه برگشتند.
نصب الرايه كتاب الصلاهالهدايه و البنايه ج2ص151صحيح البخاري ج4ص1634صحيح مسلم ج5ص9
کسی که جهتی را اختیار کرده و نماز بخواند، اگر به غیر قبله نیز خوانده باشد، اعاده ی نماز بر وی لازم نیست، ولی کسی که بدون تحرّی (بدون فکر به اینکه قبله کجاست) بخواند، نماز را اعاده کند؛ گرچه به طور اتفاقی رو به قبله خوانده باشد.
دلیل:
زیرا قبله در این حالت فکر وی می باشد و آن (فکر) یافت نشد. شرح الیاس ج1ص113البحر الرائق ج1ص280غررالحکام کتاب الصلاه
۶نیّت نماز: در نمازهای فرض ذکر عدد رکعات شرط نیست؛ یعنی برای نماز فرض کافی است که نیّت نماز فرض وقت را بکند؛ مثلاً فرض ظهر همین روز؛ معلوم است که فرض ظهر چند رکعت است.
برای نماز واجب نیز همانند فرض عمل می شود.
برای غیر این دو (فرض و واجب)، نیّت نماز بکند.
اگر به امام اقتداء کند نیّت نماز و اقتداء به امام می کند.
دلیل:
از رسول الله ﷺ: همانا اعمال به نیّت بستگی دارند.
صحیح البخاری ج1ص3سنن ابی داود ج6ص284صحیح ابن حبان ج1ص219
و صحّت و فساد نماز مقتدی بسته به نماز امام است؛ پس بر وی لازم است که نیّت اقتداء به امام را بکند.
الهدايه و البنايه ج2ص143
به اجماع امّت، نیّت شرط نماز است. البنایه ج2ص137البحر الرائق ج1ص280
نیّت با قلب است و اگر همراه قلب با زبان نیز بگوید، بهتر است. اگر فقط با زبان گفته و قلبش از نیّت خبر نداشته باشد، نیّت محسوب نمی شود؛ پس نمازش درست نیست.
دلیل:
زیرا به زبان آوردن نیّت، فکر وی را برای نماز حاضر می کند.
الهدايه و البنايه ج2ص140البحر الرائق ج1ص280
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.