ای مردم، با عمل به اوامر و اجتناب از نواهی الله متعال، از الله بترسید و پروا کنید آن الله که شما را از یکن نفس خلق کرد و از خودش زوجه اش را خلق کرد و آن الله که در بین خودتان در درخواستهای خود، به وی تعالی متوسل میشوید و همینطور حق صله ی رحم را ادا کنید. همان ارحامی که در بین خودتان برای خواهش خود، واسطه میگیرید. قطعا الله متعال بر اعمال شما و بر خود شما نظاره گر است.
اموال یتیمان را وقتی به بلوغ رسیدند، به خودشان بدهید. حرام را بجای حلال نگیرید یعنی خوردن اموال یتیم حرام است با خوردن آن، مال خود را حلال است وانگذارید. و همینطور خوب یتیم را گرفته با بد اموال خود، تبدیل نکنید. قطعا اینکار شما گناهی بزرگ است. نکته: رزق و روزی هر شخص مقدر و مکتوب است و به آن خواهد رسید، در رسیدن به این رزق موعود، دو راه پیش روی انسان قرار دارد یکی حرام و دیگری راه حلال، پس آن روزی حلال وعده داده شده به شما که حتما بدان خواهید رسید را با عجله کردن و ترس از اینکه آن نرسد، حرام خواری نکنید. اگر روزی شما نباشد، با حرام نیز به ان نخواهید رسید.
اگر از این میترسید که در حق اموال یتیمان و در نکاح یتیمان، عدالت را رعایت نکنید پس از غیر آنها نکاح کنید. و یا اگر شما رغبت ندارید که در نکاح یتیمان، عدالت را در مهر و در حق و حقوقش، رعایت، کنید پس از دیگران نکاح کنید تا مجبور به رعایت شوید. و این نکاح کردن میتواند دو زن همزمان داشتن باشد و یا سه زن همزمان در عقد داشتن باشد و یا که چهار زن را با هم در عقد داشتن باشد. اگر خوف این دارید که اگر زنهای بیشتر بگیرید، عدالت را رعایت نکنید پس بهتر است که به یکی بسنده کنید و یا از کنیزان بگیرید. و این نوع عمل، به عدم جور نزدیکتر است. اگر کسی راغب باشد که بیش از چهار بگیرد پس بر وی کنیز اختیار کردن است ولی به نکاح، محدود به چهار زن میباشد.
ای اولیای زنان و ای شوهران، مهر را به زنان بدهید و این دادن مهر را بمانند هدیه بدهید که انتظار عوض برای آن ندارید و بدانید که این حکم شرع است. اگر که این زنان از مهر چیزی به شوهرشان و یا به ولی خود ، با خوشی دل و رضایت، ببخشند در اینصورت است که آن را بخورید در حالیکه برای شما گوارا باشد و برای شما تبعاتی نداشته باشد. نکته: مهر بر گردن شوهر فرض است و این حکم شرع استف حال که باید این مهر داده شود وقتی میدهید با خوشی دل به آنها بدهید و یادتان باشد که بعنوان هدیه است پس فکر نکنید با مهریه دادن، انگار زن را خریده اید. همین طرز تفکرها است که نوع برخورد ما انسانها را مشخص میکند و باعث آرامش یا ناراحتی میشود پس مردان یادشان باشد که این مهر بمانند هدیه است که برای آن عوضی انتظار ندارید.
اموال خودتان را به نادانان ندهید، آن اموالی الله متعال ان را جهت برپاداشت زندگی و دینتان قرار داده است و از اموالتان به سفیهان و زنان خود و فرزندان خردسال خود، خورد و خوراک و لباس بدهید و به آنان به نرمی و نیکی سخن بگویید.
