ترجمه فارسی شاطبیه
إذا سكنت فاء من الفعل همزة❖فورش يريها حرف مدّ مبدّلا
وقتی فاء فعل همزه باشد و ساکن باشد... پس ورش نشان میدهد که این حرف مد ابدال شده است. یعنی همزه به جنس حرکت ماقبلش ابدال میشود
سوى جملة الإيواء والواو عنه إن❖تفتّح إثر الضّمّ نحو مؤجّلا
به غیر از مشتقات ایواء و به واو ابدال کند ورش اگر همزه مفتوح باشد بعد از ضمه مثل موجلا
ويبدل للسّوسيّ كلّ مسكّن❖من الهمز مدّا غير مجزوم اهملا
و سوسی ابدال کند هر ساکن .... از همزه را مد اگر مجزوم نباشد
تسوء ونشأ ستّ وعشر يشأ ومع❖يهيّئ وننسأها ينبّأ تكمّلا
مثال مواضع عدم ابدال به مد تسؤ و نشأ در شش موضع و یشأ در ده موضع و همراه با ...
وهيّئ وأنبئهم ونبّئ بأربع❖وأرجئ معا واقرأ ثلاثا فحصّلا
و هیئ و انبئهم و نبئ در چهار موضع .... ارجئ همراه وی و اقرأ سه موضع پس حاصل شدند.
وتؤوى وتؤويه أخفّ بهمزة❖ورئيا بترك الهمز يشبه الامتلا
و تؤوی و تؤویه با همزه مخففتر است.... و رئیا اگر همزه ترک شود به معنی امتلا مشابه خواهد شد.
ومؤصدة أوصدت يشبه كلّه❖تخيّره أهل الأداء معلّلا
و مؤصده به اوصدت شبیه میشود همه اش(اگر به مد خوانده شود)..... این را اهل اداء اختیار کرده اند.
وبارئكم بالهمز حال سكونه❖وقال ابن غلبون بياء تبدّلا
و بارئکم با همزه خوانده شده است در حالت سکونش..... و ابن غلبون به یاء ابدال کرده است.
ووالاه في بئر وفي بئس ورشهم❖وفي الذّئب ورش والكسائي فأبدلا
و ورش در بئر و در بئس تابع ابدال به یاء کردن شده است......و در ذئب ورش و کسائی تبعیت کردند پس ابدال کردند.
في لؤلؤ في العرف والنّكر شعبة❖ويالتكم الدّوري والابدال يجتلا
و شعبه تبعیت کرد در کلمه لؤلؤ معرفه باشد یا نکره.... و دور به زیادت همزه بین یاء و لام یلتکم خوانده است و این همزه به ابدال نیز روایت شده است.
وورش لئلّا والنّسيء بيائه❖وأدغم في ياء النّسيّ فثقّلا
و ورش به یاء خوانده است لئلا و النسیئ را...... و ادغام کرد در یاء النسیّ پس مثقل شد.
وإبدال أخرى الهمزتين لكلّهم❖إذا سكنت عزم كآدم أوهلا
و ابدال همزه ی اخیر از همه ی قراء .... وقتی که ساکن باشد حتمی است مثل آدم و اوهل . البته اوهل در قران نیامده است و منظورش امثال وی از قران است مانند أُوذِینا وَأُوتِینا.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.