قطعا الله متعال به شما امر میکند تا هر نوع امانتی را به اهلش ادا کنید و وقتی که بین مردم حکم کردید به عدالت حکم کنید و هر حقی را به صاحب حق بدهید. قطعا الله متعال آنچه وی تعالی حکم میکند بهترین اشیاء است یعنی همین امر به امانت و امر به عدالت. قطعا الله متعال به همه چیز شنوا و به همه چیز بیناست.
ای کسانیکه ایمان آورده اید، از الله بر طبق آنچه امر و نهی کرده است، اطاعت کنید و از رسولش نیز تا وقتی زنده است از وی اطاعت کنید و وقتی مرد از سنتش اطاعت کنید و از صاحبان امر تا وقتی که بر طاعت الله و رسولش باشد، اطاعت کنید، اگر در امور دینی و مساله ای نزاع کردید پس ارجاع دهید به الله و رسولش، اینگونه عمل کردن شما، در دنیا به خیرتان است و عاقبت و نتیجه اش نیز بهتر است. نکته: در مورد امام و اولی الامر انچه هست اینکه بر طبق حکم الله و رسولش باید حکم کنند و اگر اختلافی پیش امد، دیگر چیزی نمیماند به جز الله و رسولش پس منبع دیگری در امامت و حکم و صاحب امر بودن، مطرح نیست.
آیا ندیده ای کسانی را که گمان این دارند که به آنچه بر تو نازل شده از قرآن ایمان آورده اند و بر آنچه که قبل قرآن نازل شده نیز ایمان دارند و باز قصد دارند که طاغوت یعنی شیطان و هرکه را که بر راه شیطان قدم بر میدارد را حکم و قاضی بین خودشان بگیرند در حالیکه در همه ی کتب آسمانی نازل شده از نزد الله متعال، آنان مامور هستند که بر این طاغوت کفر بورزند و قصد شیطان نیز این است که اینان را گمراه کند گمراهی که برگشتی در آن نیست و از راه حق دور باشند.
و وقتی به کسانی که به غیر الله و رسولش تحاکم میکنند میگویی که بیایید به آنچه الله نازل کرده است و به رسول الله ص رجوع کنید، میبینی که منافقین از تو روی برمیگردانند، روی گردانی قطعی.
پس چگونه خواهد بود حال این منافقین وقتی که به اینان مصیبتی رسید، پس پیش تو میآیند و از کردار خود عذرخواهی میکنند در حالیکه قسم به الله میخورند که هدفشان از رفتن به پیش طاغوت و روی گردانی از تو چیزی نیست جز اینکه به جهت نیکی بوده و به جهت توفیق بین طرفین دعوی بوده است.
آن موصوفان منافق کسانی هستند الله متعال میداند که در دل آنان چه میگذرد پس از عذاب انان در گذر و نصیحتشان کن و سخنی بگو که به عمق قلبشان برسد و متوجه بشوند تو خبر داری و محکم صحبت کن.
و ما نفرستادیم رسولی را مگر اینکه از وی اطاعت کرده شود و این مشیت الهی است و به امر الهی است، و اگر که آنان به خود ظلم کنند یعنی گناهی انجام دهند بعد بلافاصله توبه کرده و پیش تو بیایند و طلب امرزش کنند و تو نیز برای انان طلب آمرزش کنی، در اینصورت الله متعال را توبه پذیر مهربان خواهی یافت. نکته: رسول الله ص آخرین پیامبر است و دیگر رسولی نخواهد امد و حکمش و فضلش تا قیامت حکمفرماست و دیگر اینکه رسول الله ص رحما عالمین است پس غیر ممکن است که این استغفار و شفاعت فقط برای کسانی باشد در زمان زنده بودن ایشان به ایشان مراجعه کرده اند چراکه رسول الله ص در وقت زنده بودن نیز مخلوق الله متعال بودند و وقتی مردند نیز چنین است و درق قیامت نیز چنین خواهد بود و در بهشت نیز چنین خواهد بود و این اجازه را جایی نیامده است که به حیات ایشان محدود شده باشد. الله متعال شفاعت رسول الله ص را در دنیا و آخرت شامل حال ما بگرداند و ظلم نفس ما را بیامرزد. آمین یا رب العالمین.
