0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَيْ آدَمَ بِالْحَقِّ إِذْ قَرَّبَا قُرْبَانًا فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِمَا وَلَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ قَالَ لَأَقْتُلَنَّكَ ۖ قَالَ إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ ﴿27﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

ای محمد برای اهل کتاب بخوان قصه ی دو پسر آدم را به حق و به راستی. وقتیکه هر یک قربانی آوردند تا مشخص شود چه کسی بر حق است پس از یکی از انها قبول کرده شد و از دیگری قبول نشد. آنکه قربانی وی مردود شد، گفت: قطعا تو را خواهم کشت. کسیکه قربانی قبول شد گفت: چرا مرا بکشی اینکه تقصیر من یا دست من نیست بلکه مقصر خودت هستی چراکه قطعا الله متعال از کسانیکه از الله پروا میکنند، قربانی وی را قبول میکند.

مستندات
وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ ابْنَيْ آدَمَ بِالْحَقِّ
الله متعال به محمد ص دستور داد تا برای کسانیکه به ایشان حسادت میکنند قصه ی آنچه بخاطر حسادت رخ داده است، بیان کند تا ایشان را حسادت را ترک گفته و ایمان بیاورند. (نسفی)
بر اهل کتاب بخوان. (نسفی)
روایت میشود که برای حضرت آدم هر سال فرزندان دو قلو داده متولد میشد که یکی پسر و دیگری دختر میشد و ضربدری به عقد یکدیگر در میآورد یعنی دختر یک شکم با پسر شکمی دیگر ازدواج میکرد. (نیسابوری)
خبر دو پسر از پشت آدم را که هایبل و قابیل باشند. (نسفی)
و یا دو مرد از بنی اسرائیل را. (نسفی)
اینکه دو مرد از بنی اسرائیل باشند بعید است چراکه قاتل در این قصه نمیداند که با مقتول خود چکار کند یعنی حتی دفن کردن را نیز بلد تا اینکه کلاغ به وی آموزش میدهد پس همان دو پسر خود حضرت آدم بودن درست است. (نیسابوری)
خبری که پوشیده به راستی بوده و موافق کتب اولین است. (نسفی)
تلاوتی که پوشیده به صدق و صحت است. (نسفی)
برای انان تلاوت که تو حق به جانب و راستگو هستی. (نسفی)
إِذْ قَرَّبَا قُرْبَانًا
قربان: هرآنچه که بوسیله ی آن به الله متعال تقرب و نزدیکی جسته میشود از قربانی حیوان و صدقه . (نسفی)
یعنی هر یک قربانی خود را ادا کرد. (نسفی)
در سبب قربانی کردن آنها بعضی گفته اند که سببی نداشته است و مشهور آن است که سببش همان عقد دختر همراه قابیل بوده است. (ماوردی)
فَتُقُبِّلَ مِنْ أَحَدِهِمَا وَلَمْ يُتَقَبَّلْ مِنَ الْآخَرِ
از یکی از آنها قربانیش قبول کرده شد که هابیل باشد و از دیگری قبول نشد که قابیل باشد. (نسفی)
روایت شده است که به حضرت آدم وحی شده است که به هر یک از پسران قل؛ توأم؛ دیگری به نکاح آن یکی در بیاورد و قل قابیل زیباتر بوده و اسمش اقلیما بوده و قابیل حسادت کرده و بر هابیل غضب کرد و حضرت آدم خواست که قربانی کنند هرکس قربانیش قبول شد، وی اقلیما را عقد کند و قربانی هابیل قبول شد به اینصورت که آتشی از آسمان آمد و قربانی خورد و حسادت قابیل بیشتر شد تهدید کرد که وی را خواهد کشت. (نسفی)
بعضی نیز گفته اند که قابیل میگفت: من و قل من، در بهشت متولد شده ایم و تو هابیل در زمین متولد شده اید پس نمیتوانی با اقلیما ازدواج کنی. (ماوردی)
گفته شده : قابیل کشاورز بوده و بدترین گندم خود را برای قربانی آورده بود و هابیل دامدار بوده و شتر فربهی را آورده بود. (بیضاوی)
دلیل قبول نشدن قربانی وی این بود که بحکم خدا راضی نشده بود و در قربانی کردن اخلاص نداشت و پستترین اموالش را آورده بود. (بیضاوی)
قَالَ لَأَقْتُلَنَّكَ ۖ
به هابیل گفت: حتما تو را خواهم کشت. (نسفی)
قَالَ إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ
تقدیر سخن این است که هابیل به قابیل گفت: چرا مرا میکشی؟ گفت: چراکه قربانی تو قبول شد و از من نشد. هابیل گفت: غیر این نیست که الله متعال از متقین، قبول میکند و تو متقی نبوده ای پس این قبول نشدن بخاطر متقی نبودنت بوده است. (نسفی)
از کسی که از شرک پروا میکند قبول میکند. (تاویلات اهل سنت)
لَئِنْ بَسَطْتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَا بِبَاسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لِأَقْتُلَكَ ۖ إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ ﴿28﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

هابیل گفت: اگر تو دست درازی کنی تا مرا بکشی من دست درازی کننده به تو برای قتل تو نیستم چراکه قطعا من از الله پرودگار جهانیان، میترسم. نکته: مفسران در سوالی در این آیه مانده اند که چرا هابیل باید بگوید که از الله میترسد چراکه اینجا جای ترس از الله نیست چراکه الله متعال اجازه داده است که از خودش دفاع کند و در توجیه آن بعضی گفته اند که دفاع از خود در آن زمان مباح نبوده است و بعضی نیز گفته اند که بر طبق روایت از رسول الله ص که فرمودند: در وقت نزاع بنده ی کشته شده ی خدا باش نه بنده ی کشنده ی خدا، پس بر این روایت عمل کرده است. آنچه به نظر حقیر میرسد و همانطور که در تفسیر نیز آمده استکه به غفلت کشته است، این گفته ی هابیل در وقت قتل نبوده باشد بلکه در وقت با خبر شدن از قصد قابیل بوده و به نصیحت گفته است که من که قصد کشتن تو را ندارم پس تو نیز نداشته باش. تصور کنید دو برادر با هم صحبت میکنند و یکی تهدید به مرگ میکند حال بیراه نیست که برای منع وی ترسیدن خود از الله متعال را مطرح کرده باشد تا بلکه جلوی کشتن وی را نیز بگیرد. والله اعلم.

مستندات
لَئِن بَسَطتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَا بِبَاسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لِأَقْتُلَكَ ۖ
والله اگر تو اقدام به قتل من کنی و از این عمل سر بزند من هیچگاه با تو چنین عملی را انجام نخواهم داد. (ابوسعود)
إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِينَ
ارشاد قابیل است بر اینکه از الله بترسد. (ابوسعود)
یعنی اگر من به تو دست درازی کنم از اینکه الله متعال مرا عذاب دهد، میترسم در حالیکه عمل من برای دفع دشمنی تو از خودم است پس تو چطور نمیترسی در حالیکه دو دشمنی کننده و تجاوزکننده هستی. (ابوسعود)
اینکه هابیل میگوید که در دفاع نیز از عذاب الله میترسد شاید از این جهت باشد که در آن زمان بخاطر دفاع نیز کشتن جایز نبوده باشد. بلکه گفته اند که دفاع واجب بوده است و نباید خود را در معرض هلاک قرار داد و آنچه قابیل انجام داده است در وقت غفلت هابیل بوده است. (نسفی)
اهل علم گفته اند: بر دفاع کننده از خود واجب است که یک دفعه برای دفاع اقدام به کشتن نکند بلکه از راحتترین شروع کرده و مرحله به مرحله پیش برود و اگر چاره ای جز کشتن حمله کننده نبود میتواند بکشد. (کبیر رازی)
إِنِّي أُرِيدُ أَنْ تَبُوءَ بِإِثْمِي وَإِثْمِكَ فَتَكُونَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ ۚ وَذَٰلِكَ جَزَاءُ الظَّالِمِينَ ﴿29﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

قطعا من قصدم این استکه تو به پیشگاه الله متعال بروی در حالیکه گناه کشتن و گناهان دیگرت بر گردن داری پس در نتیجه ی این عمل جزو ملازمان آتش خواهی بود و این است سزای ظلم کنندگان و تجاوز کنندگان.

مستندات
إِنِّي أُرِيدُ أَن تَبُوءَ بِإِثْمِي وَإِثْمِكَ فَتَكُونَ مِنْ أَصْحَابِ النَّارِ ۚ
زجاج : یعنی با گناه کشتن من و با گناهی که بخاطرش قربانی تو قبول نشد به الله رجوع کنی. (کبیر رازی)
قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّه عَنْهُمَا وَابْنُ مَسْعُودٍ وَالْحَسَنُ وَقَتَادَةُ رَضِيَ اللَّه عَنْهُمْ: تا با گناه کشتن من و گناهانی که قبل کشتن من داری به الله رجوع کنی. (کبیر رازی)
یعنی اگر قرار باشد که گناه قتل از کسی رخ دهد پس ترجیح میدهم که این تو باشی که مرتکب قتل میشوی. (کبیر رازی)
روایت است که در قیامت وقتی ظالم ثوابی ندارد تا به مظلوم حقش را بدهد از گناهان مظلوم بر ظالم داده میشود تا ظلمش را تسویه کند. (کبیر رازی)
یعنی من تسلیم تو میشوم تا که تو باشی که گناه من را میکشی در صورتیکه من به تو دست درازی کنم. (بیضاوی)
وَذَٰلِكَ جَزَاءُ الظَّالِمِينَ
فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ فَقَتَلَهُ فَأَصْبَحَ مِنَ الْخَاسِرِينَ ﴿30﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

نفس قابیل قتل برادر را بر وی آسان کرد با وسوسه و تکرار و از این عمل از بس شنیع بود که انگار این نفس وی بود که از وی در اینکار پیروی کرد. پس وی را کشت و جزو زیانکشان دنیا و آخرت گشت.

مستندات
فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ
قُتَبِيُّ: یعنی نفس با وی همراهی کرد و گردن نهاد در کشتن برادرش. (تاویلات اهل سنت)
مجاهد: نفس وی را بر اینکار بر انگیخت و به وی جرأت این عمل را داد و یاریش کرد. (تاویلات اهل سنت)
عَوْسَجَةَ: زینت داد و دستور داد. (تاویلات اهل سنت)
اینکار را برای وی آسان گرداند و گشایش داد.(ابوسعود)
فَقَتَلَهُ
آمده است: وقتی هابیل خواب بود بر سر وی سنگی زد و سرش را متلاشی کرد. (ابوسعود)
وقتی وی را کشت نمیدانست که با آن چکار کند و از اینکه حیوانات بخورند ترسید و داخل کیسه ای گذاشته و بر پشت خود تا چهل روز حمل میکرد و بعضی گفته اند تا یکسال بر این حالت بوده تا اینکه جسد بو گرفت و پرندگان و درندگان در پی وی بودند تا هرجا گذاشت آن را بخورند. (ابوسعود)
فَأَصْبَحَ مِنَ الْخَاسِرِينَ
از زیان کشان دنیا و دین گشت. (ابوسعود)
چراکه بعد آن تا آخر عمر طرد شده و غمگین باقی ماند. (بیضاوی)
گفته میشود: وقتی کشت به عدن از سرزمین یمن فرار کرد و شیطان به وی گفت که قبولی قربانی هابیل بخاطر این بود که آتش را عبادت میکرد و قابیل برای خود آتشکده درست کرد و اولین کسی بود که آتش را عباد کرد. (کبیر رازی)
گویند وقتی که کشت بدن قابیل سیاه شد و قبل آن سفید بود و حضرت آدم دانست که کشته است و حضرت آدم تا صد سال بعد این حادثه زندگی کرد و دیگر نخندید. (کبیر رازی)
فَبَعَثَ اللَّهُ غُرَابًا يَبْحَثُ فِي الْأَرْضِ لِيُرِيَهُ كَيْفَ يُوَارِي سَوْءَةَ أَخِيهِ ۚ قَالَ يَا وَيْلَتَا أَعَجَزْتُ أَنْ أَكُونَ مِثْلَ هَٰذَا الْغُرَابِ فَأُوَارِيَ سَوْءَةَ أَخِي ۖ فَأَصْبَحَ مِنَ النَّادِمِينَ ﴿31﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

پس الله متعال کلاغی را فرستاد که زمین را میکند و خاک را پس میزد، تا بدین وسیله وی قابیل نشان دهد که با جسد برادرش چه کند. قابیل گفت: وای بر من آیا من عاجزم از اینکه مثل این کلاغ باشم و جسد برادرم را دفن کنم پس از پشیمان شدگان گشت.

