بدعت در لغت و تفسیر و روایت و فقه
طبری (متوفای 310هجری) صاحب تفسیر جامع البیان فی تاویل آی القرآن در بیان بدیع السموات و الارض چنین بیان میدارد:
قال أبو جعفر: یعنی جل ثناؤه بقوله: (بدیع السموات والأرض) ، مبدعها.
ابوجعفر گوید: منظور آیه این است: ابداع کننده آسمانها و زمین.
بدیع همان مبدع است که به فعیل صرف شده است همچنانکه مؤلم را به الیم صرف کرده اند و مسمع را به سمیع.
و معنی مُبدِع: تاسیس کننده و پدیدآورندهیِ آنچه که قبلا کسی اقدام به تاسیس و پدیدآوردن آن نکرده باشد.
و برای همین به مبتدع در دین، مبتدع گفته میشود چراکه وی در دین امری را پدید میآورد که قبل وی کسی آن را انجام نداده است.
و همچنین هر پدیدآورِ عمل یا قولی را که قبل وی کسی بر وی پیشی نگرفته باشد، عرب وی را مبتدع نامند.
و از این معنا است قول اعشی بنی ثعلبه (شاعر قول بنی ثعلبه)
در مدح هَوْذَة بن علی الحنفی سروده است:
به آراء بزرگان گوش فرا میدهد اگر... سخنی راست و قابل اعتماد یافت و اگر خواست سخنی جدید میگوید.
یعنی هرآنچه خواست را پدید میآورد.
و از این مقوله است قول رؤبة بن العجاج که گوید:
پس ای بیهوش لاف زن بر روی افتاده از روی حماقت... اگر تو برای الله متقی هستی و فرمانبردارتر هستی پس راه حق این نیست که بدعت گذاری کنی.
و منظور این استکه نباید چیزی را که در دین نبوده، پدیدآوری.
و این اعلام است از طرف الله تعالی که آنچه بر این امر گواهی میدهد حضرت مسیح است همان مسیحی که وی را به الله تعالی منسوب کرده اند از بواسطه اثبات نبوت برای وی و خبر دادن است از الله تعالی به آنها که آن الله که آسمانها و زمین را بدون اصل و بدون نمونه، بوجود آورده است همان است که مسیح را بدون پدر به قدرت خود، خلق کرده است.
از ربیع: خلقت آنها را ابداع نمود و کسی را با وی در این ابداع شرکت نبود.
از سدی: آنها را ابداع نموده و خلق کرد و قبل آن چیزی خلق نشده بود تا از روی آن، خلق کرده باشد.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.