الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
وَالصَّلَاةُ والسَّلَامُ عَلَى مُحَمَّدٍ رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ
وَعَلَى آلِهِ وَأصْحَابِهِ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإحْسَانٍ إلَى يَوْمِ الدِّينِ
أمَّا بَعْدُ
سلام. سلامت باشید.
در مورد ۱۲ خلیفه پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم.
۱ لطف خلیفه در همهی روایات نیامده است یعنی سوال را طوری مطرح کردن که حتماً خلیفه بودن ثابت است، محل نظر و ایراد است.
۲ خلیفهی رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم بودن نیز نیامده است.
حال تشریح جواب:
روایات:
الف: روى البخاري في صحيحه في باب الاستخلاف من كتاب الأحكام عن جابر بن سمرة قال: سمعت النبي صلى الله عليه وسلم يقول: يكون اثنا عشر أميراً. فقال كلمة لم أسمعها. فقال أبي: إنه قال: كلهم من قريش
در این روایت ۱۲ امیر آمده است.
ب: والحديث رواه مسلم والترمذي وأبو داود. ولفظ مسلم: إن هذا الأمر لا ينقضي حتى يمضي فيهم اثنا عشر خليفة
در این روایت خلیفه نکره تمیز ۱ص آمده است یعنی این امر یعنی امر دین پابرجاست تا وقتی در آن ۱۲ خلیفه بگذرند.
ج: باز از مسلم:
وفي لفظ له: لا يزال أمر الناس ماضياً ما وليهم اثنا عشر رجلاً.
امر مردم پابرجاست تا وقتی که بر آنان ۱۲ مرد ولایت کنند.
د: لا يزال الإسلام عزيزاً إلى اثني عشر خليفة
اسلام عزیز خواهد بود تا ۱۲ خلیفه.
ه: وفي رواية أبى داود: لا يزال هذا الدين قائماً حتى يكون عليكم اثنا عشر خليفة كلهم تجتمع عليه الأمة
در این روایت آمده است که کل امت بر آنان اجتماع خواهند کرد. یعنی مسلمانان بر خلافت آنان خواهند بود.
وجه اشتراک ۱۲ بودن و امر دین و اسلام پابرجا و برقرار بودن و اسمی از آنها برده نشده است و زمان مشخص نشده است و اینکه متوالی خواهد بود یا اینکه در طول آمدن اسلام تا قیامت خواهد بود ذکر نشده است.
توضیح شارحین در این مورد:
۱ حضرات خلفای راشدین از حضرت ابوبکر و عمر و عثمان و علی و حسن ، جزو این خلفا دانسته شدهاند.
۲ به اسم مشخص نیستند.
۳ عمر بن عبدالعزیز را یکی از آن خلفا دانستهاند.
۴ بعضی گفتهاند به توالی است و تمام شده است.
۵ بعضی گفتهاند در طول تاریخ اسلام تا قیامت خواهد بود.
۶ امت بر آنها اجتماع کرده باشند که در مورد حضرت علی و حسن صدق میکند.