استاد، یک سؤال جدی درباره آیات ارث در قرآن دارم.
در سوره نساء، آیات ۱۱ و ۱۲، سهم ارث بعضی از وارثان بهصورت کسر مشخص شده است. حالا اگر مردی فوت کند و همسر، پدر، مادر و دو دختر داشته باشد، طبق همین آیات سهمها به این صورت میشود:
سهم همسر: ۱/۸
سهم پدر: ۱/۶
سهم مادر: ۱/۶
سهم دو دختر: ۲/۳
اگر این کسرها را با هم جمع کنیم، حاصل ۲۷/۲۴ میشود؛ یعنی ۱۱۲٫۵ درصد کل ارث!
این دیگر مسئله اختلاف تفسیری نیست؛ یک محاسبه ساده ریاضی است. مجموع سهمها از کل دارایی بیشتر شده است.
سؤال من این است: چرا سهمها از ابتدا طوری تعیین نشدهاند که مجموع آنها از کل ارث بیشتر نشود؟ اگر قرآن کلام خدای عالم مطلق است، انتظار میرود چنین مسئلهای در تعیین سهمها پیش نیاید.
اگر بگوییم منظور آیات چیز دیگری بوده یا باید قواعد دیگری را به آن اضافه کنیم، سؤال بعدی این است که چرا این محدودیت یا قاعده در خود آیات بهروشنی بیان نشده است؟
بالاخره آیا این سهمها، طبق ظاهر آیات، در این مثال با یکدیگر سازگارند یا نه؟ اگر سازگارند، لطفاً توضیح دهید چگونه؛ چون از نظر ریاضی حاصل جمع بیشتر از یک میشود.
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ
وَالصَّلَاةُ والسَّلَامُ عَلَى مُحَمَّدٍ رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ
وَعَلَى آلِهِ وَأصْحَابِهِ وَمَنْ تَبِعَهُمْ بِإحْسَانٍ إلَى يَوْمِ الدِّينِ
أمَّا بَعْدُ
۱ سؤال جدی به چه معناست؟ یعنی خدا و حکمش در ارث زیر سؤال رفته و ممکن است که دین به چالش کشیده شده و دین باطل باشد؟ این پندار کسی است که نه به دین علم دارد و نه خدا را بعنوان قادر مطلق و دانای مطلق قبول دارد بلکه میتواند که جدی باشد برای کسیکه دنبال شبهه ای میگردد تا از این طریق کفر خود را توجیه کند.
چراکه در حقانیت دین اسلام هیچگاه سوال جدی پیش نمیآید که بر اساس عدالت و حق و واقعیت باشد. بلکه همیشه شبهه است یعنی اشتباه در برداشت از حکم الهی.
در زمان رسول الله ص و قبل ایشان همیشه مدعیان دانش تجربی به ثوابت دین اعتراض میکردند و آن را غیر ممکن میدانستند و بر آن مدعای اسلام میخندیدند در حقیقت به جهل خود خندیدند و در این زمان کسی را از ملحدین نمیبینیم که آن جهل گذشتهی پیشینیان جاهل خود را مطرح کنند و آن مدعای ثابت اسلام را بهعنوان شبهه و ایراد مطرح کنند بلکه دنبال شبهاتی دیگر هستند و این نیز حل میشود و وقتی حل شد به سراغ شبههای دیگر میروند و این پروسه تا قیامت ادامه خواهد داشت.
چند نمونه از جهالت مدعیان دانش تجربی که دیگر هیچکس آن را مطرح نمیکند و بلکه تلاش دارد آن را نادیده بگیرد و دیگران را نیز به این سمت سوق دهد و طوری رفتار میکنند و شبهات دیگر مطرح میکنند که مسلمان از طرح مسایل اینچنین غافل بماند.
