خیری در بسیاری از مردم نیست و یا در نجوا و سری سخن گفتن بسیاری از آنها خیری نیست مگر اینکه مردمانی باشند که نجوای خود را بر امر به صدقه و خیرات کرده و به نیکی امر کرده باشند و بین مردم بر اساس شرع اصلاح کنند و کسیکه این امور را برای کسب رضایت الله متعال انجام دهد، زود باشد که به این شخص پاداشی بی نهایت بزرگ، خواهیم داد.
و کسیکه با رسول الله ص مخالفت کند یعنی انکار کند و حکمش را قبول نکند بعد اینکه برای وی حق روشن گشت و هدایت آشکار گشت، و از راهی تبعیت کند که خلاف راه مومنان است، وی را به آنی میسپاریم که دوستش داشته است و در آخرت نیز به جهنم داخلش میکنیم و چه بعد جای برگشتی است این جهنم که وی انتخاب کرده است.
قطعا الله متعال کسی را که به وی تعالی شرک ورزیده است نمیبخشد و نمیآمرزد و مرتکبان گناهی غیر از شرک را اگر که بخواهد میبخشد. و کسیکه احدی را برای الله متعال شریک سازد، پس وی از راه درست خیلی دور افتاده است و گم شدنی خیلی دور رفته است.
و آن بت پرستان چیزی که غیر از الله متعال باشد را عبادت نمیکنند مگر بتانی را که در زعم خودشان دختر هستند و همینطور فرشتگان را که به گمان خود دختر الله میدانند عبادت میکنند و این عبادت بتان چیزی نیست جز عبادت شیطان و پیروی از شیطان. نکته: عرب از آنجا که پسر را بر دختر ترجیح میدادند و فکر میکردند که جنس نر بر مونث برتری دارد و از طرف دیگر با اهل اسلام مجادله میکردند پس الله متعال بیان کرد که شما که چنین تفکری دارید آنچه که غیر از الله متعال است را دختر و زن میدانید پس شما عبادت کننده ی زن هستید. نکته: شیطان در میان تمامی اقوام منفور و دشمن حساب میشود و این عرب نیز فکر میکردند که از شیطان دوری میکنند و الله متعال در اینجا بیان داشت که شما با عبادت بتان در اصل دارید شیطان را عبادت میکنید و آنچه را که نفرت دارید، مورد عبادت و اطاعت قرار میدهید.
شیطان مورد لعنت الله متعال است و این شیطان گفت: قطعا من از بندگانت کسانی را که تبعیت از من خواهند کرد و سهمشان مشخص شده است، را خواهم گرفت.
و قسم که آنان را به گمراهی میکشانم با وسوسه ی خود و تمام تلاش خودم را بکار میگیرم تا گمراه شوند و به آنان امید واهی میدهم و اطمینان میدهم که بهشت و جهنمی درکار نیست و هرچه هست همین دنیا است و اگر هم که بخواهد توبه کند گویم که وقت زیاد است و قسم که به آنان امر خواهم کرد تا برای خود دینی من درآوری درست کنند و حیوانات را برای نشان کردن به عبادتی من درآوردی، گوش آنان را بکنند و بکشافند و استفاده نکنند و قسم که به آنان فرمان میدهم تا خلقتی که الله متعال برای هر مخلوقی معین کرده است را تغییر دهند و کاری میکنم که دین و آنچه با فطرت همخوانی دارد را تغییر دهند و کسیکه شیطان را برای خود ولی بگیرد بجای اینکه الله را ولی خود بگیرد پس وی زیان دیده است زیانی آشکار که بر کسی پوشیده نیست. نکته: در مورد تغییر خلق الله انواع اقوال روایت شد و آنچه مسلم است در این زمان عده ای کاری انجام میدهند که بار هر تفسیری مشمول تغییر مورد نظر در این آیه میگردد مثل تغییر جنسیت که قطعا جزو تغییر خلق الله است و تغییر دین الله و تغییر شرع است چراکه همانطور که در روایات ذکر شد، وقتی الله موجودی را برای کاری خلق میکند و احکام بخصوص خود را دارد این عمل تغییر جنسیت انجام دهنده، آن را تغییر داده است و همینطور آن عده ای که خود را به حیوانات شبیه میکنند از قبیل تیز کردن گوش و تغییر ابرو که خود اعتراف دارند که این ابروی شیطانی است و یا امثال آنها که از صفت انسان بودن خود را خارج میکنند و یا این افرادی که خالکوبی را به حدی رسانده اند که انسان عاقل وقتی آنها را میبیند، حالت تهوع به خود میگیرد و منزجر میشود. الله متعال را از گمراهی های شیطان در امان بدارد.
