کتاب راه روشن حنفی
تعریف مشروعات و غیر مشروعات:
مسئله ۴مشروع آنچه که در شرع انجام آن روا باشد و غیرمشروع مقابل آن است.
۱فرض: آنچه که انجام آن ثواب دارد و ترک آن عقاب دارد و منکر آن (کسی که آن را بر خود فرض نداند) کافر است. (التوضیح ،عبیدالله بن مسعود،2(ج)آرام باغ ،پاکستان،تجارتخانه کتب ،ج2ص680،- نورالانوار وقمرالانوار ،(1ج)،ملتان ،پاکستان،کتب خانه مجیدیه،1407،ص170- الإحکام فی أصول القرآن ابن حزم ج3ص341بآب الثانی عشر فی الاوامر والنواهی فصل فی الأمر بعد الحظر - مراتب الشریعة وحاشیه البنانی ج1ص71- روضه الناظر ج1ص16- شرح المحلی علی جمع الجوامع الجلال المحلی ج2ص3و4و البحر المحیط بدرالدین زرکشی فصل فی الواجب - التقریر والتحبیر فی شرح التحریر ابن امیر حاج ج2ص98 بآب اول فی الاحکام و المستصفی فی أصول الفقه محمد بن محمد بن محمد الغزالی القطب الاول فی الثمره ج1ص52 - اللمع فی أصول الفقه ،ابی اسحاق شیرازی،ج1ص21- شرح المحلی علی جمع الجوامع،محمد بن أحمد بن محمد بن هاشم المحلی،ج2ص3 - فقه کیدانی ،نسفی ،تعریف مشروع ،مشروع اول).
در بعضی از کتب بجای لفظ فرض، واجب را می آورند که منظورشان همان فرض است.
مسئله ۵۲واجب: وجوب عمل به آن با شبهه ثابت شده است و حکم آن در عمل مانند فرض است ولی در اعتقاد چنین نیست. التوضیح ،ج2ص682- نورالانوار ص170- فقه کیدانی مشروع دوماللمع فی أصول الفقه آبی اسحق شیرازی،ج1ص21.
حکم واجب: انجام آن ثواب دارد و ترک آن موجب عذاب است ولی منکر آن کافر نمی گردد.
مسئله ۶۳سنّت (مؤکده- سنَة الهدی): آنچه از عمل که رسول الله ﷺ بر آن مداومت کرده است با ترک آن احیاناً. (یعنی تقریباً همیشه آن را انجام می داده و در بعضی از اوقات آن را ترک کرده است) و حکم آن: ثواب است با انجام دادن آن و انجام ندادن آن فعل، عتاب دارد (مؤاخذه شدن به اینکه چرا انجام نداده ای). التوضیح ج2ص681- نورالانوار ص170و171- فقه کیدانی مشروع سوم.
مسئله ۷۴مستحب (سنّت زائده- نفل- تطوع): آنچه که پیامبر ﷺ بعضی مواقع آن را انجام می داده و بعضی مواقع آن را ترک می کرده است. حکم آن: ثواب با فعل و عدم عذاب با ترک آن. التوضیح ج2ص681و682- نورالانوار ص171- فقه کیدانی مشروع چهارم.
مسئله ۸۵مباح: آنچه از عمل که انجام و ترک آن یکی باشد و حکم آن عدم ثواب و یا عذاب با انجام یا ترک آن است. التوضیح ج2ص681- فقه کیدانی مایلی مشروع..
مسئله ۹۶حرام (منهی – منهی عنه) : آنچه از عمل که نهی از آن با دلیل قطعی ثابت شده است. حکم آن: اگر برای رضای الله ﷻ آن کار را انجام ندهد و ترک کند، ثواب دارد و انجام آن عذاب دارد و کسی که آن را حلال بداند (عمل به آن را جائز بداند) مسلمان نیست و کافر است. التوضیح ج2ص981- فقه کیدانی غیر مشروع اول..
مسئله ۱۰۷مکروه: آنچه از عمل که بر آن نهی وارد شده ولی دلیل حرمت (حرام بودن) آن قطعی نیست. نزد امام محمد (رض) حرامی است که بخاطر نبودن دلیل، به آن حرام گفته نشده است. و نزد امام اعظم (رض) و امام ابویوسف (رض) به حرام نزدیک است. (التوضیح ج2ص685و686- فقه کیدانی غیر مشروع دوم - مختصر الوقایه (النقایه) کتاب الکراهیه ص139و140- المدخل إلی مذهب الإمام أحمد، ابن بدران،ج1ص53).
مسئله ۱۱البته مکروه را به دو گروه تقسیم می کنند:
۱مکروه تحریمی که حکمش، حکم حرام است.
۲مکروه تنزیهی که خلاف اوّلی و ترک مستحب را گویند که حکم آن تقریباً با مباح یکی است. المستصفی فی أصول الفقه محمد بن محمد بن محمد الغزالی،ج1ص52روضة الناظرعبد الله بن أحمد بن قدامة الجماعیلی المقدسی ،ج1ص16البحر المحیط محمد بن بهادُر بن عبد الله الزرکشی،مساله تعریف حسن وقبح وفصل فی المکروه.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.