یتیمان را امتحان کنید و ادب بیاموزید و امور دین و زندگی و تجارت بیاموزید قبل اینکه به بلوغ برسند، چراکه اگر بعد بلوغ باشد، که وقت تکلیف است، یتیمان گناهکار و بیکار خواهند ماند، تا اینکه به بلوغ از نظر جنسی رسیدند، اگر از آنها، رشدی دیدید و صلاحی دیدید، پس بدهید اموالشان را و از وقت بلوغشان تاخیر نکنید و اموالشان را به آنها تحویل دهید و اموال یتیمان را بغیر حق نخورید و با این تفکر که اگر بزرگ شوند، دیگر از دستمان خارج میشود، نیز نخورید و کسی که از ولی و وصی یتیمان، غنی باشد، پس با استفاده اموال خود، از مال یتیم، پاک بماند و از مال یتیم دوری کند، و اگر که فقیر بود و محتاج و مجبور بود، به اندازه ی معروف بخورد، پس وقتی که اموال یتیمان را به آنان تحویل دادید و آنها گرفتند، بر این امر شاهد بگیرید. و الله متعال در محاسبه ی مقداری که میخورید و همچنین بر رفتار شما، گواه است پس مواظب باشید که حق یتیم را نخورید و از حد مباح عبور نکنید.
برای مردان، سهمی است از آنچه که پدر و مادرشان به ترکه گذاشته است و همچنین از ماترک خویشاوندان، و برای زنان نیز سهمی است از آنچه که پدر و مادرشان به ترکه گذاشته است و همچنین از ماترک خویشاوندان، و این سهم مشخص شده و فرض و باید است.
زمانیکه خویشاوندان غیر از وراث و یتیمان و فقرا بر مجلس تقسیم ارث حاضر شوند، شما به آنها از ماترک روزی دهید و سخنی نیک به آنان بگویید و دل جویی کنید. نکته: آنچه که مشهور و معروف و مورد قبول همگان است، رزق را به خوردنی و آشامیدنی اطلاق میشود هرچند که در لسان العرب میگوید رزق دو نوع است یکی بدنی که همان مربوط به تغذیه است و دیگری رزق قلوب که همان علوم و معارف است و قطعا در این آیه نوع اول از رزق منظور است.
کسانی بترسند که اگر اولاد ضعیف خودشان پس مرگشان میماند، بر یتیمان خود میترسیدند که وضعشان چه خواهد شد، پس در مورد یتیم دیگران نیز چنین حسی داشته باشند و از الله پروا کنند و سخنی استوار و راست و به عدالت بگویند. نکته: در اینکه ولیخش و فلیتقوا الله را اورده است و در اولی به آنان گوش زد میکند که فرزندان خودشان را تصور کنند که اگر عاجز بمانند چه خواهد شد پس برای همین هم شده با یتیم دیگران به درستی رفتار کنند و در دومی فلیتقوا الله برای کسانی است که ممکن است فرزندی نداشته باشند و بخواهند درست رفتار نکنند و یا فرزند داشته باشند ولی به فکر فرزندان خود نباشند، پس به آنان نیز میگوید بخاطر خودت هم که شده، با یتیمان درست رفتار کن.
قطعا کسانیکه اموال یتیم را به ناحق میخورند، چیزی جز این نیست که در حال خوردن آتش هستند و در آخرت نیز زود باشد که به آتش افروخته شده وارد شوند. نکته: در حال خوردن آتش هستند و بعد میفرماید که وارد آتش خواهند شد، نشان میدهد که این آتش که میخورند غیر از آتش جهنم است پس روایت بیدار شدن از قبور در حالیکه در دهانشان آتش افروخته شده است، درستتر به نظر میرسد و دیگر اینکه چه بسا همین خوردن مال یتیم آتشی در معده ی انها بشود و تبدیل به چیزی میشود که درون را میسوزاند.