آنطور که این افراد که غیر رسول الله ص را حکم میگیرند، گمان میکنند نیست که غیر رسول را حکم بگیرند و باز مومن باشند قسم به پرودگارت که ایمان نمیآورند تا اینکه در مسائلی که بینشان اختلاف پیش میآید و برایشان پوشیدگی پیش بیاید، تو را حکم بگیرند و وقتی حکم کردی به آن راضی شوند و در نفس خود بر این حکم تنگی و شکی نداشته باشند و تسلیم امر تو باشند و قبول کنند.
و اگر که بر این گروه حکم میکردیم و واجب میگرداندیم تا که خود را بکشند و یا از سرزمین خود خارج شوند، آن را انجام نمیدادند مگر عده ای اندک از آنان. و اگر اینان انجام میدادند آنچه را که به آن مامور شدند فرقی ندارد این امر طاعت از رسول و حکم گرفتن ایشان باشد و چه کشته شدن باشد و چه خروج از سرزمین، این فرمانبرداری برایشان بهتر بود برای دنیا و آخرتشان، و محکمتر بود در تثبیت ایمانشان.
و در آن صورت، [ما هم] از نزد خويش، يقيناً پاداشى بزرگ به آنان مىداديم؛
و اگر که آنچه گفتیم را عمل کند ما نیز از نزد خودمان، برای وی اجری بس بزرگ و بی پایان عطا میکنیم و آنان را به راهی راست هدایت کنیم که مستقیم به بهشت ببرد.
و کسیکه از الله و رسولش اطاعت کند، این موصوفان به این صفات، همراه هستند با کسانیکه الله متعال به آنان نعمت هدایت داده است از صدیقین و شهدا و صالحین و این افراد چه نیک رفیقانی هستند.
آن اجر و همراهی با بزرگان در بهشت، نه به استحقاق است بلکه محض فضل الهی است و الله متعال در دانایی کافی است که میداند که به چه کسی فضل عنایت کند و با چه کسانی رفیق شوند.
ای کسانیکه ایمان آورده اید، آمادگی خود را بر گیرید و لوازم جنگ مهیا کنید و گروه گروه به جنگ دشمن بروید و یا که همه با هم بروید. نکته: گروه گروه رفتن و یا همگی رفتن بستگی به امام مسلمین دارد که چه تشخیص میدهد گاهی گروهی را برای جنگ فرستاده خواهد شد و گاهی فراخوان عمومی صادر خواهد شد.
از میان شما کسانی هستند که قطعا بنا دارند که تخلف کنند و مردم را به درنگ از جهاد تشویق کنند پس اگر به شما لشکر محمد اگر مصیبتی و ناگواری برسد، همان افراد میگویند: الله مرا نعمت داده است و سالم نگهداشته است چراکه با لشکر مسلمین نبوده ام چه اگر با آنها میبودم از آن مصیبت به من نیز میرسید.
و اگر از فضل الهی مثل فتح و غنیمت به شما مومنان برسد آن تخلف کنندگان از روی حسرت و پشیمانی خواهند گفت: گویا که بین شما و وی مودتی نبوده است ای کاش که من نیز همراه آنان بودم تا به این پیروزی بزرگ دست مییافتم. بعبارتی دیگر به کسانیکه باعث تخلفشان شده بودند گویند: انگار که بین شما و رسول الله ص مودتی نبوده است که همراه وی نرفته اید و اگر میرفتید به سهم بزرگی از پیروزی میگرفتید.
پس باید که قتال کنند کسانیکه حیات دنیا را فروختند و مقابلش آخرت را گرفته اند و هرکس که فی سبیل الله جهاد کند، پس کشته بشود ویا که پیروز بشود، زود باشد که به وی ما اجری بس بزرگ بدهیم. نکته: نفاق امری درونی است و ممکن است که در ظاهر نیز نشانه هایی باشد پس الله متعال اول کسانی را که تخلف میکنند را مذمت کرد و بیان داشت که اینان ایمان ندارند و در این آیه نیز بیان داشت که مومنان که هدفشان آخرت است به جهاد بروند. مشخص است که منافق کسی است که نمیتوان کفر خودش را آشکار کند و مخفی میدارد پس برای اینکه خودش را مومن نشان دهد قطعا مثل مومنان رفتار خواهد کرد و با آنان خروج خواهد کرد تا تهمت نفاق را از خودش دور کند و این سیاستی بس دقیق و زیرکانه است تا کسی نتواند علیه جهاد سخنی بگوید و یا دیگران را تشویق به تخلف کنند و از وادی آن مومنان که ضعیف الایمان بوده اند، راه درست را انتخاب کرده و به سمت مومنان خالص بیایند.