شیطان به پیروان خود وعده ی دروغین میدهد و از انجام کار خیر میترساند و آنان را به آرزوهای دور و دراز دچار میکند و شیطان به دوستان خود وعده ای نمیدهد مگر وعده ی غرور میدهد. نکته: کار شیطان فقط حرف زدن و توجیه و وسوسه است و وعده های پوچ و بی عاقبت است که نه با عقل جور درمیآید و نه اخلاق انسانی و نه با دین. نکته: نمیتوان با گفتن اینکه به عقل من این درست است و یا به ذهن من چنین خطور کرد و یا من چنین خواب دیدم و یا به من چنین الهام شد، راه درست را دانست چراکه این کار شیطان است که وسوسه میکند و خواطر فاسد به ذهن انسان میدهد پس میزانی برای شناخت درست از نادرست لازم است و آن شرع است نه چیز دیگر.
آن افرادی که صفات آنان در آیات قبلی بیان شد که دانسته یا نادانسته از شیطان پیروی میکنند و از وسوسه های وی دچار گمراهی میشوند، در آخرت جایشان جهنم است و هیچ راه فراری و مکانی برای فرار و پناهگاهی که آنان را از آتش جهنم نجات دهد، پیدا نمیکنند.
و کسانیکه ایمان آورده اند بر طبق آنچه در اسلام تعیین شده است و اعمال نیک انجام داده اند ان اعمال نیک که در اسلام آمده است پس زود باشد که آنان را وارد باغهایی خواهیم کرد که در ان نهرها جاری هستند و این جاری بودن و این در نعمت بودن برای ابد است یعنی نهایتی ندارد و حال خوبشان دگرگون نشود. این وعده ای است که الله متعال داده است و این وعده ی الهی حق است و راست و آیا کسی پیدا میشود که از الله متعال در وعده و در قول صادقتر باشد؟ خیر هیچکس از الله متعال صادقتر نیست. نکته: همانطور که در آیه دیدیم شیطان نیز وعده میدهد و همگی قبول دارند که شیطان بد است و الله متعال نیز وعده میدهد و با تاکید بیان میکند که وعده اش صادق است و همانطور که در مورد عذاب بر کفار در زمان رسول الله ص وعده داده است و عملی شده است و همانطور که تا بحال رسول الله ص از آینده خبر داده اند و ان شده است و مسائل علوم تجربی همگی در تایید اسلام و مسائل مطرح شده در اسلام، هستند پس حداقل این است که وعده ی الله متعال مقابل وعده ی شیطان است، حال چه کسی به وعده ی شیطان عمل خواهد کرد و اگر تفکر کنند هیچ از وعده ی شیطان حمایت نخواهد کرد. نکته: در کنار خالدین که به معنی همیشگی است کلمه ی ابد را ذکر کرده است به نظر میرسد از این جهت است که انسان ها در دنیا از جاودانگی و همیشگی و بی نهایت سخن میگویند و همانطور که در فروش انواع کالاها میبینیم نام همیشگی و بی نهایت استفاده میکنند ولی همگی محدود هستند پس نکته ی ذکر ابد یادآوری این مطلب است که وقتی من؛الله؛ در قرآن میگویم که همیشگی است منظور ابدی است و بی نهایت حقیقی است تا تامل کنید و بدانید که از چه سخن میگویم.