الله متعال به شما وصیت میکند و دستور میدهد در شان میراث فرزندانتان، برای فرزند مذکر، دو سهم دختر است. پس اگر که فرزندانتان زنانی باشند که بیشتر از دو باشند، پس برای آنان دو سوم آنچه میت ترک کرده است از اموال، اختصاص مییابد و اگر فرزند فقط یک دختر باشد، پس برای وی نصف اموال میت است. و برای هر یک از پدر و مادر میت، یک ششم ترکه است اگر میت فرزندی داشته باشد.پس اگر میت را فرزندی نبود، و میراث خور وی، والدینش بودند، برای مادرش یک سوم است. پس اگر برای میت برادرانی و یاخواهرانی دو یا بیشتر باشد، پس برای مادر میت، یک ششم است. این عمل تقسیم ارث بعد اجرای وصیت و پرداخت بدهی میت است. پدرانتان و پسرانتان، شما نمیدانید که کدام کار و کدام عمل برای شما نفعش نزدیکتر است. این مشخص کردن سهم در ارث، فرض و اندازه ای از طرف الله است. قطعا الله متعال تقسیم را و اینکه کدام حکمت است را و اینکه شما چگونه عمل میکنید را دانا است و در کارهایش من جمله تعیین سهم ارث، با حکمت است.
و برای شما مردان، نصف ترکه ی زوجه ی شماست، اگر که این زوجه ی شما فرزندی و فرزند پسری نداشته باشد. پس اگر زوجه را فرزندی باشد، پس برای شما یک چهارم ترکه ی زوجه وفات یافته ی شماست. این ارث بری بعد اجرای وصیتی است که زوجه وصیت کرده است و بعد پرداخت بدهی وی است. و برای زوجه یا زوجه ها از ترکه ی زوجش که مرده است، یک چهارم است اگر شما را فرزندی نباشد و فرزند پسری نیز نباشد، پس اگر شما را فرزندی بود، پس برای زوجه یا زوجه ها یک هشتم است از ترکه ی شما بعد اینکه وصیتی را که وصیت کرده اید اجرا شود و بدهیتان پرداخت شود. و اگر مرد ارث گذار، مردی کلاله باشد یعنی پدر و فرزندی نداشته باشد، و همینطور اگر زنی چنین باشد و برای وی برادر مادری یا خواهر مادری باشد، پس برای هر یک از اینها، یک ششم است. پس اگر این نوع برادر و خواهر بیشتر از دو باشند، آنها در یک سوم ترکه شریک هستند. بعد اجرای وصیتی که وصیت شده است و بعد پرداخت بدهی میت است. در اجرای وصیت و در خود وصیت و یا امری دیگر، بدون ضرر بر وارث باید باشد. این مشخص کردن سهم هر یک از وراث وصیتی از طرف الله متعال است. و الله متعال دانا به همه چیز است من جمله اینکه چه کسی قصد ضرر دارد و چه کسی ندارد و اینکه تقسیم چگونه صورت گرفته است و بردبار است و حواستان باشد که با گفتن اگر این کارم درست نبود کارم نمیگرفتف مغرور نشوید چراکه الله متعال در وقتی که میخواهد، به آن رسیدگی کرده و جزا خواهد داد.
و این احکام که در این کتاب تا به حال ذکر شد، حدود و مرزهای الله متعال هستند که کسی حق تجاوز از آن مرز را ندارد. و هرکس که از الله در اوامر و نواهی وی تعالی و از رسولش اطاعت کند، الله متعال وی را به باغهایی وارد خواهد کرد که از زیر آن نهرها جاری هستند و وقتی وارد آن بشوند در آن جاودانه خواهند بود. این پاداش همان پیروزی و ظفر بزرگ است. نکته: در اینکه اطاعت از الله متعال همان اطاعت از رسولش است وبالعکس شکی نیست و اینکه میبینیم الله متعال در جای جای قرآن به اطاعت از هر دو امر میکند و آنان را گوش زد میکند برای رساندن این مطلب است که بعضی از احکام از طریق الله متعال به ما میرسد یعنی از قرآن و بعضی دیگر از طریق سنت رسول الله ص به ما میرسد پس کسی فکر نکند که فقط از الله اطاعت کند و بگوید به سنت کار ندارم، مسلمان باشد و امید بهشت رفتن داشته باشد در این امر فرقی نیست بین کسیکه مستقیم انکار میکند و کسیکه سعی دارد کل سنت نبوی را با بهانه های مختلف از میان بردارد و قرآن را بر اساس هوای خودش تفسیر و احکام عجیب و غریبی به دست بیاورد.
