0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَىٰ أَوْلِيَاءَ ۘ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ۚ وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ ﴿51﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اي كسانيكه ايمان آورده ايد، يهود و مسيحيان را براي خود دوست نگيريد و از آنان كمك نخواهيد. بعض اين فرقه ها، با بعض ديگر دوست و همپيمان هستند و هركس از شما مومنان آنان را ولي و دوست و ياري رسان بگيرد، قطعا از آنان است. قطعا الله متعال هدايت نميكند قومي را كه ظالم باشند و دوستي را در جايي كه نبايد باشد، قرار دهند. نكته: دوست و ياور گرفتن اهل كتاب و كفار چه براي دنيا باشد و چه در دين، براي مسلمانان بزرگترين خطر و بزرگترين ضعف است و باعث فروپاشي مسلمانان خواهد بود و در دنيا نيز باعث خواري و خفت خواهد شد. نكته: در وقت جبهه گيري عليه مسلمانان، كفار هم زبان هستند پس ان مسلماني كه فكر ميكند كه با كفار ميتواند رابطه دوستي برقراركند سخت در اشتباه است.

مستندات
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَالنَّصَارَىٰ أَوْلِيَاءَ ۘ
خطاب به تمام مومنان از مخلص و غير آنها است هرچند سبب ورود اين آيه، بعضي از مومنان باشند. (ابوسعود)
وقتي مومن هستند اين قويترين دافعه از ولي گرفتن كفار است چراكه به صفتي متصف شدند كه ضد آن دو فرقه است. (ابوسعود)
يعني در معاشرت و همنشيني مثل دوست خالص نگيريد. (ابوسعود)
يعني بر انان اعتماد نكنيد. (مظهري)
يهود و مسيحيان را اولياء در دين نگيريد چراكه اگر دين آنها را دين بگيريد، اولياي آنان خواهيد شد. (تاويلات اهل سنت)
در ياري رساني و كمك خواستن آنان را براي خود اولياء نگيريد چراكه اگر آنان را كمك رسان و ياري رسان بگيريد و آنان كفار را عليه مسلمانان كمك كنند، كافر خواهند شد. (تاويلات اهل سنت)
آنان را در كسب و تجارت و دنيا اولياء نگيريد چراكه اگر اينكار را انجام دهند، به طرف انان ميل خواهند كرد و از روي خود برگردند و اين باعث رد شهادت آنان و باعث فسق آنان ميشود.
بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ ۚ
اين آيه دلالت ميكند بر اينكه كفار هر فرقه اي باشند، ملت واحد هستند. (تاويلات اهل سنت)
منظور رسول الله ص كه اهل دو ملت (دين) از يكديگر ارث نميبرند، ملتهاي كفار نيستند بلكه منظور بين مسلمان و كافر است كه عدم ارث هست چراكه اسلام دين حق است و كفار با هر مذهب و ديني، دين باطل هستند. (تاويلات اهل سنت)
يعني اينان بر عليه شما و براي ضرر زدن به شما، با هم هستند. (مظهري)
وقتي مشخص شد كه اينان ولي يكديگر هستند، و در هركاري با هم متفق هستند، از ضرورت اين امر، اتفاق انان بر ضد شماست پس بين شما مومنان و آنان ولي و دوست بودن متصور نيست. (ابوسعود)
وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ ۗ
هركس از مومنان آنان را دين ولي بگيرد يا در ياري رساني و نصرت يكديگر، پس در دينا و آخرت در حكم آنان خواهند. (تاويلات اهل سنت)
اگر در كسب و تجارت ولي بگيرند، در دنيا از زمره ي آنان خواهند بود. (تاويلات اهل سنت)
ممكن است كه مجاز باشد يعني كسيكه آنان را ولي بگيرد فاسق است وفاسق به كافر شبيه است و هدف سختگيري وجوب دوري از آنان باشد. (مظهري)
إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ
يعني آنان را به ايمان هدايت نميكند و آنان را و شانشان را به خودشان واميگذراد پس در كفر و گمراهي ميافتند. (ابوسعود)
يعني ولي گرفتن آنان ظلم است و خود را در معرض عذاب هميشگي قرار دادن است و شي را در جايي غير از موضع خودش قرار دادن است. (ابوسعود)
كساني را كه با موالات كفار به خود ظلم كردند و با موالات با دشمن مومنان به مومنان ظلم كرده اند. (مظهري)
فَتَرَى الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يُسَارِعُونَ فِيهِمْ يَقُولُونَ نَخْشَىٰ أَنْ تُصِيبَنَا دَائِرَةٌ ۚ فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَ بِالْفَتْحِ أَوْ أَمْرٍ مِنْ عِنْدِهِ فَيُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا أَسَرُّوا فِي أَنْفُسِهِمْ نَادِمِينَ ﴿52﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

پس خواهي ديد كه افرادي كه در قلبهاي آنان بيماري شك و نفاق است، در دوستي و ارتباط با يهود و نصاري شتاب ميكنند و عذر ميآورند كه ما از اين ميترسيم كه دوران به سمت آنان برگردد و ما به آنان نياز پيدا كنيم. پس الله متعال ميفرمايد: باشد كه الله متعال فتح و پيروزي را محمد و يارانش عنايت كند و يا اينكه امري غير از آنچه شما انتظار داريد رخ بدهد كه نتيجه ي اين امر و فتح، منافقان كه دنبال دوستي با كفار بودند، بر آنچه در دل از نفاق مخفي كرده بودند، پيشمان گردند.

مستندات
فَتَرَى الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ
حال منافقين را بيان ميكند و ميگويد: كساني را كه در قلب آنان شرك و نفاق هست را ميبيني كه... (بحر العلوم)
از عباده بن صامت به رسول الله ص گفت: من در ميان يهود دوستان زيادي دارم و من از موالات با آنان به الله و رسولش تبري ميجويم و عبدالله ابن ابي گفت: من مردي هستم كه از برگشت روزگار ميترسم و نميتوانم از ولايت و موالاتي كه دارم دست بردارم. پس اين آيه نازل شد. (بيضاوي)
از عباده بن الصامت: منظور عبدالله پسر اُبَيّ است. (ابن ابي حاتم)
از سدي: مرض يعني شك . (بحر العلوم)
يُسَارِعُونَ فِيهِمْ
در همپيماني و موالات و همكاري با يهود و نصاري، عجله ميكنند. (بحر العلوم)
منافقان در انجام گناه و دشمني با مومنان شتاب ميكنند. (ابن ابي حاتم)
در مناجات يعني در در گوشي صحبت كردن با اهل كتاب و به رضاع گرفتن آنان براي اولاد خود، شتاب ميكنند. (ابن ابي حاتم)
يَقُولُونَ نَخْشَىٰ أَن تُصِيبَنَا دَائِرَةٌ ۚ
ميگويند ما از اينكه مشركان غالب گردند ميترسيم. (بحر العلوم)
گفته ميشود: ميگويند: از احتياج و قحطي ميترسيم. (بحر العلوم)
ميگويند از اينكه دور بر عليه مسلمانان برگردد ميترسيم. (بحر العلوم)
فَعَسَى اللَّهُ أَن يَأْتِيَ بِالْفَتْحِ
پس باشد الله متعال فتح را به رسول الله ص بر عليه دشمنانش برگرداند و مسلمانان را ظاهر و غالب بگرداند. (نسفي)
كلمه ي عسي از الله متعال به معني قطعي بودن است اين بشارتي بر مسلمانان است قطع طمع منافقين است. (ابوسعود)
أَوْ أَمْرٍ مِّنْ عِندِهِ
يا اينكه رسول الله ص امر كند تا اسرار منافقين را آشكار كرده و آنان را اعدام كند. (نسفي)
ويا به عذاب آن كفار و هلاك انان در دنيا. (تاويلات اهل سنت)
فَيُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا أَسَرُّوا فِي أَنفُسِهِمْ نَادِمِينَ
پس در نتيجه منافقان بر انچه در دلهاي خود مخفي داشته بودند، پشيمان گردند. (نسفي)
در وقت ديدن عذاب و هلاك در دنيا و يا در آخرت پشيمان ميگردند. (تاويلات اهل سنت)
از آنچه از مودت كفار و دشمني مومنان در دل داشتند. (تاويلات اهل سنت)
وَيَقُولُ الَّذِينَ آمَنُوا أَهَٰؤُلَاءِ الَّذِينَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ ۙ إِنَّهُمْ لَمَعَكُمْ ۚ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فَأَصْبَحُوا خَاسِرِينَ ﴿53﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

و در اين زمان است كه مومنان به يكديگر بگويند: با اشاره به منافقان، آيا اينان بودند كه قسم يقيني خورده بودند كه با ما هستند؟ اعمالشان باطل شده است و ثوابي براي آنان نيست پس در نتيجه اينان زيان كشان گشتند. نكته: يعني در اين عمل كه منافقين از دوران جنگ ميترسند وبخاطر آن يهود و نصاري را موالات ميكنند، در عاقبت امر زيان كشان هستند كه هم دنيا و هم آخرت را از دست داده اند.

مستندات
وَيَقُولُ الَّذِينَ آمَنُوا
در اين زمان يعني زمان پشيماني منافقان، مخلصان در ايمان به يكديگر گويند در حاليكه منافقان را به سخره گرفته اند: (فواتح الاليه)
باشد كه الله فتح را ارمغان بياورد و مومنان بگويند: (بيضاوي)
أَهَٰؤُلَاءِ الَّذِينَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ ۙ إِنَّهُمْ لَمَعَكُمْ ۚ
آيا اين مفسدان منافق همان هايي هستند كه قسم قوي خورده اند كه همراه ما هستند و مومن به نبي مومنان و كمك كار شما در اعتلاي كلمه الله و در نشر دينش هستند. (فواتح الالهيه)
يا اين را به يهود بگويند چراكه منافقان عهد و پيمان با يهود بسته بودند كه به آنان كمك كنند. (بيضاوي)
حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ
چگونه است كه اعمالشان اعمالشان حبط شد و مضمحل شد و هيچ فائده اي براي آنان ندارد. (فواتح الالهيه)
اعمالشان باطل شده است و در آخرت براي آنان ثوابي نخواهد بود. (بحر العلوم)
فَأَصْبَحُوا خَاسِرِينَ
پس در نتيجه از زيانكشان زياني بزرگ و آشكار در دنيا و آخرت گشتند. (فواتح الالهيه)
در دنيا و اخرت با فوت كمك و دوام عقوبت، زيانكشان گرديدند. (نسفي)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ ۚ ذَٰلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ ۚ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ ﴿54﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اي كسانيكه ايمان آورده ايد اگر از شما كساني باشند كه از دين برگردند و مرتد شوند، پس زود باشد كه الله متعال قومي را بياورد كه الله متعال از آنان راضي است و دوستشان دارد يعني بهشتشان دهد و آنان نيز الله متعال را دوست دارند و از وي پيروي ميكنند، صفتشان اين است كه درمقابل مومنان خود را خوار ميشمارند و فروتني ميكنند و در مقابل كفار، سختگير و شديد هستند و در اين را از ملامت و سرزنش كسي نميترسند. اين صفات را داشتن ، فضلي از الله متعال است كه به هركه بخواهد عنايت ميكند و الله متعال فراخ فضل است و دانا به همه چيز.