به تمنا و آرزوی شما مسلمانان و یا هر شخص دیگر نیست و نه به تمنای اهل کتاب است. تا بیخیال شوید و مشغول گناه شوید از کفر گرفته تا هرگناه دیگر، هرکس عمل سوئی انجام دهد، اگر کفر باشد قطعا و اگر غیر آن باشد، حکم مقدر و حکم مقرر این است که جزای ان داده میشود. دیگر اینکه در مورد این حکم برای صاحب گناه کسی غیر از الله متعال برای وی بعنوان ولی نیست تا عذاب را دفع کند و همینطور یاری رسانی نیست که به وی نفعی رسانده و مانع عذاب وی شود پس ورود به بهشت و دوری از آتش به انجام فرامین الله متعال است. نکته: همانطور که با گفتن من مسلمان هستم بدون عمل به اوامر شرع، نمیشود از مجازات فرار کرد، همانطور است که با گفتن من فلان مذهب هستم و یا با گفتن من از مرید فلان پیر هستم و یا پیرو فلان علامه هستم نیز نمیشود از اوامر و نواهی الهی فرار کرد و اگر کسی عمل سوئی انجام دهد، مجازات خواهد شد. نکته: همانطور که در تفسیر از مفسران مشاهده میکنیم دو بحث وجود دارد یکی عذاب و مجازات و دیگری عدم اعتنا به آرزوی مسلمانان و نه اهل کتاب، از طرف دیگر جزو ثوابت اسلام و حداقل در مذهب اهل سنت و بر طبق آیات قبل این آیه و آیات دیگر، مورد عذاب قرار گرفتن مومن در مشیت الهی است که اگر خواست عذاب دهد و اگر خواست میبخشد حال در این آیه مفسران گمان کرده اند که با آیه ی قبل که عفو از غیر شرک آمده است، همخوانی نداشته باشد پس گفتند که منظور آیه باید مشخص گردد و به استناد آیات و احادیث محمل و محل تاویل درست را بیان کرده اند. آنچه بنده متوجه میشوم این است که وقتی در آیات قبلی مسلمان شدن را ملاک ورود به بهشت قرارداد و غیر از شرک را به مشیتش سپرد و متفق هستیم بر اینکه مومن فاسق بالاخره به بهشت خواهد رفت،و از طرف دیگر تا نزول این آیه از مسلمانان و فوائد و وعده هاییکه برای مسلمان شدن داده شده است، گفت و بیان کرد و تشویق کرد، حال این وعده ها برای مسلمانان یک نوع بیخیالی به وجود اورد که بله وقتی من واقعا مسلمان هستم پس این گناهان غیر از شرک را الله خواهد بخشید و ممکن است که اقدام به انجام گناه صورت بگیرد و الله متعال برای رد این خیال و برای اینکه مسلمانان حواسشان جمع شود این آیه و آیه ی قبل را که همراه ایمان عمل صالح را نیز اورده است نازل کرده است. و این نکته با شان نزول ذکر شده نیز همخوانی دارد. سخن اخر در این مورد اینکه الان مشاهده میکنیم عده ای با گفتن من سنی هستم و یا حنفی یا به مطرح کردن مذهبی دیگر یک نوع بیخیالی برایش درست شده است که لامبالات شده اند، این آیه در رد آنان است.
و کسیکه عملی از صالحات انجام دهد در حالیکه ایمان دارد و مومن است، آن موصوفان به این صفات داخل بهشت شوند در حالیکه ذره ای حتی به اندازه ی حفره ی پشت هسته ی خرما نیز به آنها ظلم کرده نشود.
چه کسی بهتر و نیکوتر است از نظر دینی از کسی خودش را و رخش را تسلیم الله متعال کرده است در حالیکه کارهایش را به نیکی انجام میدهد و شرایط و ارکان آن عمل را بجای میاورد و در حالیکه از دین ابراهیم و سنت ابراهیم پیروی کرده است و این دین ابراهیم از ادیان دیگر مایل به حق است و الله متعال است که ابراهیم را دوست خود گرفته است و مقامی والا به وی عطا کرده است.