مستندات
فَبَعَثَ اللَّهُ غُرَابًا يَبْحَثُ فِي الْأَرْضِ
روایت شده است: وقتی کشت حیران ماند که با جسدش چکار کند چراکه اولین مرده از انسانها بود، پس الله متعال دو کلاغ را فرستاد که با هم جنگ کردند و یکی دیگری را کشت و برای آن مرده زمین را حفر کرد و آن را داخل حفره انداخت. (بیضاوی)
لِيُرِيَهُ كَيْفَ يُوَارِي سَوْءَةَ أَخِيهِ ۚ
تا الله متعال نشان دهد. (بیضاوی)
تا کلاغ نشان دهد. (بیضاوی)
منظور از سوءة اخیه ، جسدش است چراکه جسد مرده از اشیایی است که دیدنش قبیح دانسته میشود. (بیضاوی)
تا چگونه عورة برادرش بپوشاند. (بحر العلوم)
قَالَ يَا وَيْلَتَا
کلمه ای برای بیان حسرت و بی تابی کردن است. (بیضاوی)
ویل یعنی هلاک. (بیضاوی)
أَعَجَزْتُ أَنْ أَكُونَ مِثْلَ هَٰذَا الْغُرَابِ فَأُوَارِيَ سَوْءَةَ أَخِي ۖ
آیا من از اینکه مثل این کلاغ چنین راهی پیدا کنم، عاجز بودم؟ (بیضاوی)
از چاره اندیشی از برای پوشاندن عورت برادرم عاجز آمدم. (بحر العلوم)
عده ای گفتند که قابیل دفن کردن را میدانست و دفن هابیل را بخاطر توهین به وی ترک کرد تا اینکه کلاغی آمد و شروع کرد به پوشاندن جسد هابیل و در اینجا بود که قابیل گفت: آیه من از اینکه مثل کلاغی باشم عاجز مانده ام؟ (قرطبی)
از آن زمان دفن کردن اموات سنت بشر گشت و در دفن میت فرض کفایی است یعنی اگر عده ای آن را انجام دهند از بقیه ساقط میشود و نزدیکان هر فرد ویژه برای انجام این عمل هستند بعد همسایگان و بعد تمام مسلمین هستند. (قرطبی)
المطلب بن عبد الله بن حطب گفت: وقتی پسر آدم برادرش را کشت زمین تا هفت روز با هرآنچه در آن است لرزید و خون مقتول را فرو خورد و الله متعال ندا داد: ای قابیل برادرت هابیل کجاست؟ قابیل جواب داد: من که نگهبان وی نیستم و نمیدانم. الله متعال گفت: خون هابیل مرا از زمین فریاد میزند. چراک برادرت را کشتی؟ قابیل گفت اگر چنین است خون وی کجاست؟ از این به بعد بود که زمین خون را در خود فرو نمیخورد. (خازن)
فَأَصْبَحَ مِنَ النَّادِمِينَ
پشیمان از اینکه وی را دفن نکرده است و بر دوش کشیده است. (بحر العلوم)
وقتی در امر آن حیران ماند و بدنش سیاه شد و والدینش از وی بیزاری جستند و یک سال و یا بیشتر آن را با خود حمل کرده بود، از کشتن برادرش جزو پشیمانان گشت. (بیضاوی)
ابن عباس: اگر از کشتن پشیمان شده باشد، این یعنی توبه کرده است. (بحر العلوم)
اگر پشیمانی از روی توبه نباشد به معنی این است که در آخرت جزو پشیمان شوندگان خواهد بود. (تاویلات اهل سنت)
گفته میشود: آدم و حواء بر قبرش آمدند و چندین روز بر آن گریه کردند و قابیل بالای کوهی بود که گاو نری آمده و شاخ زد و از کوه پایین افتاد و متلاشی شد. (بحر العلوم)
گفته میشود: حضرت آدم وی را نفرین کرد و زمین قابیل را فروخورد. (بحر العلوم)
مِنْ أَجْلِ ذَٰلِكَ كَتَبْنَا عَلَىٰ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا ۚ وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا بِالْبَيِّنَاتِ ثُمَّ إِنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ بَعْدَ ذَٰلِكَ فِي الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ ﴿32﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

به همین سبب که پسر آدم دیگری را کشت ما بر بنی اسرائیل فرض گرداندیم و تاکید کردیم که هرکس دیگری بدون حق شرعی بکشد،و یا روی زمین فسادی انجام دهد که جزای شرعی آن اعدام است به مانند این است که تمام مردم را کشته است پس کسی از جامعه نباید در قبال کشته شدن کسی بی خیال باشد و هرکس که با کمک کردن و نجات دادن یک شخص وی را زنده بگرداند و یا با بخشش و عفو کسی را زنده نگهدارد، به منزله ی زنده کردن تمام مردم است. و قطعا رسولان ما همراه با نشانه ها و دلایل واضح برای آنان آمده است بعد کاری که اینها کردند این بود که بسیاری از آنها جزو کسانی شدند که روی زمین به تجاوز و از حد گذر کردن در قتل و انواع گناهان گشتند. نکته: مردن یک امر بدیهی است که هرکس تشخیص میدهد با مطرح کردن انواع مرگ هیچگاه زنده ای مرده حساب نمیشود پس مرگ مغزی اصطلاحی فریبکارانه برای فریب مردم عادی است تا قلب و اعضای حیاتی وی را به آنکس که میخواند بدهند و با ادعای اهدای عضو اهدای زندگی بخش کشتن برای توهم زنده کردن دیگری را بین مردم میخواهند عادی و چه بسا خوب جلوه دهند. یک عده نیز با کمال جهل و با کمال بی چشم و رویی این آیه را برای خود تلاوت میکنند، نصف آیه را یعنی قسمت هرکس بکشد بمانند کشتن همه ی مردم است را نمیخوانند و قسمت دوم را که هیچ دستاویزی برای آنان در آن برای کشتن شخص به اصطلاح مرگ مغزی شده، نیست. به الله پناه میبرم از شر کسانیکه حتی قرآن را دستاویز افکار شوم خود میکنند.

مستندات
مِنْ أَجْلِ ذَٰلِكَ كَتَبْنَا عَلَىٰ بَنِي إِسْرَائِيلَ
بیان علت فرض شدن آنچه در آیه ذکر شده بر بنی اسرائیل است. (احکام جصاص)
وجوب قصاص برای این است تا کسی دیگری را نکشد. (احکام جصاص)
این آیه بر این مطلب دلالت دارد که در نصوص شرعی علل و معانی میآید که باید آنها را در غیر مورد شرع نیز رعایت کرد و این همان اثبات قیاس است. (احکام جصاص)
بخاطر خیانت پسر آدم بر بنی اسرائیل فرض کردیم و در تورات سخت گرفتیم و تاکید کردیم که اگر کسی دیگری را بکشد بدون اینکه وی کسی را کشته باشد و یا بدون اینکه فسادی روی زمین انجام داده باشد یعنی بدون اینکه شرکی مرتکب شده باشد، پس وی بمانند این است که جمیع مردم را کشته است. (بحر العلوم)
یعنی اگر کسی را بدون اینکه جرمی مرتکب شود و قتل وی را مباح بداند پس به مثابه ی این است که تمام مردم را کشته است. یعنی جزای وی جاویدان در جهنم بودن است. (بحر العلوم)
أَنَّهُ مَن قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ
دال بر این است که اگر در برابر نفس باشد وی را ملامتی نیست. (احکام جصاص)
یعنی کسیکه قتل کسی را الله متعال حرام کرده است را بدون حق مباح و حلال بدانند گویا چنین است که قتل همه ی مردم را حلال و مباح دانسته است چراکه با حلال دانستن آن کافر میشود و به مثابه ی حلال دانستن قتل همه ی مردم است. (تاویلات اهل سنت)
و دیگر اینکه اگر کسی نه برابر نفس، بکشد، مستحق مرگ است. (احکام جصاص)
و همینطور کسیکه فساد فی الارض انجام دهد، مستحق مرگ است. (احکام جصاص)
فساد بر روی زمین یعنی شرک و راهزنی و هر عملیکه موجب قتل است. (نسفی)
فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا
یعنی بزرگ بودن گناه قتل را نشان میدهد. (احکام جصاص)
نشان میدهد بر قابیل گناه هر قاتلی است چراکه وی بود که کشتن را بین مردم براه انداخت و آسان گرداند پس در معنی شریک در قتل است. (احکام جصاص)
رسول الله ص: قاتل ظالمی نیست مگر اینکه بر پسر آدم سهمی از گناه آن قتل است چراکه وی بود که قتل را باب کرد. (احکام جصاص)
رسول الله ص: هرکس راهی حسنه و نیک را باب کند پس برای وی اجر آن عمل ثابت است و همینطور اجر کسانیکه به آن راه نیک عمل کنند تا روز قیامت ثابت است و هرکس را بدی را باب کند، برای وی گناه آن عمل و گناه هرکسی به آن عمل میکند تا روز قیامت ثابت است. (احکام جصاص)
دیگر اینکه بر همه ی مردم واجب است که ولی مقتول را کمک و یاری کنند تا قاتل وی را قصاص کند پس همه ی مردم طرف دعوی در این قتل هستند تا وقتی که قصاص اجرا شود انگار که همه مردم اولیای مقتول هستند. (احکام جصاص)
در این آیه دلیل است بر اینکه اگر جماعتی، فردی را بشکند بر همه ی انها قصاص واجب میشود چراکه قتل یک نفر به منزله ی قتل تمام مردم است. (احکام جصاص)
کشتن یک نفر و کل مردم، در جلب غضب و قهر الله متعال برابر است. (بیضاوی)
وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا ۚ
هدف نشان دادن بزرگی جرم قتل و زنده کردن نفس در قلبهاست و ترسانیدن مردم از تعرض به نفس و برای ترغیب به حمایت از زندگی یکدیگر است. (بیضاوی)
مجاهد: زنده گرداند یعنی از هلاک نجاتش داد. (احکام جصاص)
حسن: وقتی از خون کسی بگذرد در حالیکه بر وی قصاص واجب شده بود یعنی زنده اش کرده است. (احکام جصاص)
به معنی دوری کرد از کشتن وی پس انگار که وی را زنده کرده است. (احکام جصاص)
ابوبکر جصاص: شاید منظور این باشد که به ولی مقتول کمک کند در استیفای قصاص به معنی زنده کردن وی است چراکه در قرآن آمده است که در قصاص حیات است. (احکام جصاص)
و احتمال دارد بدین معنا باشد که کسی را که قصد کشتن کسی را به ظلم داشت بکشد، وی انگار وی را زنده کرده است پس گویا که تمام مردم را زنده کرده است چراکه با این کار کسانیکه قصد کشتن دیگران را دارند از اقدام دست بکشند. (احکام جصاص)
اگر کسی را از غرق شدن و یا آتش سوزی نجات دهد ویا از کسی عفو کند، به مثابه این است که جمیع مردم را زنده کرده است یعنی اجر زنده کردن تمام مردم بر وی است چراکه زنده بودن یک شخص برای همه منفعت است چراکه برای تمام مردم دعا میکند. (بحر العلوم)
کسی را از اسباب هلاک نجات دهد. (نسفی)
در این آیه دلیل است بر اینکه جان شخص متعلق به خود وی نیست بلکه متعلق به جامعه ای است که در ان زندگی میکند پس اگر کسی به جانی تعرض کند حتی با خودکشی وی مستحق عذاب شدید در روز قیامت است. (منیر زحیلی)
یعنی کسیکه قتل یک نفر را برای خود مباح بداند قتل همه را چنین خواهد دانست و همینطور عنایت و رعایت و حمایت هر یک از افراد جامعه به مانند حمایت از کل جامعه است. (تفسیر حدیث)
وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا بِالْبَيِّنَاتِ
برای بیان امر و نهی. (بحر العلوم)
برای بنی اسرائیل پیامبران با نشانه های آشکار آمدند. (نسفی)
ثُمَّ إِنَّ كَثِيرًا مِّنْهُم بَعْدَ ذَٰلِكَ فِي الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ
بعد بسیاری از آنان بعد آمدن بیان شرک ورزنده به الله و ترک کننده ی دستور الهی شدند. (بحر العلوم)
بعد اینکه بر انان فرض کردیم در قتل از حد گذشتند و در مورد بزرگی گناه آن بی مبالات شدند. (نسفی)
اسراف دوری از اعدال در یک امر را گویند. (بیضاوی)
إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا أَنْ يُقَتَّلُوا أَوْ يُصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ يُنْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ۚ ذَٰلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا ۖ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ ﴿33﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