مستندات
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ
اي مومنان كسانيكه از شما بر كفر برميگردند. (نسفي)
از ابن عباس: اين آيه در شان اهل رده در زمان حضرت ابوبكر نازل شده است طوري كه بعد وفات رسول الله ص ، از عرب عده مرتد شدند و گفتند كه ما به يگانگي الله شهادت ميدهيم و به رسالت محمد ايمان داريم ولي از اموال خود، زكات دادن را خير نميدهيم. حضرت ابوبكر با صحابه مشورت كرد تا به جنگ آنان بروند و صحابه گفتند ما چگونه با قومي جنگ كنيم كه به الله و رسولش شهادت ميدهند؟ حضرت ابوبكر گفت: بخاطر حق زكات. پس همگي بر جنگ متفق شدند و در سمت يمن مسيمله كذاب ادعاي پيامبري كرد و مسلمانان به فرماندهي خالد بن وليد با چيزي حدود هفت هزار نفر باضافه سه هزار نفر از اطراف ب به آنها ملحق شدند و به جنگ مسيلمه رفتند و مسيلمه نيز اعراب را جمع كرد و جنگ سختي در گرفت و حتي نزديك بود كه مسلمانان شكست بخورند در اين حال بود كه الله متعال به مسلمانان نصرت داد و مسيلمه و عده ي زيادي از آنان كشته شدند وبعد اهل رده توبه كردند و آمدند. (بحر العلوم)
فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ
كه الله آنان را دوست دارد و آنان الله را دوست دارند. (بحر العلوم)
زود باشد كه قومي بيايند كه الله از آنان راضي است و بر آنان ثناء گويد و از الله متعال اطاعت كنند و اولويت را بر طاعت الله ميدهند و از وي تعالي اطاعت ميكنند و در اين خبر دليل نبوت رسول الله ص است كه از چيزي خبر داد كه هنوز رخ نداده است و همچنين اثبات خلافت حضرت ابوبكر است. (نسفي)
از حضرت رسول الله ص در مورد اين قوم سوال شد و حضرت رسول الله ص بر گردن سلمان زد و گفت كه اين و قوم اين اگر ايمان بر ثريا چسبيده باشد، مرداني از فارس بدان دست خواهند يافت. (نسفي)
روايت شده است كه رسول الله ص به ابوموسي اشعري اشاره كردند و گفتند: قوم اين منظور است. (بيضاوي)
بعضي گفته اند: منظور آناني هستند كه در قادسيه جنگيدند كه لشكر اسلام متشكل از دو هزار نفر از نَخَع و پنج هزار نفر از كِنْده و بَجِيْله و سه هزار نفر ديگر از اطراف براي مسلمانان بودند. (بيضاوي)
قادسيه: جنگ بين مسلمانان و فارس كه فارس از ترس حمله ي مسلمانان پيش دستي كرده و حمله را شروع كرده بودند و در ظرف چهار روز تمام شد و مسلمانان پيروز شدند و بسياري از لشكر فارس خود را به آب انداخته و غرق شدند. قادسيه نام مكاني است. (از دهخدا البته به اعراب تعبير كرده است درست آن مسلمانان هستند)
از حضرت علي: زود باشد كه لشكري از لشكر الله متعال به ياري خليفه ابوبكر خواهند آمد كه الله آنان را دوست دارد همانند دوست داشتن پدر فرزندان خود را براي مومنان بمانند بنده در مقابل سيدش هستند و بر كافران همانند درنده كه بر شكارش حمله ميكند. (بحر العلوم)
گفته شده است كه اين قوم همان حضرت ابوبكر و يارانش هستند. (بحر العلوم)
ضحاك : منظور حضرت ابوبكر و يارانش است كه با اهل رده جنگيدند تا اينكه آنها به اسلام برگرداندند. (بحر العلوم)
از حسن: والله كه منظور حضرت ابوبكر و يارانش هستند. (بحر العلوم)
منافقان بعد وفات رسول الله ص خواستند كه كفرشان را اظهار كنند و حضرت عمر بر منبر رفت و گفت كه اي مردم هركس بگويد كه محمد مرده است گردنش را ميزنم بلكه محمد زنده است تا بر تمام اديان غلبه يابد پس وي برميگردد و حضرت ابوبكر گفت اي عمر بيا پايين و خودش بالاي منبر رفت و گفت: اي مردم هركس محمد را عبادت ميكرد پس محمد مرده است و هركس الله متعال را عبادت ميكرد الله متعال زنده اس و بر وي مرگي است. هركس از اسلام برگرددد بين ما و آنها، شمشير حاكم است. منافقان ترسيدند و نفاق خود را كتمان كردند و حضرت ابوبكر اين آيه را تلاوت كرد: إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ [الزمر: 30] و آيه وَما مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ [آل عمران: 144]. حضرت عمر گفت: گويا كه من براي اولين بار بود كه اين آيه را ميشنيدم. ديگري در مورد محل دفن رسول الله ص اختلاف كردند و حضرت ابوبكر گفت: همانجا كه مرده است دفن كنيم و همه بر اين اتفاق كردند وبعد در مورد خلافت در سقيفه ي بني ساعده در خلافت اختلاف كردند و بر حضرت ابوبكر اتفاق كردند و بعد در مورد اهل رده اختلاف كردند و اخر امر بر راي حضرت ابوبكر اتفاق كردند. (بحر العلوم)
تنها كسيكه از خلفاي اسلامي با اهل رده جنگ كرد بعد رسول الله ص حضرت ابوبكر است. (تاويلات اهل سنت)
أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ
اذله جمع ذليل يعني فروتن و خوار است نه ذلول مقال صعوبت. (نسفي)
نرم و مهربان هستند بر مومنان و شديد و سختگير هستند بر كفار. (بحر العلوم)
منظور اهل يمن هستند. (بحر العلوم)
يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ
در راه اطاعت از الله متعال جنگ ميكنند. (بحر العلوم)
با كفار جنگ ميكنند. (نسفي)
وَلَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ ۚ
در عمل به طاعت الله متعال از ملامت مردم ابايي ندارد و خوفي ندارند. (بحر العلوم)
ذَٰلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاءُ ۚ
اين توفيق الله متعال است كه به هركه خواهد ميدهد.
اين دين الله يعني اسلام است كه هركه را خواهد به آن هدايت ميكند. (بحر العلوم)
وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ
فضلش فراخ است. (بحر العلوم)
إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ ﴿55﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اين است غير اين نيست كه ولي و دوست و ياور و سرپرست مومنان، همانا الله و رسولش و كساني هستند كه ايمان آورده اند كه نماز را برپا ميدارند و زكات و صدقه ميدهند و نمازشان ركوع دارد و با فروتني ادا ميكنند و اگر فرصت داشته باشند در اداي خيرات كوتاهي نميكنند و در انجام آن شتاب ميكنند حتي در نماز هم باشد.

مستندات
إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا
عبدالله بن سلام و يارانش از يهود كه مسلمان شده بودند، به رسول الله ص گفتند: يهود دشمني خود را با ما آشكار كردند و هم قسم شدند كه با مخالطه نداشته باشند و خانه هاي ما از مسجد دور است و كسي را كه با ما سخن گويد در جايي غير اين مسجد نداريم. پس اين آيه نازل شد. (بحر العلوم)
يعني الله و رسولش و مومنان حافظ شما هستند. (بحر العلوم)
عبدالله بن سلام و يارانش گفتند: ما به الله و رسولش و مومنين راضي هستيم. (بحر العلوم)
از ضحاك: وقتي رسول الله ص به مدينه هجرت كردند بنو اسد بن خزيمه پيش رسول الله ص آمدند و گفتند: ما غريب مانديم و از قوم خود منقطع گشتيم حال چه كسي ما را نصرت دهد؟ پس اين آيه نازل گشت. (بحر العلوم)
الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ
از ابن عباس: بلال اذان داد و رسول الله ص به نماز آمدند و مردم در نماز بودند بعضي ايستاده و بعضي ديگر در ركوع و بعض ديگر در سجده، در اين هنگام مسكيني بود كه از مردم درخواست كمك ميكرد و رسول الله ص آن مسكين را فراخواند و پرسيد: آيا كسي به تو چيزي كمك كرد؟ سائل گفت: بله. گفت: چه چيزي كمك كرد؟ گفت: انگشتر. رسول الله ص پرسيد چه كسي كمك كرد؟ مسكين گفت: آن نماز گزار. پرسيد در چه حالتي كمك كرد؟ گفت: در وقت ركوع. پس به آن مرد نماز گزار نگاه كرد و ديد كه حضرت علي است. پس در اينجا رسول الله ص براي عبدالله بن سلام، قرائت كردند: الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْ رَاكِعُونَ.(بحر العلوم)
گفته ميشود: آيه در مورد تمام مسلمانان هستند كه نماز ميخوانند و زكات ميدهند. (بحر العلوم)
نماز و زكات را انجام ميدهند در حاليكه در اين عمل، خاشع و فروتن در برابر الله متعال هستند. (ابوسعود)
هدف بيان رغبت و شتاب در انجام خيرات است. (ابوسعود)
ذكر ركوع براي اين است كه نماز مسلمانان مخالف نماز يهود است و نماز مسلمانان ركوع دارد و نماز يهود ركوع ندارد. (مظهري)
از عكرمه: در مورد حضرت ابوبكر نازل شده است. (مظهري)
ابوجعفر محمد بن علي باقر: اين آيه در شان مومنان نازل شده است. به وي گفتند كه عده اي از مردم فكر ميكنند اين آيه در شان حضرت علي نازل شده است. وي تكراركرد كه در شان مومنان نازل شده است. (مظهري)
وَمَنْ يَتَوَلَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغَالِبُونَ ﴿56﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

. هركس كه الله و رسولش و مومنان را ولي و دوست و ياريرسان بگيرد، قطعا حزب الله غالب و پيروز هستند. نكته: يعني وقتي الله و رسولش و مومنان را ولي و دوست و براي نصرت گرفتي، حزب الله شده اي.

مستندات
وَمَن يَتَوَلَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالَّذِينَ آمَنُوا
كسيكه امر خود را به الله واگذارد و از فرمان رسول الله ص تبعيت كند و با مسلمانان موالات و دوستي داشته باشد، اين شخص جزو حزب الله است. (قرطبي)
گفته شده: كسيكه به طاعت الله و نصرت رسولش و مومنان مشغول شود، حزب الله است. (قرطبي)
ابن عباس: منظور از الذين آمنوا، مهاجرين و انصار هستند. (مظهري)
فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغَالِبُونَ
حسن: حزب الله يعني لشكر الله. (قرطبي)
حزب الله: انصار الله است. (قرطبي)
مومنان حزب الله هستند براي همين بر يهود غلبه كردند و آنان را اسير كردند و تبعيد و بر آنان جزيه نهادند. (قرطبي)
حزب مرد همان يارانش هستند. (قرطبي)
اضافه ي حزب به الله متعال جهت تعظيم مومنان است. (ابوسعود)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَكُمْ هُزُوًا وَلَعِبًا مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَالْكُفَّارَ أَوْلِيَاءَ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ﴿57﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اي كسانيكه ايمان آورده ايد كساني را كه دين شما جدي نميگيرند و به تمسخر ميگيرند و بازيچه قرار ميدهند كه اين افراد همان كساني باشند كه به آنها قبل شما كتاب داده شده است و همينطور كسانيكه كفر ميورزند، ولي و دوست و ناصر نگيريد. و از الله متعال پروا كنيد. اگر واقعا و حقا مومن هستيد، انان را ولي نگيريد.

مستندات
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَكُمْ هُزُوًا وَلَعِبًا
روايت شده است كه رفاعه پسر زيد و سويد پسر حرث، اظهار اسلام كردند و بعد دچار نفاق شدند و از مسلمين كساني بودند كه با آنها دوست شده بودند پس مومنان از دوستي با آنان نهي شدند. (ابوسعود)
آگاهي دادن به اين مطلب است كه افرادي وضعيتشان چنين باشد، مستحق دشمن بودن هستند نه دوست بودن. (ابوسعود)
نهي مومنان قبل اولياء گرفتن آنان است و يا بعد موالات نه در دين بلكه در بعضي از امور دنيوي است و يا نهي منافقان است از اينكه آنان را بر عليه مومنان موالات نكنيد. (تاويلات اهل سنت)
كساني را دين شما را مورد تمسخر قرار ميدهند و بازيچه ميدانند. (جلالين)
منظور از بازيچه گرفتن دين اين است كه به زبان بگويند بدون اينكه قلب آن را تصديق كند. (نيسابوري)
مِّنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِن قَبْلِكُمْ
بيان مسخره كنندگان است كه چه كساني هستند. (ابوسعود)
خصوصا از كسانيكه ادعاي ايمان و طاعت از الله را دارند و قبل شما به آنها كتاب داده شده است ولي انان بر موجب آن عمل نكردند بلكه كارشان كشتن انبياء بوده است و خصوصا كسانيكه به يگانگي الله شرك ورزيده اند. (فواتح الالهيه)
وَالْكُفَّارَ أَوْلِيَاءَ ۚ
يعني مشركين و كافر ناميدن آنها از جهت مضاعف بودن كفرشان است. (ابوسعود)
اينطور كه به نظر ميرسد اين مشركين جزو مسخره كنندگان نيستند. (ابوسعود)
قرائت ابي كه و من الكفار است، اين نظر را تقويت ميكند. (ابوسعود)
و در قرائت عبدالله ابن مسعود و من الذين اشركوا آمده است كه در اينصورت مشركان در اينجا جزو مسخره كنندگان هستند. (ابوسعود)
يعني از آنان كامل اجتناب كنيد. (ابوسعود)
وَاتَّقُوا اللَّهَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
در اين امر از الله پروا كنيد با ترك موالات آنها. (ابوسعود)
و يا با ترك انواع منهيات به طور مطلق و بي قيد و شرط كه از جمله ي آن ترك موالات آنها است. (ابوسعود)
اگر حقا مومن هستيد پس قضيه ي ايمان قطعا موجب دوري از آنها ميشود. (ابوسعود)
اگر در ايمانتان صادق هستيد. (جلالين)
وَإِذَا نَادَيْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ اتَّخَذُوهَا هُزُوًا وَلَعِبًا ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَعْقِلُونَ ﴿58﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

وقتي كه شما مسلمانان براي نماز اعلام ميكنيد يعني اذان ميگوييد، آن كفار اهل كتاب و غير آنها و منافقين آن را به سخره ميگيرند و بازيچه قرار ميدهند. اين عمل آنان براي اين است كه اينان قومي هستند كه تعقل نميكنند. نكته: به عاقبت امر خود تفكر نميكنند و از راه درست فكر نميكنند. نكته: پدر و استاد بزرگوار بنده هميشه وقتي از وي دعا ميگرفتيم اينگونه دعا ميكرددند كه علم با عمل همراه با عقل به شما عنايت كند، بعد تكرار اين دعا بعد چندين سال الان متوجه ميشويم كه منظور چه بوده است و آن هم عقل داشتن براي همه چيز كافي نيست و وقتي عقل بكار ميآيد كه از آن در هر مرحله و در هر مساله اي عقل را بكار بگيري و بر اساس عقل عمل كني والا منظور استاد عقل نداشتن نبوده است. مساله ي كفار نيز چنين است اشتباه آنان اين است كه بخاطر جبهه گيري خاصي دارند تفكر در گفته ي اسلام را كنار ميگذارند و مردود بودن آن را مفروغ عنه ميپندارند پس اينجاست كه بايد گفت آنان در آن تعقل نميكنند و انگار كه عقل ندارند.