و برای الله متعال است نه کسی دیگر، مالکیت و خلق تمام آنچه در آسمانها و زمین است و الله متعال همیشه با علم و قدرتش بر همه چیز احاطه و تسلط دارد.
و از تو در مورد احکام زنان بیان میطلبند بگو که الله متعال احکام را در مورد آنان بیان میکند. و آنچه در قرآن تلاوت میشود را نیز بیان میکند و یا آنچه در قرآن امده نیز بیان میکند و یا آنچه برای شما بیان میشود در لوح محفوظ نیز چنین است، و آن اینکه در شان یتیمان از زنانی است که حقشان را در میراث و یا در مهر ادا نمیکنید و اگر زیبا باشد رغبت دارید و نمیخواهید مهرشان را کامل کنید و اگر زیبا نباشد از نکاح آنان بی رغبتی نشان میدهید و در مورد فرودستان و بی نوایان، از کودکان نیز فتوی میدهد و دیگر اینکه حکم میدهد که در رسیدگی به امور یتیمان به عدالت و انصاف رفتار کنید و هرآنچه که از خیر انجام دهید الله متعال به آن داناست پس بر آن اساس جزا خواهد داد. یعنی خیالتان راحت باشد اگر کار خیری انجام دهید الله متعال میداند پس از این نترسید که بی پاداش بمانید.
و اگر زنی؛ یعنی هر زنی در مورد زن خاصی نیست؛ از شوهرش احساس ناسازگاری کند و یا روی گردانی وی را مشاهده کند، پس بر هیچ یک از زن و شوهر گناهی نیست در اینکه صلحی کنند، و صلح امر خوبی است و ، بخل ورزیدن و گذشت نکردن از حق خود، برای نفس انسان حاضر شده است یعنی هیچگاه غایب نمیشود پس این را مد نظر داشته باشید که همه دوست ندارند از حق خودشان بگذرند و از طرف دیگر صلح نیز خوب است، اگر شما مردان احسان کنید و با وجود اینکه از بعضی چیزهای زنتان خوشتان نمیآید با وی باشید و حسن معاشرت داشته باشید، از الله پروا داشته باشید که یک وقت ظالم نباشید و از این پروا داشته باشید که از زن رویگردانی کنید و یا از ناسازگاری پروا کنید پس بدانید که قطعا و حتما الله متعال به آنچه انجام میدهید آگاه است و پاداش آن را خواهد داد. نکته: آنچه از آگاه بودن الله متعال و یا احاطه ی وی تعالی در آخر بیان احکام بین مردم، ذکر میشود برای این است که مسلمان در دعوا و یا هرچیز دیگر فقط رفتار طرف مقابل را مد نظر نگیرد و بر ان اساس تصمیم نگیرد بلکه یادش باشد که الله متعال کنار آنهاست و مواظب باشد و همینطور از گذشت نیز بخاطر رفتار بد طرف چشمپوشی نکند بلکه الله را مد نظر بگیرد چراکه اکثرا مشاهده میشود وقتی دعوایی صورت میگرد طرفین بر اساس رفتار طرف مقابل اقدام میکنند و این باعث بد شدن صلح و اصلاح بین آنها میگردد. پس آنچه قرآن از ما میخواهد این است که الله متعال را در زندگی خود جا بدهیم و بدانیم که هست و بر آن اساس رفتار خود را اصلاح کنید.
شما نمیتوانید بین زنان خود عدالت حقیقی باطنی و ظاهری را رعایت کنید هرچند که منتهای تلاش خود را بکار بگیرید، و بر قراری عدالت حریص باشید. پس از بعضی از زنان خود میل نکنید و به طرفی دیگر کج نشوید، طوریکه بعضی از آنها را همانند زنی که نه بیوه است و نه از شوهر میتواند نفع ببرد، بماند. و اگر آنچه در گذشته از بی عدالتی نشان داده اید را اصلاح کنید و جبران کنید و در آینده نیز از ظلم و بی عدالتی پروا کنید، در اینصورت قطعا الله متعال آمرزنده و مهربان است. نکته: وقتی مردی چند همسر اختیار میکند باید برای برقراری عدالت کوشش کند و واجب است که در تقسیمات ظاهری مساوات را رعایت کند. نکته: محبت قلبی و اینکه قضای شهوت از یکی از آنها دست فرد نیست ولی باز باید تلاش کند که در هرچه هست عدالت برقرار کند وقتی عاجز شد ان وقت الله متعال آمرزنده و مهربان است.
اگر زوجین در رعایت عدالت و صلح به نتیجه نرسیدند و جدا شدند، هر دو بدانند که الله متعال هر دو را از یکدیگر بی نیاز خواهد ساخت و این را الله متعال با گشایش دستی که دارد انجام میدهد و الله متعال دست گشاده و فراخ کننده است و حکیم است که بر اساس حکمت در موقعیتی حکمی مناسب آن موقعیت دارد. نکته: درست است که جدا شدن و طلاق ابغض حلال و بدترین مباحات است ولی گاهی این جدایی باعث گشایش است. نکته: مرد اول باید تلاش کند که عدالت برقرار کند و مساوات را رعایت کند و وقتی دید که این چند همسر را داشتن باعث زیاد شدن گناه و نفرت میشود، حکم این است که جدا شود و بداند که الله متعال آن تعلق خاطری که پیدا کرده بود را نیز جبران خواهد کرد و زن را نیز از این شوهر بی نیاز خواهد کرد.
و برای الله متعال است آنچه در آسمانها و زمین است، و همانا ما امر کردیم و دستور دادیم افرادی را که قبل شما بوده اند و به آنها کتاب داده شده بود از قبیل اهل تورات و انجیل و همینطور به شما نیز توصیه و دستور دادیم که از الله در اجرای اوامر وی و در دوری از نهی های ، پروا داشته باشید، و اگر شما و آنها کفر ورزند یادتان باشد که الله متعال همانی است که آنچه در آسمانها و زمین است، برای وی تعالی میباشد، و بدانید که الله متعال بی نیاز است و ذاتا مورد حمد و ستایش است چراکه مالک همه چیز است و همه چیز برای وی است و همه چیز به وی نیازمند است.
باز بدانید که آنچه در آسمانها و زمین است برای الله متعال است یعنی در بندگی و در ملک و در حیطه ی قدرت وی هستند، و همین الله متعال برای وکالت امور، کافی است.
اگر الله بخواهد و مشیتش بر این برود که شما را هلاک کند، هلاکتان میکرد و بجای شما قوم و حتی مخلوقی دیگر میآورد، ولی چون الله متعال بی نیاز از عبادت و کار شماست، برای همین است که هلاکتان نمیکند. و الله متعال بر این امر قادر مطلق است.
کسیکه هدف از عملش، پاداش دنیوی باشد، بداند که خیر دنیا و آخرت نزد الله متعال است و الله متعال به اقوال شنوا و به افعال و درون بیناست. نکته: آیه میگوید که انسان از کار کردن هدفی دارد پس چرا هدفش دنیا و آخرت نباشد و طریقه هردو را هدف گرفتن این است که کار را برای رضای الله متعال انجام دهد و بر اساس شرع و در چارچوب شرع حرکت کند. واقعا نیز چنین است الان انسانها هدفی برای خود تعیین میکنند و چه بسا فقط امور دنیوی از قبیل سلامتی و تمول و مال اندوزی و مالک شدن انواع اشیا باشد، حال وقتی میدانیم که هردوی دنیا و آخرت نزد الله متعال است، چرا هدف را رضای الله تنظیم نمیکنیم در حالیکه خیر دنیا و آخرت نزد الله متعال است. نکته: هشدار به ریاکاران و کسانی است که در ظاهر عمل نیک انجام میدهد و هدف دنیوی دارند و آیه گوش زد میکند که الله متعال شنوا و بینا است پس نیات خود را نیز همانند عمل خود، درست کنید و رضای الله متعال را کسب کنید. نکته: هر انسانی هر هدفی داشته باشد، آنچه الله متعال برای وی در نظر گرفته است، به وی داده میشود و میبینیم که خیلی از افراد تلاش میکنند و به جایی نمیرسند و بسیاری نیز به بهترین آن میرسند.
ای کسانیکه ایمان آورده اید، برپادارندگان قسط و عدالت باشید، در حالیکه شهادت و گواهیتان برای الله متعال باشد و برای کسب رضای الله باشد و هیچ امر دیگری را در برپاداشت شهادت، در نظر نگیرید هرچند که این شهادت بر علیه خودتان باشد و یا که بر علیه پدر و مادرتان باشد، و بر علیه قوم خودتان باشد. در اقامه ی شهادت اگر که مشهود علیه غنی باشد و یا که فقیر، نگذارید که بر شهادت شما تاثیر بگذارند و بدانید که الله متعال از آنها اولی است و الله متعال اولی به نظر به آنها است که حکم میکند که بر علیه ظالم شهادت به حق بدهید، دیگر اینکه تبعیت از هوای نفس باعث ترک عدالت نشود و اگر که کج کنید و کجروی پیش بگیرید و حقیقت شهادت را تغییر دهید و یا که قاضی باشید و از حق رویگردانی کنید، پس بدانید که الله متعال به آنچه انجام میدهید آگاه است. نکته: اقامه ی شهادت اینکه آنچه که مشاهده کرده ای و دیده ای را شهادت دهی و به اینکه طرف چه کسی است وچه جایگاهی دارد اعتنا نکنید و هدفتان فقط اقامه ی شهادت به حق است. نکته: نه غنی بودن مشهود علیه مانع شهادت به حق شود و نه فقیر بودن وی مانع شهادت بر علیه وی نشود.
ای کسانیکه ایمان آورده اید، طریقه ی ایمان این است: ایمان بیاورید به الله و به فرستاده ی وی که محمد است نیز ایمان بیاورید و همینطور به کتابی که به وی نازل کرده است نیز ایمان بیاورید و همینطور به تمامی کتب منزله از نزد الله متعال نیز ایمان داشته باشید. و هرکس که به الله متعال کفر ورزد و یا به فرشتگان کفر ورزد و یا به کتبش و یا به رسولان وی و یا روز رستاخیز کفر ورزد، پس وی تحقیقا گمراه شده است گمراهی بسیار دور از حق. نکته: کفر به هر یک از این امور کفر به تمامی آنها است چراکه کلمه ی واو به معنی جمع است که هر یک از اینها نقض شود، نقض کل انهاست. نکته: این تاکید بر ایمان به تمامی رسولان، دال بر این مطلب است که همگی یک رویه و یک هدف را دنبال میکنند و هرکس بخواهد بر فرض به آنچه موسی گفته است عمل کرده وارد بهشت شود باید که به محمد نیز ایمان داشته باشد و به فرمان وی نیز عمل کند.
قطعا کسانیکه ایمان آورده اند بعد کفر ورزیده اند وبعد ایمان آورده اند و بعد کفر ورزیده و بر کفر خود افزوده اند، الله متعال قصد آمرزش آنان را ندارد و همینطور به راه درست نیز هدایتشان نخواهد کرد.
منافقین را بشارت ده به اینکه آنچه در انتظار آنان است، عذابی بس بزرگ و دردآور است.
منظور از منافقین کسانی هستند که کفار را دوست و یاور میدانند و از آنان کمک و یاری میخواهند، آیا این افراد دنبال عزت یافتن از طریق موالات با کفار هستند؟ بدانند که قطعا همه ی عزت و نصرت و ظفر از نزد الله متعال است نه از کسی غیر وی تعالی و این عزت را الله متعال به محمد ص و یارانش میدهد.
و این موالات کفار در حالی بوده است که در قران بر شما نازل شده بود که وقتی قران در شان چیزی نازل میگردد، مورد کفر و استهزاء قرار خواهد گرفت پس وظیفه ی شما این است که همراه آنان ننشینید تا وقتی به سخنی دیگر مشغول شوند. چراکه اگر با آنان بنشینید شما نیز مثل آنان خواهید بود. قطعا الله متعال همه ی منافقین و کفار را در جهنم جمع میاورد.
این منافقان کسانی هستند که منتظر هستند که امر مومنان بر علیه انان برگردد تا به اصل خود که کفر است برگردند در این میان جنگ که مشتمل بر شکست و پیروزی است، اگر برای مومنان فتحی حاصل شود به مومنان گویند که مگر ما با شما نیستیم پس ما را در غنیمت شریک کنید و اگر نتیجه به نفع کفار میشد به کفار میگفتند: مگر ما همراه مومنان بر شما غالب نبودیم و مومنان را از شما منع نمیکردیم و به نفع شما در بین مومنان کار نمیکردیم؟ اگر ما چنین نمیکردیم مومنان شما را نیست و نابود میکردند. پس الله متعال بین شما مومنان و منافقین حکم خواهد کرد و منافقین بدانند که در این حکم هیچ راهی برای کفار بر علیه مومنان نیست.
قطعا منافقین تلاششان این است که دین را و مومنان را و الله متعال را فریب دهند و الله متعال نیز با آنان مقابله به مثل میکند و جزای فریبکاری آنان را میدهد و وقتی منافقان برای نماز بر میخزند، با سستی و کاهلی بر میخیزند و الله را کمتر ذکر میکنند چه در وقتی که در نماز هستند و چه در وقتی دیگر. نکته: در نماز که باشند الله را در حدی که مردم بگویند نماز میخواند ذکر میکنند و تا میتوانند اذکار نماز را ترک میکنند و در وقت دیگر نیز تا کسی نبیند نماز نمیخوانند. نکته: بحث اینکه انان الله را فریب میدهند یعنی به گمان خودشان فکر میکنند که میتوانند الله را فریب دهند در حالیکه الله به درون انان آگاه است. حال جزای آنان را دادن از جنس عمل خودشان خواهد بود و آنچه عقلا مسلم است اینکه جزا باید مطابق عمل باشد پس جزایی که الله متعال برای منافقین در نظر گرفته است از جنس عمل خودشان است همانند همان مثالهایی که در تفاسیر ذکر شده است.
منافقین بین ایمان و کفر مردد هستند و سرگشته نه از مومنان هستند و نه از کفار یعنی نمیتوانند انتخاب کنند و آواره مانده اند و کسی را که الله متعال گمراه کند، برای وی راهی برای هدایت نخواهی یافت.
ای کسانیکه ایمان آورده اید، کفار را نه مومنان را ، بعنوان ولی امر خود و ولی سر خود و ولی مشوره ی خود نگیرید بلکه در کارهایتان مومنان را ولی بگیرید. آیا با موالات با کفار اراده ی این را دارید که الله متعال عذر موجه در عذاب دادنتان داشته باشد.
قطعا منافقان در درک و پایینترین حد جهنم هستند و تو ای مخاطب برای آنان یاری رسانی که اینان را از ان نجات دهد یا مانع رفتن آنان بشود نخواهی یافت. نکته: وقتی در نفاق راهی برای خروج از جهنم یافت نمیشود پس کسیکه میخواهد از ان نجات یابد و به آنجا نرود باید که قبل مرگ مسلمان بشود و این تنها راه برای نجات از جهنم است. نکته: در جهنم هرچه طبقه ی آن پایینتر باشد، عذابش شدیدتر است.
مگر کسانی از منافقین که از نفاق خود توبه کنند و آنچه باعث فسادش شده بودند را اصلاح کنند و تلاش در راه اصلاح داشته باشند و به الله تمسک جویند و دین دینشان را برای رضای الله داشته باشند و هدف از دینشان، رضای الله متعال باشد پس آن افراد با این صفات، همراه مومنان خواهند بود و از آنچه برای مومنان است برخوردار خواهند شد و زود باشد که مومنان را الله متعال اجری بس عظیم عطا کند.
الله متعال با عذاب شما چه کند و چرا دنبال عذاب شما باشد وقتی که شکر گزار باشید و ایمان آورده باشید و الله متعال بخاطر عمل کم خیر کثیر عطا کند و به همه چیز داناست.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.