و کسیکه الله و رسولش را نافرمانی کند و این اختصاص سهم در میراث را قبول نکند و از حدود معین الهی تجاوز کند، الله متعال وی را وارد آتش میکند و در ان جاودان خواهد ماند و در آن آتش برای وی عذابی اهانت دار برای وی مهیا است.
و زنانی از زنان شما که فعل زنا را انجام دهند، پس برای اثبات آن چهار شاهد مرد از خودتان یعنی مسلمان آزاد عدل، طلب کنید پس اگر که آنان گواهی دهند که این زن زنا کرده است، آن زن را در خانه ها حبس کنید تا اینکه در حبس بمیرند و یا الله متعال برای انان حدی تعیین کند و از در حبس بودن خارج شوند.
و آن دو کس؛ مرد و زن؛ که این عمل را انجام میدهند، که از شما هستند، پس انان را مورد آزار قرار دهید پس اگر توبه کردند و از عمل درست را پیش گرفتند، پس از انان از آزار رویگردانی کنید. قطعا الله متعال زیاد توبه پذیر است و مهربان است. نکته: این احکام در اوائل اسلام بوده اند و بعد حکم زنا تثبیت شده و با دلائل فراوان اثبات شده است که حکم زناکار محصن، رجم است و حکم بکر صد تازیانه. در مورد حکم لواط بین مجتهدین اختلاف است: بعضی گویند که همان زنا است و حکم زنا بر آنها جاری کرده میشود و امام ابوحنیفه گوید: تعزیر است. تفاوت تعزیر و حد این است که در حد همان شرایط اثبات و همان حکم ثابت باید اجرا شود ولی در مورد تعزیر آن شرایط از قبیل چهار شاهد در ان مطرح نمیشود و اندازه تنبیه به حکم قاضی بستگی دارد.
این است و غیر این نیست که بر الله از روی فضلش و رحمتش، قبول توبه است، بر کسانیکه از روی جهالت گناهی مرتکب میشوند و زود توبه میکنند پس انان کسانی هستند که الله متعال توبه ی انان را میپذیرد و الله متعال دانا به همه چیز است و تمامی احکامش بر اساس حکمت است.
و توبه نیست برای کسانیکه تا وقتی مختار هستند، بر گناه اصرار دارند و وقتی که مرگ فرامیرسد، میگویند حال توبه کردم، و نیست توبه بر کسانیکه میمیرند در حالیکه کافر هستند. برای این موصوفان، آماده کرده ایم، عذابی بس دردناک. نکته: زمان توبه تا قبل شروع عملیات مرگ است یعنی تا وقتی که وقت و اختیار باقی است، زمان برای توبه است و وقتی که مرگ شروع شد و روج انسان به حلقومش رسید و موارد مربوط به آخرت را مشاهده کرد، دیگر تمام است. چراکه در قیامت و در مرگ و بعد آن همه آرزو دارند و میخواهند که مسلمان باشند.
ای کسانیکه ایمان آورده اید، بر شما حلال نیست که زنان را به ارث ببرید در حالیکه آنان از اینکار اکراه دارند، و بر انها عرصه تنگ نکنید با این هدف که بعضی از آنچه به آنها پرداخته اید از مهر را ببرید مگر اینکه ناسازگاری و بدی آشکار از طرف زن یافت شود که در اینصورت به خلع مهر خود را پس گرفتن، از عدم حلالیت، اسثتنا است. و با زنان خود به نیکی و مروت رفتار کنید پس اگر طبیعت شما از وی خوشش نیاید، بدون دلیلی دیگر، آنها را طلاق ندهید و از آنها جدا نشوید چه بسا که نفس و طبیعت چیزی را بد بداند و نفرت پیدا کند در حالیکه الله متعال در آن خیر بسیاری بگرداند از ثواب و از فرزند صالح. نکته: کلمه ی کرها یعنی اینکه زنان از اینکه به ارث برده بشوند و مانند کالا دست به دست شوند، اکراه دارند نه اینکه اگر کسی از زنان راضی باشد میتوان وی را به ارث برد.
و اگر که ای مردان خواستید که زنی را طلاق دهید و دیگری را عقد کنید، در حالیکه به یکی از آنها، مال بسیاری بعنوان مهر داده باشید، و ناسازگاری از طرف زن نبوده باشد، پس از آن مال کثیر چیزی را نگیرید، آیا آن چیز را از آن زنان میگیرید ؟ در حالیکه این گرفتن شما، ظلم و گناه بزرگی است. نکته: وقتی مهر خانمی پرداخت شده باشد، و مرد وی را بخواهد طلاق بدهد، اگر سبب طلاق ناسازگاری زن باشد، پس مرد میتواند به اندازه ی مهری که پرداخته است، از زن طلب کند و خلع کند ولی بیشتر از مهر گرفتن کراهت دارد. اگر طلاق به سبب سو خلق و ناسازگاری شوهر باشد، پس در عوض طلاق، چیزی گرفتن، مکروه است.
و چگونه است که از مهری که داده اید میخواهید بگیرید در حالیکه با هم خلوت داشته اید و با هم بوده اید و زنان از شما در وقت عقد نکاح و در وقت با هم بودن از شما پیمان ها گرفته اند.
و نکاح نکنید آنان را که پدرانتان نکاح کرده اند یعنی از زنان، مگر آنچه قبلا رخ داده است، مورد آمرزش است و الان دیگر حرام است. قطعا آن نکاح زنان پدر، در نهایت زشتی است و باعث دشمنی الله و مردم است و چه بد مسلکی است این مسلک. نکته: از انجا که اسلام احکام را برای افراد زمان رسول الله ص ، بیان کرده میشود و بین مردم این امر موجود بوده ویا قبلا عادت انان بوده است سوال پیش میآمد که آنچه قبلا انجام داده ایم چه میشود؟ آیا بخاطر ان نیز مواخذه خواهیم شد، برای بیان اینکه آنچه قبل نزول حکم امده است، حساب نمیشود و از این به بعد باید رعایت کنید و اگر دارید ترک کنید، اکثرا الا ما سلف را بیان میدارد.
و حرام گردانیده شد، در نکاح، مادرانتان، و دختران شما، و عمه های شما و خاله های شما، و دختران برادرانتان، و دختران خواهرانتان، و مادرانتان یعنی شما را شیر داده اند، خواهرانتان از سمت، شیرخوارگی، و مادران زنهایتان، و دختران زنهایتان از شوهری دیگر، که معمولا مثل دختران خودتان، در دامان و خانواده ی شما رشد میکنند، از آن زنهایتان که بر آنها وارد شده اید و خلوت گرفته اید، پس اگر بر زنهایتان وارد نشده باشید و فقط نکاح صورت گرفته باشد، و این زنها را طلاق دهید، و یا بمیرند، دختران این زن بر شما حرام نیستند و در عقد آنان بر شما گناهی نیست. و عروس پسرانتان که از پشت خودتان هستند، نیز بر شما حرام است و دیگر حرام است بر شما جمع بین دو خواهر در آن واحد. مگر آنچه قبل حکم گذشته باشد اگر تکرار نشود و ادامه داده نشود، آن گذشته مورد آمرزش است. قطعا الله متعال آمرزنده و مهربان است. نکته: در عرف و تخاطب بین مردم این است که به مادر و مادر بزرگ و مادر مادر و مادر مادر بزرگ ووو، مادران گفته میشود یعنی وقتی میگوییم مادرانتان از آنجا که فقط یک مادر داریم همگی متوجه میشویم که منظور در این مادران، مادر بزرگها همگی داخل هست. همچنین در مورد برادران و خواهران و همینطور در مورد دختران نیز این را متوجه میشویم.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.