مستندات
وَإِذَا نَادَيْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ
وقتي كه مؤذن اذان ميگويد. (بحر العلوم)
اضافه ي اذان به همه ي مسلمانان از اين جهت است كه موذن براي مسلمانا اذان ميگويند. (بحر العلوم)
اتَّخَذُوهَا هُزُوًا وَلَعِبًا ۚ
وقتي موذن اذان ميگويد كفار آن را مسخره ميكنند. (بحر العلوم)
و وقتي مومنان را ميبينند كه به سجده ميروند ويا به ركوع باز آنان را مسخره ميكنند. (بحر العلوم)
يعني مشركان و منافقين و يهود اينكار را انجام ميدهند. (بحر العلوم)
اذان را ويا نماز را به سخره ميگيرند. (نسفي)
اسباط از سدي: وقتي اذان ميگفتند و به اشهد ان محمدا رسول الله ص ميرسيد، مردي مسيحي ميگفت كه دروغگو بسوزد. شبي خادم اين مرد آتش به خانه آورد و شراره ي آتش در خانه پخش شد و خانه با تمام اهلش سوختند و دعايش قبول شد. اين روايت از ابن عباس نيز آمده است منتها در روايت ابن عباس، اين مرد يهودي گفته شده بود. (بحر العلوم)
ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَّا يَعْقِلُونَ
اين استهزاء از اين جهت است كه آنان از ثواب اين عمل خبر ندارند. (بحر العلوم)
چون از عقل خود استفاده نميكنند براي همين عقل از آنان نفي شد. (تاويلات اهل سنت)
رسول الله ص از جبرئيل سوال كرد كه چه كسي را موذن بگيرد؟ جبرئيل گفت: بنده ي سياهي كه بين فرشتگان مورد گواهي است و صدايش بلند است و بهترين اذان گويان نزد الله متعال است. رسول الله ص نيز بلال را فرا خواندند و ايشان را به موذني گرفتند و وي را اذان آموزش دادند و فرمودند تا به بالاي پشت بام مسجد برود و اذان بدهد. وقتي ايشان اذان دادند منافقان مشركان مسخره كردند. (بحر العلوم)
همينطور در روز فتح مكه كه اذان دادند، كفار اعراب و جاهلين آنها، مسخره كردند. پس اين آيه نازل شد. (بحر العلوم)
چراكه اين مسخره كردن و بازيچه قرار دادن از كارهاي جهال است نه از عاقلان. (نسفي)
در اين آيه دليل است بر اينكه اذان به قرآن ثابت شده است نه فقط به خواب ديدن. (نسفي)
قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ هَلْ تَنْقِمُونَ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلُ وَأَنَّ أَكْثَرَكُمْ فَاسِقُونَ ﴿59﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اي محمد به اهل كتاب بگو: آيا شما از ما اينكه به الله ايمان آورده ايم و اينكه به آنچه بر ما نازل ايمان آورده ايم همينطور به كتبي كه قبل قرآن نازل شده است ايمان آورده ايم، اين امور را بر ما ايراد ميگيريد و عيب ميگيريد؟ در حاليكه اكثر شما فاسق هستيد و از دين خارج هستيد. نكته: يعني آنچه براي ما فضل است را بعنوان ايراد مطرح ميكنيد؟ اين نكته ي بسيار مهمي است كه ملحدان وقتي به خيال خودشان بر اسلام شبهه اي مطرح ميكنند و آن را بعنوان ايراد مطرح ميكنند، ما بايد حواسمان باشد و اول بايد نگاه كنيم كه آيا واقعا شبه است يا اينكه فضلي براي اسلام است.

مستندات
قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ
به اهل كتاب بگو يعني بيان كن كه دين منزه است از تصحيح آنچه از اينان از استهزاء سر ميزند. (ابوسعود)
به اين فاجران بگو:... (ابوسعود)
هَلْ تَنقِمُونَ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنزِلَ مِن قَبْلُ
آيا از ما عيب ميگيريد مگر اينكه ... (تاويلات اهل سنت)
آيا بر ما طعن ميكنيد مگر اينكه .... (تاويلات اهل سنت)
آيا بر ما انكار ميكنيد چيزي را مگر اينكه... (تاويلات اهل سنت)
از ما عيبي نميگيريد مگر اينكه ما به الله ايمان آورده ايم و به قرآن و به آنچه آن نازل شده است ايمان آورده ايم. (ابوسعود)
يعني شما چگونه بر ما عيب ميگيريد و بر ما طعن ميكنيد در حاليكه به شما كتاب داده شده است و شما از كساني هستيد كه به ايمان به الله متعال و ايمان به آنچه در كتب هست و ايمان به دعوت كرده ايد و شما كساني هستيد كه در كتابتان آمده است كه به الله و به تمام كتب آسماني ايمان بياوريد، حال چگونه است كه ايمان ما را عيب ميدانيد؟ و بر خود عيب نميدانيد كه از امر الله خارج شده ايد و بر فسق خود عيب نميكنيد؟ خارج شدن خود از آنچه كه در كتاب خودتان بدان امر شده است و از آنچه در كتابتان از ان نهي شده است؟
آنچه بر ما نازل شده است و كه قرآن است و تصديق كننده ي كتب قبل خودش است و آنچه قبل آن نازل شده است از كتب متقدمه از تورات و انجيل و زبور و اين كتب نيز قرآن را تصديق ميكنند و اين كتب يكديگر را تصديق ميكنند پس چگونه ميشود كه شما آن را بر ما عيب ميگيريد و طعن ميكنيد؟
شما از دين ما ايرادي نميتوانيد بيگيريد مگر آن ايرادي كه ايمان آوردن به الله است و ايمان به قرآن است و ايمان به كتب گذشته است. و اين ايراد به جهت خارج بودن شما از دين است حتي اگر شما به كتاب خودتان كه كتاب ما را تصديق ميكند، ايمان داشتيد، ايمان ميآورديد. (ابوسعود)
شما بر ما ايراد نميگيريد مگر اينكه ما با ايمان هستيم اكثر شما فاسق. (ابوسعود)
در حاليكه فسق شما آشكار و مشخص است. (ابوسعود)
شما از چيزي را انكار نميكنيد مگر اين مساله را كه ما در ايمان داخل شده ايم و شما از آن خارج شده ايد. (بيضاوي)
منظور از اهل كتاب در اينجا يهود هستند چراكه وقتي از رسول الله ص پرسيدند كه به چه چيزهايي ايمان داري و رسول الله ص نيز آنچه بدان ايمان دارد قرائت كردند و ذكر حضرت عيسي آمد، يهود گفتند: ديني بدتر از دين تو نديده ايم. (بيضاوي)
وَأَنَّ أَكْثَرَكُمْ فَاسِقُونَ
و اينكه اكثر شما طغيانگر و خارج از ايمان هستيد. (ابوسعود)
چراكه كفر به قرآن مستلزم كفر به آنچه قرآن را تصديق ميكند است. (ابوسعود)
يعني فسقتان براي خودتان نيز معلوم است ولي حب رياست و مال، مانع انصافتان ميشود. (بيضاوي)
قُلْ هَلْ أُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذَٰلِكَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللَّهِ ۚ مَنْ لَعَنَهُ اللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيْهِ وَجَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَالْخَنَازِيرَ وَعَبَدَ الطَّاغُوتَ ۚ أُولَٰئِكَ شَرٌّ مَكَانًا وَأَضَلُّ عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ ﴿60﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اي محمد به آنان بگو: آيا من به شما بگويم كه چه كسي شرتر است و شر مطلق است؟ دين كسيكه الله متعال وي را از رحمتش دور كرده باشد و بر وي غضب گرفته باشد و از آنان بوزينه و خوك گردانده باشد و در بين آنان كساني باشند كه طاغوت را عبادت ميكنند، اين افراد با اين صفات، بدتر و شر مطلق هستند در مكانشان و در منزلتشان و اينان گمراه هستند از راه درست كه انسان را به بهشت ميرساند و از راه ميانه و خالي از غلو و توهين. نكته: اين ايرادهايي كه در اين آيه مطرح شده است را خود يهود قبول دارند كه چنين چيزي رخ داده است و منكر آن نيستند پس وقتي به آنان گوش زد ميكند كه بين شما اين چيزها رخ داده است پس به ايمان مومنان چگونه ايراد ميگيريد؟

مستندات
قُلْ هَلْ أُنَبِّئُكُم بِشَرٍّ مِّن ذَٰلِكَ
بگو آيا خبر دهم به آنچه كه بدتر است از آنچه شما بر ما عيب ميگيريد؟
مَثُوبَةً عِندَ اللَّهِ ۚ
از روي جزاي ثابت نزد الله متعال؟ (بيضاوي)
مثوبه هرچند در احسان استعمال ميشود ولي در اينجا در موضع عقوبت ذكر شده است. چراكه يهود فكر ميكردند كه مسلمانان مستحق عقوبت هستند. (نسفي)
يعني به رسول الله ص دستور ميدهد تا دهان آنان را ببندد با بيان اينكه آنكه لايق نقمت و عيب جويي است كساني هستند كه دين تحريف شده را اتخاذ كرده اند و اين در ضمن بيان جنايات آنان و آنچه بر سر آنان آمده است، صورت بگيرد. (ابوسعود)
مَن لَّعَنَهُ اللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيْهِ
به بدتر از آن كه آن دين كسي است كه الله متعال وي را لعنت كرده است كه همان يهود باشند. (بيضاوي)
كه آنان را الله متعال از رحمتش دور كرد و بر آنان غضب گرفت بخاطر كفرشان و در گناهان فرورفتنشان بعد اينكه براي آنان نشانه هاي واضح آورده شد. (بيضاوي)
وَجَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَالْخَنَازِيرَ
و بعضي از آنان را كه اصحاب سبت باشند به بوزينه تبديل شان كرد. (بيضاوي)
و بعضي ديگر را به خوك تبديل كرد كه همان كافران به مائده هستند. (بيضاوي)
گفته شده كه هردوي مسخها بر اصحاب سبت جاري شده است طوريكه جوانان آنان به بوزينه و پيرانشان به خوك تبديل شده اند. (بيضاوي)
وَعَبَدَ الطَّاغُوتَ ۚ
و در بين آنان عبادت كنندگان طاغوت قرار داد. (بيضاوي)
منظور از طاغوت، گوساله ي سامري است. (بيضاوي)
بعضي نيز طاغوت را همان كاهنان و هركسي كه در را معصيت الله متعال از وي پيروي كرده، دانسته اند. (بيضاوي)
و يا عبادت شيطان كه با تزيين وي آنان گوساله را عبادت كردند. (نسفي)
أُولَٰئِكَ شَرٌّ مَّكَانًا
آن ملعونان مكانشان شرتر است. (بيضاوي)
مكاني كه به آن خواهند رفت شرتر است. (بيضاوي)
وَأَضَلُّ عَن سَوَاءِ السَّبِيلِ
گمراه تر از راه ميانه و معتدل و مورد قصد هستند. (بيضاوي)
از راهي كه به جنت ميرساند. (نسفي)
يعني گمراه از راه درست كه بين غلو مسيحيان و طعن يهوديان است. (بيضاوي)
وَإِذَا جَاءُوكُمْ قَالُوا آمَنَّا وَقَدْ دَخَلُوا بِالْكُفْرِ وَهُمْ قَدْ خَرَجُوا بِهِ ۚ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا يَكْتُمُونَ ﴿61﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اين افراد كه دين شما و نداي به نماز شما را مسخره ميكنند، وقتي پيش تو ميآيند به زبان ميگويند كه ايمان آورده اند و اين درحالي است كه همراه كفر پيشت آمده اند و با همان كفرشان نيز از پيش تو ميروند و از همنشيني با تو هيچ سودي نميبرند و الله متعال داناتر است به آنچه اينان در درون خود پنهان ميكنند.

مستندات
وَإِذَا جَاءُوكُمْ قَالُوا آمَنَّا
در مورد مردماني از يهود نازل شده است كه نزد رسول الله ص كه ميآمدند از روي نفاق اظهار ايمان ميكردند. (ابوسعود)
گفته شده در مورد منافقان نازل شده است. (تاويلات اهل سنت)
پس خطاب به رسول الله ص و به صيغه ي جمع آورده شدن از براي تعظيم رسول الله ص است و يا اينكه خطاب به رسول الله ص به همراه مسلمين همراه ايشان است. (ابوسعود)
وقتي پيش شما ميآيند ميگويند كه ايمان اورده ايم در حاليكه در سر خود كفر دارند. (مظهري)
وَقَد دَّخَلُوا بِالْكُفْرِ
وَهُمْ قَدْ خَرَجُوا بِهِ ۚ
همانطور كه با كفر وارد شدند بر كفر نيز از پيش تو ميروند در حاليكه آنچه از تو شنيده اند بر آنان اثري نداشته است. (ابوسعود)
نشانه هاي نفاق در آنان آشكار بود و رسول الله ص انتظار داشتند كه الله متعال از حال آنان خبر بدهد. (ابوسعود)
وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا يَكْتُمُونَ
يعني الله به آنچه از كفر كتمان ميكنند آگاه است و در اين جمله وعيد سختي است. (ابوسعود)
وعيد آنان به فضيحت و بي آبرويي در دنيا و عذاب در آخرت است. (مظهري)
به آنچه از نفاق در خود پنهان ميكنند، داناست. (نسفي)
وَتَرَىٰ كَثِيرًا مِنْهُمْ يُسَارِعُونَ فِي الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ ۚ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ ﴿62﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

و تو اي محمد بسياري از آنان را ميبيني كه در گناه و در دروغگويي و در حرام و همينطور در دشمني با دين و در ظلم و در كفر، شتاب ميكنند و همينطور در حرام خواري شتاب ميكنند و الله متعال داناست به آنچه آنها در دل خود پنهان ميكنند.