این است و غیر این نیست سزای کسانیکه با دین الله متعال و با رسولش و با تابعان وی جنگ میکنند و بر روی زمین به فساد مشغول میشوند این است که کشته شوند و یا به صلیب کشیده شوند و یا دست و پایشان از سمت خلاف یکدیگر بریده شود و یا شرشان را از زمین کم کرده شود با حبس کردن آنها. این سزایشان برای آنان در دنیا خواری و ذلت است و در آخرت نیز برای آنان عذابی بس عظیم است.

مستندات
إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ
بیان نوعی از انواع قتلهای بناحق و آنچه از فسادی که به آن تعلق میگیرد از گرفتن مال مردم و مانند آن است. همینطور تعیین موجب این فسادها است. (ابوسعود)
منظور از محاربه در اینجا راهزنی است. (ابوسعود)
بعضی گفته اند: بزرگ بینی و قلدری کردن با دزدی است هرچند در شهر باشد. (ابوسعود)
کسانیکه با الله متعال جنگ میکنند با عدم امتثال امر وی و گردن ننهادن بر حکم و شرع وی و با رسول الله ص جنگ میکنند با تکذیب ایشان و تکذیب آنچه از نزد الله متعال آورده است و جنگ حقیقی با ایشان و همراهان و تابعان ایشان. (فواتح الالهیه)
یعنی کسانیکه با اولیای الهی جنگ میکنند همانطور که در حدیث آمده است الله متعال میفرماید هرکس ولیی از اولیای مرا اهانت کند با من به جنگ آمده است. (نسفی)
وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا
یعنی در حال تردد در سرتاسر جهان هستند با ارتکاب انواع فسادهاییکه ضررش در تمام افاق منتشر میشود. (فواتح الالهیه)
آمده است: در حق قوم هلال بن عویمر نازل شده است چراکه آنها با رسول الله ص عهد امضا کرده بودند که علیه مسلمانان نه اقدامی بکنند و نه به کسی در این راه کمک کنند و هرکس از مسلمانان بر آنها گذر میکرد در امان باشد و همینطور از قوم وی کسی بر مسلمانان گذر کند، وی نیز در امان باشد و عده ای در غیبت هلال، مسلمانان را سد راهشان شده و کشتند و اموال آنان را گرفتند پس این آیه نازل شد. (ابوسعود)
بعضی نیز در شان عرنیین دانسته اند که از اهل کتاب بودند و با رسول الله ص پیمان صلح بسته بودند ولی نقض عهد کرده و از مسلمانان کشتند و اموالشان را بردند و بر روی زمین به فساد مشغول شدند. (ابوسعود)
در شان یاران ابی برزه نازل شده است که قوم وی که با رسول الله ص عهد داشتند، قومی را که برای مسلمان شدن میآمدند را غارت کردند. (احکام جصاص)
أَن يُقَتَّلُوا
از آنجا که آنچه راهزنان مرتکب میشوند انواع مختلفی دارد از کشتن و مال گرفتن و کشتن بدون مال و گرفتن مال بدون کشتن و یا فقط ایجاد رعب و وحشت است، پس شرع هر یک را حکمی بیان کرد. (ابوسعود)
جزای آنان این است که کشته شوند بدون اینکه به صلیب کشیده شوند، اگر مرتکب قتل شده باشند. (نسفی)
اعدام اینان به جهت حد است هرچند اولیای دم مقتول عفو کنند باز اعدام باید اجرا شود چراکه این حق شرع است و فرقی ندارد با چه وسیله ای کشته باشد.(ابوسعود)
أَوْ يُصَلَّبُوا
همراه اعدام به صلیب کشیده شوند اگر همراه کشتن مال نیز گرفته باشند. (نسفی)
طریقه ی به دار آویختن این است که زنده وی را بر درختی یا استوانه ای بسته میشود و بر شکم وی نیزه زده میشود تا خودش بر این حالت بمیرد. (ابوسعود)
در ظاهر روایت حاکم مختار است که همین کار را انجام دهد ویا دست و پای وی را ضربدری ببرد و بعد به صلیب بکشد. (ابوسعود)
أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُم مِّنْ خِلَافٍ
دست و پای آنان بریده شود اگر مال مردم را گرفته باشند. (نسفی)
دست و پا را از یک طرف بریده نشود بلکه ضربدی بریده شود. (نسفی)
أَوْ يُنفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ۚ
با حبس کردن از زمین دور کرده شوند اگر فقط مردم را ترسانده باشند. (نسفی)
ذَٰلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا ۖ
این جزای مذکور در دنیا خواری و فضیحت برای آنان است. (نسفی)
منظور از نفی نزد ما احناف حبس کردن آنان است. (ابوسعود)
وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ
در کنار این ذلت و خواری در دنیا در آخرت نیز برای آنان عذابی بس بزرگ است که مقدارش قابل سنجش نیست. (ابوسعود)
این خواری و جزای آنان در دنیا کفاره ی گناهانشان نمیشود مگر اینکه توبه کنند. (بحر العلوم)
یعنی عذابی بزرگتر از انچه در دنیا برایشان اعمال شده است خواهد بود و آن عذاب با آتش است. (بحر العلوم)
إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَيْهِمْ ۖ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ﴿34﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

مگر کسانیکه توبه کرده و از کردارشان برگردند قبل اینکه دستگیر بشوند، پس حق الله از آنها بخشیده میشود. پس بدانید که الله متعال آمرزنده ی مهربان است.

مستندات
إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِن قَبْلِ أَن تَقْدِرُوا عَلَيْهِمْ ۖ
یعنی اگر قبل از اینکه دستگیر بشوند، از کرده ی خود برگردند و مال را پس بدهند، آنان را دنیا و آخرت عذاب کرده نشود. (بحر العلوم)
و الله متعال گناهان انان را میآمرزد. (بحر العلوم)
حدود از آنها ساقط میشود ولی حق الناس از آنها ساقط نمیشود. (نسفی)
حق الناس به صاحبان و اولیای آن حق بستگی دارد اگر خواستند میبخشند و یا حقشان را میگیرند. (تاویلات اهل سنت)
فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ
با آنان مهربان است وقتی که توبه ی آنان را قبول کرد. (بحر العلوم)
به آنان رحم میکند و عذاب نمیدهد. (نسفی)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ﴿35﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

ای کسانیکه الله و رسولش را تصدیق کرده اید با اجتناب از امور نهی شده در شرع و انجام دستورات الهی، از الله پروا کنید و به سوی الله متعال نزدیکی جویید و در راه دین الله متعال نهایت سعی خود را انجام دهید و با دشمنان دین مقابله و جنگ کنید تا باشد که با این امور، نجات و پیروزی در آخرت نصیبتان بشود. نکته: برای مساله ی وسیله و توسل میتوانید به کتاب قول الفصل فی شبهات الوهابیه مراجعه فرمائید.

مستندات
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ
تقوی وقتی همراه با اطاعت از دستور بیاید، منظور خود را از حرام نگهداشتن و ترک منهیات است. (منیر زحیلی)
یعنی ای مومنان از عذاب الهی دور بشوید با اجتناب از گناهان و عمل به دستورات الله متعال. (منیر زحیلی)
وَابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ
به الله متعال نزدیکی بجویید با آنچه که شایسته ی قربت جستن است و آن چیزی است که شما را به رضایت الله متعال میرساند و باعث رسیدن به بهشت وی میشود. (منیر زحیلی)
وسیله درجه ای در بهشت است. (منیر زحیلی)
وسیله فعیله به معنی هرآنچه که بدان به الله متعال تقرب جسته میشود از انجام عبادات و ترک
گناهان. (آلوسی)
از ابن عباس: از الله متعال حاجت بخواهید. (الدر المنثور)
وسیله یعنی قربت. (درج الدرر)
گفته اند: به الله متعال وسیله بجویید که آن قربت است و این برای بریدن وهم نزدیکی به طریق مکان را میرساند. (تیسیر ابی حفص)
وسیله یعنی محبت یعنی الله متعال را به دوستی بجویید. (طبری)
وسیله در اصل هرآنچه که بوسیله ی آن به چیزی رسیده میشود و یا به چیزی نزدیک شده میشود. (ثعلبی)
توسل به معنی نزدیکی جستن و وسیله خواستن و در این امر فرمانبرداری کردن از این آیه است و احادیث بر جواز توسل به اعمال صالحه و ذات فاضله دلالت دارد. (عمدةالرعایه به تحقیق دکتر صلاح محمد ابوالحاج)
در توسل جستن به اقوی الذریعه، امتثال به امر این آیه است و ذریعه همان وسیله است و منظور از وسیله میتواند که رسول الله ص باشد و یا قرآن و یا ایمان و یا صلوات بر رسول الله ص و یا علم شریعت و یا علم فقه باشد و یا اعتراف به عجز باشد و یا احتمال دارد که منظور از وسیله امامان مجتهدین باشند خصوصا امام ابوحنیفه و چه بسا که مذهب حنفی منظور باشد. (عمدةالرعایه به تحقیق دکتر صلاح محمد ابوالحاج)
وَجَاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ
جهاد فی سبیل الله شامل جهاد نفس و جهاد با کفار میشود. (منیر زحیلی)
در راه دین من و شریعت من که همان اسلام است، جهاد کنید و در راه جنگ با کفار و باعث داخل شدن به اسلام شدن آنها، خود را خسته کنید. (طبری)
لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
اگر تقوی پیشه کردید و جهاد کردید پس به سعات دنیا و آخرت رسیده اید. (منیر زحیلی)
تا نجات پیدا کنید و بقا و جاودانگی را در بهشتش دریابید. (طبری)
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنْهُمْ ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿36﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

قطعا کسانیکه کفر ورزیده اند، برای آنان میبود آنچه در زمین از اموال و اشیاء است و مثل همان نیز اضافه بر آن میبود، تا آن را بدهند و ان فدیه باشد از عذاب روز قیامت، از آنان قبول کرده نمیشد و برای آنان است عذابی دردآور.