و شما را چه شده است که جهاد نکنید؟ چه مانعی و عذری در ترک جهاد است در حالیکه ضعیفان از مردان و زنان و کودکان کسانیکه میگویند و دعا میکنند یا پروردگارا ما را از این آبادی خارج کن آبادی که اهلش ظالم هستند و پیش خودت برای ما ولی و حاکمی بگردان و از پیش خودت یاوری بفرست. یعنی شما را هیچ عذر و بهانه ای قبول نیست که جهاد نکنید.
کسانیکه ایمان آورده اند در راه الله میجنگند و کسانیکه کفر ورزیده اند در راه شیطان میجنگند پس ای مومنان لشکر شیطان یعنی کفار را کشتار کنید. قطعا وقتی مومن و کافر بخاطر مومن بودن و کافر بودن مقابل هم باشند، کید و حیله ی شیطان ضعیف و واهی است. نکته: از آنجا که در تمام اقوام و ادیان ؛بغیر از عدهای ناچیز از شیطان پرستان؛شیطان نماد شر است در این آیه الله متعال نشان میدهد که مومنان در راه الله میجنگند و این کفار هستند که در راه شیطان میجنگند. نکته: ضعف کید شیطان برای وقتی است که مومنان برای الله جهاد کنند و هدفشان اعتلای دین الله باشد و خالصا لله باشد پس آنچه الان ادعا میشود پس نصرت الله کجاست و یا شیطان قوی شده است آن از ضعف ایمان و ضعف اخلاص ماست. نکته: در این امر یعنی مومن و در راه الله بودن و غیر آن بودن، ادعا کاربردی ندارد و این الله متعال دانای به اسرار است که این حکم را بیان میکند.
مگر ندیدی کسانی را که به آنان گفته شده بود که از جهاد دست نگهدارید و نماز را کامل برپادارید و اگر زکات فرض شد بر کسی آن را ادا کنید پس وقتی که جهاد فرض شد به ناگاه گروهی از همان کسانیکه قبلا به دستور الله از جهاد باز ایستاده بودند، از مردم و کفار میترسند مثل ترس از الله متعال و یا بیشتر از ان و گفتند: پروردگارا چرا جهاد را بر ما فرض کردی؟ اگر که تاخیر میکردی قتال را تا مهلتی اندک. بگو ای محمد: متاع و لذت و منفعت دنیا کم است و آخرت برای کسانیکه از گناه دوری میکنند و از کفر پروا دارند، بهتر است و بدانید که هیچ ظلمی به شما نخواهد شد نه به کم کردن عمر مقدرتان و نه کم شدن اجرتان. نکته: در تفاسیر در مورد اینکه این گویندگان چه کسانی هستند چند گروه را ذکر کردند یکی بنی اسرائیل که با سیاق آیات قبل و بعد همخوانی ندارد و منتفی است میماند اینکه مومنان این را گفته اند یا منافقین اگر منافقین گفته باشند معنی ان چنین میشود که اینان از مردم مثل ترس از الله میترسند و یا بیشتر و دوست داشتند که در بستر خواب میمردند تا که جنگ کنند. اگر منظور مومنان باشد، آن اجل قریب را به نظر بنده باید به مدت کم بگیریم نه اجل مرگ چراکه همانطور که در تاریخ ثابت است در وقت فرض شدن جهاد عِده و عُده ی مومنان کم بوده است و شاید که فکر میکردند اگر کمی وقت داشتند و میتوانستند که عده و عده اشان بیشتر میشد بهتر بود و همینطور ترس طبعی و طبیعی نیز هست و آن تفسیر که میگوید که بعد این توبیخی نیامد پس نشان میدهد که در مورد مومنان است به نظر بهتر میآید و درستتر باشد و البته با توجه به آیه ی بعدی جنبه در حق منافقین و ضعیف الایمانها بودن نیز تقویت میشود. والله اعلم.
هرکجا که باشید مرگ شما را فرامیگیرد هرچند که در قصرها و قلعه های بلند مرتبه و محافظت شده حتی در آسمان هم باشد، و عده ای اگر به انها خیری برسد، گویند: این از نزد الله متعال است و اگر مصیبتی برسد گویند این بخاطر توست. به آنها بگو که همه ی خیر و شر همگی در حقیقت از الله تعالی است. وقتی مشخص شد که همه از الله است این جماعت را چه میشود که هیچ سخنی را متوجه نمیشوند و فهم نمیکنند.
به تو هیچ حسنه و خوبی و نعمتی نرسد مگر اینکه تماما از الله متعال است و آنچه که از بدی و ناگواری به تو میرسد نیست مگر اینکه مسبب آن خودت هستی، و ما تو را از بابت رسالت فرستادیم نه چیز دیگر و الله متعال بر این امر گواه است و گواهی الله کافی است.
هرکس که از رسول الله اطاعت کند، همانا از الله متعال اطاعت کرده است و هرکس که از اطاعت الله و رسولش روی گردانی کند، پس ما تو را حافظ و نگهبان اعمال آنها قرار نداده ایم.
و منافقین گویند: که امر بفرما که امرت شنیده میشود و مورد اطاعت است و کارمان اطاعت از توست وقتی از نزد تو میروند، عده ای از آنان غیر آنچه تو گفته ای و غیر آنچه نزد تو از ادعای اطاعت گفته اند را برای خود درست میکنند و انجام میدهند، و الله متعال آنچه اینان تغییر میدهند و تدبیر میکنند را مینویسد پس تو از آنان واهمه ای نداشته باش و از آنان روی بگردان و اینکه انان چه میکنند را بگذار کنار و بر الله متعل توکل کن که همین وکالت الله تو را کافی است.
آیا این منافقین و یا هرکس دیگر در قرآن تدبر و تامل و تفکر نمیکنند که اگر از نزد کسی غیر از الله میبود، در آن قطعا اختلاف بسیار مییافتند. نکته: برای فهم قرآن نیاز به تفکر و تامل است پس برداشت سطحی ممنوع است و اعتباری ندارد در حالیکه ملحدین سعی دارند با سطحی نگری و بدون تامل و دور داشتن مردم از تامل در ان، شبهه افکنی کنند پس قرآن طرفدار تعقل و فهم است و مخالفین طرفدار جهل و نادانی هستند. برای همین است که افراد با ایمان و با تقوی را میبینیم که وقتی آیه ای برایشان قرائت میشود از معنی آن پرسیده میشود اجازه تامل و مطالعه کتب مربوط به آن را طلب میکنند ولی ملحدین در صفحات مجازی چشم ها را بسته و به زعم خود، هزاران شبهه دارند که حل نشدنی است و وقتی آنان را به تفکر و تامل فرامیخوانی، فرار میکنند و بهانه میآورند. نکته: قرآن دارای جملاتی است که مشتمل بر معانی حقیقی و مجازی و صریح و کنایه و انواع فنون بلاغی است. نکته: ان عده از مسلمانان که سعی دارند که تاویل را کلا کنار بگذارند چه تاویل با دلیل و چه تاویل بی دلیل، اینان یاوران و کمک رسانان به ملحدین هستند و اینان همان اگر خودشان منافق نباشند دچار فعل منافقین شده اند پس نه ظاهر محض است و نه تاویل بی دلیل بلکه بر معانی استوار و بر اساس ثوابت دین باید تفسیر شود. نکته: از بین معانی متصور برای قرآن اگر معنایی یافتیم که با هدف قرآن و با ثوابت دین و با آیه یا آیاتی دیگر، منافات داشت پس مشخص میشود این معنی اشتباه است و معنایی درست که با آیات دیگر همخوانی داشته باشد. نکته: فهم قران نیاز به علوم مختلفی دارد که بدون آن، انسان گمراه خواهد شد.