مستندات
وَتَرَىٰ كَثِيرًا مِّنْهُمْ يُسَارِعُونَ فِي الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ
و تو بسياري از يهود را ميبيني كه دروغ شتاب ميكنند و در ظلم و از حد گذشتن شتاب ميكنند. (نسفي)
از پادشاهان و عوامشان ميبيني. (تاويلات اهل سنت)
در قول كفر و عدوان شتاب ميكنند. (تاويلات اهل سنت)
اثم آنچه مختص خودشان است و عدوان گناهي كه از خودشان به ديگران نيز ميرسد. (نسفي)
مسارعه در يك چيز، زود در آن چيز شروع كردن است. (نسفي)
اثم: نافرماني و معصيت الله متعال. (العز بن عبدالسلام)
در اثم يعني در حرام. (بيضاوي)
در گناه نيز از حد ميگذرند. (بيضاوي)
عدوان يعني شرك. (بحر العلوم)
وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ ۚ
و در حرام خواري. (نسفي)
سحت: ربا ويا رشوه. (العز بن عبدالسلام)
لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
چه بسيار بد است آنچه انجام داده اند. (نسفي)
چه بد است آنچه در دنيا براي آخرتشان بعنوان توشه جمع ميكنند. (بحر العلوم)
لَوْلَا يَنْهَاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ ۚ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَصْنَعُونَ ﴿63﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اگر كه علما و عابدان آنها را از قول حرام كه همان دروغ باشد و از خوردن حرام نهي ميكردند كه نهي نميكنند پس چه بسيار بد است آنچه اينان براي خود ميسازند.

مستندات
لَوْلَا يَنْهَاهُمُ الرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ
هان كه آنان را علما و عابدانشان نهي كنند. (بحر العلوم)
شكايت از علماي سوء و بدي است كه با آنان همنيشيني دارند و با آنان خوراك ميخورند ولي امر به معروف نميكنند. (بحر العلوم)
هر عالمي كه با ظالمي همنشيني كند ولي امر به معروف نكند مشمول اين آيه ميشود. (بحر العلوم)
منظور فقها و قاريان و علماي آنان است. (در منثور)
ربانيون علماي انجيل و احبار علماي تورات هستند. (ابوسعود)
عَن قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ ۚ
در حاليكه خودشان زشتي اين دو را ميدانند و آن را بين خودشان مشاهده ميكنند. (ابوسعود)
لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَصْنَعُونَ
ابن عباس: اين آيه شديدترين وعيد در حق كساني است كه از منكر نهي نميكنند چه آنان را در زمره ي انجام دهندگان آن منكر قرار داده است. (نسفي)
صنع از عمل مبالغه تر است چراكه صنع به چيزي گفته ميشود كه بعد تمرين و تفكر در آن انجام ميگيرد. (بيضاوي)
ترك حسبه از انجام گناه زشتتر است چراكه انجام دهنده ي گناه از آن لذت ميبرد و به سوي آن ميل ميكند ولي ترك انكار چنين نيست. (بيضاوي)
از حضرت علي: اي مردم كسانيكه قبل شما بوده اند هلاك نشدند مگر با فرو رفتن در گناه و به نهي نكردن علما و عابدان آنها از اين عمل پس اي مردم امر به معروف كنيد و نهي از منكر بجاي آوريد و بدانيد كه امر به معروف و نهي از منكر نه روزي را قطع ميكند و نه اجل كسي را نزديكتر ميآورد. (در منثور)
وَقَالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ ۚ غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا ۘ بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنْفِقُ كَيْفَ يَشَاءُ ۚ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا ۚ وَأَلْقَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَىٰ يَوْمِ الْقِيَامَةِ ۚ كُلَّمَا أَوْقَدُوا نَارًا لِلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ ۚ وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا ۚ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ ﴿64﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

و يهود گفتند: يعني يكي گفت و بقيه تمكين كردند كه دستان الله از خير بسته است و همينطور از عذاب ما نيز بسته است. بسته باد دستان آنها يعني بلكه دستان آنها از خير بسته است. بلكه دستان الله متعال باز است در نتيجه به هركه هر مقدر كه خواهد عنايت ميكند. و آنچه بر تو از قرآن و بيان احكامي كه آنها كتمان ميكنند، نازل ميشود، قطعا فرورفتن آنان در گناه را و كفرشان را زياد ميكند چراكه هر بار كه آيه اين نازل ميشود، بر كفرشان افزوده ميشود. و بين آنان دشمني و كينه انداختيم و اين تا روز قيامت ادامه دارد. هر بار كه قصد جنگ افروزي كنند، الله متعال آن را خاموش ميكند و كار آنان اين است كه در راه فساد بر زمين تلاش ميكنند و اينكه الله متعال فاسدان را دوست ندارد. نكته: وقتي الله ميفرمايد دوست ندارد به معني عذابشان ميدهد است.

مستندات
وَقَالَتِ الْيَهُودُ يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ ۚ
گوينده ي اين سخن فخاص است و بقيه به قول وي راضي شده اند پس با وي شريك شدند. (نسفي)
حسن: يهود گفتند: دستان الله محبوس و ممنوع از عذاب ماست چراكه ما فرزندان الله و دوستان الله هستيم. (تاويلات اهل سنت)
ابن عباس: منظور يهود اين نيست كه حقيقتا دستهاي الله بسته باشد بلكه الله را با اين سخن به بخل توصيف كرده اند . گفته اند كه الله متعال آنچه نزد خودش هست را از روي بخل از ما دريغ كرده است. (تاويلات اهل سنت)
الله متعال نعمت و روزي خود را بر يهود گشوده بود و آنان از پر رفاه ترين مردم بودند تا اينكه آنان به محمد كفر ورزيدند و نعمت خدا را كفر عوض كردند و الله متعال نيز رزق و روزي خود را از آنان برداشت و دراينجا بود كه يهود اين سخن را گفتند. (تاويلات اهل سنت)
غُلَّتْ أَيْدِيهِمْ
در آخرت دستان آنها به گردنشان بسته است. (تاويلات اهل سنت)
آنچه بسته است دستان آنهاست و آنها هستند كه بخيل هستند. (تاويلات اهل سنت)
وَلُعِنُوا بِمَا قَالُوا ۘ
بخاطر اين قولشان عذاب داده شدند. (تاويلات اهل سنت)
بخاطر اين قولشان طرد شدند و از رحمت دور شدند و بدان دست نخواهند يافت. (تاويلات اهل سنت)
گفته شده است: اين خبر از آينده است كه اينان بر اين قول خواند مرد و ايمان نخواهند آورد. (تاويلات اهل سنت)
بَلْ يَدَاهُ مَبْسُوطَتَانِ يُنفِقُ كَيْفَ يَشَاءُ ۚ
بلكه دستان الله متعال باز است هركه خواهد عذاب ميدهد و هركه را خواهد ميآمرزد. (تاويلات اهل سنت)
بلكه دستان الله فراخ است و به هركس كه خواهد ميبخشد و هركه را خواهد در تنگدستي قرار ميدهد. (تاويلات اهل سنت)
از اضافه ي يد به الله متعال آنچه از اضافه به خلق فهميده ميشود نبايد برداشت كرد همانطور كه در آيه 42 فصلت (لَا يَأْتِيهِ الْبَاطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَلَا مِنْ خَلْفِهِ)يد را به قرآن اضافه كرده است و در مورد قرآن مثل چيزي كه دست دارد برداشت نميشود. (تاويلات اهل سنت)
بلكه از آنجا كه با دست است كه اقدام كرده ميشود و عطا كرده ميشود و كسب كرده ميشود، كارها به دست نسبت داده ميشود. (تاويلات اهل سنت)
وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِّنْهُم مَّا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا ۚ
و آنچه از قرآن به تو نازل شده است، يهود را طغيان وكفرشان را زياد خواهد كرد. (تاويلات اهل سنت)
آنچه بر تو از بيان آنچه آنان كتمان كرده اند از صفات تو و وصفي كه از تو در كتابشان آمده است و آنچه در بيان تحريف و تغيير احكام انجام داده اند، باعث زياد شدن طغيان و كفر آنان ميشود. (تاويلات اهل سنت)
طغيان آنان يعني مداومت بر گناه و كفرشان به قرآن است. (تاويلات اهل سنت)
طغيان را تجاوز و از حد گذشتن را گفته اند. (تاويلات اهل سنت)
بخاطر حسادت به تو هرچه قرآن نازل ميشود بر كفر و فرورفتن آنان در كفر اضافه ميشود. (نسفي)
وَأَلْقَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَىٰ يَوْمِ الْقِيَامَةِ ۚ
بين يهوديان و نصاري دشمني افكنديم براي همين يهودي مسيحي را دوست ندارد و مسيحي يهود را دوست ندارد. (تاويلات اهل سنت)
بين يهوديان دشمني افكنديم چراكه يهوديان مذاهب مختلفي دارند و اهواي متفاوتي دارند بعضي از آنها عزير را پسر الله ميدانند و بعضي ديگر اهل تشبيه هستند پس بين آنان دشمني و كينه است. (تاويلات اهل سنت)
تا ابد كلمه اشان مختلف است و با هم متحد نشوند و قلبهايشان متفرق است. (نسفي)
اينكه در آيه اي ميگويد كه آنان اولياي يكديگر هستند و در اين آيه ميگويد كه آنان دشمن هم هستند از اين جهت است كه آنان در كفر با هم هستند و بين آنان اهواي مختلف است و دشمني برقرار است. (تاويلات اهل سنت)
كُلَّمَا أَوْقَدُوا نَارًا لِّلْحَرْبِ أَطْفَأَهَا اللَّهُ ۚ
هروقت اينان بر قتل رسول الله ص جمع ميشوند الله متعال پيامبرش را با خبر ميكند پس بر مكر خود قادر نميشوند. (تاويلات اهل سنت)
هر وقت كه آنان براي جنگ با رسول الله ص جمع ميشوند الله متعال جمعشان را متفرق ميكند و نميتوانند متحد شوند. (تاويلات اهل سنت)
هروقت آنان خواستند بر عليه كسي جنگ كنند مغلوب شدند و الله متعال براي آنان نصرتي نداد و وقتي اسلام آمد آنان در ملك فارس بودند يعني در دستان فارس بودند. (نسفي)
وقتي با حكم تورات مخالفت كردند بختنصر بر انها غلبه يافت و وقتي باز مخالفت كردند فطرس رومي بر آنان چيره گشت و وقتي به مخالفت كردند فارس را بر آنها مسلط گرداند و بعد نيز مسلمانان بر آنها مسلط شدند. (بيضاوي)
وَيَسْعَوْنَ فِي الْأَرْضِ فَسَادًا ۚ
سعي به فساد آنان همان رفتن و جمع شدن بر عليه مومنان و ارتباط با كفار در اين باره ي آنها است. (تاويلات اهل سنت)
سعي آنان به فساد اين است كه صفت رسول الله ص تغيير ميدهند و كتابشان را تحريف ميكنند و مردم به چيزي غير از آن دعوت ميكنند. (تاويلات اهل سنت)
تلاش ميكنند تا اسلام را دفع كنند و ذكر رسول الله ص از كتابشان محو كنند
وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ
الله متعال فساد را دوست ندارد و به آن راضي نميشود. (تاويلات اهل سنت)
پس آنان را جزايي غير از شر ندهد. (بيضاوي)
وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْكِتَابِ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَكَفَّرْنَا عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأَدْخَلْنَاهُمْ جَنَّاتِ النَّعِيمِ ﴿65﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

و قطعا اگر اهل كتاب يعني اهل انجيل و تورات به محمد و آنچه وي آورده است ايمان بياورند و از گناه و سخنان زشت دوري كنند، قطعا اين ايمان آوردن كفاره ي گناهان گذشته ي انان ميشود و قطعا آنان را به بهشت پرنعمت داخل خواهيم كرد. نكته: شرط ورود به بهشت از وقتي اسلام و محمد، آمد همين ايمان به محمد و آنچه آورده است ميباشد و غير از مسلمانان گروهي ديگر وارد بهشت نخواهند شد. يعني بعد آمدن اسلام ديگر كتب و اديان منسوخ شده اند.

مستندات
وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْكِتَابِ آمَنُوا
اگر يهود و نصاري يگانگي الله را و محمد و قرآن را تصديق ميكردند يعني باور ميكردند و صادق ميدانستند. (بحر العلوم)
باز الله متعال از بزرگ منشي وارد ميشود و با اينكه سخني زشت در حق الله متعال گفتند و مركتب گناهان زيادي شدند، در اينجا وعده ي آمرزش ميدهد اگر ايمان بياورند و از اقوالي مثل آنچه گفتند دوري كنند. (تاويلات اهل سنت)
وَاتَّقَوْا
از شرك و گناهان پروا ميكردند. (بحر العلوم)
لَكَفَّرْنَا عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ
گناهانشان را ميآمرزيديم. (بحر العلوم)
يعني گناهاني كه قبل ايمان انجام داده بودند را هرچند بزرگ باشد، ميآمرزد. (مظهري)
وَلَأَدْخَلْنَاهُمْ جَنَّاتِ النَّعِيمِ
و در آخرت به جنت نعيم داخلشان ميكرديم. (بحر العلوم)
يعني داخل شدن به بهشت مشروط به ايمان است. (مظهري)
وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُوا التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ لَأَكَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَمِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ ۚ مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ ۖ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ سَاءَ مَا يَعْمَلُونَ ﴿66﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اگر اهل كتاب تورات و انجيل را برپا ميداشتند و آنچه را كه بر انان نازل شده بود را اجرا ميكردند و پايبند بودند، قطعا روزي خود را از بالا و پايين ميخوردند يعني بر آنان نعمت و فراواني سرازير ميشد، از بين آنان كساني هستند كه عدالت دارند و بر كتاب نازل شده عمل ميكنند واگر عمل هم نكنند حداقل مسلمانان را مسخره نميكنند و آزار نميرسانند و آنچه تحريف شده را بعنوان كتاب الله و حكم كتاب نميگويند و بسياري از آنان چه بسيار عملي است عمل آنان كه همان خلاف حكم كتاب ادعا ميكنندو بر دين تحريف شده عمل ميكنند.