مستندات
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ أَنَّ لَهُم مَّا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا وَمِثْلَهُ مَعَهُ
آنچه مانع کفار میشد که به الله و رسولانش ایمان بیاورند، قضای شهوتشان و طلب عزت و آبرو بوسیله ی اموال بود پس به آنان خبر میدهد. (تاویلات اهل سنت)
کافر وقتی عذاب را ببیند بعد تمام دنیا و مثل آن برای وی باشد و قادر باشد که آن بعنوان فدیه خود بدهد تا خود را از عذاب قیامت نجات دهد، حتما انجام خواهد داد. (بحر العلوم)
یعنی الله متعال میفرماید که اگر برای آنان، این هم بود حتما انجام میدادند. (بحر العلوم)
تشویق مومنان به تقرب جستن است و بیان میدارد که توسل کفار در قیامت به قویترین وسیله ها نیز برای نجات آنان سودی ندارد چه برسد به اینکه ثوابی را به دست بیاورند. (ابوسعود)
یعنی اگر برای هر یک از کفار چنین بود. (ابوسعود)
لِيَفْتَدُوا بِهِ مِنْ عَذَابِ يَوْمِ الْقِيَامَةِ مَا تُقُبِّلَ مِنْهُمْ ۖ
از عذاب روز قیامت فدیه دهند. (ابوسعود)
ولی از آنان قبول کرده نشود. (بحر العلوم)
رسول الله ص: در قیامت به کافر گفته میشود: اگر برای تو تمام دنیا پر از طلا بود آیا برای نجات خودت، آن را فدیه میدادی؟ کافر گوید: بله. به وی گفته میشود: از تو خیلی کمتر از اینها خواسته شده بود آن هم کلمه ی شهادت است. (ابوسعود)
وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
و برای آنان عذابی دردناک است. (بحر العلوم)
یعنی هیچ راه نجاتی برای آنان نیست. (نسفی)
يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنْهَا ۖ وَلَهُمْ عَذَابٌ مُقِيمٌ ﴿37﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

به هر طریقی کفار اراده میکنند که از آتش خارج شوند ولی آنان خارج شونده از ان نیستند. و برای آنان عذابی همیشگی ثابت است.

مستندات
يُرِيدُونَ أَن يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَمَا هُم بِخَارِجِينَ مِنْهَا ۖ
قصد میکنند تا از آتش خارج شوند ولی فرشتگان با گرزهای آهنین جلوی آنان را گرفته و میزنند و بر میگردانند. (بحر العلوم)
یعنی آن افرادی که به پروردگارشان کفر ورزیدند، در روز قیامت میخواهند که از آتش خارج شوند. (طبری)
تمنای خارج شدن دارند. (نسفی)
تلاش بسیار میکنند تا از آن خارج شوند. (تاویلات اهل سنت)
وَلَهُمْ عَذَابٌ مُّقِيمٌ
و برای آنان عذابی دائمی و ابدی است. (بحر العلوم)
از جابر بن عبدالله: وی گفت که عده ای از آتش جهنم خارج خواهند شد. گفتند: مگر الله متعال نفرموده است؛ يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَما هُمْ بِخارِجِينَ مِنْها؟ یعنی خارج نمیشوند. جابر گفت: اگر خواستید ان را متوجه شوید، اول آیه یعنی آیه ی قبل این را قرائت کنید. یعنی منظورش این است که این عدم خروج ابدی برای کفار است نه گناهکاران از مومنان. (بحر العلوم)
عکرمه: نافع بن ازرق به ابن عباس گفت: کور چشم کور قلب است، گمان میکند عده ای از آتش خارج خواهند شد در حالیکه الله متعال فرموده است: وَما هُمْ بِخارِجِينَ مِنْها . ابن عباس جواب داد: افسوس بر تو. آیه ی بالایش را بخوان، این که گفتی برای کفار است. (طبری)
عوف به حسن بصری گفت: با چه چیزی وارد جهنم میشوند؟ گفت بوسیله ی اعمالشان. گفت: با چه چیزی خارج میشوند؟ گفت: با ایمانشان. (تیسیر فی التفسیر نجم الدین نسفی)
ضحاک: آنان درخواست خارج شدن از آتش میدهند ولی قبول کرده نمیشود. (تیسیر فی التفسیر نجم الدین نسفی)
گفته شده است: وقتی شراره های آتش آنان را بالا میبرد، نزدیک میشوند که از جهنم خارج شوند ولی خارج نمیشود. (تیسیر نسفی)
وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا جَزَاءً بِمَا كَسَبَا نَكَالًا مِنَ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ﴿38﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

و دزدی که مرد است و دزدی که زن است پس دستان آنها را قطع کنید و این جزای آنچه عمل کرده اند است و عذاب و عقوبتی از الله متعال و الله متعال بر امور غالب است و کسی را یارای عاجز گرداندن وی تعالی نیست و در احکامش دارای حکمت بالغ است.

مستندات
وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ
حکم عام برای تمامی دزدان است و خاص در دزدی کردن است چراکه تمامی اهل خطاب مشمول این آیه هستند. (تاویلات اهل سنت)
منظور از خاص در دزدی بودن این است که در بعضی دزدی ها حکم بریدن دست ثابت نمیشود مثل دزدی که در آن شبهه باشد مثل از محرم خود دزدی کردن و یا چیزی بی ارزش دزدیدن. (تاویلات اهل سنت)
شروع در بیان حکم دزدی صغری (دزدی کوچک) است بعد بیان دزدی کبری(دزدی بزرگ) است. (ابوسعود) سرقت کبری یعنی راهزنی وبه زورگرفتن مال.
سرقت: گرفتن مال دیگری به طریق پنهانی است و وقتی موجب قطع میشود که از حرز بردارد. (ابوسعود)
در این آیه سارق مرد و سارق زن گفت و سارق مرد را اول ذکر کرده است چراکه وقوع دزدی از مردان بیشتر است و در مورد زنا اول زن زناکار را آورده است چراکه زنا از شهوت میجوشد و آن در زنان وفورش بیشتر است. (نسفی)
فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا جَزَاءً بِمَا كَسَبَا
دست از سر انگشتان تا زیر بغل را شامل میشود و کسی قائل به بریدن از زیر بغل و یا از آرنج دستان نیست بلکه در اینکه آیا چهار انگشت بریده شود و یا همراه کف دست، اختلاف کرده اند و ما احناف همراه کف دست میدانیم چراکه با انگشتان و کف دست است که گرفته میشود و قبض کرده میشود. (تاویلات اهل سنت)
متولی بریدن حاکمان هستند. (تاویلات اهل سنت)
از ابن مسعود و علی رض، دست راست وی بریده میشود و امت اسلامی بر این متفق هستند. (تاویلات اهل سنت)
روایت شده است پیش رسول الله ص دزدی آورده شد و ایشان دستور دادند از مچ دست ببرند. (ابوسعود)
در زمان رسول الله ص در دزدی به اندازه ی سپر و یا بالاتر دست بریده میشد و قیمت آن در زمان رسول الله ص ده درهم بوده است و بزرگان صحابه از عمر، وعثمان، وعلي، وعبد اللَّه بن مسعود بر این بوده اند. روایت شده است که حضرت عمر را دزدی آوردند و وی دستور داد تا دستش را ببرند و حضرت عثمان گفت که مال دزدی وی به ده درهم نمیرسد و وقتی قیمت گزاری کردند، مشخص شد که هشت درهم بوده است و دستش بریده نشد. (تاویلات اهل سنت)
ببرید برای جزا دادنش. (ابوسعود)
ببرید و سزایشان دهید. (ابوسعود)
به سبب کارشان. (ابوسعود)
بخاطر آنچه کسب کرده اند از طریق دزدی. (ابوسعود)
نَكَالًا مِّنَ اللَّهِ ۗ
موعظه و زجری برای دیگری است تا دست به دزدی نزند. (تاویلات اهل سنت)
عذابی ثابت از الله متعال. (ابوسعود)
وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
و الله متعال بر امور غالب است و کسی را یارای مقابله و ممانعت نیست. (ابوسعود)
در شریعتش با حکمت است و حکم نمیکند مگر اینکه بر مقتضای حکمت باشد و برای همین این احکام را دستور داده است. (ابوسعود)
در حکم به قطع دست دزد، با حکمت بوده است. (بحر العلوم)
فَمَنْ تَابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَأَصْلَحَ فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ﴿39﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

پس اگر دزد از دزدی خود توبه ی شرعی کند و در پی جبران و اصلاح انچه در گذشته مرتکب شده براید، پس قطعا الله تعالی از عقوبت اخروی وی بر میگردد و قطعا الله متعال مهربان و با رافت است.

مستندات
فَمَن تَابَ مِن بَعْدِ ظُلْمِهِ
هرکس بعد دزدیش توبه کند. (بحر العلوم)
از شرک توبه کند. (تاویلات اهل سنت)
وَأَصْلَحَ
عملش را به صلاح آورد بعد آن دزدی. (بحر العلوم)
انچه فاسد کرده با اصلاح کند. (تاویلات اهل سنت)
فَإِنَّ اللَّهَ يَتُوبُ عَلَيْهِ
یعنی الله از وی درگذرد. (بحر العلوم)
یعنی توبه اش را قبول کرده و در آخرت بدین خاطر عذابش ندهد. (ابوسعود)
ولی عقوبت دنیوی با توبه برداشته نمیشود. (ابوسعود)
إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ
در گذرنده است از آنچه قبلا انجام داده است و با وی مهربان است بعد توبه اش. (بحر العلوم)
در حد اعلای امرزیدن و رحمت است و برای همین است که توبه ی وی را قبول میکند. (ابوسعود)
اگر در زمان مشرک بودن کارهایی انجام داده باشد که موجب حد است، بعد اسلام بخاطر ان مواخذه نمیشود. (تاویلات اهل سنت)
أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ يُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ﴿40﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اي رسول الله و يا اي مخاطب مگر نميداني كه براي الله متعال است پادشاهي و مالكيت آسمانها و زمين كه اين الله، هركه را خواهد عذاب ميدهد و هركه را خواهد ميآمرزد و حكم دست وي است و قطعا الله متعال بر همه چيز قادر است و كسي را ياراي مقابله با وي نيست.

مستندات
أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ
مخاطب رسول الله ص است و یا هرکسی میتواند باشد. (بیضاوی)
يعني مگر نميداني كه سلطان و قدرت اين دو . قاهريت و غالبيت بر هرچه كه در اين دو هست از آن الله متعال است و هرگونه كه خواهد در آن تصرف ميكند. (ابوسعود)
يعني خزينه هاي آسمانها و زمين براي وي تعالي است. (بحر العلوم)
خزينه ي آسمانها همان باران است و خزينه هاي زمين گياهان هستند. (بحر العلوم)
گفته ميشود براي وي تعالي پادشاهي و ملك آسمانها و زمين است و در آنها هر گونه كه خواهد حكم ميكند. (بحر العلوم)
از آنجا كه پادشاه هردو است، هركه را بخواهد عذاب ميدهد چه قبل و چه بعد توبه و هركه را كه بخواهد ميآمرزد و بعد توبه عذاب نميدهد. (تاويلات اهل سنت)
اگر عذاب دادن گناهكار واجب باشد و اگر آمرزيدن توبه كننده واجب باشد، فائده ي هركه را خواهد در اين آيه، برداشته ميشود. (تاويلات اهل سنت)
يُعَذِّبُ مَن يَشَاءُ وَيَغْفِرُ لِمَن يَشَاءُ ۗ
هركه را خواهد عذاب ميدهد و هركه را خواهد ميآمرزد. (ابوسعود)
عذاب دادن را بر امرزیدن تقدیم کرد بخاطر انچه در ایه سابق گذشته است. (بیضاوی)
ویا بدین سبب که مستحق عذاب شدن مقدم است. (بیضاوی)
و یا منظور از عذاب، بریدن است که در دنیا است. (بیضاوی)
عذاب میدهد کسی را که بر کفر مرده است و میامرزد کسی را که از کفر توبه کند. (نسفی)
هركه را بر گناه اصرار ورزد عذاب ميدهد و اگر توبه كند و از كردارش برگردد، ميآمرزد. (بحر العلوم)
وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
بر هر چیز قادر است من جمله عذاب دادن و امرزیدن هرکه را خواهد. (نسفی)
يعني بر آمرزش و عذاب هردو قادر است. (بحر العلوم)
يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ ۛ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا ۛ سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ ۖ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ ۖ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَٰذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا ۚ وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا ۚ أُولَٰئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ ۚ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ ۖ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ ﴿41﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اي فرستاده ي الله، تو را عجله در كفر، كفار ناراحت كند و از رفتار آن هراسي نداشته باش يعني همان كسانيكه به زبان اظهار ايمان ميكنند و قلب آنان ايمان ندارد و از كسانيكه يهود هستند و از صفات آنان اين است كه از ديگراني كه پيش رسول الله ص نميآيند حرف شنوي دارند و يا اينكه آنان آنچه از رسول الله ص ميشنوند با تغيير و تحريف به ديگران انتقال ميدهند و به رسول الله ص گوش ميدهند تا براي ديگران جاسوسي كنند. كلمات كتاب الله را تحريف ميكنند و تغيير ميدهند و اين فرقي ندارد تحريف در الفاظ باشد يا در معنا، نتيجه يكي است اين در حالي است كه آن مورد تحريف شده را بعنوان كتاب الله بيان ميكنند و به فرودستان ميگويند كه اگر موافق اين بود قبول كنيد والا قبول نكنيد. اين در حالي است كه وقتي الله متعال بر اساس علمش در حق كسي فتنه اي بخواهد و اراده كند، كسي را ياراي دفع آن فتنه نيست. آن افرادي كه چنين رفتاري دارند را الله متعال قصد پاك شدن قلب آنان را نكرده است. براي آنان در دنيا خفت و خواري است و در آخرت نيز عذابي بي نهايت دردناك است. نكته: بعد اينكه براي آنان خفت و خواري مقرر كرد بيان داشت كه در اخرت نيز براي آنان عذابي دردناك است يعني آنان كافر هستن چراكه در مورد مسلمان از رسول الله ص آمده است كه مسلماني در دنيا بلا و دردي ببيند كفارت گناهان وي ميشود و در آخرت عذاب داده نميشوند.

مستندات
يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ
تو را كفر كسيكه كفر ميورزد ناراحت نكند يعني كفر آنان تو را از اجراي ماموريتت منع نكند. (تاويلات اهل سنت)
تمرد و تكذيبشان تو را ناراحت كند چراكه الله متعال ناصر و پيروزي دهنده ي توست. (تاويلات اهل سنت)
كردار و سو عمل آنان تو را ناراحت نكند، چراكه تو بخاطر آنان مواخذه نخواهي شد. (تاويلات اهل سنت)
با كلمه ي يا ايها الرسول خطاب كردن نشان از افضليت رسول الله ص دارد. (تاويلات اهل سنت)
مسارعه في الشيي يعني به سرعت و با ميل خود در چيزي فرو رفتن. مسارعه و عجله در كفر يعني اينكه آنان در كفر هستند از كفري به كفري ديگر ميروند براي همين في الكفر آورده است. (ابوسعود)
مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِن قُلُوبُهُمْ ۛ
گفت كه آنان به زبان ميگويند كه ايمان آورده اند اين نشان ميدهد كه اصل ايمان به قلب است و زبان تعبير كننده از آنچه در قلب است ميباشد. (تاويلات اهل سنت)
در حاليكه قلب آنان، تصديق نكرده است. (تاويلات اهل سنت)
ايمان معرفت و شناخت نيست بلكه تصديق است. (تاويلات اهل سنت)
منظور از اين افراد، منافقان هستند. (تاويلات اهل سنت)
منظور از اين افراد، يهود و منافقان هستند. (تاويلات اهل سنت)
وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا ۛ
اين جمله نشان ميدهد كه اول آيه در مورد منافقان است. (تاويلات اهل سنت)
سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ ۖ
يعني به رسول الله ص گوش فرا ميدهند و گفته ي رسول الله ص را ميشنوند و وقتي پيش كساني كه پيش رسول الله ص نبوده اند، ميروند، چيزي غير از آنچه شنيده اند را از قول رسول الله ص ميگويند. (تاويلات اهل سنت)
گفته اند منظور اين است كه رسول الله ص به مردم ميگفت كه در تورات فلان حكم آمده است و فلان شريعت تورات است وقتي افرادي ميرفتند و از يهود ميپرسيدند كه آيا چنين است؟ آنان ميگفتند كه خير چنين نيست و محمد دروغگو است. (تاويلات اهل سنت)
گفته اند: اينان جاسوسان يهود بودند و وقتي رسول الله ص چيزي ميفگتند، آنان به ضعيفان مومنان بر خلاف آن ميگفتند. (تاويلات اهل سنت)
يعني در شنيدن دروغ و قبول آنچه علماي آنان به دروغ ميگويند فرورفته هستند . (ابوسعود)
از ديگران حرف شنوي زيادي دارند و قبول ميكنند منظور از ديگران آناني هستند كه پيش رسول الله ص بخاطر تكبر و غرورشان نميآيند. (ابوسعود)
قوم آخرين منظور يهود خيبر هستند و سماعون بني قريظه هستند. (ابوسعود)
يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِن بَعْدِ مَوَاضِعِهِ ۖ
دو احتمال در مورد تحريف وجود دارد:
الف: تبديل آنچه نوشته شده بود يعني تورات را تحريف لفظي كرده و ميگفتند كه اين همان است كه از نزد الله آمده است.
ب: تحريف در معنا ميكردند و آنچه در تورات نبود را به زير دستان خود ميگفتند. (تاويلات اهل سنت)
يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَٰذَا فَخُذُوهُ وَإِن لَّمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا ۚ
ميگفتند: اگر به شما هماني گفته شود كه ما شما گفتيم ؛يعني آنچه به تحريف گفته بودند؛ را قبول كنيد و الا قبول نكنيد. (تاويلات اهل سنت)
از ابن عباس: از يهود زن و مردي زنا كردند و خواستند كه حكم رجم و سنگسار را بردارند و به جلد يعني تازيانه تبديل كنند و پيش رسول الله ص آمدند و گفتند كه اگر حكم محمد تازيانه بود قبول كنيد و اگر غير آن بود، قبول نكنيد پس به رسول الله ص نوشتند كه حكم زناكار زن و مرد چيست؟ رسول الله ص فرمودند: آيا به حكم من راضي ميشويد؟ گفتند: آري راضي هستيم. جبرئيل آمد و حكم را رجم را بيان كرد و گفت كه اگر قبول نكردند شخصي بين آنان هست كه اسمش ابن صوريا است وي را بين خودت و آنان حَكَم بگير و وقتي حكم رجم را شنيدند و ابن صوريا را بين خود حكم گرفتند و رسول الله ص به ابن صوريا فرمود: بخاطر الله كه تورات را بر موسي نازل كرده است براي من بيان كن كه وقتي دو محصن زنا كنند در تورات آمده است كه حكم آنان رجم است؟ ابن صوريا گفت آري حكمش رجم است و اگر من نميترسديم از اينكه آتشي مرا بسوزاند و يا تغييري بر من رخ بدهد، دروغ ميگفتم و ميگفتم كه خير نيست. در اين روايت دو مساله وجود دارد يكي اينكه رسول الله ص از آنچه اينان كتمان ميكنند سوال كرد تا دروغگو بودن آنان در حق انكار صفات رسول الله ثابت شود و ديگري اينكه مشخص شود كه اينان وقتي از رسول الله ص در مورد تخفيف در حد سوال ميكنند مشخص ميشود كه اينان ميدانستند كه محمد، رسول الله ص است و انكارشان از روي عناد و تكبر است.(تاويلات اهل سنت)
در روايتي نيز آمده است كه كسي از طايفه بني قريظه يهودي كشته شده بود و بين بني نضير و قريظه اينگونه بود كه اگر از بني قريظه كسي از بني نضير را ميكشت، قصاص ميكردند و اگر برعكس رخ ميداد بني نضير به آنها ديه ميدادند و وقتي رسول الله ص به مدينه آمدند گفتند كه حكم اين مساله را از رسول الله ص بپرسند وبعد گفتند كه مواظب باشيد اگر خلاف اين را گفت، قبول نكنيد و اين آيه نازل شد. (تاويلات اهل سنت)
وَمَن يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَن تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا ۚ
كسي را كه الله متعال عذاب و هلاكش را بكند، كسي را ياراي دفع آن عذاب نيست. (تاويلات اهل سنت)
كسي را كه الله متعال بي آبرويي وي را و گمراهي وي را قصد كند هركسيكه باشد،در دفع آن كسي را نخواهي يافت. (ابوسعود)
گفته شده است: فتنه يعني محنت يعني بلا و سختي، يعني اگر الله متعال اراده كند كه كسي را به رجم يا قتل امتحان كند، كسي را ياراي دفع آن نيست. (تاويلات اهل سنت)
أُولَٰئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَن يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ ۚ
الله متعال از آنجا كه ميدانست آنان چه رفتاري خواهند داشت پس اراده ي پاك كردن قلبهاي آنان را نكرد. (تاويلات اهل سنت)
لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ ۖ
خزي آنان در دنيا كشته شدن است و يا وضع جزيه و عذاب بر آنان است. (تاويلات اهل سنت)
خزي منافقين بي آبرو شدن آنان و روشن شدن نفاق آنان بين مسلمانان است و خزي يهود وضع جزيه بر آنان است. (ابوسعود)
وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ
كه همان جاودان در آتش جهنم ماندن است. (ابوسعود)
سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ ۚ فَإِنْ جَاءُوكَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ ۖ وَإِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ يَضُرُّوكَ شَيْئًا ۖ وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ ﴿42﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

آنان شنونده ي دروغ و قبول كننده ي آن هستند و كارشان حرام خواري است فرقي ندارد به رشوه باشد يا براي بودن در دين كسي و يا براي انجام عبادت، پس اگر اهل كتاب پيش تو براي حكم بين آنان بيايند پس حكم كن بين آنان و يا كه از حكم بين آنان، اعراض كن و اگر از حكم بين آنان اعراض كني، به تو ضرري نميرسانند و آنچه بر آن اصرار ميكنند نيز به تو ضرري نميزند و اگر تصميم بر حكم بين آنان گرفتي، پس به عدالتي كه الله متعال برايت روشن كرده است حكم كن. قطعا الله متعال حاكمان به عدل را دوست دارد و دوست داشتن الله مستلزم حفظ آنان از گزند دشمنان است. نكته: اينكه الله متعال ميفرمايد قطعا الله عادلان را دوست دارد بشارتي براي افرادي است كه قصد اجراي عدالت دارند بشارت بر اينكه آنان در حفظ الله هستند پس از كسي واهمه اي نداشته باشند.

مستندات
سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ ۚ
موكدا انان شنوده ي دروغ هستند. (نسفي)
سحت هرآنچه كه كسب آن حلال نباشد و سحت ناميده شدن آن بخاطر اين است كه از وي بركت گرفته شده است و بركتش ريشه كن شده است. (نسفي)
در حديث آمده است كه منظور از سحت، رشوه است. (نسفي)
سحت يعني عجله و شتاب در انجام گناه. (العز بن عبدالسلام)
فقراي يهود از بزرگانشان اجرت ميگرفتند تا بر يهوديت بمانند. (ابوسعود)
يا چيزي كه در آن عار براي شخص باشد. (العز بن عبدالسلام)
آنان براي صدور احكام و همينطور براي حلال گرداندن حرام، رشوه ميگرفتند. (نسفي)
فَإِن جَاءُوكَ فَاحْكُم بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ ۖ
گفته ميشود كه رسول الله ص در اول امر وقتي اهل كتاب براي حكم گرفتن ميآمدند مخير بود بين اينكه بين آنان حكم كند و يا از حكم امتناع كند و بعدا با آيه ي : وَأَنِ احكم بَيْنَهُمْ بِمَا أَنزَلَ الله منسوخ شده و ملزم به حكم شده است. (نسفي)
نزد امام ابوحنيفه اگر دو اهل كتاب پيش قاضي مسلمان براي حكم گرفتن بيايند، بر قاضي واجب است كه حكم كند. (بيضاوي)
زهري: سنت بر اين روال بود كه اهل كتاب را براي حكم به اهل دينشان سپرده ميشد و اگر خودشان به حكم مسلمانان راضي شوند، قاضي مسلمان بين آنان حكم ميكرد و اين با نظر و قول امام ابوحنيف موافق است كه اگر آنها راضي باشند بين آنان حكم كرده ميشود. (بحر العلوم)
وَإِن تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَن يَضُرُّوكَ شَيْئًا ۖ
اگر از حكم بين آنان اعراض كني، نميتوانند تو را ضرري برسانند. چراكه الله متعال حافظ تو از مردم است. (نسفي)
وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُم بَيْنَهُم بِالْقِسْطِ ۚ
اگر بين آنان حكم ميكني پس به عدالت حكم كن. (نسفي)
بين آنان بر اساس عدالتي كه الله متعال به تو امر كرده است، حكم كن. (بيضاوي)
إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ
عادلان را. (نسفي)
پس از آنان محافظت ميكند و شأن آنان را بالا ميبرد. (بيضاوي)
وَكَيْفَ يُحَكِّمُونَكَ وَعِنْدَهُمُ التَّوْرَاةُ فِيهَا حُكْمُ اللَّهِ ثُمَّ يَتَوَلَّوْنَ مِنْ بَعْدِ ذَٰلِكَ ۚ وَمَا أُولَٰئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ ﴿43﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

و چگونه است كه آنان تو را حكم ميگيرند در حاليكه نزد آنان كتاب الله يعني تورات هست و در آن تورات حكم الله هست و بعد حكم تو نيز آنان رويگردان ميشوند و آنان مومن نيستند. نكته: يعني اي رسول الله ص حواست باشد كه حكم گرفتن تو براي شناخت حق نيست و براي تصديق تو نيز نيست.

مستندات
وَكَيْفَ يُحَكِّمُونَكَ وَعِندَهُمُ التَّوْرَاةُ
اي محمد از رفتار آنان تعجب بايد كرد چراكه آنان از روي سفه و ناداني حكم آنچه را كه خودشان تصديق ميكنند يعني تورات را ترك ميكنند و تو را تكذيب ميكنند بعد پيش تو براي حكم ميآيند، يعني وقتي انان آنچه را كه تصديق ميكنند را قبول نميكنند پس چيزي را تكذيب ميكنند، به آن عمل نخواهند كرد. (تاويلات اهل سنت)
يعني قصد اينان از حكم گرفتن تو، شناخت حق و برپاداشت شريعت نيست بلكه هدفشان يافتن حكم سبكتر براي خودشان است. (ابوسعود)
فِيهَا حُكْمُ اللَّهِ
در آن حكم آنچه در آن تنازع دارند از رجم و يا قصاص و هرچه كه باشد، وجود دارد. (تاويلات اهل سنت)
ثُمَّ يَتَوَلَّوْنَ مِن بَعْدِ ذَٰلِكَ ۚ
بعد اينكه تو حكم كردي از آن روي بر ميگردانند. (تاويلات اهل سنت)
بعد اينكه حكم تورات را دانستند از آن روي بر ميگردانند. (تاويلات اهل سنت)
وَمَا أُولَٰئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ
اين اشخاص مومن نيستند. (تاويلات اهل سنت)
آنان مومن به كتاب خودشان نيستند چراكه آن را ترك كردند تا تو حكم كني و مومن به تو نيز نيستند چراكه وقتي حكم كردي رويگردان شدند. (ابوسعود)
آنان تصديق كننده ي آنچه نزد خودشان است، نيستند و اين در حالي است كه ادعاي ايمان به تورات را دارند و در اين ادعا دروغگو هستند. (بحر العلوم)
إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ ۚ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ ۚ فَلَا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا ۚ وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ ﴿44﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

قطعا ما -الله متعال= تورات را فرو فرستاده ايم كه در آن نور براي روشني راه است و هدايت از گمراهي است توراتي كه بر اساس آن انبياي بني اسرائيل حكم ميكردند و اين حكم براي توبه كنندگان و زاهدان و علماي آنان بود و اين حكم بر اساس تورات، بخاطر اين بود كه آنان مكلف به محافظت از تورات و حكم الله بودند و آنان بر اجراي آن شاهد بودند و بر مطابقت حكم رسول الله ص با تورات نيز شاهد بودند مثل ابن صوريا پس هركس كه قصد حكم دارد در حكم مطابق حكم الله، از مردم ترس نداشته باشد و بلكه از الله بترسد و مخالفت نكند. هركس كه از روي انكار بر اساس احكام منزله حكم نكند، پس آنان كافران هستند.

مستندات
إِنَّا أَنزَلْنَا التَّوْرَاةَ
فِيهَا هُدًى وَنُورٌ ۚ
در آن هدايت از گمراهي است و بيان شريعت و احكام است يعني حكم رجم و قصاص در اعضاي بدن است. (بحر العلوم)
به سوي حق هدايت ميكند و آنچه بر آنان مبهم ميآيد را بيان ميكند. (نسفي)
يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا
يعني با آن حكم ميكنند پيامبراني كه اسلام آورده اند يعني تصديق كرده اند تورات را از زمان حضرت موسي تا زمان حضرت عيسي كه گفته ميشود بين اين دو هزار بلكه چهار نبي بوده است در هر صورت انبياي بسياري بوده اند كه همه گي بر اساس تورات حكم ميكرده اند. (بحر العلوم)
انبيايي كه بر حكم الله در تورات گردن نهادند و اين تعريض به يهود است كه دين تمام انبياء اسلام بوده است. (نسفي)
انبيايي كه خود و امر خود را به الله سپرده اند و بر آن اساس حكم كرده اند هرچند خوف جانشان بود. (تاويلات اهل سنت)
اگر شريعت قبل اسلام براي ما دليل باشد، تمام انبياء بر آن اساس حكم ميكنند مادامي كه منسوخ بودن آن حكم اعلام نشود. و مستند و دليل قائلين به عمل به شريعت قبل خودمان اگر منسوخ نشود، همين آيه است. (نسفي)
لِلَّذِينَ هَادُوا
يعني بر له و عليه يهود حكم ميكردند. (بحر العلوم) يعني بين آنها حكم ميكردند.
يعني كسانيكه از گناه توبه كرده اند. (نسفي)
وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ
گفته شده: يعني از زمان حضرت موسي تا زمان حضرت محمد ص بر اين حكم ميكرده اند. (بحر العلوم)
يعني زاهدان و علماي انها. (نسفي)
ربانيون علماي آنها و احبار قاريان آنها بوده اند. (بحر العلوم)
ربانيون كساني با عمل بيشتر و عمل كمتر و احبار بر عكس آنها. (بحر العلوم)
كلماتي مثل فقهاء و علماء هستند. (بحر العلوم)
قتبي: هردو به يك معنا است منظور علما هستند. (بحر العلوم)
بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِن كِتَابِ اللَّهِ
بخاطر اينكه كتاب را آموزش ديدند و به كتاب الله تورات ميسپردند. (بحر العلوم)
الله متعال انان را به حفظ كتاب تكليف كرده بود. (نسفي)
وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ ۚ
و بر آنچه در تورات از رجم و احكام ديگر بود، شهادت ميدادند. (بحر العلوم)
و آنان بر تورات نگهبان بودند تبديلش نكنند. (نسفي)
گواه بودند بر حكم رسول الله ص كه مطابق تورات است. (تاويلات اهل سنت)
فَلَا تَخْشَوُا النَّاسَ
پس اي يهود مدينه از يهود خيبر نترسيد و به آنان حكم رجم را خبر دهيد. (بحر العلوم)
حكم كنندگان در اجراي احكام الهي غير از الله از كسي نترسند. (نسفي)
وَاخْشَوْنِ
بلكه از كتمان آن از من بترسيد. (بحر العلوم)
وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا ۚ
و بخاطر متاعي كم آيات مرا نفروشيد. (بحر العلوم)
احكام الهي و آيات الهي را تبديل نكنيد. (نسفي)
بخاطر رشوه و طلب جاه و مقام و كسب رضايت مردم. (نسفي)
وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ
اگر به آن اقرار نكند و بيان نكند، آنان كفار هستند. (بحر العلوم)
از براي سبك شمردن حكم الهي بر آن اساس حكم نكند پس وي كافر است. (نسفي)
ابن عباس: هركس چيزي از حدود الهي را انكار كند وي كافر است و اگر آن را بخواندو عمل نكند وي فاسق است. (بحر العلوم)
به حذيفه گفتند: اين آيه در مورد يهود نازل شده است و حذيفه گفت: چه نيك برادري است شما را يهود، آيا شيريني براي شما باشد و تلخي براي يهود؟ قطعا راه آنان را پيش خواهيد برد مثل بند كفش يعني اين آيه عام است هركس حكم الله را انكار كند از كافران است. (بحر العلوم)
وَكَتَبْنَا عَلَيْهِمْ فِيهَا أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَالْعَيْنَ بِالْعَيْنِ وَالْأَنْفَ بِالْأَنْفِ وَالْأُذُنَ بِالْأُذُنِ وَالسِّنَّ بِالسِّنِّ وَالْجُرُوحَ قِصَاصٌ ۚ فَمَنْ تَصَدَّقَ بِهِ فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ ۚ وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ ﴿45﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

و نوشتيم در تورات كه جان در مقابل جان است و چشم مقابل چشم و بيني مقابل بيني و دندان مقابل دندان و زخم ها و جنايتها مقابل هم هستند و بين آنان اگر امكان مماثله باشد، قصاص است. پس هركس كه بر وي جنايت رخ داد و جاني مستحق بخشش بود و ولي مقتول يا آسيب ديده، آن را ببخشد و به جاني آن را صدقه بدهد، اين عمل كفارت گناهان براي وي است. و هركس بر اساس آنچه الله نازل كرده است حكم نكند، آنان ظالمان هستند يعني از حد گذرندگان هستند و كساني هستند كه اشيار را در غير مكان خودش ميگذارند.