الف: زنده شدن پس از مرگ. قبلا مورد خنده بود ولی بر اساس دانش تجربی امروز، از امور ممکنی شده و الآن دنبال احیای ماموت منقرض شدن هستند. چه بتوانند چه نتوانند، اصل امکان را قبول کردهاند.
ب: برچیده شدن جهان هستی ، که جوامع علم تجربی به بیقین میدانند که چنین خواهد شد.
ج: خورشید از غرب طلوع خواهد کرد. علم تجربی و نظریهی دانشمندان اذعان به امکان آن دارد.
د: امکان ضبط اعمال ما توسط اعضای بدن.
اگر بخواهیم این امور را بر شماریم چندین جلد کتاب میشود که توصیه میشود مطالعه کرده بشود و در بستر اینترنت فراوان ذکر شده است.
۲ وقتی قرآنی داریم که مسایلی را مطرح کرده است که دانشمند مدعی تبحر در علم تجربی را امروز به شگفتی میاندازد، آیا تامل نمیکنیم در مسألهای به این سادگی بعید است و غیر ممکن است که دچار اشتباه شده باشد؟
جواب: بله ساده انگاری و خود را به جهل سوق دادن است که در قرآن چنین فکری داشته باشیم.
این توضیحات برای این بود که بدانیم قرآن از طرف چه کسی است و قرآن بالاتر از نظر دادن است والا جواب سؤال کاربر گرامی سادهتر از این است که آن را جدی بگوییم و یا نعوذ بالله فکر کنیم اشتباهی صورت گرفته است.
حال جواب سؤال:
وقتی در قرآن در هر رشتهی تخصصی برای علم امروز اعجازی یافت میشود، مطرح کردن یک سؤال که اصل آن را متوجه نشدهایم و چیزی را از خود به قرآن اضافه کردهایم و نکتهای را نادیده گرفتهایم چیزی جز دور شدن از حق و حقیقت اسلام نیست.
حال الله دانای مطلق با این همه اعجاز علمی قرآن، آمده است و این نوع تقسیم ارث را به ما داده است حتماً حکمتی در آن گذاشته است و اگر سؤالی برای ما پیش آمده باشد حتماً ما چیزی را نادیده گرفتهایم.
آنچه نادیده گرفتهایم این است که آیا الله متعال جایی گفته است که این تقسیم ارث همیشه عدد صحیح بدون کسر باشد؟ یعنی آیا گفته است که وقتی سهم ها جمع شد مثلا یک هشتم باید عدد صحیح بدون کسر باشد؟ یا یک ششم عدد صحیح باشد ؟ یا دو سوم عدد صحیح باشد تا ما اینها را از ۸ بگیریم یا از سه بگیریم و یا از شش بگیریم بعد جمع کنیم و بعد بگوییم وا قرآن اشتباه کرده است و جمع سهم ها از مثلا ۱۲ بیشتر آمده است و به هر یک سهم بدون کسر نمیآید؟ خیر الله این را نفرموده است. بلکه مقدار سهام را مشخص کرده است و این میتواند در مواقعی همراه کسر باشد. که در این سؤال شما به کسر رسیده است نه سهم کامل. که به آن در علم فرایض عول گفته میشود.
عمل در مواردی است که تعداد سهمی که به وراث میرسد جمعش از مخرج بیشتر میآید و در مواقعی نیز سهام وراث کمتر از مخرج میآید که در این صورت بحث رد و ارث بری عصبات و وارث تعیین شدهی دیگر پیش میآید.
پس دیدیدم که این نه تنها جدی نبود بلکه اشکال از ما بود که به خدا نسبتی دادیم که ایشان نفرموده بودند و آن سهم کامل یا به کسر بودن را در نظر نگرفته بودیم.
یعنی ذکر یک هشتم و یک ششم و یک سوم در قرآن به معنی اینکه همیشه این مقدار کامل به وارث برسد نیست بلکه به معنی این است که به نسبت بقیه وراث این اندازه رعایت شود است. که در مسایل مربوط به عمل و رد خودش را نشان میدهد