مستندات
وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُوا التَّوْرَاةَ وَالْإِنجِيلَ وَمَا أُنزِلَ إِلَيْهِم مِّن رَّبِّهِمْ
اگر آنان بر آنچه در تورات و انجيل بود عمل ميكردند و آنچه از قرآن نازل شده است عمل ميكردند، پس بر وجه مخصوص كه ذكر شد ميخوردند. (تاويلات اهل سنت)
منظور از ما انزل اليهم كتب انبياي آنان است. (قرطبي)
يعني با مراعات آنچه در اين دو كتاب است من جمله شواهد نبوت رسول الله ص و مبشرات كه قبل نبوت رسول الله ص را پايبند باشند. (ابوسعود)
مبشرات معجزاتي كه قبل رسالت ايشان از ايشان رخ داده است. (دهخدا)
اگر آنان بر آنچه در تورات و انجيل است، اقرار كنند و آنچه كتمان كرده اند را بيان كنند. (بحر العلوم)
اگر آنان بر طبق آن تورات و انجيل نازل شده عمل ميكردند و از آنچه تحريف كرده بودند و از آنچه تغيير داده بودند و از آنچه كتمان كرده بودند از صفت محمد رسول الله ص، برميگشتند. (تاويلات اهل سنت)
چراكه در صورت اسلام آوردن، اينان از تنگدستي ميترسيددند. (تاويلات اهل سنت)
لَأَكَلُوا مِن فَوْقِهِمْ وَمِن تَحْتِ أَرْجُلِهِم ۚ
منظور حقيقتا از بالا و پايين خوردن نيست بلكه منظور مبالغه در آن است. (تاويلات اهل سنت)
ممكن است كه بر حقيقت خوردن باشد اينگونه كه از آنچه از زمين ميرويد و آنچه از ميوه از بالا به بار مينشيند، بخورند. (تاويلات اهل سنت)
با دادن باران در زماني كه نافع است. (بحر العلوم)
يعني اگر آنان آنچه بدان امر شده اند را انجام دهند، قطعا الله متعال از بالا و پايين بر آنان خير دهد و در دنيا و آخرت براي آنان خير عنايت كند. (بحر العلوم)
از بالا منظور از بالاي كوه و از پايين زمين است كه بركتش را ميروياند و براي آنان ميوه ميدهد. (تاويلات اهل سنت)
قتاده: آسمان بركتش را و زمين گياهش را ميداد. (تاويلات اهل سنت)
از ابن عباس: باران و نبات است و اين نشانگر در قحطي بودن آنان است. (قرطبي)
مِّنْهُمْ أُمَّةٌ مُّقْتَصِدَةٌ ۖ
امت مقتصده از آنان، كساني كه اسلام آورده اند. (تاويلات اهل سنت)
گفته اند: امتي از آنان كه كتاب را تحريف نكرده اند و تغيير نداده و كتمان نكرده و بر روي زمين به فساد تلاش نكرده اند بر خلاف اكثر آنها كه تحريف و تغيير انجام داده اند. (تاويلات اهل سنت)
امتي كه ايمان آوردند و در حق عيسي و محمد، آنچه لايق نيست نگفتند. (قرطبي)
در بين آنان جماعتي عادل هستند كه همان مومنان اهل كتاب باشند. (بحر العلوم)
امتي هستند كه ايمان نياورده اند ولي جز آزار دهندگان و مسخره كنندگان نيز نبوده اند. (قرطبي)
اقتصاد يعني اعتدال در عمل. (قرطبي)
وَكَثِيرٌ مِّنْهُمْ سَاءَ مَا يَعْمَلُونَ
چه بسيار بد است آنچه از تكذيب پيامبران و تحريف كتب و خوردن حرام ، مرتكب شده اند. (قرطبي)
بسياري از آنان تصديق نميكنند و ايمان نميآورند. (بحر العلوم)
يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ ۖ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ ۚ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ ۗ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ ﴿67﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اي فرستاده ي الله، برسان آنچه بر تو نازل شده است، و اگر چنين نكني، پس رسالت الله متعال را نرسانده اي. و الله متعال تو را از مردم محفوظ ميدارد و آنان قادر بر كشتن تو نيستند. قطعا الله متعال كفار را بر اقدام به قتل تو به راهي هدايت نخواهد كرد.

مستندات
يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ
از جهت تشريف و احترام، با لفظ رسول خطاب قرار داده است و ديگر اينكه رسول بودن واجب كننده ي تبليغ و رساندن آنچه به وي وحي ميشود است. (ابوسعود)
بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ ۖ
جميع آنچه به تو نازل ميشود هرچه كه باشد و به تبليغ آن مامور شده اي را به مردم برسان. (ابوسعود)
نازل شده از پرودگار و مالك و كسي تو را به كمال رسانده است. (ابوسعود)
يعني برسان بدون اينكه ترسي از كسي داشته باشي و بدون اينكه ترسي داشته باشي كه به تو اذيتي برسد. (ابوسعود)
وقتي رسول الله ص يهوى را به دين اسلام دعوت كردند. يهود مسخره اش كردند و گفتند: تو ميخواهي ما تو را حنان ؛معبود؛ بگيريم همانطور كه مسيحيان عيسي را معبود گرفتند. رسول الله ص ساكت شدند. پس امر آمد كه آنان را به اسلام دعوت كن و تكذيب آنان مانع دعوتت نشود. (بحر العلوم)
گفته شده است: در امر نكاح زينب بنت جحش نازل شده است. (مظهري)
و يا در مورد ابلاغ حكم رجم و قصاص به يهود نازل شده است. (مظهري)
گفته شده در مورد اعلام حكم جهاد نازل شده است چراكه منافقين از آن اكراه داشتند. (مظهري)
از مجاهد: وقتي بلغ ما انزل اليك من ربك نازل شد، رسول الله ص گفت: پروردگارا چگونه انجام دهم در حاليكه من تنها هستم و آنان بر عليه من جمع خواهند شد؟ پس اين آيه نازل شد. (مظهري)
از ابن عباس: رسول الله ص را نگهباني داده ميشد و ابوطالب هر روز يكي از بني هاشم را براي نگهباني ايشان، ميفرستاد تا اينكه اين آيه نازل شد و رسول الله ص فرمودند: اي عمويم الله متعال مرا از جن و انسان محفوظ داشته است. (مظهري)
يعني آنچه از قرآن نازل شده است را برسان و تبليغ كن. (بحر العلوم)
وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ ۚ
اگر تمام آنچه بر تو نازل شده را نرساني، به معني اين است كه چيزي از رسالت را نرسانده اي. (ابوسعود)
چراكه بعضي از رسالت از بعض ديگر اولي به رساندن نيستند. (ابوسعود)
شكي نيست كه يك شخص نميتواند هم مبلغ باشد و هم مبلغ نباشد و يا مومن باشد و مومن نباشد. (ابوسعود)
از ابن عباس: اگر يك آيه را كتمان كني، پيامهاي مرا نرسانده اي. (ابوسعود)
از حضرت عايشه: هركس به تو بگويد كه محمد چيزي از وحي را كتمان كرده است، بدان كه وي دروغ گفته است. (بحر العلوم)
از آنجا كه تبليغ رسالت متعلق به زبان است يعني زباني رسانده ميشود پس بايد برساند هرچند كه خوف هلاك وي باشد ولي ايمان مكانش قلب است پس در وقت اكراه ميتواند تلفظ كفر كند در حاليكه قلبش به ايمان مطمئن است. در نتيجه ميتوان گفت كه طلاق مكره نيز جزو مسائل زباني است و با اكراه نيز ثابت ميشود. (تاويلات اهل سنت)
وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ ۗ
رسول الله ص: پروردگارم مرا به رساندن پيامهايش مبعوث گرداند و تنگ سينه گشتم پس به من وحي كرد كه اگر رسالاتم را نرساني، عذابت ميدهم و عصمت را برايم ضمانت كرد پس تقويت شدم. (ابوسعود)
وعده ي بزرگ از طرف پروردگار است مبني بر اينكه رسول الله ص از رسيدن ضرر به ايشان در امان است و اين محركي است تا آنچه بدان مامور شده را كامل برساند بدون اينكه به تهديدات توجهي داشته باشد. (ابوسعود)
از انس: از رسول الله ص با نگهباني دادن محافظت ميشد و رسول الله ص از چادر چرمين خود بيرون آمدند و فرمودند: نگهبانان ديگر لازم نيست نگهباني دهند و به خانه هايتان برويد چراكه الله متعال مرا در امان خود گرفت. (ابوسعود)
از يهود تو را در امان ميدارد. (بحر العلوم)
از كيد كفار. (بحر العلوم)
إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ
يعني كفار را امكان اينكه به تو ضرري برسانند نيست. (ابوسعود)
آوردن اين آيه در ميان آيه هاي فراواني كه در مورد اهل كتاب نازل شده بود براي اين است كه در اين آيات سخنان كوبنده اي ذكر شد كه شنيدن آن بر كفار سنگين است و بر رسول الله ص بازگو كردن آن بر كفار سخت است. خصوصا آياتي كه در گمراهي بودن آنان را بيان ميكند و
آنان را به دين خود راهنمايي نميكند. (بحر العلوم)
رسول الله ص: به اينكه يهود مرا خذلان كند و ياري ندهد و يا نصرت دهند، هيچ خيالي از اين بابت نيست. (بحر العلوم)
قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَسْتُمْ عَلَىٰ شَيْءٍ حَتَّىٰ تُقِيمُوا التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ ۗ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا ۖ فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ ﴿68﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اي محمد بگو: اي اهل كتاب شما در مورد دين، بر هيچ چيزي نيستيد و بي دين هستيد تا وقتي كه تورات و انجيل را با عمل و ايمان به آنچه در آن است، عمل نكنيد و همينطور تا وقتي برپا نداشته ايد آنچه بر شما از پروردگارتان نازل شده است. و قطعا آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل ميشود، كفر وطغيان آنان را بيشتر خواهد كرد پس بر كفر كافران افسوس نخور و اعتنا نكن.

مستندات
قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَسْتُمْ عَلَىٰ شَيْءٍ
بگو اي اهل كتاب شما بر دين مورد اعتنايي نيستيد تا آن را شيي ناميده شود، چراكه دينتان باطل است. (نسفي)
حَتَّىٰ تُقِيمُوا التَّوْرَاةَ وَالْإِنجِيلَ
اين دو را رعايت كرده و به آنچه در آن است محافظت كنيد كه از جمله ي آن دلائل رسالت رسول الله ص و شواهد نبوت ايشان است. (ابوسعود)
تا اينكه درست كنيد از تورات و انجيل آنچه را كه تحريف كرديد و تغيير داديد و ثبت كنيد انچه بر شما نازل شده است و ايمان بياوريد. (تاويلات اهل سنت)
با گواهي به آنچه در آنهاست و تصديق آنها. (تاويلات اهل سنت)
از ابن عباس: تا وقتي كه به آنچه در اين دو آمده از صفات رسول الله ص را براي مردم بيان كرده و چيزي را كتمان نكنيد. (تاويلات اهل سنت)
وَمَا أُنزِلَ إِلَيْكُم مِّن رَّبِّكُمْ ۗ
يعني قرآن. (نسفي)
از كتاب انبياي خودتان يعني به تمام كتب انبيا همگي را ايمان بياوريد. (تاويلات اهل سنت)
از جمله ي برپاداشت آن اين است كه به محمد ايمان آورده و به حكم ايشان اذعان داشته باشند. چراكه تمامي كتب آسماني امر كننده به ايمان به كسي كه آنها را تصديق ميكند است و ديگر اينكه معجزه ي رسول الله ص به وجوب طاعت ايشان، ناطق است. (بيضاوي)
منظور اقامه و برپاداشت اصول است و فروعي است كه منسوخ نشده است. (بيضاوي)
يهود نزد رسول الله ص آمدند و گفتند: مگر تو قرائت نميكني كه تورات حق است كه از نزد الله متعال آمده است؟ رسول الله ص فرمودند: آري چنين است. يهود گفتند: پس ما با آن مومن هستيم و به غير آن ايمان نميآوريم پس اين آيه نازل شد. (ابوسعود)
وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِّنْهُم مَّا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا ۖ
بيان خود بزرگ بيني و غلو آنان در منازعه و عنادشان است و اينكه تبليغ به انان سودي ندارد. (ابوسعود)
آنچه از حكم رجم و قصاص نازل شده است. (تاويلات اهل سنت)
اضافه زياد شدن كفر و طغيان آنان به قرآن از اين جهت است كه قرآن سبب است. (نسفي)
منظور از بسياري از آنان، علما و بزرگان آنها هستند. (ابوسعود)
فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ
بر كفار تاسف نخور چراكه ضرر اين كارشان به خودشان بر ميگردد. (نسفي)
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالصَّابِئُونَ وَالنَّصَارَىٰ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿69﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

قطعا كسانيكه به زبان ايمان آورده اند و كساني كه يهودي شدند و همينطور كساني كه صابئي هستند و كساني كه مسيحي شدند، هر كس از آنان به الله متعال آنطور كه بايد و با رعايت شرايط آن ايمان بياورند و همينطور آنطور كه بايد به آخرت ايمان بياورند و همينطور عمل صالح شرعي مطابق دين الله متعال كه اسلام باشد، عمل كنند پس آن ترسي كه بر كفار است، براي اين افراد نيست و همينطور غمي كه بر كفار است بر اينان نيست.

مستندات
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا
از ابن عباس: منظور كساني هستند كه زباني ايمان آورده اند ولي قلبشان ايمان نياورده است. (تاويلات اهل سنت)
گفته شده: چه قلبشان با زبانشان در ايمان همراهي كند و چه نكند. (ابوسعود)
بعضي گفته اند: اينان كساني هستند كه به بعضي از رسولان ايمان آوردند ولي يهودي يا مسيحي نبودند. (تاويلات اهل سنت)
در روايت كلبي: كساني هستند كه فقط به عيسي ايمان اوردند و به غير ايشان به چيزي ايمان نياوردند و از ايمان به عيسي نيز برنگشتند. (بحر العلوم)
وَالَّذِينَ هَادُوا
و كساني كه در يهوديت درآمده اند. (ابوسعود)
وَالصَّابِئُونَ وَالنَّصَارَىٰ
صابئين با وجود اينكه گمراهي آنان و مايل بودن آنان از اديان همگي با اين وجود توبه آنان قبول ميشود پس توبه ي ديگران اگر ايمان و عملشان صحيح باشد، به طريق اولي مقبول خواهد بود. (ابوسعود)
مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ
هرچند دينهايشان مختلف باشد و مذاهب متفرق باشند، اگر به الله متعال ايمان بياورند. (تاويلات اهل سنت)
وَالْيَوْمِ الْآخِرِ
اگر منظور منافقان باشند يعني اگر اينان ايمان خالص به قيامت داشته باشند آن ايماني كه لايق ايمان آوردن است نه آنچه اهل كتاب گمان ميكنند. (ابوسعود)
اگر منظور مومنان مخلص و منافق باشد يعني اگر اينان بر ايمان ثابت بمانند و منافقان ايمانشان را خالص بگردانند و به مبدا و معاد ايمان بياورند. (ابوسعود)
وَعَمِلَ صَالِحًا
فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
پس بر آنان بخاطر آنچه در وقت كفر انجام داده اند ترس و غمي نيست و از آنان آنچه به آنان داده شده، از دستشان نرود. (تاويلات اهل سنت)
پس بر اين اشخاص در زماني كه براي كفار ترس عذاب است، بر اينان نيست. (ابوسعود)
و وقتي كه كمكاران غمگين ميشوند بر تضييع عمر و فوت ثواب، بر اينان چنين غمي نيست. (ابوسعود)
لَقَدْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَأَرْسَلْنَا إِلَيْهِمْ رُسُلًا ۖ كُلَّمَا جَاءَهُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَىٰ أَنْفُسُهُمْ فَرِيقًا كَذَّبُوا وَفَرِيقًا يَقْتُلُونَ ﴿70﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

و قطعا ما از بني اسرائيل عهد محكم گرفتيم و براي آنان رسولان فرستاديم و كار رسولان رساندن پيام الله متعال است، پس هر بار كه رسولي براي آنان حكمي ميآورد، كه موافق شهوت و ميلشان نبود، پس يك عده در صدد تكذيب آنان بر ميآمدند و يك عده ي ديگر در صدد قتل انبيا بر ميآمدند.

مستندات
لَقَدْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ
ميثاق بني اسرائيل بر يگانگي الله گرفتيم. (نسفي)
يعني عهدشان كه در تورات بود. (بحر العلوم)
وَأَرْسَلْنَا إِلَيْهِمْ رُسُلًا ۖ
رسولان را براي آنان فرستاديم تا آنان را بر آنچه انجام ميدهد و آنچه انجام نميدهند، آگاه سازند. (نسفي)
تا آنان را تذكر دهند و امور دينشان را به آنان آموزش دهند. (بيضاوي)
كُلَّمَا جَاءَهُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَىٰ أَنفُسُهُمْ فَرِيقًا كَذَّبُوا وَفَرِيقًا يَقْتُلُونَ
هربار كه رسولي براي آنان ميآورد آنچه كه مخالف هواي آنان و در تضاد با شهوت و ميلشان بود، از جمله سختي هاي تكليف و عمل به شريعت، پس يك عده تكذيب ميكردند و يك عده ي ديگر رسولان را ميكشتند. (نسفي)
مثل تكذيب حضرت عيسي و كسانيكه قبل ايشان بودند. (بحر العلوم)
مثل قتل حضرت يحيي و زكريا. (بحر العلوم)
قتل انبيا، مختص قوم يهود است. (نسفي)
دال بر اين مطلب است كه اينان با دين تمامي انبياء مخالفت ميكرده اند بخاطر بدعت پيروي از هواي خودشان . ديگر اينكه تمامي انبيا هرچند در اوقات مختلف آمده اند ولي به يك دين دعوت ميكرده اند. (تاويلات اهل سنت)
وَحَسِبُوا أَلَّا تَكُونَ فِتْنَةٌ فَعَمُوا وَصَمُّوا ثُمَّ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ ثُمَّ عَمُوا وَصَمُّوا كَثِيرٌ مِنْهُمْ ۚ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ ﴿71﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

و بني اسرائيل گمان كردند كه اين تكذيبشان و اين كشتن انبياء و خلافشان، باعث فتنه ي دنيوي و اخروي نخواهد شد در نتيجه ي اين گمان آنان از ديدن حق و شنيدن آن كور و كر گشتند و بعد الله متعال به آنان توفيق توبه داد بعد مدتي باز بسياري از اينان از حق كور و كر شدند. و الله متعال به آنچه انجام ميدهند، بيناست يعني چيزي بر وي تعالي مخفي نميماند. نكته: در تفسير اين آيه چند نكته ي كليدي گمراهي انسانها ذكر شده است : الف: بر اساس گمان خود عمل و بر اساس گمان خود تصميم گرفته و خوب و بد را بر اساس گمان خود تعيين كردن خطرناك است. ب: اين بيخيالي كه بر اساس گمان در ما به وجود ميآيد ما را از ديدن و شنيدن حق، محروم ميكند و به كوران و كران از حق تبديل ميكند.

مستندات
وَحَسِبُوا أَلَّا تَكُونَ فِتْنَةٌ
گمان كردند كه بخاطر تكذيب رسولان و قتل انبياء، مورد ابتلاء قرار نخواهند گرفت. (بحر العلوم)
گفته ميشود: گمان كردند كه مورد عذاب قرار نميگيرند و بلا و سختي نخواهند ديد. (بحر العلوم)
گفته شده: گمان كردند كه كشتن انبياء، كفر نيست. (بحر العلوم)
گفته ميشود: گمان كردند كه تكذيب رسولان و قتل انبياء باعث فساد قلبشان نخواهد شد. (بحر العلوم)
گمان كردند كه كارهايشان، فتنه انگيز نباشد. (بحر العلوم)
گمان كردند كه قتل انبيا و تكذيب رسولان باعث عذاب و بلايشان نخواهد شد. (بيضاوي)
گمان كردند كه انبيا براي امتحان آنان بر خلاف هواي نفسشان نخواهد آمد. (تاويلات اهل سنت)
فَعَمُوا وَصَمُّوا
از رويت حق، كور شدند و از شنيدن هدايت كر شدند در نتيجه نشنيدند. (بحر العلوم)
بعد اينكه خود را از گرفتن و اخذ الله متعال در امان ديدند در انواع گمراهي و فساد، مداومت كردند. (ابوسعود)
اين اشاره به فساد اول از دو فساد بني اسرائيل است و آن وقتي بود كه با احكام تورات مخالفت كرده و شعياء نبي را كشتند و بعضي گفتند كه ارمياء را حبس كردند. (ابوسعود)
اين خبر به عبادت گوساله مربوط نميشود چراكه هرچند اين اتفاق نيز از كمال كوري و كري اينان است ولي در زمان حضرت موسي بوده است. در حاليكه اين قضيه تعلقي به آنچه اينان در حق رسولان چند عصر بعد حضرت موسي انجام داده اند، ندارد. (ابوسعود)
ثُمَّ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ
بعد الله متعال بر آنان گذشت كرد و بلاء را از آنان برداشت ولي آنان توبه نكردند. (بحر العلوم)
توبه كردند و الله متعال توبه ي آنان را پذيرفت. (بيضاوي)
گفته ميشود: به عبادت گوساله كور و كر شدند بعد الله بر آنان توبه داشت بعد اينكه از آنان هفتاد هزار نفر را كشت. (بحر العلوم)
بعد اينكه توبه كردند و از فسادي كه در آن بودند برگشتند و اين درحالي بود كه آن در خفت و خواري در بابل در دستان بختنصر بودند پس الله متعال پادشاهي از فارس بر بيت المقدس فرستاد تا آن را آباد كند و باقي مانده بني اسرائي را از دست بختنصر، نجات داد بعد اينكه بختنصر را هلاك كرد و آنان را به وطنشان بازگرداند و سي سال بيت المقدس را آباد كردند و زياد شدند و به بهترين وجه بر آنان بودند. (ابوسعود)
گفته شده: وقتي بهمن، از جد خودش كستاسف(يعني بهمن پسر اسفنديار پسر گشتاسب) پادشاهي را به ارث گرفت، الله متعل بر قلب وي مهرباني در حق نبي اسرائيل انداخت و آنان را به شام برگرداند و دانيال نبي را بر آنان به پادشاهي گمارد پس آنان بر بقاياي بختنصر غلبه كردند و از بين آنان انبيا برانگيخته شدند پس به بهترين حالت خود رسيدند و اين هماني است كه الله متعال ميفرمايد:{ثُمَّ رَدَدْنَا لَكُمُ الْكَرَّةَ عَلَيْهِمْ } [الإسراء: 6] است.
ثُمَّ عَمُوا وَصَمُّوا كَثِيرٌ مِّنْهُمْ ۚ
توبه ي الله اين بود كه محمد را براي بيان تورات بر آنان فرستاد بعد با تكذيب محمد، باز كور و كر شدند. (بحر العلوم)
يعني به آنچه شنيدند عمل نكردند و از آنچه ديده بودند عبرت نگرفتند پس بمانند كوران و كران گشتند. (بحر العلوم)
باري ديگر دچار كوري و كري شدند. (بيضاوي)
در قرائتي كور و كر كرده شدند يعني به ضم عين وصاد، قرائت شده است و به معني الله متعال بر آنان كوري و كري انداخت. اين لغت استعمال كمي دارد و استعمال مشهور در اين مورد اعمي و اصم به باب افعال است. (بيضاوي)
اشاره به فساد دوم بني اسرائيل است و آن براي وقتي است بر قتل زكريا و يحيي، جرئت كردند و بعد قصد كشتن حضرت عيسي را كردند. (ابوسعود)
و منظور طلب رويت الله كردنشان نيست. (ابوسعود)
در اينكه اينان جنايات بيشمار دارند درست است ولي در اينجا از دو فساد سخن رفته است و ديگر اينكه در پي ذكر حكايت آنان در برخورد با رسولان، آمده است و اين گفته ي ما را تاييد ميكند. (ابوسعود)
وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِمَا يَعْمَلُونَ
بيناست به قتل انبيايشان و تكذيب رسولانشان، يعني بر آنان با عذاب دادن بيناست. (بحر العلوم)
پس بر وفق عملشان مجازاتشان خواهد كرد. (بيضاوي)
الله متعال به آنچه انجام داده ان بيناست يعني با اينكه به صيغه ي مضارع آمده است هدف استحضار كار آنان در گذشته است. (ابوسعود)
اين جمله براي بيان بر باطل بودن گمان آنان است. (ابوسعود)
يعني اينان به گمان عذاب نشدن آن جنايات را مرتكب شدند جناياتي كه مستوجب شديدترين عذابهاست و الله متعال به تفاصيل آن كارهايشان بيناست پس چگونه اينان را مواخذه نكند و ديگر اينكه اين گمان باطل از كجا آمده است؟ (ابوسعود)
در مرتبه اول بر آنان بتختنصر عامل لهراسب در بابل بر آنان مسلط شد و بعضي نيز جالوت جزري را گفته اند و بعضي نيز سنجاريب از اهل نينوا بوده است و اولي ظاهرتر و بهتر است پس اين بختنصر بر بيت المقدس چيره يافت و از كسانيكه تورات قرائت ميكردند چهل هزار نفرشان را كشت وبقيه را به سرزمين خود برد و در بدترين حال از خواري و خفت بودند و بعد توبه كردند و الله متعال آنان را به بهترين حالشان رساند و بعد باز فساد كردند پس الله متعال فارس را بر آنان فرستاد و پادشاه بابل از ملوك الطوائف كه اسمش خيدرود يا خيدروس بود، جنگ كرد پس با آنان آنچه بايد را انجام داد و به قربانگاه آنان وارد شد و ديد كه خون در حال جوشيدن است از آنان پرسيد كه اين خون چيست و چرا اينگونه است؟ گفتند اينان خون قرباني هاي ماست كه قبول نشده است و خيدروس گفت: درغ گفتيد و هزاران نفر از آنان را كشت و بعد گفت اگر راستش را نگوييد از شما كسي را زنده نخواهم گذاشت. گفتند: اين خون يحيي است پس خيدرس گفت: به همين سبب است كه الله متعال از شما انتقام ميگيرد و گفت: اي يحيي پروردگار من و تو ميداند كه بخاطر تو بر سر قومت چه آمده است پس به اذن الله، آرام بگير قبل اينكه از اينان كسي را نگذاشته ام پس آرام گرفت. (ابوسعود)
لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ ۖ وَقَالَ الْمَسِيحُ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمْ ۖ إِنَّهُ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ وَمَأْوَاهُ النَّارُ ۖ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ ﴿72﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

قطعا كافر شدند كسانيكه ميگويند و اعتقاد ميكنند كه الله همان عيسي است و كسانيكه ميگويند كه عيسي پسر الله است. و اين در حالي است كه حضرت مسيح گفت: اي بني اسرائيل عبادت و اطاعت كنيد از الله كه پروردگار من و پرودگار شماست. ديگر اينكه هركس به الله متعال در عبادتش شريك قائل شود، همانا الله متعال بر اين شخص بهشت را حرام كرده است و مكانش و جاي رجوعش، آتش جهنم است. و براي اين كافران كه عبادت را در جاي ديگر قرار داده اند، ياوري نيست تا اينها را از عذاب آخرت نجات دهد.