مستندات
وَكَتَبْنَا عَلَيْهِمْ فِيهَا
خبر از آنچه كه الله متعال در تورات بر بني اسرائيل حكم كرده است ميباشد. (احكام جصاص)
در تورات بر يهود نوشتيم. (ابوسعود)
أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَالْعَيْنَ بِالْعَيْنِ وَالْأَنفَ بِالْأَنفِ وَالْأُذُنَ بِالْأُذُنِ وَالسِّنَّ بِالسِّنِّ
با توجه به ظاهر آيه امام ابويوسف به وجوب قصاص نفس بين مرد و زن قائل شده است. (احكام جصاص)
از ابن عباس: آنان مرد را بخاطر كشتن زن قصاص نميكردند و اين آيه نازل شد. (ابوسعود)
منظور از قصاص در چشم براي وقتي است كه ديدن چشم را از بين برده باشد ولي اگر چشم كسي را در بياورد قصاص نيست چراكه مثل جنايت در آوردن ممكن نيست در مورد بقيه ي اعضاي بدن نيز چنين است يعني اگر امكان مماثله يعني مقابله به مثل كردن ممكن باشد، قصاص است والا نيست. (احكام جصاص)
نزد امام ابوحنيفه، قصاص اعضاي بدن بين مسلمان و ذمي ثابت است. (مظهري)
وَالْجُرُوحَ قِصَاصٌ ۚ
يعني در ساير اعضا كه امكان مماثله باشد، قصاص واجب ميشود. (احكام جصاص)
فَمَن تَصَدَّقَ بِهِ فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَّهُ ۚ
جنايت را صدقه بدهد يعني اينكه براي تشويق به عفو اين كلمه بكار رفته است. (ابوسعود)
از عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَالْحَسَنِ وَقَتَادَةَ وَإِبْرَاهِيمَ در روايتي از وي وَالشَّعْبِيِّ در روايتي از وي: اگر ولي مقتول يا مجني عليه ؛كسيكه آسيب ديده است؛ ببخشد وعفو كند، اين عفو براي انان كفارت گناهان است. (احكام جصاص)
از ابْنُ عَبَّاسٍ وَمُجَاهِدٌ وَإِبْرَاهِيمُ در روايتي وَالشَّعْبِيُّ در روايتي: اين گذشت و بخشش براي جاني كفارت است يعني جاني به منزله ي مجازات شده در نظر گرفته ميشود و گويا كه جنايت نكرده است حساب ميشود. اين معنا براي وقتي است كه جاني از جنايتش توبه كرده باشد و اگر مصر بر جنايت خودش باشد، عقوبت مقرر براي وي ثابت است. (احكام جصاص)
وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ
هركس بر اساس آنچه الله متعال نازل كرده است حكم نكند، آنان ظالمان هستند. (ابوسعود)
يعني تجاوز كنندگان از حدود الهي هستند. (ابوسعود)
وَقَفَّيْنَا عَلَىٰ آثَارِهِمْ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ ۖ وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيلَ فِيهِ هُدًى وَنُورٌ وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ ﴿46﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

و بعد اين افراد از انبياء كه در آيات قبل ذكر شد، حضرت عيسي پسر مريم را فرستاديم و اين عيسي تصديق كننده و اقرار كننده به حقانيت تورات بود و به وي انجيل را داديم به جهت منت و نعمت و اين درحالي است كه در انجيل اين هدايت از گمراهي به راه درست بود و روشنايي بود و نيز تصديق كننده ي كتاب قبل خودش بود يعني اقرار به حقانيت تورات داشت و اين انجيل هدايت و آنچه را كه انجيل شامل آن بود، هدايت و تذكري بود براي متقياني كه از معاصي دوري ميكنند.

مستندات
وَقَفَّيْنَا عَلَىٰ آثَارِهِم بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ
يعني در پي انبياي ذكر شده در آيات قبل، يعني پس از آنان فرستاديم، عيسي پسر مريم را. (ابوسعود)
در پي افرادي كه بين آنان تورات نازل شده بود، فرستاديم. (تاويلات اهل سنت)
بعد آن پيامبران مبعوث گردانديم حضرت عيسي را. (در منثور)
مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ ۖ
در حاليكه تصديق كننده بود آنچه قبل خود آمده بود يعني تورات را. (ابوسعود)
به احكام تورات حكم كننده بود و اجرا كننده ي امر آن و نهي كننده از نواهي آن بود. (فواتح الالهيه)
در حاليكه عيسي اقرار كننده است به اينكه تورات از طرف الله متعال نازل شده است و واجب العمل به آن است ماداميكه منسوخ كننده ي آن نيامده باشد و ناسخ آن انجيل است و انجيل نيز تصديق كننده است چراكه بشارت دهنده به بعثت محمد ص است مثل تورات. (نيسابوري)
اين نشان ميدهد كه انبيا تصديق كننده ي كتب نازل شده، هستند چه پيش و چه پس آمده باشند. (تاويلات اهل سنت)
وَآتَيْنَاهُ الْإِنجِيلَ فِيهِ هُدًى وَنُورٌ
همانطور كه در تورات چنين بود. (ابوسعود)
شواهد نبوت حضرت عيسي نيز در همين نور داخل هستند. (ابوسعود)
در آن هدايت است براي كسيكه به آن تمسك جويد. (تاويلات اهل سنت)
نور يعني بيان احكام شرعي و بيان تفصيلي تكاليف است. (نيسابوري)
هدي اول يعني اصول ديانت از قبيل توحيد و نبوت و معاد است و هدي دوم مشتمل بر بشارت به بعثت رسول الله ص است چرا كه آن سبب هدايت مردم به نبوت رسول الله ص است. (نيسابوري)
در آن نور است براي كسيكه از حق نابينا بود و براي كسيكه از آن روشنايي ميطلبد. (تاويلات اهل سنت)
براي تاييد وي و براي منت نهادن به نعمت به وي انجيل را داديم. (فواتح الالهيه)
وَمُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ
و اين انجيل تصديق كننده ي كتاب پيش از خود كه تورات باشد، است و اين نشانگر اين مطلب است كه كتب نازله تصديق كننده ي يكديگر هستند هرچند كه از نظر زماني از هم دور باشند و اين نشانگر اين است كه همگي از نزد يك نفر نازل شده اند. (تاويلات اهل سنت)
وَهُدًى وَمَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِينَ
اصلا خود هدايت است يعني اول گفت كه در آن هدايت است بعد بيان ميكند خود هدايت است. (ابوسعود)
هدايت و موعظه براي متقين بودن از اين جهت است كه متقين هستند كه از هدايت و موعظه ي آن استفاده ميكنند و نفع ميبرند. (ابوسعود)
متقيني كه از تمام معاصي و گناهان دوري و اجتناب ميكنند. (تاويلات اهل سنت)
وَلْيَحْكُمْ أَهْلُ الْإِنْجِيلِ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فِيهِ ۚ وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ ﴿47﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

و بايد كه اهل انجيل بر اساس انجيل حكم كنند و يا ما -الله- انجيل را نازل كرديم تا بر آن اساس حكم شود، و هركس كه بر طبق آنچه الله متعال نازل كرده حكم نكند و اگر از روي انكار نباشد، وي فاسق و خلاف شرع انجام دهنده است و اگر اين عدم حكم از روي اهانت به حكم الله باشد، پس منظور از فاسق همان كافر است. نكته: وقتي الله متعال ميفرمايد كه به اهل انجيل گفتيم كه بر انجيل حكم كنند اين امر دلالت بر اين دارد كه تورات و يهوديت با آمدن حضرت عيسي منسوخ شده اند.

مستندات
وَلْيَحْكُمْ أَهْلُ الْإِنجِيلِ بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فِيهِ ۚ
به اهل انجيل گفتيم كه بر اساس موجب انجيل حكم كنيد. (نسفي)
انجيل را نازل كرديم تا اهل انجيل بر آن اساس حكم كنند. (بيضاوي)
اين آيه نشانگر اين مطلب است كه انجيل مشتمل بر احكام است و يهوديت با آمدن حضرت عيسي منسوخ شده است و اينكه حضرت عيسي با شريعتي مستقل آمده است. (بيضاوي)
وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ
و من لم يحكم را در هر سه ايه ميتوان به معني انكار و جحود گرفت چراكه فاسق و ظالم مطلق، همان كافر است. (نسفي)
گفته شده: كسيكه بر اساس حكم منزل حكم نميكند، كافر به نعمت الله و ظالم در حكمش و فاسق در كردارش است. (نسفي)
در گذرنده و تجاوز كننده از حكم الهي هستند اگر بغير آن حكم كنند و اگر از روي اهانت باشد، پس تجاوز كنندگان و بيرون آمدگان از ايمان هستند. (بيضاوي)
اينان عاصيانند. (بحر العلوم)
وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ ۖ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ ۖ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ عَمَّا جَاءَكَ مِنَ الْحَقِّ ۚ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا ۚ وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَٰكِنْ لِيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُمْ ۖ فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ ۚ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ ﴿48﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

و ما -الله- نازل كرده ايم بر تو اي محمد كتابي كامل را كه همان قرآن است و اين نازل كردن ما به حق بوده و حق همراه قرآن است در حاليكه اين كتاب تصديق كننده ي كتب آسماني پيش از خود است و اين كتاب از كتب ديگر بالاتر است و محافظ مسائل مطرح شده در كتب ديگر است. پس اگر اهل كتاب پيش تو براي حكم آمدند، پس بين آنان بر طبق آنچه الله متعال نازل كرده است، حكم كن و در حكم كردن بر طبق آنچه از حق به تو داده شده ،از هوا و ميل آنان تبعيت نكن. براي هر يك از امتها قانون و راهي را گردانده ايم و اگر الله متعال ميخواست كه همگي بر يك شريعت باشند، و يا همگي را بر اسلام جمع كند، ميتوانست منتها شريعتهاي مختلف و راه و روش مختلف گرداند تا شما را بيازمايد بر طبق آنچه به هر يك از شما داده شده است پس كاري كه بايد انجام دهيد اين است كه در انجام خيرات با هم مسابقه دهيد. مرجع و بازگشت شما تنها به سوي الله است نه به جايي ديگر پس وقتي پيش الله بازگشتيد، الله متعال به شما آگاهي ميدهد در آن چيزهايي كه در دنيا با هم اختلاف كرده بوديد و در آن شك داشتيد.

