و قطعا تو اي محمد چنين خواهي يافت كه دشمنترين مردم بر افرادي كه ايمان آورده اند، يهود و مشركان هستند، و قطعا چنين خواهي يافت كه نزديكترين كفار از روي مهرباني و دوستي به افرادي كه ايمان آورده اند، كساني هستند كه خود را نصاري يعني پيروان مسيح ميدانند. اين محبت و در دوستي نزديك بودن از اين جهت است كه در بين مسيحيان، علما و زاهدان دير نشين هستند و ديگر اينكه آنان تكبر نميورزند.
در دوستي نزديكتر بودن اينان به مومنان از اين جهت است كه وقتي آنچه بر رسول الله ص نازل شده بود را شنيدند، چشمان آنان از اشك پر شده و سرازير ميشود و اين اشك به جهت شناخت قسمتي از حق است و اگر تمام آن بشنود حالشان وصف نشدني خواهد بود، گويند: پروردگارا ما ايمان آورده ايم يعني باور كرده و اعتقاد پيدا كرده ايم به آنچه فرستاده اي پس از تو ميخواهيم كه ما را از زمره ي شاهدان قرار دهي. نكته: شاهدان كه ميگويد شهادتي است كه در وقت ايمان آوردن مطرح ميشود يعني از زمره ي گواهان به حقانيت رسول الله ص و آنچه بر وي نازل شده است و وقتي چنين شوند قطعا در قيامت نيز جزو شاهدان بر امتهاي ديگر و همراه انبيا و رسولان خواهند بود.
و ما را چه شده است كه با وجود دلايل حقانيت دعوت محمد و قرآن،به الله يگانه ايمان نياوريم و به آنچه از حق آمده است كه محمد و قرآن و دين اسلام است، ايمان نياوريم و چه شده است كه ايمان نياوريم در حاليكه ما چشم اميد بسته ايم كه با ايمان آوردن، پروردگارمان ما را وارد بهشت كند و با صالحين همراه شويم.
در نتيجه الله متعال بخاطر سخنشان كه از روي اعتقاد بود، آنان را پاداش بهشت و باغ و باغچه داد كه از زير آن نهرها جاري است در حاليكه جاودان در آن خواهند بود و اين پاداش كساني است كه آنطور كه بايد، ايمان آورده اند.
و كسانيكه كفر ورزيدند چه يهودي و چه مسيحي و چه مشرك، و آيات و نشانه هاي ما را انكار كردند، آنان ملازمان آتش افروخته و سخت سوز هستند.
اي كسانيكه ايمان آورده ايد، بر خود حرام نگردانيد آن چيزهايي لذت بخشي را كه الله متعال بر شما حلال داشته است. و با تحريم حلال و حلال كردن حرام، از حدود الهي تجاوز نكنيد. قطعا الله متعال از حد گذرندگان را دوست ندارد. نكته: همانطور كه بارها بيان شد كه وقتي الله متعال بفرمايد كه دوست ندارد بدين معناست كه عذاب ميدهد.
بخوريد از حلال آنچه الله متعال به شما روزي داده است و خودتان كسب كرده ايد و از الله متعال كه شما به وي تعالي ايمان و باور داريد، پروا كنيد و مواظب باشيد كه از خودتان حرام و حلال درست نكنيد.
الله متعال شما را مورد باز خواست قرار نميدهد در لغو از قسم يعني در آنچه كه فكرتان اين بود كه راست ميگوييد و ليكن در مورد آنچه كه بر آن قسم ياد ميكنيد و عقد قسم صورت ميدهيد، شما را بازخواست خواهد كرد. اگر قسم خورديد و شكستيد، پس كفاره ي آن اين است كه به ده مسكين، غذا بدهيد غذايي از ميانه ي آنچه به خانواده ي خود ميدهيد و يا لباس ده مسكين را بدهيد و يا برده اي آزاد كنيد. اگر كسي اين موارد را نيافت بر وي واجب است كه بعنوا كفارت سه روز روزه بگيرد. اين كفاره ي قسمتان است وقتي كه قسم خورديد و نگه نداشتيد. حرمت قسم نگه داريد و آن را كوچك نشماريد اول به اينكه هر جاي و براي هرچيزي قسم نخوريد و اگر قسم ياد كرديد، بر آن تا جاييكه ميشود، پايبند باشيد و اگر شكستيد، كفاره بدهيد. همانطور كه قسم و احكام ان را بيان كرديم، الله متعال براي شما امر و نهي اش را بيان ميكند تا باشد كه بخاطر احكامي كه بيان ميكند و در ان براي شما نعمت و راحتي و راه خروج است، شكر گزار باشيد.
اي كسانيكه ايمان آورده ايد، اين است غير اين نيست كه خمر (مي) و قمار و بتان وسنگهاي مورد تقديس و تيرهاي قمار و تيرهاييكه براي تعيين تقديرتان استفاده ميكنيد، اينها پليد و ناپاك هستند و از عمل و تزيين شيطان هستند پس شما از همه ي اين امور دوري كنيد و ترك كنيد، باشد كه با اين ترك مورد نجات قرار گيريد و مشمول رحمت الهي گرديد.
اين است غير اين نيست كه شيطان هدفش از مي خواري وقمار اين استكه ميخواهد شما را به دشمني و كينه بين خودتان وادار كند و ديگر اينكه ميخواهد كه از ياد الله و عبادت و اطاعت الله باز بمانيد و خصوصا از نماز بماند. حال كه وضعيت مي خواري و قمار را به شما گفتيم آيا از اين كار دست ميكشيد؟ چيزي نمانده است كه بخواهيد بر آن بمانيد.
و از الله متعال اطاعت كنيد و از رسولش اطاعت كنيد در آنچه كه به آن امر ميكند و در آنچه كه از نهي ميكند و بر حالت هشدار باشيد. پس اگر از اطاعت الله و رسولش رويگردان شديد، بدانيد كه آنچه وظيفه ي رسولش است اين است كه احكام و فرمان الهي را رسا بيان كند و به شما برساند و رسول الله ص نيز اينكار را به بالاترين حد آن رسانده است پس اين خودتان هستيد كه در مورد آينده و قيامت خود تصميم ميگيريد كه به بهشت برويد و يا به جهنم.
بر كسانيكه ايمان آورده اند و عمل صالح شرعي انجام داده اند، گناهي نيست در آنچه كه قبل تحريم چيزي، آن را انجام داده اند، وقتي كه اين افراد از آن بعد تحريم پروا كنند و بر ايمان خود ثابت بمانند و به عمل صالح مداومت ورزند و بعد از بقيه ي حرامها نيز دوري كنند و بعد بر آنچه حرام شده، به حرام بودنش ايمان اورند و بعد از الله پروا كنند و به مردم نيكي كنند، و الله متعال نيكي كنندگان را دوست دارد. نكته: هر بار كه حكمي ميآمد، به آنچه بايد ايمان داشته باشيم اضافه ميشد پس هربار ايمان را تكرار ميكند تا ما را متوجه سازد كه به هر حكم قطعي كه وارد ميشود بايد ايمان آورد و ايمان تجزيه پذير نيست.
اي كسانيكه ايمان آورده ايد قسم كه الله متعال شما را با چيزي از شكار مورد امتحان قرار خواهد داد آن شكاري كه بي و با سلاح و وسيله شكار ميكنيد تا بدين وسيله آنچه در علم ازلي ميداند را در عيان نيز آشكار كند كه چه كسي از الله متعال هرچند غيب باشد، ميترسد. پس هركس از نهي الهي تجاوز كند بعد اينكه نهي وارد شد، براي وي عذابي بس دردناك است.
اي كسانيكه ايمان آورده ايد، صيد را نكشيد در حاليكه شما در احرام حج يا عمره هستيد و يا نكشيد صيد را در حرم و كسيكه صيد را در اين حالت عمدي بكشد پس بر وي است جزاي آنچه كشته است از حيوانات اهلي بجاي آن ذبح كند و در اين مورد دو شخص مسلمان عادل حكم به قيمت آن صيد كند و اين هدي يعني حيوان براي ذبح بايد كه در مكه يعني حرم باشد و به قيمت آن كفارتش طعام مسكين دادن است به هر مسكين به مقدار نصف صاع از گندم و يا معادل آن روزه بگيرد. اين حكم و جزاي براي اين است كه مكافات عملش را بچشد . الله متعال از آنچه قبل اين حكم آمده است، گذشت كرده است. و هركس بعد تحريم به كشتن صيد ادامه دهد الله متعال از وي انتقام ميگيرد و الله متعال غالبي است كه صاحب انتقام است.
و براي شما محرمان حلال شده است شكار كردن صيد آب زي چه خوردني و چه غير خوردني باشد و همينطور خوردن از آن خوردني هاي آن نيز بر شما كه مقيم هستيد و همينطور براي شما كه مسافر باشيد و حرام شده است شكار خشكي و حيوانات غير آب زي، و اين حكم مادامي است كه شما محرم باشيد و يا در حرم باشيد و بترسيد و پروا كنيد از الله كه به وي جمع شدن شماست نه به غير وي .
الله متعال كعبه محترم و معظم را باعث انتظام امور مردم قرار داد و همينطور ماههاي حرام را نيز و همينطور هدي و قلائد را چنين قرار داد. اين گرداندن و اين اخباري كه تا بدينجا بيان شد تا بدانيد كه الله به آنچه كه در آسمانها و زمين است، را ميداند و تا بدانيد كه الله متعال به همه چيز داناست پس قطعا تمام احكامش بر اساس حكمت است.
و بدانيد كه الله متعال سخت عذاب است پس مواظب رفتار خود باشيد و بدانيد كه الله متعال آمرزنده و مهربان است. نكته: تهديد و وعيد قبل انجام گناه مطرح ميشود تا كسي اقدام به گناه نكند و وعده نيز براي كساني است كه فريب شيطان را خورده و مركتب گناه شده اند پس در اينجا بايد مهرباني و آمرزندگي الله را يادآوري كرد تا از دين خارج نشود و به عمل صالح برگردد و از بدي دست بكشد ولي متاسفانه اغلب ما با فريب شيطان جاي آنها را عوض ميكنيم و يكي با يادآوري آمرزندگي الله بيخيالي به وي دست ميدهد و مرتكب گناه ميشود و بعد انجام نيز بعضي عذاب الهي يادشان ميآيد و از رحمت الهي نااميد ميشوند.
و نيست بر پيامبر مگر رساندن پيام به صورت رسا و وي مسؤول عملكرد شما نيست و ديگر اينكه الله متعال آنچه آشكار ميكنيد و آنچه را كه كتمان ميكنيد همه را ميداند. نكته: اول بيان داشت كه عالم به همه چيز است و اينجا نيز بيان ميكند كه وظيفه ي پيامبر رساندن پيام پروردگارش است و اينكه شما عمل ميكنيد يا خير به خودتان مانده است و نفع و ضررش به خودتان باز ميگردد.
اي محمد بگو كه خبيث يعني پليد با طيب يعني پاك نزد الله متعال برابر نيست هرچند كه زياد بودن خبيث تو را خوشحال بكند پس آنچه شما صاحبان عقل سليم بايد انجام دهيد اين است كه از الله متعال پروا كنيد و فرمانبردار باشد كه با اينكار نجات يابيد و باشد كه كامياب گرديد. نكته: وقتي آيه با قُل يعني بگو يعني به رسول الله ص ميفرمايد كه بگويد مشخص است كه مخاطب در وَلَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ ، رسول الله ص نيستند بلكه مخاطب رسول الله ص هستند و از مقول رسول الله ص ميباشد.
اي كسانيكه ايمان آورده ايد از چيزهايي نپرسيد كه اگر به شما جواب داده بشود باعث غم شما ميشود و اگر باز از آن بپرسيد در وقت نزول وحي به شما آشكار كرده ميشود. الله متعال از آن نوع سوالات كه قبل اين آيه آمده بود را از شما عفو كرد. و الله متعال آمرزنده و بردبار است. نكته: آمرزنده و بردبار وعده و وعيد است يعني هم در مورد آنچه گذشته ناراحت نشويد كه بخشيده است و هم در مورد ادامه و اصرار بر اين نوع سوال مواظب باشيد كه خداوند در عذاب دادن گناهكار عجله نميكند پس شما را اينكه در حال عذاب نميدهد دچار غرور نكند. نكته: با توجه به انواع شان نزولي كه براي اين آيه ذكر شده است و اقوالي كه در تعيين منظور از منع از كثرت سوال چيست آنچه به نظر حقير ميرسد اين است كه يهود هميشه در سوال افراط ميكردند و تمامي جزييات را از پيامبرشان درخواست ميكردند همانطور كه در قصه ي گاو و مقتول بني اسراييل ذكر شده است حال آيه در صدد اين است كه مسلمانان مثل آنها نشوند و زياد وارد جزييات نشوند كه حكم سنگين خواهد شد تا ميتوانيد سوال نكنيد تا بر اساس دليل هرگونه عمل كرديد خدا آن را از شما قبول كند. ديگر اينكه در آيه ي بعدي وضعيت سوال كنندگان در گذشته را بيان كرده است. ومن الله التوفيق.
به تحقيق كه قومي قبل شما از اين دست سوالات پرسيدند و بخاطر اين سوالشان كه از روي انكار بود و يا بخاطر جوابي كه شنيدند، كافر گشتند.
الله متعال در دين خودش اشيايي به نامهاي بحيره و سائبه و وصلية و حامي، ندارد و چنين امري نداده است كه از اين طريق پرستش خود را ثابت كنيد. بلكه واقعيت امر اين است كه كسانيكه كافر شده اند، به الله دروغ نسبت ميدهند و اكثر عاملان به اين امور، فكر نميكنند وتعقل نميكنند.
و وقتي به اين افراد گفته ميشود: به سوي آنچه الله متعال فروفرستاده از كتاب و به رسولش بياييد تا حلال و حرام را بشناسيد، گويند: ما را آنچه پدرانمان را بر آن يافته ايم كافي است. آيا اين را وجود اينكه ميدانند كه پدرانشان در مورد دين چيزي نميدانند و بر هدايت نيز نيستند، باز از آنان تقليد ميكنند؟
اي كسانيكه ايمان آورده ايد، بر شماست نفس خودتان كه آن را اصلاح كنيد و در صورت هدايت يافتنتان گمراهي گمراه شما را ضرر نرساند و ضررش بر خودش است. تنها مرجع شما و محل بازگشت شما فقط الله متعال است پس وي تعالي شما را خبر خواهد داد از آنچه در دنيا انجام داده ايد و بر اساس آن شما را جزا خواهد داد.
اي كسانيكه ايمان آورده ايد شهادت بين شما ها اينگونه است كه ؛ در وقت فرارسيدن مرگ و در وقت وصيت؛ دو نفر شهادت دهند، اين دو نفر شاهدي كه عادل هستند و از خويشان خودتان هستند. اگر كه شما در سفر بوديد پس شما را مصيبت مرگ برسد. اين دو مدعي را كه ادعاي وصيت دارند را اگر در شك شديد، پس اين دو را تا وقت بعد نماز نگه داريد و اين دو به اين طريق قسم بخورند كه ما بخاطر مال دنيا قسم به الله را هتك نميكنيم و قسم دروغ نخواهيم خورد هرچند كه در قسم دروغ ما طرفداري از خويشان مان باشد و شهادتي كه الله معال مقرر كرده را كتمان نخواهيم كرد و حقيقت را خواهيم گفت چراكه اگر چنين كنيم ما قطعا از گناهكارن خواهيم بود.
پس اگر بر اينكه آن دو قسم خورنده ي اول مستحق گناه شدنشان، اطلاع يافته شد و دانسته شد كه آنان در قسم خود دروغ گفته اند پس دو مرد ديگر از كسانيكه مستحق آن تركه هستند و يا از خويشان ميت هستند، جاي آن دو را گيرند در قسم خوردن پس به اينصورت قسم بخورند كه والله كه قسم ما از قسم آن دوي اول سزاواتر به قبول است و ما اين سخن را ميگوييم در حاليكه ميدانيم اگر خلاف واقع باشد ما جزو از حد گذرندگان و بر خود ظلم كنندگان هستيم.
اين تفصيل قسم دادن وصي در صورت شك ورثه و قسم دادن ورثه در وقت ادعاي وصي ، نزديكتر است به اينكه شهادت و قسم بر وجه مشروع آن باشد و ديگر اينكه نزديكتر است به اينكه هركس گواه و شاهد ميشود، از رد شدن گواهي خودش در صورت خيانت بترسد و كاريكه شما بايد انجام دهيد و به آن بايد پايبند باشيد، اين است كه از الله متعال پروا كنيد و احكام الهي را گوش كنيد و فرمان ببريد. و بدانيد كه الله متعال خارجان از فرمان را به راه درستي هدايت نميكند.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.