و وقتی که خبری از امنیت و یا خبری که موجب ترس است، به آنها میرسید، آن را افشا میکردند و پخش میکردند. و اگر این افراد، بجای افشای سرخود، امر آن و تدبیر ان را و تصمیم آن را به رسول الله ص ارجاع میدادندو یا به صاحبان امر ارجاع میدادند این افراد افشا کردن یا نکردن آن را میتوانستند بدانند و استخراج کنند. و اگر فضل و رحمت الهی نبود و راهنمایی وی تعالی نبود، شما از شیطان تبعیت میکردید مگر عده ای اندک از شما تبعیت نمیکردید. نکته: در اینکه این افشا کنندگان چه کسانی هستند به نظر میرسد بر طبق سیاق آیه این است که این عوام مسلمانان باشند که سیاست جنگی را بلد نبوده اند و نیمدانستند که در جنگ هر خبری را نباید پخش کرد و بلکه این را باید به رسول الله ص و فرماندهان و صاحب بصیرتان ارجاع داد واز انان دستور گرفت که این خبر پخش شود یا که خیر و قطعد در بین افراد منافقین نیز کار خودشان انجام میداده اند.
با این اوصاف که از وعده ی ثواب جهادگران و از کردار منافقین و از تخلف ضعیفان، اگاه شدی، پس خودت جهاد کن خودت در راه الله متعال و تو را تکلیف کرده نشده است مگر نفس خودت را یعنی کردار خودت برای خودت ملاک است نه دیگران. و دیگر اینکه مومنان را به جهاد تشویق کن. باشد که الله متعال جلوی جنگ آوری و نیروی کفار را بگیرد. از آنجا که الله متعال کریم است پس وقتی کسی را در مورد چیزی امیدوار میکند، از ان تخلف نخواهد کرد. و اگر که دشمن نیرویش سخت و قوی باشد، الله متعال از آنها نیرومندتر و قویتر است و همینطور در عذاب دادن طوری که عبرت دیگران شود نیز سختتر و شدیدتر است.
کسی در کار خیری پادرمیانی کند و شفاعت کند برای حل مشکل بر حق برادر مسلمانش برای این شفیع، نیز نزد الله متعال سهمی از اجر و ثواب، شفاعت است و اگر کسیکه در کار غیر شرعی و در باطل شفاعت کند، برای وی از گناه آن کار برای وی نیز ثابت است. و الله متعال بر هر چیزی شاهد و به یاد سپارنده است.
و وقتی که سلام داده شدید، پس جواب سلام را بدهید به نحو احسن و بهتر از آن و یا اینکه همانند آن را بگویید نه کمتر. قطعا الله متعال محاسبه کننده و حسابگر است و بر آن جزا میدهد.
الله متعال است که الهی غیر الله نیست و قسم که شما را تا روز قیامت جمع خواهد کرد و در روز قیامت جمیع شما را زنده خواهد کرد و در این شکی نیست و چه کسی از الله متعال صادقتر و راستگوتر است. نکته: الله متعال در اول آیه بیان داشت که الهی غیر وی تعالی نیست و معلوم است این الله خالق تمام عالم هستی است و عالم به تمام اشیاء است حال که چنین است این الله متعال اعلام کرد که شما در قیامت جمع میشوید و در یکجا قرار میگیرید و برای جمع شدن، باید زنده شد پس زنده شدن پس از مرگ، را الله متعال خبر داده است پس در آخر آیه میفرماید که از الله مگر راستگوتر داریم که جوابش این است که از الله متعال صادقتر نداریم پس شکی در زنده شدن پس از مرگ نمیماند. نکته: در اینجا نیز لا ریب فیه را بدون تاکید بیان میکند و معنی آن این است که این مساله قابل شک نیست تا آن را با تاکید بیان کنم بلکه برای هر متفکر آشکار و واضح است. نکته: اینکه در این زمان دیگر هیچ کس شکی در زنده شدن و امکان آن ندارد و کسی که جاهل و نادان است و یا متکبر دروغگو است، آن را انکار میکند چراکه جوامع علمی تجربی از امکان آن و اینکه در راه چگونگی زنده کردن مردگان صحبت میکنند مثل سعی در زنده کردن ماموت منقرض شده.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.