مستندات
وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ
يعني بر تو كتاب كامل فرستاديم يعني آنچه بر تو نازل شده است، چيزي است كه قابليت كتاب ناميده شدن را دارد. (ابوسعود)
به حق آميخته و به حق سرشته شده است. (ابوسعود)
به حق نازل كرده ايم. (ابوسعود)
به تو نازل كردنمان به حق است. (ابوسعود)
مُصَدِّقًا لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ
تصديق كننده ي كتب نازله قبل خودش است. (ابوسعود)
تصديق كننده بودن از جهت اين است كه در قصه ها و وعيد و وعده ها با آنها موافق است. (ابوسعود)
منظور از كتاب، كتب آسماني است. (ابوسعود)
وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ ۖ
حافظ كتب بدون تحريف گذشته است يعني بر صحت و ثبات آنها شهادت ميدهد و اصول شريعت آنها را تقرير ميكند و همينطور فروعي كه حكمشان ابدي است را نيز تقرير ميكند و منسوخ از احكام آنها را نيز بيان ميكند. (ابوسعود)
مهيمَن به صيغه ي اسم مفعول نيز قرائت شده است پس معني آن ميشود: اين كتاب منزل بر محمد از تغيير و تبديل حفاظت شده است. (ابوسعود)
از ابن عباس: مؤتمن بر آن يعني مورد اطمينان در اين مورد. (تاويلات اهل سنت)
كسائي: يعني گواه بر آن. (تاويلات اهل سنت)
از حسن مصدق و امين بر كتب. (تاويلات اهل سنت)
قتبي:امين بر كتاب. (تاويلات اهل سنت)
ابوعوسجه: مسلط و غالب بر كتب. (تاويلات اهل سنت)
گفته شده: تفسير كننده كتب. (تاويلات اهل سنت)
يعني عالي و بالاتر از كتب ديگر است و معني بالاتر بودن، در كثرت ثواب آن است. (قرطبي)
جوهري: مهيمن كسيكه با وي ديگران از ترس در امان باشند. (قرطبي)
ابوبكر كيساني: ميهمن كلمه اي از اهل كتاب است و عربي نيست و به معني شاهد است و اين اثبات رسالت رسول الله ص است. (تاويلات اهل سنت)
فَاحْكُم بَيْنَهُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ ۖ
پس وقتي كه قرآن چنين صفتي دارد از مصدق كتب گذشته بودن و از نزد الله آمدن، اگر اهل كتاب براي حكم پيش تو آمدند، بر طبق آنچه بر تو نازل شده، حكم كن. (ابوسعود)
يعني بر رجم حكم كن. طبق روايت سوال در مورد زناي محصنه. (تاويلات اهل سنت)
يعني بر قصاص حكم كن طبق روايت سوال در مورد قتل عمد. (تاويلات اهل سنت)
وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ عَمَّا جَاءَكَ مِنَ الْحَقِّ ۚ
از ميل و هواي منحرف آنان تبعيت نكن. (ابوسعود)
در ترك قصاص و حكم به ديه از هواي آنان پيروي نكن. (تاويلات اهل سنت)
و از آنچه از حقي كه راهي غير آن نيست، بر تو آمده است، بخاطر هواي آنان، عدول نكن. (ابوسعود)
لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا ۚ
كلام جديدي است كه براي توضيح به اهل كتاب معاصر رسول الله ص وارد شده است تا بگويد كه آنچه در كتب گذشته بود، براي زمان خودشان بود و آنچه الان بدان تكليف شده اند تبعيت و عمل به قرآن است. (ابوسعود)
پس شريعت امتي كه بعد بعثت حضرت موسي بود تا زمان حضرت عيسي، تورات بود و بعد وي تا آمدن رسول الله ص ، شريعتشان انجيل بود و از بعد نازل شدن قرآن، ديگر شريعتي غير از قرآن نيست. (ابوسعود)
يعني براي امت هر زماني شريعتي تعيين كرده ايم كه خاص زمان خودشان بوده است. (ابوسعود)
شِرعه و شريعت، در لغت راهي است كه به آب ميرساند و شريعت دين نيز راهي است كه تو را به زندگاني ابدي ميرساند. (ابوسعود)
منهاج يعني راه آشكار در دين. (ابوسعود)
أَبُو الْعَبَّاسِ مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ: شريعت ابتداي راه است و منهاج راه مستمر را گويند. (قرطبي)
نسخ پشيماني و عوض كردن نظر نيست بلكه نسخ بيان انقضاي يك حكم و بيان حكم جديد است. (تاويلات اهل سنت)
گفته شده: شرعه به معني سنت است و بعضي نيز منهاج را سنت گفته اند. (تاويلات اهل سنت)
وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً
اگر الله متعال ميخواست كه همه ي شما يعني گذشتگان و افراد حال حاضر را بر يك دين قرار ميداد و منسوخ و ناسخي نميگذاشت و حكمي را هيچگاه تغيير نميداد.
اگر الله ميخواست همه ي شما را بر اسلام اجبار ميكرد. (ابوسعود)
وَلَٰكِن لِّيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُمْ ۖ
وليكن بودن شما بر يك امت را نخواست تا شما را بر طبق آنچه به شما داده شده است مورد امتحان قرار دهد. (ابوسعود)
آن شريعتي كه مناسب زمان خودش است. (ابوسعود)
فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ ۚ
وقتي كه چنين است پس بشتابيد به سوي چيزي كه در آن خير دنيا و آخرتتان است به عقيده ي حق و اعمال صالحه كه درقرآن گنجانده شده است. (ابوسعود)
فرصتها را در اين مور غنيمت بشماريد و تلاشتان در سبقت گرفتن در آن باشد. (ابوسعود)
پس اي امت محمد در كسب خيرات از امتهاي ديگر پيشي بگيريد. (تاويلات اهل سنت)
بشتابيد به سوي اموري كه باعث آمرزيده شدنتان ميشود. (تاويلات اهل سنت)
و يا به معني خيرات انجام دهيد. (تاويلات اهل سنت)
إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا
علت شتاب به سوي آنچه گفتيم اين است كه محل بازگشت همه ي شما به سوي الله است. (ابوسعود)
در اين جمله هم وعيد است و هم وعده. (ابوسعود)
فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ
پس براي شما جزا ميدهد جزايي كه بين حق و باطل جداسازي انجام ميدهد طوري كه براي هيچ يك از شما شائبه در آن نميماند در آنچه كه در مورد آن در دنيا با هم اختلاف ميكرده ايد. (ابوسعود)
وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَاحْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ ۖ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُصِيبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ ۗ وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ لَفَاسِقُونَ ﴿49﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

و بر تو نازل كرديم تا حكم كني بر اساس آنچه الله متعال بر تو نازل كرده است و از هواي و ميل آنان تبعيت نكن و مواظب تا تو را از بعضي از انچه الله متعال بر تو نازل كرده، منحرف نكنند. پس اگر بعد حكم از حكمي كه بيان كردي رويگرداني كنند، پس بدان كه الله متعال اراده كرده است كه عذاب بعضي از گناهان آنان را به آنها برساند كه منظور در همين دنيا ميباشد، و قطعا بسياري از مردم از راه خارج شدگان هستند.

مستندات
وَأَنِ احْكُم بَيْنَهُم بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ
به تو كتاب نازل كرديم و حكم نازل كرديم تا بر طبق آن حكم كني. (مظهري)
يا بر تو نازل كرديم كه به حق حكم كني و بر طبق آنچه الله متعال نازل كرده است حكم كني. (مظهري)
آمده است: يهود بني قريظه گفتند: برويم پيش محمد تا بلكه بتوانيم وي را در دينش دچار فتنه كنيم. و وي فقط انسان است نه رسول، پس به رسول الله ص گفتند: اي محمد، ميداني كه ما فقها و علماي يهود و والا مقامان آنان هستيم ،اگر ما از تو تبعيت كنيم ديگران نيز از تو پيروي خواهند كرد. بين ما و قوم ما دعوايي است كه ميخواهيم تو بين ما قضاوت كني، و رسول الله ص از اين امر امتناع كردند و اين آيه نازل شد كه بين آنان بر اساس قرآن حكم كن. (بحر العلوم)
وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ
وَاحْذَرْهُمْ أَن يَفْتِنُوكَ عَن بَعْضِ مَا أَنزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ ۖ
مواظب باش و بر حذر باش تا تو را گمراه نكنند و تو را حق نگردانند. (مظهري)
از فتنه ي آنان بر حذر باش. (مظهري)
بر حذر باش تا تو را از بعضي از آنچه الله متعال نازل كرده، منحرف نكنند. (مظهري)
اين بر حذر داشتن رسول الله ص در حاليكه ايشان مورد امانت است براي قطع طمع اهل كتاب است. (نسفي)
همانطور كه قبلا گفتيم، عصمت مانع ورود نهي نميشود. (تاويلات اهل سنت)
فَإِن تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَن يُصِيبَهُم بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ ۗ
اگر از حكم نازل شده رويگرداني كنند و چيزي ديگر بخواهند بدان كه الله متعال ميخواهد كه عذاب بعضي گناهان آنان را تعجيل كند و در دنيا عذابشان دهد. (مظهري)
اين رويگرداني امري بزرگ است. (مظهري)
اين نشان ميدهد كه آنان را گناهان بسيار است و اين فقط يكي از آنهاست. (مظهري)
وَإِنَّ كَثِيرًا مِّنَ النَّاسِ لَفَاسِقُونَ
بسياري از مردم يعني يهود متمرد هستند و در كفر از حد تجاوز كرده اند. (مظهري)
بسياري از مردم بر كفر اصرار كننده و متمرد هستند و از حدود معمولي خارج هستند. (ابوسعود)
أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ ۚ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكْمًا لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ ﴿50﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

آيا حكمم جاهلي را ميطلبند؟ هيچ عاقلي چنين نميكند. و چه كسي از الله بهتر است در حكم، براي كسانيكه تحقيق ميكنند و دنبال يقين هستند. يعني كسي براي آنان از الله بهتر در حكم نيست. نكته: هر حكمي كه خلاف حكم الله باشد، آن حكم حكم جاهلي يعني ناداني است. نكته: بشر هر مقدار كه دنبال حكم بهتر بگردند، از حكم الله بهتر پيدا نميكند.

مستندات
أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ ۚ
آيا حكمي را كه در جاهليت داشتند را طلب ميكنند و آن تفضيل بني نضير بر بني قريظه بود. اين درحالي بود كه رسول الله حكم كرده بودند كه كشته شدگان هردو طرف برابر هستند و بني نضير گفته بودند كه بر اين حكم راضي نميشويم و اين آيه نازل شد. (نسفي)
يعني حكم تو را ترك و حكم جاهلي را طلب ميكنند. (ابوسعود)
وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكْمًا لِّقَوْمٍ يُوقِنُونَ
و چه كسي بهتر است از الله متعال در حكم كردن ؟ يعني كسي از الله حكم بهتري ندارد. (نسفي)
اين خطاب و اين سوال از كساني است كه يقين دارند چراكه اينان هستند كه برايشان آشكار ميشود كه حكمي بهتر از حكم الله نيست. (نسفي)
كسانيكه يقين ميكنند كساني هستند كه تدبر ميكنند و در امور تحقيق ميكنند پس آنان هستند كه ميدانند الله متعال بهترين حكم را دارد. (بيضاوي)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود