کتاب اسلام المسلم باسلام محمد خاتم الانبیاء - جلد 1
اقتداء چه کسی بر چه کسی صحیح است و بر چه کسی صحیح نیست؟
۱مُتَیَمّم (کسی که تیمّم می کند) می تواند بر کسی که متوضّئ است (وضوء می گیرد)، امامت کند.
دلیل:
عمرو بن عاص (رض) در جنگ ذات سلاسل محتلم شدند (جنب شد) و تیمّم کردند و برای نماز صبح امامت کردند و اصحاب (رض) آن را به
رسول الله ﷺ گزارش دادند و رسول الله ﷺچیزی نگفتند. تهذیب سنن ابی داود باب اذا خاف الجنب البرد ا یتیممالسنن الصغری للبیهقی باب التیممسنن ابی داود ج1ص530المستدرک علی الصحیحین ج1ص283الاوسط لابن المنذر ذکر التیمم علی من خاف علی نفسه البردسنن الکبری للبیهقی ج1ص387
و ابن عباس (رض) نیز در حالی که از جنابت تیمّم کرده بودند، امامت کردند. مصنف ابن ابی شیبه ج1ص120
۲کسی که بر خفّین مسح می کند، بر کسی که پاهایش را می شوید، می تواند امامت کند.
دلیل:
زیرا مسح بر خفین مانند شستن پا می باشد؛ زیرا خف مانع سرایت حدث به پا می شود و آنچه که بر خفّین می رسد با مسح رفع می شود. الهدایه و البنایه ج2ص360
۳کسی که نشسته نماز می خواند (به خاطر عذر)، می تواند بر کسی که قائم است (ایستاده می خواند)، امامت کند.
دلیل:
رسول الله ﷺ در آخر عمر خود که مریض بودند، نشسته امامت می کردند و صحابه (رض) نیز به وی اقتداء می کردند. مسند امام احمد ج7ص358صحیح بخاری ج1ص243
۴مومی (کسی که به اشاره نماز می خواند و بر رکوع و سجود قادر نیست) می تواند بر مومی، امامت کند.
دلیل:
زیرا حال هر دو در یک سطح می باشد. الهدایه و البنایه ج2ص363
۵اقتداء کسی که نماز نفل می خواند، بر کسی که فرض می خواند درست است.
دلیل:
یکی از اصحاب رسول اللهﷺ در خانه اش نماز خوانده بودند و پیش حضرت رسول الله ﷺ آمدند و دیدند که آن ها مشغول نماز هستند؛ پس منتظر نشستند. وقتی رسول الله ﷺنماز را تمام کردند گفتند که چرا با ما نماز نخواندی؟ گفت که من در خانه خوانده بودم. ایشان فرمودند: اقتداء کن، گرچه خوانده باشی.
مجمع الزوائد ج2ص171مسند امام احمد ج5ص249معجم الطبراني الكبير ج20ص295
۶مرد بر زن اقتداء نکند.
دلیل:
بهترین صف برای مردان صف اوّل و بدترین آن، آخر آن است و برای زنان بدترین صف، صف اوّل و خیر صف برای آنها، آخر آن است.
مسند البزار ج11ص367مجمع الزوائد ج2ص254مسندشهاب ج2ص234مسند لاسراج ج1ص199مسند امام احمد ج2ص488صحیح مسلم ج4ص133
از حضرت علی (رض): زن امامت نکند. مصنف ابن ابی شیبه ج1ص537
رسول الله ﷺ: هر گاه مردان از زنان اطاعت کنند، هلاک خواهند شد.
المستدرك علي الصحيحين ج4ص323مسند امام احمد ج6ص28مسند البزار ج9ص136
۷امامت صبیّ (نابالغ) بر بالغین جائز نیست.
دلیل:
از ابن عباس (رض) و شعبی (رض) و مجاهد (رض): پسر، تا وقتی که محتلم نشده باشد،
امامت نکند. سنن الکبری للبیهقی ج4ص483مصنف ابن ابی شیبة ج1ص384
۸معذور بر طاهر امامت نکند.
معذور: کسی که برای هر نماز یک وضوء می گیرد؛ به خاطر اینکه نمی تواند وضویش را نگه دارد.
دلیل:
زیرا حال طاهر، برتر از حال معذور است. الهدایه و البنایه ج2ص356
۹قاری کسی که قرائتش صحیح است به امّی (کسی که قرائت نمی داند)، نمی تواند اقتداء کند.
۱۰همچنین کسی که لباس دارد بر کسی که عریان است، اقتداء نکند.
دلیل:
زیرا حال هر دوی این ها (قاری و ملبس) از آن ها برتر است. الهدایه و البنایه ج2ص358
۱۱کسی که به ایماء نماز می خواند، بر غیر مومی امامت نکند.
دلیل:
زیرا حال کسی که رکوع و سجود دارد از کسی که آن ها را به ایماء انجام می دهد، قویتر است. الهدایه و البنایه ج2ص363البحرالرائق ج1ص364
و اگر کسی به نیّت نماز فرض، به کسی اقتداء کند که نفل می خواند، نماز وی از فرضش محسوب نمی شود (باید دوباره ادا کند).
دلیل:
رسول الله ﷺ: امام ضامن است (ضامن نماز مقتدیان) و مؤذّن امانتدار مردم (برای اوقات نماز). مسند امام احمد ج 3ص221مجمع الزوائد ج2ص101معجم الطبرانی الاوسط من اسمه اسودصحیح ابن خزیمه ج3ص15مسند الحمیدی ج2ص438مسند ابی یعلی ج8ص45صحیح ابن حبان ج3ص70مسندالشافعی ج1ص134
توضیح آن اینکه وقتی امام ضامن نماز شد پس کسی که نفل می خواند، نمی تواند صفت فرضیّت نماز مقتدی را ضمانت کند و همچنین، کسی که فرضی را می خواند بر کسی که فرضی غیر از فرض مقتدی را می خواند، نمی تواند صفت فرضیّت نماز مقتدی را ضمانت کند.
۱۲بر امام شایسته نیست که نمازش را خیلی طولانی کند؛ طوری که بر قوم سنگین آید؛ بلکه به قدر حال مقتدیان قرائت بخواند.
دلیل:
از رسول الله ﷺ: وقتی بر قومی امامت کنی بر آن ها نماز را سبک کن (طولانی نکن).
معجم الطبرانی الکبیر ج9ص44سنن الکبری للبیهقی ج4ص287صحیح مسلم ج4ص155مسند السراج ج1ص75مسندالطیالسی ج1ص501مسند امام احمد ج4ص598مسند البزار ج6ص305
منظور این است که بین قوم ضعیف الحال و یا مریض می باشد، پس با آن ها طوری نماز بخوان که بر آن ها سنگین نیاید.
۱۳و به غیر از نماز صبح، قرائت رکعت اوّل را از قرائت رکعت دوم طولانی نکند.
دلیل:
زیرا هر دو رکعت در استحقاق قرائت با هم مساوی هستند و در نماز صبح به خاطر این قرائت رکعت اول طولانی کرده می شود تا مردم بیشتری به نماز برسند.
الهدايه و البنايه ج2ص309بدائع الصنائع ج1ص295فتح القدير ج1ص331
و ابوهریره (رض) برای نماز جمعه سوره ی جمعه و منافقین را خواندند و گفتند که رسول الله ﷺ این را برای جمعه می خواندند. این دو سوره با هم برابرند. سنن الکبری للبیهقی ج4ص436.
۱۴اگر دو نفر بخواهند نماز را به جماعت بخوانند، مقتدی باید سمت راست امام بایستد. (یعنی نباید عقب تر از امام بایستد بلکه برابر وی بایستد).
دلیل:
از ابن عباس (رض): وقتی خواستم بر
رسول الله ﷺ اقتداء کنم، مرا سمت راست خود قرار دادند. مسند امام احمد ج1ص565سنن ابی داود ج2ص318مسند البزارج11ص474
۱۵و اگر مقتدی دو نفر یا بیشتر باشد، پس پشت سر امام بایستند.
دلیل:
از انس (رض): من و یتیم (اسم شخصی است)
با رسول الله ﷺ نماز خواندیم و ما پشت رسول اللهﷺ ایستادیم. مسندالشافعی ج1ص316صحیح ابن خزیمه ج3ص19صحیح البخاری ج1ص254سنن الکبری للبیهقی ج4ص269مسند امام احمد ج3ص551
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.