مستندات
لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ ۖ
مسيحيان نجران چنين ميپنداشتند كه آنان مومن به عيسي هستند پس الله متعال خبر داد كه آنان كافران به عيسي هستند و در اين گفتار خود دروغگويان هستند و خبر داد كه حضرت عيسي آنان را به يگانگي الله متعال دعوت كرده است و آنان بر عليه حضرت عيسي دروغ ميبندند. (بحر العلوم)
بعد اينكه زشتي و قبايح يهوديان را بيان كرد حال به گمراهي هاي مسيحيان شروع كرد. (ابوسعود)
يعني به عيسي كفر ورزيدند چراكه حضرت عيسي ادعاي مسيحيان بر اينكه پسر الله است را تكذيب كرد. (تاويلات اهل سنت)
كافر شدند چون به علم به اينكه حضرت عيسي، پسر الله نيست، باز گفتند كه وي الله است ويا پسر الله است. (تاويلات اهل سنت)
وقتي آنان ميدانند كه مادرش مريم است و مريم اله نيست درحاليكه از مسيح قديميتر است، چگونه ميشود كه پسرش اله باشد. (تاويلات اهل سنت)
آنان ملكانيه و يعقوبيه از مسيحيان بودند كه اعتقاد دارند به حلول الله در عيسي و يكي بودن با الله با حضرت عيسي. (مظهري)
وَقَالَ الْمَسِيحُ يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمْ ۖ
حضرت عيسي بين خودش و ديگران در اينكه همگي مربوب الله متعال هستند، فرقي نگذاشت تا حجتي بر عليه مسيحيان باشد. (نسفي)
من نيز مثل شما پرورده ي الله هستم پس خالق من و خالق خودتان را عبادت كنيد. (بيضاوي)
يعني الله را يگانه داشته و از وي اطاعت كنيد. (بحر العلوم)
إِنَّهُ مَن يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ
هركس غير الله را در عبادت شريك قرار دهد، بر وي بهشت را كه مكان يگانه پرستان است، حرام ميگرداند يعني داخل شدن به آن را حرام و ممنوع كرده است. (نسفي)
و بر شرك خود بميرد. (بحر العلوم)
وَمَأْوَاهُ النَّارُ ۖ
و جاي بازگشتش آتش است. (نسفي)
چراكه اين دار براي مشركان آماده شده است. (بيضاوي)
وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنصَارٍ
و براي كافران ياوري نيست. (نسفي)
ميتواند كه از سخن حضرت عيسي ويا كلام الله باشد. (نسفي)
يعني آنان را كسي نيست كه از آتش نجات دهد. (بيضاوي)
لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ ثَالِثُ ثَلَاثَةٍ ۘ وَمَا مِنْ إِلَٰهٍ إِلَّا إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ۚ وَإِنْ لَمْ يَنْتَهُوا عَمَّا يَقُولُونَ لَيَمَسَّنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿73﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

قطعا كافر شده اند كسانيكه ميگويند: عيسي يكي از سه اله است. و قطعا الهي موجود نيست مگر اله واحد در همه چيز، اگر اين مسيحيان از آنچه بر الله به دروغ ميگويند دست بر ندارند، قطعا بر كسانيكه كافر مانده اند از مسيحيان، بر آنان عذابي دردناك، مساس خواهد كرد.

مستندات
لَّقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ ثَالِثُ ثَلَاثَةٍ ۘ
بيان كفر فرقه اي ديگر از مسيحيان است. (ابوسعود)
يعني كسانيكه ميگويند: عيسي يكي از سه اله است. (مظهري)
اينان نيز كافر هستند و اينان مرقونيه و نسطوريه از مسيحيان هستند كه قائل به اقانيم سه گانه هستند. (مظهري)
سه اقنوم به گمان اينان: مرتبه ذات و عيسي كه عبارت از صفت علم است و جبرئيل كه عبارت از صفت حيات است. (مظهري)
اقنوم پدر پسر روح القدس. (ابوسعود)
وَمَا مِنْ إِلَٰهٍ إِلَّا إِلَٰهٌ وَاحِدٌ ۚ
و الهي در وجود و در امكان نيست مگر اله واجب الوجود مستحق عبادت از حيث وجوب وجودش و اينكه خودش مبدا هر موجودي غير از خودش اشت. (مظهري)
كه والا و برتر از اين است كه براي خودش شريكي بگيرد نه در ذات و نه در ماهيت و نه چيزي از صفاتش. (مظهري)
از شائبه تعدد منزه و مبرا است. (ابوسعود)
وَإِن لَّمْ يَنتَهُوا عَمَّا يَقُولُونَ لَيَمَسَّنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
اگر از كلمات شركي كه ميگويند باز نايستند و يگانه اش ندانند، پس بر كساني كه بر كفرشان مانده اند و مدوامت ورزيده اند، پس براي وي عذابي بس دردناك است. (مظهري)
نوعي شديد در درد از عذاب. (ابوسعود)
بعد اينكه خود عيسي صراحتا اعلام ميكند كه غير از الله الهي نيست پس استمرار بر كفر ، كفري جديد است و غلوي زائد بر كفر قبليشان است. (ابوسعود)
أَفَلَا يَتُوبُونَ إِلَى اللَّهِ وَيَسْتَغْفِرُونَهُ ۚ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ ﴿74﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

آيا به الله بر نميگردند و از وي تعالي طلب آمرزش نميكنند؟ اگر چنين كنند، الله متعال آمرزنده و مهربان است.

مستندات
أَفَلَا يَتُوبُونَ إِلَى اللَّهِ وَيَسْتَغْفِرُونَهُ ۚ
آيا با دست كشيدن از آن اعتقاد و از آن اقوال منحرف توبه نميكنند و از الله با يگانه دانستن و تنيه وي تعالي از حلول، طلب آمرزش نميكنند بعد اينكه حق تقرير يافت و تهديد از الله آمد؟ (ابوسعود)
منظور از استفهام امر به توبه است. (بحر العلوم)
از سخن شركي كه گفته اند. (تاويلات اهل سنت)
وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ
اگر توبه كنند الله متعال ميآمرزد و از فضلش به آنان عطا خواهد كرد. (بيضاوي)
سوال تعجبي از اصرار اينان بر كفرشان است. (بيضاوي)
مدار انكار و تعجب از آنان، بر عدم باز ايستادن از عقايد و عدم توبه ي آنان است. (ابوسعود)
يعني اين گواهي هاي مكرر و سختگيريهاي مورد انتظار بر آنان ميشوند و باز توبه نميكنند؟ (ابوسعود)
مَا الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ وَأُمُّهُ صِدِّيقَةٌ ۖ كَانَا يَأْكُلَانِ الطَّعَامَ ۗ انْظُرْ كَيْفَ نُبَيِّنُ لَهُمُ الْآيَاتِ ثُمَّ انْظُرْ أَنَّىٰ يُؤْفَكُونَ ﴿75﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

عيسي چيزي نيست به جز اينكه وي فرستاده ي الله متعال است و قطعا قبل وي فرستادگان بسيار گذشته اند و ديگر اينكه مادرش نيز مثل ساير زنان مومن كسي بود كه پيامبري را تصديق كرد و راستگو بود. هردوي اينها غذا ميخوردند و كسيكه غذا ميخورد نه تنها با انسانهاي ديگر بلكه با حيوانات نيز وجه مشترك دارند. نگاه كن اي رسول الله ص و نگاه كن اي كسيكه اين را ميشنوي، چگونه ما واضح چگونگي حال حضرت عيسي را بيان ميكنيم و نشانه ها را ميگوييم بعد اينها باز از حق روي برميگردانند و اين رويگرداني از روي جهل نبوده بلكه بر اساس دورغ خودشان است و از روي عناد است.

مستندات
مَّا الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ إِلَّا رَسُولٌ
جواب هردو گروه است يعني يهود و مسيحيان، چراكه يكي رسول بودن حضرت عيسي را انكار ميكرد و ديگري حضرت عيسي را اله ميدانست پس فرمود كه وي پسر مريم است و پسر مريم احتمال اله بودن را ندارد. (تاويلات اهل سنت)
قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهِ الرُّسُلُ
قبل عيسي رسولان فراوان با معجزات و برهان ، گذشته اند و هيچ يك از امتهاي پيشين رسولي را اله ندانستند. چگون است كه شما در مورد حضرت عيسي چنين ادعايي را مطرح ميكنيد؟ (تاويلات اهل سنت)
اگر عيسي به دستش مردگان زنده ميشدند پس به دست موسي عصا زنده ميشد و به مار در حال حركت تبديل ميشد و اين از اولي شگفتتر است و اگر بدون پدر متولد شده باشد حضرت آدم بدون پدر و مادر خلق شده است. (بيضاوي)
وَأُمُّهُ صِدِّيقَةٌ ۖ
و مادرش پاك از تمامي پليديهاست و صالحه است. (تاويلات اهل سنت)
گفته شده: يعني شبيه انبياء بوده است. چراكه وقتي حضرت جبرئيل پيش وي آمد و خبر را اعلام كرد، مثل تصديق انبياء و فرشتگان، تصديق كرد.(تاويلات اهل سنت)
گفته شده: هر مومني صديق است. (تاويلات اهل سنت)
مادر وي نيز مثل مادران ديگر كه متصف به راستي و تصديق هستند ميباشد و درجه يا اين دو چيزي جز اين نيست كه يكي پيامبر است و ديگري صحابي پس شما از كجا اين دو را متصف به صفتي ميدانيد كه از ديگران مجزا باشد؟ (ابوسعود)
كَانَا يَأْكُلَانِ الطَّعَامَ ۗ
بيان اينكه غذا ميخورند بر عليه مسيحيان از دو وجه است:
الف: يعني اينكه بر اين دو گرسنگي عارض ميشود و نياز پيدا ميكنند تا آن را از خود دفع كنند و كسيكه بر وي گرسنگي غلبه ميكند، چگونه ميتواند اله باشد؟
ب: وقتي آنها به غذا نياز پيدا ميكنند و ناگزير هستند كه بعد خوردن غذا، آن را دفع كنند و براي دفع آن در پليدترين اماكن بروند پس كسيكه مجبور به اينكار شود، اله نخواهد بود. (تاويلات اهل سنت)
انظُرْ كَيْفَ نُبَيِّنُ لَهُمُ الْآيَاتِ
آيات همانهايي استكه ذكر كرد: 1 – پسر مريم بودن عيسي كسيكه پسر ديگري باشد اله نخواهد بود. 2 – وي رسول است مثل رسولان قبل وي 3- وي غذا ميخورد. 4- كسيكه غذا ميخورد نياز به دفع آن پيدا ميكند. (تاويلات اهل سنت)
ثُمَّ انظُرْ أَنَّىٰ يُؤْفَكُونَ
از چه جهت دروغ ميگويند؟ (تاويلات اهل سنت)
چگونه روي برميگردانند؟ (تاويلات اهل سنت)
و از حق دچار فريب ميشوند؟ (تاويلات اهل سنت)
عوسجه: از رويگرداني از حق است و در اصل افك يعني دروغ. (تاويلات اهل سنت)
قتَبي: از حق رويگردان شده و منحرف ميشوند. (تاويلات اهل سنت)
گفته شده: يعني فريب با دروغ. (تاويلات اهل سنت)
چگونه از شنيدن آن و از تامل در آن روي برميگردانند. (ابوسعود)
قُلْ أَتَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا نَفْعًا ۚ وَاللَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ﴿76﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اي محمد به اهل مسيحيان بگو: آيا شما چيزي را عبادت ميكنيد كه آن چيز ضرر ونفعي براي شما را مالك نيست و در حاليكه الله متعال شنوا به همه چيز و دانا به همه چيز است.

مستندات
قُلْ أَتَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا نَفْعًا ۚ
يعني حضرت عيسي را عبادت ميكنيد درحاليكه اگر وي چيزي را داراست به واسطه ي اين است كه الله متعال به وي اين ويژگي را داده است و نميتواند مثل الله متعال با بلايا و مصيبتها ضرر برساند و مثل نفعي كه الله از سلامتي و فراخ روزي عنايت ميكند، نفع برساند. (بيضاوي)
يعني در عبادت كردن از الله متعال به سوي عيسي ميرويد؟ (ابوسعود)
با كلمه ي ما (چيز) بجاي من (كَس) استفاده كرد تا اعلام كند كه عيسي از زمره ي اشياء است و هدف نشان دادن اين مطلب است كه وي از الوهيت به كناري است بلكه از زمره ي اشيائي است كه آن را قدرتي بر چيزي نيست. (ابوسعود)
وَاللَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
و الله متعال شنوا و عالم به اقوال و عقائد است و بر آن اساس پاداش ميدهد اگر خير است پس خير و اگر شر پس شر است. (بيضاوي)
يعني شريك ميگيريد كسي را كه قدرت ضرر و نفع بر شما را ندارد. (ابوسعود)
تنها الله متعال است كه به احاطه بر تمام شنيدني ها و دانستن تمام دانستني ها از جمله آنچه شما بر آن هستيد از اقوال باطل و عقايد منحرف هستيد و وي تعالي تنها قادر بر تمامي مقدورات و من جمله ضرر و نفع رساند به شما در دنيا و آخرت است. (ابوسعود)
قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوا أَهْوَاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيرًا وَضَلُّوا عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ ﴿77﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اي محمد بگو: اي اهل كتاب در دينتان از حق تجاوز نكنيد و در شان رسولان غلو نكنيد و از حد نگذريد و هرچيزي را سرجايش قرار دهيد و بناحق نگوييد و از شهوات قومي تبعيت نكنيد كه آنان قبلا نيز گمراه بوده اند و بسياري از مردم يعني كساني را كه از انان پيروي كرده اند را گمراه كرده اند و وقتي رسول الله ص مبعوث شدند، گمراهي ديگري مرتكب شدند و ديگر از راه راست و هدف اصلي، منحرف شدند.

مستندات
قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ
از حد نگذريد. (بحر العلوم)
غلو همان افراط و اعتداء يعني ستم كردن، است. (بحر العلوم)
با غلو از حق تجاوز نكنيد. (ابوسعود)
در دين خود غلو نكنيد در حاليكه دينتان باطل است. (ابوسعود)
غلو نصاري اين بود كه عيسي را از آنچه مستحقش بود بالاتر برده و نسبت الوهيت به وي دادند و غلو يهوديان اين بود كه وي را از درجه اي كه بايد بر ان باشد پايين تر آوردن و نبوت وي را انكار كردند. (نسفي)
يعني غلو بناحق. (نسفي)
وَلَا تَتَّبِعُوا أَهْوَاءَ قَوْمٍ
از رؤساي اهل كتاب يعني از اميال آنان تبعيت نكنيد. چراكه آنان شهات را بر بيان و دليل، مقدم داشته اند. (بحر العلوم)
يعني اسلافتان و امامتان كه قبل بعثت رسول الله ص، بر گمراهي بودند. (نسفي)
قَدْ ضَلُّوا مِن قَبْلُ
اينان رؤساي نصاري هستند كه از راه هدايت، گمراه شده اند. (بحر العلوم)
وَأَضَلُّوا كَثِيرًا
و بسياري از مردم را گمراه كردند. (بحر العلوم)
كساني را كه در گمراهي و بدعت آنها را مشايعت كردند. (بيضاوي)
وَضَلُّوا عَن سَوَاءِ السَّبِيلِ
از راه راست، گمراه شدند. (بحر العلوم)
از اسلام گمراه شدند وقتي رسول الله ص را تكذيب و بر عليه وي شوريدند. (بيضاوي)
وقتي رسول الله ص آمدند و ايشان را تكذيب كردند و حسادت كردند و بر عليه وي اقدام كردند، راه راست گمراه شدند. (نسفي)
گفته شده: گمراهي اول گمراهي از مقتضاي عقل است و دومي از راه شريعت. (بيضاوي)
مقاتل: در حق برصيصاي عابد نازل شده است. وي را شيطان آمد و گفت كه تو كسي هستي كه الله متعال تو را بر اهل زمان خودت برتري داد تا براي آنان حرام را حلال گرداني و حلال را حرام بگرداني و براي انان سنت وضع كني پس برصيصا چنين كرد. وقتي بر كرده ي خود پشيمان شد، خودش را زنجيري از ترقوه ي خود آويزان كرد. فرشته اي آمد و به وي گفت: تو توبه ميكني. با پيروانت چه خواهي كرد؟ . (بحر العلوم)
لُعِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَىٰ لِسَانِ دَاوُودَ وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ ۚ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ ﴿78﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

لعنت شدند كسانيكه كافر شدن از بني اسرائيل كه همان يهود باشند، به زبان داود يعني داود آنان را لعنت كرد و در نتيجه آنان از رحمت الهي دور شدند و همين به زبان حضرت عيسي نيز لعنت شدند و از رحمت الهي دور شدند. و اين لعنت شدن توسط حضرت داود و حضرت عيسي و از رحمت الهي دور شدن، بخاطر نافرماني از شريعت و از حد گذشتن در محرمات بوده است.

مستندات
لُعِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِن بَنِي إِسْرَائِيلَ
منظور از بني اسرائيل، يهود است. (بحر العلوم)
منظور الله متعال آنان را لعنت كرد. (ابوسعود)
عَلَىٰ لِسَانِ دَاوُودَ
بخاطر صيد ماهي در روز شنبه ، الله متعال آنان را به بوزينه مسخشان كرد. (بحر العلوم)
وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ ۚ
و بر زبان عيسي مورد لعن قرار گرفتند و حضرت عيسي بر عليه آنان دعا كرد و آنان به خوك مسخ شدند. (بحر العلوم)
گفته ميشود: منظور اين است كه آنان بخاطر دعاي داود و عيسي آنان از رحمت الهي دور شدند. (بحر العلوم)
زجاج: دو احتمال دارد: الف: اينان با لعنت داود و عيسي به بوزينه و خوك مسخ شدند. ب: آن دو بزگوار، افرادي را كه به محمد كفر ميروزند را لعنت كرده اند. يعني لعنت كردند افرادي كه در زمان رسول الله ص به محمد كفر ورزيدند. (بحر العلوم)
يعني در زبور و انجيل، مورد لعن قرار گرفتند. (ابوسعود)
وقتي اصحاب سبت در ايله، ماهي صيد كردند حضرت داود دعا كردند و گفتند كه آنان را به بوزينه تبديل كن و همينطور شد و حضرت عيسي نيز كفاران بعد مائده را لعن كردند و گويند پنج هزار مرد به خوك مسخ شدند. (ابوسعود)
ذَٰلِكَ بِمَا عَصَوا وَّكَانُوا يَعْتَدُونَ
اين مورد لعنت قرار گرفتن اينان، به جهت عصيان آنان بوده است و هم اينكه آنان در دين خود از حق تجاوز ميكردند. (بحر العلوم)
بخاطر عصيان و اعتداي مستمر آنان به اين لعن دچار شده اند. (ابوسعود)
كَانُوا لَا يَتَنَاهَوْنَ عَنْ مُنْكَرٍ فَعَلُوهُ ۚ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ ﴿79﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اينگونه بودند كه از گناهي كه انجام ميدهند، دست نميكشيدند و يكديگر را از منكر باز نميداشتند، چه بسيار زشت است اينكاري كه انجام ميدهند.

مستندات
كَانُوا لَا يَتَنَاهَوْنَ عَن مُّنكَرٍ فَعَلُوهُ ۚ
يكديگر را از تكرار منكر نهي نميكردند. (مظهري)
و يا يكديگر را از انجام منكري كه قصد داشتند، باز نميداشتند. (مظهري)
چراكه جريمه ترك نهي از منكر، عذاب همه ي انان را ميطلبد. (مظهري)
منظور از يكديگر را نهي كردن اين نيست كه هر يك ديگري را نهي كند بلكه منظور اين است كه عده ي بسيار و متعددي نهي كنند. همانطور كه ميگوييم تراءوا القمر، يعني افراد متعددي ماه را رويت كردند.(ابوسعود)
يعني فعل منكر در آنان مستمر بوده و كسي يافت نميشد كه آنان را از آن منع كند. (ابوسعود)
نهي به معني انتهاء نيز گفته اند يعني از منكر دست نميكشيدند. (ابوسعود)
از ابن مسعود، رسول الله ص فرمودند: وقتي در بني اسرائيل گناه و معصيت فراگير شد، علماي آنان از آن نهي كردند ولي آنان دست نكشيدند و بعد علما با آنان همنشين شدند و با آنان هم خوراك و نوشيدني شدند و پس قلبهاي آنان با هم خلط شد و الله متعال انان را به زبان داود و عيسي لعنت كرد. رسول الله ص فرمودند: اين نهي كردن نيست تا وقتي انان را از گناه برگردانيد. (تاويلات اهل سنت)
لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ
تقبيح عمل كرد آنان است. (ابوسعود)
طوريكه از منكر نهي نكردند. (بحر العلوم)
در اين آيه دليل است بر اينكه ترك نهي از گناهان كبيره است. (نسفي)
تَرَىٰ كَثِيرًا مِنْهُمْ يَتَوَلَّوْنَ الَّذِينَ كَفَرُوا ۚ لَبِئْسَ مَا قَدَّمَتْ لَهُمْ أَنْفُسُهُمْ أَنْ سَخِطَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَفِي الْعَذَابِ هُمْ خَالِدُونَ ﴿80﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اي محمد ميبيني كه بسياري از اهل كتاب و منافقين را كه آنان كساني را كه كفر ورزيده اند را براي خود دوست خالص و سرپرست ميگيرند. چه بد است آنچه آنان براي خود براي روز قيامت مهيا كرده اند كه اين است كه مورد غضب الله قرار گرفتند و آنان در عذاب دائمي خواهند بود.

مستندات
تَرَىٰ كَثِيرًا مِّنْهُمْ يَتَوَلَّوْنَ الَّذِينَ كَفَرُوا ۚ
مقاتل: بسياري از يهود را ميبيني كه مشركان عرب را ولي و سرپرست ميگيرند. (بحر العلوم)
كلبي: بسياري از منافقين را ميبيني كه يهود را ولي و سرپرست ميگيرند. (بحر العلوم)
منافقان از اهل كتاب بودند كه مشركان را ياور و دوست صميمي ميگرفتند. (نسفي)
اينكار اهل كتاب به جهت دشمني با رسول الله ص و مومنان بوده است. (بيضاوي)
امثال كعب بن اشرف از اهل كتاب بودند كه براي دست به يكي كردن بر عليه رسول الله ص به مكه پيش مشركان عرب رفتند. (ابوسعود)
ميبيني ، منظور دين به چشم است. (ابوسعود)
لَبِئْسَ مَا قَدَّمَتْ لَهُمْ أَنفُسُهُمْ أَن سَخِطَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ
چه بد است آنچه براي خودشان، از پيش فرستاده اند. (نسفي)
چه بد كرداري است كه به واسطه ي آن سزاوار سرزنش الله متعال گشتند و باعث واجب شدن عذاب براي آنان شده است. (بحر العلوم)
وَفِي الْعَذَابِ هُمْ خَالِدُونَ
و آنان در عذاب دائمي هستند. (بحر العلوم)
يعني در جهنم. (نسفي)
وَلَوْ كَانُوا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالنَّبِيِّ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِيَاءَ وَلَٰكِنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ فَاسِقُونَ ﴿81﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اگر آن كسانيكه كفار و مشركين را ولي و ياور و دوست ميگيرند،به الله و پيامبرش و به آنچه به وي نازل شده است، ايمان داشتند، آن كفار و مشركين را براي خود اولياء نميگرفتند ليكن بسياري از آنان از راه خارج هستند. يعني خودشان غير مومن هستند.

مستندات
وَلَوْ كَانُوا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالنَّبِيِّ وَمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مَا اتَّخَذُوهُمْ أَوْلِيَاءَ
اگر آن منافقان به الله يگانه ايمان داشتند و به پيامبر تاييد شده و مبعوث براي تمام خلق و همچنين اگر به عموم آنچه بر وي نازل شده است از فرقان كه فرق دهنده ي بين حق و باطل، ايمان داشتند، مشركان را دوست خالص خود نميگرفتند. (فواتح الالهيه)
اگر يهود به نبي يعني موسي و آنچه بر وي نازل شده است از تورات ايمان داشتند، همانطور كه خودشان ادعا دارند، مشركان را براي خود اولياء نميگرفتند چراكه حرام بودن آن در شريعت موسي مورد تاكيد است. (نيسابوري)
قفال: اگر آن مشركان به الله و محمد ايمان داشتند، يهود آنان را براي خود اولياء نميگرفتند. (نيسابوري)
وَلَٰكِنَّ كَثِيرًا مِّنْهُمْ فَاسِقُونَ
از آنچه به صلاح و استواريشان است، خارج هستند يعني از حكم و احكام قرآن خارج هستند. (فواتح الهيه)
و ليكن اكثر انان در دين خود فاسق هستند چراكه هدفشان از دين چيزي جز كسب مقام و جاه نيست. به هر طريقي كه قادر شوند و هدفشان تقرير دين موسي نيست. (نيسابوري)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود