0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا ۚ كُلٌّ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ ﴿6﴾
هُود
تفسیر

هیچ جنبده ای بر روی زمین نیست مگر اینکه بر الله است که به وی روزی مقدر برای وی را برساند و در هر دوره از دوره ی آفرینش هر جنبده ای به تناسب آن روزی میرساند و الله میداند که این جنبده شب را کجا خواهد گذراند و در کجا قبل تولد بوده است و در کجا خواهد مرد و در کجا دفن خواهد شد و این همه که گفته شد قبل خلقت وی در لوح محفوظ نوشته شده است و عیان است.

مستندات
وَمَا مِن دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا
گفته میشود: الله ضامن روزی جنبده است. (بحر العلوم)
در هرکجا باشد، الله روزی وی را میرساند. (بحر العلوم)
بر عهده ی الله است البته به طریق تفضل وی تعالی نه از روی وجوب بر وی تعالی. (نسفی)
رزق یعنی غذا و گذران زندگی وی . (بیضاوی)
دابه: هر حیوانی که بر روی زمین میجنبد و شامل تمامی حیوانات از جمله انسان میشود. (خازن)
مجاهد: آنچه به حیوان میرسد روزی از طرف الله است و چه بسا که روزی نمیدهد در نتیجه از گرسنگی میمیرد.(خازن)
وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا
و میداند که جنبده شب را در کجا آرام میگیرد و میداند که در کجا خواهد مرد و کجا دفن خواهد شد. (بحر العلوم)
مستقر: مکان و مسکن آن جنبده در روی زمین . (نسفی)
مستودع: آنچه را که قبل استقرار بوده است از رحم مادر یا پشت پدر یا در تخم. (نسفی)
از ابن مسعود مستقر حیوان ارحام مادران آنها و مستودع آن زمینی است که در آن میمیرد. (بحر العلوم)
مجاهد: مستقر یعنی ارحام و مستودع اصلاب ( استخوان پشت) مردان است. (بحر العلوم)
مستقر مکان انسان در بهشت یا جهنم و مستودع یعنی قبر وی . (خازن)
جنبده را به سوی روزی خویش میکشاند و در هر مرحله از خلقت وی میداند که به جه موادی نیاز دارد پس بر طبق آن روزی میرساند. (ابوسعود)
كُلٌّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ
یعنی مستقر و مستودع و روزی هر حیوانی و بیان هرچیزی در لوح المحفوظ نوشته شده است. (بحر العلوم)
هر یک از جنبده ها را روزی آن و مستقر و مستودع آن در لوح المحفوظ مکتوب است. (نسفی)
وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا ۗ وَلَئِنْ قُلْتَ إِنَّكُمْ مَبْعُوثُونَ مِنْ بَعْدِ الْمَوْتِ لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَٰذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ ﴿7﴾
هُود
تفسیر

و اوست الله که آسمانها و زمین را خلق کرد و قبل خلق آنها عرش سلطان وی و پادشاهی وی بر روی آب بود و عرش را بر روی آب خلق کرد و هدف آفرینش آزمودن مخلوقاتی است که مورد امتحان قرار میگیرند یعنی بشر و اگر تو ای رسول الله ص به مشرکان بگویی که قطعا شما بعد مرگتان زنده گردانیده خواهید شد، آنان جواب خواهند داد که این قرآن و آنچه میگوید سحر و جادویی آشکار است.

مستندات
وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ
از آنجا که زمین و آسمانها در مقوله ی زمان قرار گرفتند این خود نشان میدهد که ازلی نیستند و نوپیدا هستند. (تاویلات اهل سنت)
وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ
منظور از اگر عرش را پادشاهی وی و سلطان وی بدانیم معنی این آیه این میشود که پادشاهی خود و سلطانش را از آب اظهار کرد. (تاویلات اهل سنت) یعنی به مخلوقات نشان داد چراکه شروع ظهور همه چیز از آب است.
اگر عرش را به معنی صندلی و تخت بگیریم منظور عرش پادشاهی است که الله متعال آن را برای گرامی داشت اولیاء خود خلق کرده است تا فرشتگان را با دستور به حمل آن امتحان کنند. (تاویلات اهل سنه)
عرش از مخلوقات الله متعال است و اضافه ی عرش به الله بمانند اضافه ی بقیه ی مخلوقات به وی تعالی است و هدف از اضافه به خود، بزرگداشت آن مخلوق است. (تاویلات اهل سنه)
رسول الله ص: الله تعالی بود و قبل وی چیزی نبود. این قول رسول الله ص نشان میدهد که نه عرشی بوده و نه آبی و نه چیز دیگری و معنی کان عرشه علی الماء یعنی اینکه اول آب را خلق کرد و بعد عرش را بر روی آب خلق کرده است و در الذکر تمامی اشیاء را نوشت.(الاسماء و الصفات)
لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
هدف خلقت امتحان ممتحَن (امتحان شونده) است. (تاویلات اهل سنه)
تا شما را مورد امتحان قرار دهد هرچند که الله متعال از قبل میداند. (خازن)
وَلَئِن قُلْتَ إِنَّكُم مَّبْعُوثُونَ مِن بَعْدِ الْمَوْتِ
یعنی ای محمد اگر تو به قوم کافرت بگویی که شما بعد مرگ برای حساب و مکافات، زنده گردانیده خواهید شد، خواهند گفت که این سحر است یعنی قرآن سحر است. (خازن)
یعنی مثل جادو است در حیله و فریب بودن ویا در باطل بودن. (ابوسعود)
وَلَئِنْ أَخَّرْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ إِلَىٰ أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ لَيَقُولُنَّ مَا يَحْبِسُهُ ۗ أَلَا يَوْمَ يَأْتِيهِمْ لَيْسَ مَصْرُوفًا عَنْهُمْ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ ﴿8﴾
هُود
تفسیر

اگر ما فرو فرستادن عذاب را از کفار تا مدت معلوم نزد ما، به تاخیر بیاندازیم قطعا کفر ورزان خواهند گفت: چه چیزی مانع نزول آیه است یعنی اگر عذابی قرار باشد نازل شود میآمد و این وعده ی عذاب سخنی مسخره است. هان آگاه باشند که وقتی وقت عذاب فرا برسد چه در دنیا و چه در آخرت دیگر کسی را یارای منع آن نیست و عذاب از آنها برداشته نشود و بر آن مسخره کنندگان آنچه که به استهزاء میگفتند چه مانعی هست که نازل نمیشود، بر آنها نازل شد.

مستندات
وَلَئِنْ أَخَّرْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ
اگر عذاب مترتب بر بعد زنده گرداندن آنها را تاخیر کنیم. (ابوسعود)
ویا عذاب موعود در آیه ی فَإِن تَوَلَّوْاْ فَإِنّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ را تاخیر کنیم. (ابوسعود)
گفته شده است: منظور عذاب روز جنگ بدر است. (ابوسعود)
از ابن عباس: منظور کشته شدن مسخره کنندگان توسط جبرئیل است. (ابوسعود)
ظاهر آیه این است که عذاب شامل همه ی کفار است. (ابوسعود)
إِلَىٰ أُمَّةٍ مَّعْدُودَةٍ
به مدتی کم تاخیر کنیم چراکه هر مدتی که سرانجام آن مشخص باشد آن مدت کم است. (ابوسعود)
چند سال مشخص تاخیر کنیم یعنی تا وقتی که سر رسید اجل آنها برسد. (بحر العلوم)
لَّيَقُولُنَّ مَا يَحْبِسُهُ
کفار گویند که چه چیزی مانع آمدن آن شده است گویا که فرض بر این میگیرند که الله قصد فرستادن عذاب دارد ولی چیزی مانع آن میشود. (ابوسعود)
و این را از روی مسخره کردن و طلب تعجیل میگویند. (ابوسعود)
أَلَا يَوْمَ يَأْتِيهِمْ لَيْسَ مَصْرُوفًا عَنْهُمْ
هان آگاه باشند که آن عذاب موعود را حبس کننده ای نیست یعنی عذاب آخرت را از شما بردارنده ای ابدا نخواهد بود و در مورد عذاب دنیوی که بر شما میآید نیز دفع کننده ای نیست. (ابوسعود)
وقتی عذاب آنها در دنیا و یا آخرت فرا برسد دیگر کسی نمیتواند مانع آن شود. (بحر العلوم)
وَحَاقَ بِهِم مَّا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ
آن عذابی که از روی استهزاء در آن تعجیل میکرده اند بر آنها احاطه دارد. (ابوسعود)
به لفظ گذشته بیان میدارد تا نشان دهد که آمدن عذاب بر آنها حتمی است. (ابوسعود)
فرود آمد بر آنها آنچه که مسخره میکردند مبنی بر اینکه نازل نخواهد شد. (بحر العلوم)
وَلَئِنْ أَذَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً ثُمَّ نَزَعْنَاهَا مِنْهُ إِنَّهُ لَيَئُوسٌ كَفُورٌ ﴿9﴾
هُود
تفسیر

نوع بشر اینگونه است که وقتی به وی نعمتی داده میشود، بعد از وی آن نعمت گرفته شود، شدیدا از برگشت آن ناامید میشود و رحمت الهی یادش نمیآید و با رفتن یک نعمت در مورد نعمتهای دیگر کفر میورزد و فراموش میکند و این ناامیدی ناشی از این مساله است که نعمت را از الله ندانسته و وقتی داشت به آن کفران ورزیده است. نکته : اگر نعمت را از الله میدانست و شکر آن را بجای میآورد در وقت از دست دادن آن ناامید نمیشد بلکه میگفت که الله داده و خودش گرفته است و باز خواهد داد ولی کسیکه نعمت را از الله نداند در وقت از دست دادن امید خود را نیز از دست میدهد چراکه فکر میکرد به کار و تلاش خود و زرنگی خود آن را جمع کرده است حالا که رفته خود را عاجز از بازگرداندن آن میداند در نتیجه ناامید میشود و بالتبع با یاد کرد نعمت از دست رفته بر کفر خود نیز میافزاید و از نعمتهای موجود و باقی، غفلت میکند.

مستندات
قسم که جنس انسان وقتی به وی نعمتی از قبیل صحت و امنیت و بخت داده میشود، بعد که از وی آن را میگیریم، ناامیدی شدیدی وی را فرا گیرد از اینکه آن نعمت رفته برگردانده شود و از کم صبری از گشاده دستی الله امید بر میبندند و دیگر اینکه از بی اعتمادی وی به الله تعالی است و از عدم تسلیم به قضای الهی است و بزرگ کفر است و نعمتهای داده شده ی قبلی را بالکل و شدیدا به فراموشی میسپارد و آنچه از نعمتها در وی وجود دارد را نیز به حساب نمیآورد چراکه انسان هیچگاه از نعمت خالی نبوده است.(مظهری)
این ناامیدی به سبب کفران نعمت وی بوده است. (ابوسعود)
گفته اند: منظور انسان کافر است. (اللباب)
در شان ولید ن مغیره نازل شده است و بعضی در حق عبدالله بن ابی امیه دانسته اند. (قرطبی)
وقتی که بیان داشت که عذاب کفار حتمی است هرچند مدتی تاخیر کند، در این آیه سبب کفر آنان را بیان میکند و نشان میدهد که آنان مستحق عذاب هستند. (اللباب)
وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ نَعْمَاءَ بَعْدَ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّيِّئَاتُ عَنِّي ۚ إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ ﴿10﴾
هُود
تفسیر

قسم که اگر ما به انسان نعمت بزرگ و ظاهر دهیم بعد اینکه به وی بلا و مصیبت رسیده بود، طبیعتش این است که بگوید دیگر ناخوشی ها تمام شده است و دیگر دچار مصیبت نخواهم شد و وی در شادی حد و حدود آن را رعایت نمیکند و شروع میکند به تکبر و غرور و به خود برتر بینی مشغول میشود.

مستندات
وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ نَعْمَاءَ بَعْدَ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ
واحدی: نعماء آن نعمتی که اثر آن در فرد ظاهر است و ضراء نیز ضرری که در فرد آشکار است. (اللباب)
مثلا صحت بعد بیماری و یا دارا شدن بعد نداری و گشایش بعد سختی. (ابوسعود)
در نسبت رسیدن خیر به الله متعال و نسبت رسیدن شر و ناگوارای به خود بشر از این رو است که الله تعالی راغب رساندن خیر به مردم است منتها این مردم هستند که با کارهای بد خود، مستحق رسیدن ناخوشی به خودش میشود. (ابوسعود)
َيَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّيِّئَاتُ عَنِّي
خواهد گفت: ناگواریهایی که مرا ناخوش میکرد، رفت و دیگر همانند آن مرا نخواهد رسید. (ابوسعود)
این طرز تفکر شان اشرار است. (ابوسعود)
برداشته شدن بلا را به الله متعال نسبت نمیدهد و شکر گزاری نمیکند بلکه از عادت روزگار میداند. (مظهری)
إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ
در شادی از حد گذرنده است و مغرور و فریب خورده ی نعمت است. (ابوسعود)
بر مردم فخر کننده و نازکننده و متکبر بر مردم است. (ابوسعود)
بخاطر نعمتی که به وی داده شده است و از ادای حق نعمت به این امور مشغول است. (ابوسعود)
فخر یعنی دست درازی کردن و تعدی کردن به دیگران با شمردن آنچه از خوشی در وی است. (اللباب)
خود را مستحق آن نعمت میداند و خود را از دیگران بالاتر میانگارد و این شادی بی حد و غرور وی را از شکرگزاری باز میدارد. (مظهری)
إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَٰئِكَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ ﴿11﴾
هُود
تفسیر

مگر مومنان که در بلا صبر پیشه میکنند و به عمل نیک مشغول هستند و کارشان این است که اگر بلایی و مصیبتی رسید شکیبایی کرده و آن را از الله متعال میدانند و امیدوار میمانند و اگر نعمتی داده شود با آن کارهای نیک انجام میدهند و از آن به نفع آخرت خود استفاده میکنند و اینچنین افراد را ، الله متعال برای آنان آمرزش بزرگ آماده کرده است و برای آنان است پاداشی بزرگ. نکته: بزرگ منظور بزرگ نزد الله است نه نزد بشر پس از حد و حصر خارج خواهد بود.

مستندات
إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ
مگر کسانیکه بر آنچه از مصیبت به آنها رسیده است و آنچه ممکن است برسد، شکیبا بوده اند و این شکیبایی آنها بخاطر ایمان آنها به الله متعال و بخاطر گردن نهادن به قضای الهی بوده است. (ابوسعود)
عمل نیک انجام میدهند بخاطر بجای آوردن شکر نعمتهای گذشته و آینده. (ابوسعود)
یعنی مومنان. (قرطبی)
أُولَٰئِكَ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ
آن افرادی که به این صفات پسندیده موصوف شده اند، برای آنها آمرزشی عظیم است. (ابوسعود)
پاداشی بزرگ برای اعمال نیک آنها است. (ابوسعود)
این سه آیه تفصیل بعد اجمال در آیه ی لیبلوکم ایکم احسن عملا است یعنی هر یک از چشاندن نعمت و یا برداشتن نعمت همچنانکه موارد امتحان هستند، از آن سربلند بیرون نخواهد شد و به عمل درست هدایت نخواهد شد مگر کسانیکه از صابرین و صالحین باشند. (ابوسعود)
و یا اینکه انکار زنده شدن بعد مرگ و مسخره کردن وعده ی عذاب از جهت تکبر و غرور آنها بوده است و این طیعت انسان است که بر آن سرشته شده است. (ابوسعود)
فَلَعَلَّكَ تَارِكٌ بَعْضَ مَا يُوحَىٰ إِلَيْكَ وَضَائِقٌ بِهِ صَدْرُكَ أَنْ يَقُولُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ جَاءَ مَعَهُ مَلَكٌ ۚ إِنَّمَا أَنْتَ نَذِيرٌ ۚ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ ﴿12﴾
هُود
تفسیر

انتظار میرود که بعضی از آنچه به توی وحی میشود را ترک کنی و انتظار تنگی سینه در برابر انکار و ادعاهای گوناگون مشرکان، بر تو میرود از اینکه آنها بگویند ای کاش بر وی مالی زیاد فرستاده میشد تا اینکه از وی تبعیت کنیم و یا اینکه فرشته ای میآمد و او تصدیق میکرد تا که بدانیم بر حق است. بدان که وظیفه ات و مسؤولیتت چیزی جز بیم دادن با تبیلغ آنچه به تو وحی میشود است نه اجرای درخواست آنان و نه به دست آوردن دل آنان و نه راضی کردن آنان و نه ایمان آنان و الله متعال خودش بر کارهای تو و آنها نظارت گر است و هر یک را به تناسب حالش با وی رفتار خواهد شد. نکته: این انتظار میرود از جهت انسان بودن حضرت رسول الله ص است و دیگر اینکه وقتی کسی بخواهد امری به مردمی برساند که همه منکرش هستند و در ذهن ندارند کاری بس سخت است پس از این منظر امکان دارد که حضرت رسول الله ص در ذهن بگذراند که آرامتر و تدریجی حرکت کند ولی الله تعالی با بیان آن در آیه اظهار میکند به مشرکان اعلان میدارد که این کار شدنی نیست و انتظار بیجایی است و روش و سلوک رسالت وی همین است که برای شما مردم میخواند و بیان میکند پس انتظار دیگری نداشته باشید.

مستندات
فَلَعَلَّكَ تَارِكٌ بَعْضَ مَا يُوحَىٰ إِلَيْكَ
با ترک تبیلغ آنچه به توی وحی میشود و آن اموری است که با دین مشرکین مخالفت دارد از ترس اینکه آنها با تو مخالفت کنند و مسخره کنند. (انوار القرآن ملاعلی قاری)
در اینجا توقع وقوع آن از رسول الله ص میرود، با اینکه باعثه ی آن وجود دارد ولی وقوع آن لازم نمیآید چراکه در کنار آن منصرف کننده وجود دارد یعنی عصمت رسول الله ص از آن مانع میشود. (انوار القرآن)
در اینجا مشرکان از رسول الله ص خواستند که کتابی بیاورد که در آن طعن به بتان آنها نباشد و الله تعالی بیان داشت که بخاطر بد دانستن آنان، رسول الله ص تبلیغ را ترک نخواهد کرد و آنچه به وی وحی میشود را بخاطر رعایت مشرکان، تغییر نخواهد داد. (انوار القرآن)
از شواهد آشکار که دلالت دارند بر اینکه تو رسول الله هستی و آنچه میآوری از نزد الله است، وبرای هرکسی که دنبال حقیقت است، معلوم است. (ابوسعود)
وَضَائِقٌ بِهِ صَدْرُكَ
گاهی اوقات بر تو تنگی سینه خاطر خوفی که داری در وقت تبلیغ بر تو عارض میشود. (انوار القرآن)
به قرآن اعنایی نمیکردند و آن را خوار میشمردند و این باعث تنگی سینه ی وی میشد. (نسفی)
ضائق تنگ سینه شدن و ضیق همیشه همینطور بودن و در اینجا نشان میدهد که تنگی سینه ی حضرت گذرا بوده است. (نسفی)
أَن يَقُولُوا لَوْلَا أُنزِلَ عَلَيْهِ كَنزٌ
گنجی که به وی در جمع کردن تابع نفع دهد همچنانکه برای پادشاه است. (انوار القرآن)
این گفته ی آنان با نادیده گرفتن برهان آشکار صورت میگیرد آن براهینی که با کمی تامل درستی آن معلوم میگردد. (ابوسعود)
مال و خزینه ای بزرگ که بر صحت مدعای وی دلالت کند. (ابوسعود)
از ابن عباس: رؤسای مکه گفتند:اگر واقعا فرستاده ی الله هستی، کوههای مکه را به طلا تبدیل کن. و بعضی دیگر گفتند: فرشتگان را برای تصدیق گفته ات بیاور. رسول الله ص فرمود: من بر آنچه گفتید قادر نیستم و این آیه نازل شد. (ابوسعود)
أَوْ جَاءَ مَعَهُ مَلَكٌ
یا اینکه فرشته ای همراه وی باشد تا وی را در کم و زیاد، تصدیق کند. (انوار القرآن)
هدف از مطرح کردن این امور از طرف مشرکان تعنت و گردنکشی بوده است و برای طلب هدایت نبوده است والا یک معجزه و نشانه برای هدایت آنان کافی میبود. (نسفی)
این را گفته اند که عبدالله بن امیه مخزومی مطرح کرده است. (ابوسعود)
إِنَّمَا أَنتَ نَذِيرٌ
بر تو چیزی جز بیم دادن آنان با آنچه بر تو وحی میشود، نیست فرقی ندارد که با این کار تو آنان ایمان بیاورند و یا کفر ورزند و یا چیز دیگری بخواهند پس چرا تنگ سینه میشوی؟. (انوار القرآن)
وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ
پس بر الله توکل کن که وی عالم به حال تو و حال آنان است و با تو و آنها به تناسب حالتان رفتار خواهد کرد. (انوار القرآن)
این تنگی سینه برای قبل تیسیر امر برای حضرت رسول الله ص بوده است یعنی در اول شروع وحی و بعدا سینه فراخ شده است. (ملخص انوار القرآن ملا علی القاری)
الله اعمال آنان را در حفظ دارد و به تناسب آن جزا خواهد داد. (نسفی)
أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ ۖ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَيَاتٍ وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ ﴿13﴾
هُود
تفسیر

بلکه آیا آنان ادعا میکنند و میگویند که این قرآن چیزی است که محمد از پیش خود ساخته است پس اگر چنین ادعا دارند به آنان بگو شما که عرب هستید دانشمند به لغت و شعر و فصاحت هستید پس از پیش خود ساخته و بیاورید ده سوره مثل همین را و هرکس و هرچیزی که گمان میکنید که آنان میتوانند به شما در این امر کمک کنند را بخوانید و از آنها بخواهید. اگر در آنچه ادعا میکنید راستگو هستید پس مثل آن را آوردن برای شما نباید سخت باشد و با اینکار میتوانید با دین الله مقابله کنید.

مستندات
أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ
بلکه آیا اینها میگویند که این کتاب افترا و ادعای دروغین است؟ (ابوسعود)
قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِّثْلِهِ
پس بیاورید همانند آنچه را که محمد آورده است، در بلاغت و پرمعنایی حسن نظم .(ابوسعود)
چراکه اگر آن محمد از پیش خودش گفته و ساخته باشد پس شما از وی به این امر تواناتر هستید چراکه در فصاحت زبانزد هستید و عرب هستید. (ابوسعود)
مُفْتَرَيَاتٍ
ساخته شده از پیش خودتان. (مظهری)
وَادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُم مِّن دُونِ اللَّهِ
فرابخوانید هر آنچه را که میتوانید از الهه های دروغین خودتان که میپندارید که آنان یار و یاور شما هستند در هر آنچه که انجام میدهید و همچنین کاهنان و صاحب نظران خود را که در امور و بلایا به نظر آنان پناه میبرید. (ابوسعود)
غیر از الله متعال را بخوانید. (ابوسعود)
إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ
اگر راستگو هستید در این ادعای خود که من این را از خود میگویم پس مثل آن را آوردن جزو ممکنات است. (ابوسعود)
فَإِلَّمْ يَسْتَجِيبُوا لَكُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمَا أُنْزِلَ بِعِلْمِ اللَّهِ وَأَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ ﴿14﴾
هُود
تفسیر

اگر آن کسانی را که قرآن به مبارزه و هماوردی فراخواند از آوردن مثل آن عاجز شدند و خدایان دروغین و کاهنان فریبکار شما از کمک و یاری شما عاجز شدند پس بدانید که این قرآن از علم الله نازل شده است و بدانید که الهی غیر وی نیست. آیا وقت آن نشده است که مسلمان شوید و ای مسلمانان معلوم شد که حق است پس بر ایمان خود ثابت قدم بمانید. نکته: وقتی آن الهه های دروغین کاری از دستشان بر نیامد معلوم شد که الهی غیر الله متعال نیست چراکه اگر میبود در وقت مقابله طلبی باید خود را نشان میدادند.

مستندات
فَإِلَّمْ يَسْتَجِيبُوا لَكُمْ
اگر آن کاهنان و خدایان دروغین و کسانیکه از آنها کمک خواستید، اجابت نکردند. (خازن)
اگر کفار در طلب مبارزه حاضر نشدند پس بدانید که.... (خازن)
ای مومنان اگر دیدید که این کفار از آوردن مثل قرآن عاجز شدند بدانید که... (خازن)
فَاعْلَمُوا أَنَّمَا أُنزِلَ بِعِلْمِ اللَّهِ
پس ای مومنان شما بر ایمان خود ثابت بمانید. (خازن)
پس ای کفار بدانید که این قرآن دروغ و خود ساخته نبوده بلکه از نزد الله متعال است. (خازن)
پس یقین بدانید که از نزد الله متعال است و به وی ایمان بیاورید. (طبری)
از علم الله نازل شده است. (بحر العلوم)
وَأَن لَّا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ
و اینکه آنیکه این قرآن را نازل کرده است همان الله است که غیر وی الهی نیست و از آن چیزهاییکه عبادتشان میکنید، نیست. (خازن)
این قرآن نازل شده است درحالیکه غیر از الله آن را کسی نمیداند چراکه این قرآن مشتمل بر خبر از غیب است و نظم آن از طاقت و توانایی بشر خارج است. (نسفی)
دیگر اینکه یقین بدانید که الهی غیر از الله متعال نیست و به وی ایمان بیاورید. (طبری)
وی تعالی نازل کننده ی آن است نه کس یا چیز دیگر. (بحر العلوم)
فَهَلْ أَنتُم مُّسْلِمُونَ
به معنی امر است یعنی مسلمان شوید و گردن نهید و عادت را خالص برای وی تعالی قرار دهید.(خازن)
اگر مخاطب مومنان باشند پس ترغیب است، یعنی بر اسلام خود مداومت ورزید. (خازن)
آیا شما بعد اینکه حجت قطعی اقامه شد، شما با اطاعت از الله متعال اعتراف میکنید و عبادت را فقط برای الله انجام میدهید؟ (طبری)
مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَا لَا يُبْخَسُونَ ﴿15﴾
هُود
تفسیر

کسیکه هدف وی از انجام کارهای خوب کسب دنیا باشد خواه کسب مال دنیوی و یا اسم و رسم پیدا کردن بین مردم، پس پاداش عمل وی را دنیا خواهیم داد و از پاداش آنان چیزی کم کرده نشود.

مستندات
مَن كَانَ يُرِيدُ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا
کسیکه هدف از عمل وی دنیا باشد و برای وجه الله انجام ندهد،. (بحر العلوم)
منظور از اراده، اراده ی همراه عمل است و فقط اراده ی قلبی نیست. (ابوسعود)
جمله را با فعل کان آوردن این را نشان میدهد که هدف آنها فقط دنیا است بر این امر استمرار دارند. (ابوسعود)
از انجام اعمال صالح و احسان به دیگران هدفشان دنیا باشد. (بیضاوی)
نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِيهَا
پاداش عمل وی را در دنیا خواهیم داد.(بحر العلوم)
منظور این نیست که هرآنچه خواسته اند را به آنها داده شود بلکه منظور پادش عمل آنان است. (ابوسعود)
وَهُمْ فِيهَا لَا يُبْخَسُونَ
و از پاداش عمل وی در دنیا کم نخواهیم کرد. (بحر العلوم)
أُولَٰئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ ۖ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِيهَا وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ ﴿16﴾
هُود
تفسیر

و آن افراد را در آخرت چیزی جز آتش نیست و برای اعمال نیک آنان که در دنیا برای دنیا انجام داده بودند، ثواب آن هدر رفته است و در آخرت چیزی باقی نمانده و اعمال دیگر دنیوی که برای کسب مال دنیا بوده است نیز از بیخ باطل است چراکه هدف فقط کسب مال دنیا بوده است.

مستندات
أُولَٰئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ
ابن عباس: این آیه در مورد اهل قبله نازل شده است. (بحر العلوم)
حسن: در مورد منافقین و کافرین نازل شده است. (بحر العلوم)
آن اراده کنندگان دنیا و زینت آن که پاداش عمل خود را در دنیا کامل گرفته اند. (ابوسعود)
چراکه همت آنان دنیا بوده است و اعمال انان فقط برای تحصیل مال دنیا بوده است و آن را نیز گرفتند و هدف دیگری نداشتند، در نتیجه در آخرت برای آنان چیزی جز آتش نمانده است. (ابوسعود)
وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِيهَا
ثواب اعمال آنان حبط و هدر میشود چراکه برای وجه الله نبوده است. (بحر العلوم)
و در آخرت باطل بودن و هدر بودن عملشان آشکار میگردد. (ابوسعود)
ویا آنچه از اعمال نیک که در دنیا انجام داده بودند هدر شده است چراکه شرط به حساب آمدن آن در آخرت، اخلاص عمل است. (ابوسعود)
وَبَاطِلٌ مَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ
اعمال آنها که برای کسب مال دنیوی انجام شده است فی نفسه باطل است چراکه جهت صالحی برای ان نبوده است. (ابوسعود)
رسول الله ص : امت من در روز قیامت به سه گروه تقسیم میشوند گروهی که برای الله عبادت انجام داده اند و گروهی از روی ریا و گروهی دیگر برای رسیدن به مال دنیوی، الله متعال به کسانیکه برای کسب دنیا عبادت میکردند و عبادت انجام میدادند میفرماید: هدف تو از عبادت چه بوده است؟ جواب میدهند: برای کسب مال دنیوی. الله متعال میگوید در اینصورت عملت برایت نفعی ندارد و تو بر نمیگردد و دستور میدهد که وی را به آتش انداخته شود و به کسی که از روی ریا انجام میداده است میگوید: هدفت از عبادت چه بوده است؟ جواب میدهند: از روی ریا بوده است. الله متعال دستور میدهد وی را نیز به آتش بیاندازند. الله متعال از کسیکه برای کسب رضایت الله عبادت کرده بود میگوید: هدفت از عبادت چه بوده است؟ جواب میدهند: یا رب تو از من بهتر میدانی که برای چه بوده است و عبادتم برای تو بوده است. الله متعال میفرماید: بنده ام راست میگوید وی را به بهشت ببرید. (بحر العلوم)
أَفَمَنْ كَانَ عَلَىٰ بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَيَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِنْهُ وَمِنْ قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَىٰ إِمَامًا وَرَحْمَةً ۚ أُولَٰئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ ۚ وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ مِنَ الْأَحْزَابِ فَالنَّارُ مَوْعِدُهُ ۚ فَلَا تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِنْهُ ۚ إِنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ ﴿17﴾
هُود
تفسیر

آیا کسیکه دارای حجت از طرف است و در پی آن گواه نیز میآید، و از قبل وی نیز کتاب موسی بوده است و مقتدای در دین بود و رحمت برای تابعانش، با کسانیکه هدفشان دنیا بوده است، برابر خواهند بود؟ آن افراد دارای برهان و گواه، کسانی هستند که به قرآن ایمان دارند و کسی از فرقه های مختلف مثل اهل مکه به آن کفر ورزد، وعده گاه آنان چیزی جز آتش نیست. پس تو در آن در شک مباش که قطعا از نزد الله و حقی از طرف الله است لیکن اکثر مردم بخاطر اختلال در تفکر و کم فکری و بعضی دیگر بخاطر عناد و گردنکشی از ایمان به آن امتناع میکنند. نکته: بینه موید رسول الله ص قرآن است که خود معجزه ی آشکار است و دیگری اینکه بر حقانیت این را مومنان از اهل کتاب نیز شهادت میدهند و تورات نیز گواه بر آن است و قرآن و تورات منزل از طرف الله بدون تحریف برای مردم، هدایت و رحمت هستند. و کسانیکه ایمان نمیآورند، سرانجام آنان چیزی جز آتش نیست و این عدم ایمان از دو جهت است یکی بخاطر اینکه نمیتواند درست تفکر داشته باشد و دیگری که تفکر درست دارد بخاطر گردنکشی و غرور خود از ایمان به آن امتناع میکند پس دلیلی برای شک باقی نمیماند چراکه قرآن دین اسلام برهان و دلیل عقلی و معجزه دارد و منکر نیز بخاطر عناد است یا کم فکری است.

مستندات
أَفَمَن كَانَ عَلَىٰ بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّهِ
آیا کسیکه هدفش دنیا است با کسی که از پروردگار خود حجت دارد، برابر است؟ یعنی نه در مقام منزلت برابر هستند و نه میتوانند نزدیک مقام آنها بشوند.(نسفی)
کسیکه از طرف الله برهان دارد که وی را به حق ودر آنچه باید بیاورد و آنچه باید ترک کند، راهنمایی میکند. (بیضاوی)
بعضی گفته اند: منظور حضرت رسول الله ص است و بعضی نیز گفته اند که منظور مومنان اهل کتاب هستند. (بیضاوی)
منظور افرادی مثل عبدالله ابن سلام هستند که از یهود، ایمان آورده بودند. (نسفی)
دارای حجتی از طرف الله هستند و بیان این مطلب که اسلام حق است و دلیل آن عقل است. (نسفی)
و در این حکم تمام مومنان مخلص داخل هستند. (بیضاوی)
وَيَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِّنْهُ
در پی این برهان شاهدی نیز میآید که بر صحت آن گواهی میدهد و آن همین قرآن است. (نسفی)
در پی آن برهان، دلیل عقل نیز همراه وی است. (بیضاوی)
همراه وی شاهدی از طرف الله متعال است بر درستی آن گواهی میدهد، و آن همان قرآن باشد. (بیضاوی)
گواهی میدهد بر اینکه از نزد الله است و آن اعجاز نظم قرآن است در هر سوره از آن آمده است و یا خبر از غیب دادن است که در بعضی آیات آمده است. (ابوسعود)
یتلو را از تلاوت گرفته شود پس شاهد جبرییل است ویا زبان رسول الله ص است و یا از تلو به معنی پیروی که در اینصورت فرشته ای است که از وی محافظت میکند. (بیضاوی)
وَمِن قَبْلِهِ كِتَابُ مُوسَىٰ
قبل قرآن نیز تورات بوده است یعنی قبل قرآن ، تورات بود که آن حجت را تایید میکرد. (نسفی)
قبل وی نیز در پی وی کتاب تورات است که در صحت از آن تبعیت میکند. (بیضاوی)
إِمَامًا وَرَحْمَةً
مقتدای آنها بود که به آن اقتدا میکردند و نعمت بزرگی بود برکسانیکه بر آنها نازل شده بود.(نسفی)
رحمت است برای کسانیکه این قرآن بر آنها نازل میگردد چراکه راه ارتباط به خیر دنیا و آخرت آنها است. (بیضاوی)
أُولَٰئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ
این افراد با این صفت، کسانی هستند که به قرآن ایمان دارند. (نسفی)
کسانیکه بر این بینه و برهان هستند، به قرآن ایمان میآورند. (بیضاوی)
وَمَن يَكْفُرْ بِهِ مِنَ الْأَحْزَابِ فَالنَّارُ مَوْعِدُهُ
اگر اهل مکه و کسانیکه همپیمان با آنها هستند و بر علیه رسول الله ص هستند، به قرآن کفر ورزند پس مصیر و مقصد آنان رفتن آنان همان آتش است. (نسفی)
فَلَا تَكُ فِي مِرْيَةٍ مِّنْهُ
پس در قرآن و یا در موعد، در شک مباش. (نسفی)
إِنَّهُ الْحَقُّ مِن رَّبِّكَ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يُؤْمِنُونَ
بخاطر فهم کم و اختلال در تفکر. (بیضاوی)
یا بخاطر عناد و تکبری که دارند انکار میکنند. (ابوسعود)
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَىٰ عَلَى اللَّهِ كَذِبًا ۚ أُولَٰئِكَ يُعْرَضُونَ عَلَىٰ رَبِّهِمْ وَيَقُولُ الْأَشْهَادُ هَٰؤُلَاءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَىٰ رَبِّهِمْ ۚ أَلَا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ ﴿18﴾
هُود
تفسیر

چه کسی از حد گذرنده تر است از کسی که به الله متعال به دروغ نسبت شریک قائل میشود و آیات را انکار میکند و به آنچه الله نگفته است باورمند میشود یعنی از این ظالمتر کسی نیست. این اشخاص با این صفات در روز قیامت بر الله متعال عرض کرده شوند و انواع گواهان بر آنها شهادت خواهند داد که این اشخاص دروغگویان بر الله متعال هستند. هان آگاه باشید که لعنت الله بر ظالمین است. نکته: وقتی لعنت الله یعنی دور کردن از رحمت بر کسی باشد قطعا هلاک و خواری بر وی خواهد بود و نجاتی نخواهد بود و آن هم در روزی که غیر الله مالک و پادشاهی نیست.

مستندات
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَىٰ عَلَى اللَّهِ كَذِبًا
مانند کسانیکه به الله نسبت دروغ میدهند و میگویند که فرشتگان، دختران الله هستند. (ابوسعود)
و دیگر ادعای مشرکان که آن بتان خدایانی هستند که نزد الله آنها را شفاعت میکنند. (ابوسعود)
یعنی این اشخاص که کافر به آیات الله هستند در کنار آن به الله دروغ نیز میگویند و به دروغ به وی نسبتهای ناروا میدهند. (ابوسعود)
کسانیکه آنچه را که الله نازل نکرده بگویند که الله نازل کرده است و اینکه آنچه را که نزال کرده انکار کنند. (مظهری)
ویا آنچه را که حرام یا حلال نکرده را به الله نسبت دهند. (مظهری)
چه کسی در کفرش سخت تر است از کسیکه... (بحر العلوم)
و اینان از هر ظالمی ظالمتر هستند. (ابوسعود)
أُولَٰئِكَ يُعْرَضُونَ عَلَىٰ رَبِّهِمْ
آن افرادی که در ظلم به منتهای خود رسیده اند و آن همان به دروغ به الله چیزی نسبت دادن است، خودشان به پروردگارشان عرض کرده شوند و این یعنی عرض اعمال آنها شدیدتر است و زشتتر خواهد بود. (ابوسعود)
در عرض به پروردگار اشاره به این مطلب است که آنچه از غیر الله را ارباب میپنداشتند باطل است. (ابوسعود)
و از اعمال آنان پرسیده خواهد شد. (مظهری)
وَيَقُولُ الْأَشْهَادُ
در وقت عرض و شاهدان، فرشتگان هستند و یا انبیا و یا اعضای بدن این افراد. (ابوسعود)
مقاتل و قتاده: شاهدان، تمامی حضار در موقف روز قیامت هستند. (ابوسعود)
ابن مبارک از سعید بن مسیب: روزی نیست مگر اینکه در آن روز، امتش بر وی صبحگاه و شامگاه عرض کرده میشوند و رسول الله ص آنان را میشناسند و اعمالشان را نیز میداند برای همین در قیامت بر آنان گواهی میدهد. (مظهری)
زمان و مکان نیز شاهد هستند. (مظهری)
انبیا خواهند گفت که رسالت را بر آنان رسانده ایم. (بحر العلوم)
هَٰؤُلَاءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَىٰ رَبِّهِمْ
اینان دروغگویان بر الله متعال هستند. (ابوسعود)
أَلَا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ
این ممکن است که فرموده ی الله به آنان باشد. (ابوسعود)
و در این کلام ترساندن بزرگی است که بخاطر این عملشان بر آنان فرود خواهد آمد. (ابوسعود)
عذاب و غضب الله بر مشرکان است. (بحر العلوم)
الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ ﴿19﴾
هُود
تفسیر

این افراد کسانی هستند که سعی دارند مردم را از دین الله که اسلام باشد منصرف کنند و به مردم القا میکنند که چیز درستی نیست درحالیکه درستی آن آشکار است و این در حالی است که این افراد منکر آخرت نیز هستند در نتیجه برنامه ای برای آخرت مردم ندارند. نکته: وقتی کسی مساله و یا چیزی را نادرست معرفی میکند، پس باید برنامه ی جایگزین درست که قابل قبول باشد، داشته باشد و این درحالی است که منکران دین خصوصا دین اسلام هیچ برنامه ای ندارند و تنها ادعای آنان انکار آخرت است درحالیکه آنچه از دین از گذشته مطرح میشده است در زمانهای قبل علوم تجربی بخاطر جهل خود انکار میکرد و در این زمان با این علم اندک علم تجربی، جزو ممکنان شده است از به پایان رسیدن عالم هستند و فانی بودن خورشید وآسمانها و زنده شدن مردگان و امور دیگر پس انکار مطلق کاری از پیش نمیبرد در حالیکه هر روز بر قسمتی از دین صحه گذاشته میشود.

مستندات
الَّذِينَ يَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ اللَّهِ
از دین الله منع میکنند. (بیضاوی)
مردم را از دین الله منصرف میکنند. (نسفی)
هرآنچه در قدرتشان دارند برای منحرف کردن مردم بکار میگیرند. (ابوسعود)
از اسلام منصرف میکنند. (بحر العلوم)
وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا
دین الله را منحرف از حق و درستی، توصیف میکنند. (بیضاوی)
درحالیکه درست است. (نسفی)
ویا کوشش میکنند تا اهل حق را از دین الله منحرف کرده، مرتد گردانند. (بیضاوی)
وَهُم بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ
در حالیکه آنان کافر به آخرت هستند. (بیضاوی)
و این در حالی است که این افراد که دین را منحرف میپندارند منکر آخرت نیز هستند نه اینکه به آخرت ایمان داشته و راهی به گمان خودشان برای آخرت داشته باشند. (ابوسعود)
این افراد را مختص کفر دانسته است گویا که کفر دیگران در نزد کفر این اشخاص چیزی نیست. (ابوسعود)
أُولَٰئِكَ لَمْ يَكُونُوا مُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ وَمَا كَانَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ ۘ يُضَاعَفُ لَهُمُ الْعَذَابُ ۚ مَا كَانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَمَا كَانُوا يُبْصِرُونَ ﴿20﴾
هُود
تفسیر

آن افراد که بر الله به دروغ نسبتهای ناروا میدهند و آیات الله را انکار میکنند، در زمین قادر به فرار از عذاب الله نیست و اگر تاخیری در عذاب است از خود الله است و برای آنان غیر از الله متولی امری برای آنان نیست و منع کننده ای نیست، و عذاب آنان بخاطر صد از دین الله دو چندان خواهد شد و آنان از فرط دشمنی و هیچ انگاری از شنیدن حق ناشنوا و از دیدن خیر نابینا هستند.

مستندات
أُولَٰئِكَ لَمْ يَكُونُوا مُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ
یعنی کسانیکه به این صفت هستند نمیتوانند از الله فرار کند و هر وقت خواست عذابشان میدهد. (خازن)
نمیتوانند پیشی بگیرند. (خازن)
در آخرت نیز نمیتوانند از عذاب الله را از خود دفع کنند. (تاویلات اهل السنه)
با اینکه زمین پهناور است به هرکجا که بگریزند. (ابوسعود)
وَمَا كَانَ لَهُم مِّن دُونِ اللَّهِ مِنْ أَوْلِيَاءَ
یعنی برای آن کفار یاورانی نیستند تا آنها را از الله مانع شوند زمانی که الله قصد عذاب آنان کند.(خازن)
يُضَاعَفُ لَهُمُ الْعَذَابُ
یعنی در آخرت عذابشان بخاطر صدی که از دین الله داشته اند و بخاطر انکار بعث بعد موت، چند برابر کرده میشود. (خازن)
مَا كَانُوا يَسْتَطِيعُونَ السَّمْعَ وَمَا كَانُوا يُبْصِرُونَ
قتاده: از شیندن حق ناشنوا هستند در نتیجه خیر را نمیشنوند تا از آن استفاده کنند و خیر را نمیبینند تا آن را داشته باشند. (خازن)
ابن عباس: الله متعال بین اهل شرک و مومنان در دنیا و آخرت حایل قرار میدهد. در دنیا اهل شرک نمیتوانند بشنوند یعنی از الله اطاعت نمیکنند و در آخرت نیز ترس بر آنها غالب است. (خازن)
از فرط ناشنیده انگاری و بغض و دشمنی آنان با حق بر شنیدن و دیدن قادر نیستند. (ابوسعود)
أُولَٰئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ ﴿21﴾
هُود
تفسیر

آن افراد که صد سبیل الله کردند و انکار آخرت، آنان کسانی هستند که خود را باخته اند و آنچه که به دروغ ساخته بودند گم شده و سودی نمیدهد.

مستندات
أُولَٰئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنفُسَهُمْ
با خریدن عبادت خدایان بجای عبادت الله. (بیضاوی)
سهم خود را باخته اند. (بحر العلوم)
و ضرر اعمال بدشان به خودشان است. (بحرالعلوم)
چرا بجای عبادت الله، عبادت سنگ را گرفتد و بجای بهشت، آتش را گرفتند. (مظهری)
وَضَلَّ عَنْهُم مَّا كَانُوا يَفْتَرُونَ
از خدایان و شفاعت آنان. (بیضاوی)
در این عوض کردن و تبدیل کردن، زیان دیدند و آنچه به دست آورده بودند را از دست دادند. در نتیجه برای آنان چیزی جز حسرت و پشیمانی باقی نماند.(بیضاوی)
باطل گشت هرآنچه که غیر الله را عبادت میکرده اند و دیگر نفعی برای آنان ندارد. (بحر العلوم)
لَا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ ﴿22﴾
هُود
تفسیر

بی شک و ضرورتا آنان در آخرت زیانکشترین هستند. نکته: این آیه در ادامه ی افمن کان علی بینه میباشد یعنی در صدد بیان غیر قابل مقایسه بودن این افراد با مومنان مخلص است و ما حصلش این است که این افراد خود باخته اند و در آخرت نیز بیشترین زیان را اینان میبینند و با کفار دیگر که فقط کفر ورزیده اند برابر نیستند و پستتر هستند حال این افراد چگونه ادعا میکنند که با مومنان مخلص برابر هستند؟ برتر دانستن که بماند.

مستندات
لَا جَرَمَ
1 لا؛ نفی کلام سابق است یعنی چیزی که آنان به دروغ میگویند نیست و جرم؛به معنی کسب است و فاعل آن مضمر که تقدیرش چنین میشود: حکم آنان کسب خسران است و خسران حکم آنان است. (مظهری)
2 جرم را به معنی واجب شد و حق است نیز آمده است و معنی آن میشود: زیان کشترین بودن آنان در آخرت ثابت است. (مظهری)
3 لاجرم به معنی حقا است یعنی حقا آنان در آخرت زیانکشترین هستند. (مظهری)
4 لاجرم به معنی لامحاله است یعنی چاره ای نیست و یا ناگزیر است که آنان زیانکشترین هستند. (مظهری)
أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ
زیانکشترین بودن آنان در آخرت برای این است که بقیه فقط کفر ورزیده اند و این افراد به همراه کفر، صد از دین الله نیز داشته اند. (مظهری)
این افراد با کفار نیز برابری ندارند چه رسد به اینکه با افرادی که دارای برهان و شاهد هستند و به قرآن ایمان آورده اند برابری کنند. (ابوسعود ملخص)
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَخْبَتُوا إِلَىٰ رَبِّهِمْ أُولَٰئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ﴿23﴾
هُود
تفسیر

قطعا کسانیکه ایمان اسلامی داشته اند و عمل صالح که شرع تعیین کرده است را انجام داده اند و در برابر الله اخلاص و فروتنی کرده داشته اند، آنان صاحبان جنت هستند و برای همیشه در آن خواهند بود.

مستندات
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا
به تمامی آنچه واجب است که ایمان آورده شود، ایمان آورده باشند. (ابوسعود)
تصدیق وحدانیت الله کردند. (بحر العلوم)
وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَخْبَتُوا إِلَىٰ رَبِّهِمْ
طاعات بین الله و خودشان را انجام داده باشند. (بحر العلوم)
به الله اعتماد و یقین داشته باشند و به عبادت الله با خضوع و خشوع مشغول شده باشند. (ابوسعود)
مقاتل: اخبتوا یعنی اخلصوا، اخلاص داشته اند. (بحر العلوم)
و یا از عذاب الله ترسیده باشند. (بحر العلوم)
خبت به زمین مطمئن یعنی با اطمینان اطلاق میشود. (ابوسعود)
أُولَٰئِكَ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ
آن موصوفان به صفات زیبا، در بهشت دایمی خواهند بود. (ابوسعود)
برای همیشه خواهند بود و از آن خارج کرده نشوند. (بحر العلوم)
مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَىٰ وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ ۚ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا ۚ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ ﴿24﴾
هُود
تفسیر

مثال دو فرقه یعنی کافر و مومن مانند نابینا به بینا و ناشنوا به شنوا است، آیا این دو با هم همانند هستند؟ حالا که ثابت شد که برابر نیستند، چرا پند نمیگیرید و از کفر و از کور و کر بودن از شنیدن حق و ایمان آوردن، دست نمیکشید و به ایمان و حق بینا و شنوا نمیگردید؟

مستندات
مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَىٰ وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ
مثالی برای کافر و مومن یعنی مثال کافر و مومن به مثال کسی است که حق را نمیبیند و کسی که حق را میبیند است. (بحر العلوم)
اعمی یعنی کور از ایمان است. (بحر العلوم)
اصم یعنی کر از ایمان است و نمیشنود. (بحر العلوم)
بصیر و سمیع، مومن است. (بحر العلوم)
هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا
گفته شده است: آیا کسیکه میشنود و میبیند با کسی که نمیبیند و نمیشنود، برابر هستند؟ (بحر العلوم)
أَفَلَا تَذَكَّرُونَ
رسول الله ص به کفار مکه فرمودند: آیا کور با بینا و کر با شنوا برابر است؟ جواب دادند: خیر. پس رسول الله ص فرمودند: آیا تفکر نمیکنید که برابر نیستند؟ (بحر العلوم)
آیا بیاد نمیآورید، تا از این مثال، سود ببرید؟ (نسفی)
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَىٰ قَوْمِهِ إِنِّي لَكُمْ نَذِيرٌ مُبِينٌ ﴿25﴾
هُود
تفسیر

قسم که ما نوح را فرستادیم با این قول که میگفت: همانا من ترساننده و برحذر دارنده ی از عذاب هستم و بیان کننده ی موجبات عذاب و راه رهایی از آن را بیان کننده هستم.

مستندات
نوح را فرستادیم در حالیکه وی گوینده ی این سخن بود که من شما را ترساننده هستم. (ابوسعود)
اگر با آنچه گفتیم پند نمیگیرند برای آنان از خبر نوح را بگو. (بحر العلوم)
آنچه باعث عذاب شما میشود را بیان کننده هستم. (ابوسعود)
انذار یعنی اعلام شیی که باعث ترس است به همراه بر حذر داشتن از آن است. (ابوسعود)
موجبات عذاب و ثواب را بیان میکنم. (مظهری)
موجبات عذاب و راه خلاص آن را بیان میکنم. (بیضاوی)
به زبانی میگویم که شما متوجه ان میشوید. (بحر العلوم)
أَنْ لَا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ ۖ إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ ﴿26﴾
هُود
تفسیر

دیگر اینکه غیر الله را عبادت نکنید چراکه اگر به سخنان من عمل نکنید، من برای شما میترسم که عذابی دردناک در دنیا و آخرت به شما خواهد رسید.

مستندات
أَن لَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ
کسی را که با امر الله مخالفت کرده و عبادت غیر الله انجام دهد را بر حذر دارنده هستم. (خازن)
اینکه غیر الله را عبادت نکنید. (ابوسعود)
إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ أَلِيمٍ
الیم: دردآور و پرآزار. (خازن)
منظور غرق شدن است. (بحر العلوم)
آنچه باعث بر حذر داشتن من شده است، ترس از عذاب الیم بر شماست. (ابوسعود ملخص)
منظور روز قیامت است و یا روز طوفان. (ابوسعود)
فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا نَرَاكَ إِلَّا بَشَرًا مِثْلَنَا وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ وَمَا نَرَىٰ لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ ﴿27﴾
هُود
تفسیر

بزرگان و صاحبان رای که کافر به نوح بودند گفتند: تو را چیزی جز شر مثل خودمان نمیبینیم و چیزی در تو نمیبینیم که باعث شود تو را باور کنیم و از تو اطاعت کنیم و نمیبینین که از تو اطاعت کرده باشند به جز کسانیکه که در بین ما فرومایه هستند و نگاه سطحی دارند و ما در شما بر خودمان هیچگونه برتری نمیبینیم که باعث پیروی ما از تو شود، بلکه حقیقت این است که ما شما را دروغگو میدانیم. این عادت کفار در هر عصر است که مومنان را فرومایه و سطحی نگر میپندارند و خود را میپندارند که دید باز و وسیعی دارند، درحالیکه وقتی از وی در مورد برنامه ی زندگی میپرسی چیزی جز امور دنیوی چیز دیگری نیست یکی به شناخت دنیا صرف کرده و دیگری به جمع دنیا در هر صورت فکر آنان از دنیا فراتر نمیرود در حالیکه مومن به ابد و خوشبختی ابدی میاندیشد پس اگر حقیقتا تامل کنند، دید مومن است که خیلی وسیع و باز است و خیلی دورتر را میبیند.

مستندات
فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِن قَوْمِهِ مَا نَرَاكَ إِلَّا بَشَرًا مِّثْلَنَا
اشراف و رؤسای قومش گفتند: تو چیزی جز بشر مثل ما نیستی و مزیتی برای تو نمیبینیم تا اطاعت از تو بر ما واجب باشد. گویا آنان انتظار داشتند که این انذار دهنده پادشاه باشد و یا اینکه فرشته باشد. (مظهری)
وصف آنان به کفر از اول امر برای مسجل کردن کافر بودن آنان است و همچنین برای ذم آنان است. (ابوسعود)
وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ
تابعان تو کسانی نیستند جز افراد دون پایه که فقط به ظاهر مینگرند و تعمق نمیکنند. (مظهری)
اول امر را رای میگیرند. (مظهری)
از آنجا که ما در تو مزیتی نمیبینیم پس احتمال راست بودن ادعای تو نیز نیست. (ابوسعود)
وجه دون دانستن آنان بخاطر سطحی نگر دانستن آنان بود ویا اینکه آنا فقیر بودند و اشراف چیزی جز دنیا را نمیدیدند پس فکر میکردند که هرکس سهم بیشتری از دنیا داشته باشد، وی با شرافت تر باشد. (مظهری)
وَمَا نَرَىٰ لَكُمْ عَلَيْنَا مِن فَضْلٍ
از مال و غیر آن چیزی در تو نمیبینیم تا تو را مستحق و اهل نبوت و اهل اطاعت کند. (مظهری)
تبعیت آنان بر نبوت تو دلالت ندارد و تبعیت آنان بر ما فضیلتی محسوب نمیشود. (ابوسعود)
بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ
تو در ادعای نبوت و تابعان تو در علم به صدق تو داشتن، گمان میکنیم که دروغگو باشید. (مظهری)
قَالَ يَا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلَىٰ بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَآتَانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنْتُمْ لَهَا كَارِهُونَ ﴿28﴾
هُود
تفسیر

نوح گفت: ای قوم من به خبر دهید از این مساله که اگر من همراه خود دلیل و برهان قاطع داشته باشم و نبوت به من داده شده باشد و این مساله بر شما مخفی مانده باشد. آیا در اینصورت ما میتوانیم بر شما قبول آن را تحمیل کنید در حالیکه شما در آن تفکر نمیکنید و انکار میورزید و به خود اجازه ی تامل در آن نمیدهید؟ نکته: برای به بحث گذاشتن و مورد تحقیق قرار دادن اولین مرحله این است که طرف خواهان دانستن و خواهان تفکر در آن باشد ولی کسیکه از بیخ منکر آن باشد در نتیجه در آن تفکر نیز نخواهد داشت و این خود را کامل پنداشتن و عدم توجه به سخن طرف مقابل باعث کور شدن از دیدن حقیقت و کر شدن از شنیدن حق خواهد بود.

مستندات
قَالَ يَا قَوْمِ أَرَأَيْتُمْ إِن كُنتُ عَلَىٰ بَيِّنَةٍ مِّن رَّبِّي
نوح به قومش گفت: به من از این سوالم خبر دهید... (بحر العلوم)
اگر من باشم بر بیانی از پروردگارم و بر یقین باشم بر آنچه که بدان شما را انذار میکنم. (خازن)
اگر من حجتی داشته باشم که بر ادعای من گواهی دهد... (بیضاوی)
وَآتَانِي رَحْمَةً مِّنْ عِندِهِ
و هدایت و معرفت و نبوت داده باشد. (خازن)
الله به اعطای رسالت به من عنایت کرد. (بحر العلوم)
فَعُمِّيَتْ عَلَيْكُمْ
و بر شما مخفی مانده باشد و مشبته شده و خلط شده باشد. (خازن)
و این نعمت بر شما مخفی ماند. (بحر العلوم)
یعنی این نعمت و معجزه بر شما مشتبه شده و شما آن را ندانستید و نشناختید. (بحر العلوم)
أَنُلْزِمُكُمُوهَا وَأَنتُمْ لَهَا كَارِهُونَ
آیا من میتوانم آن رحمت را بر شما الزام و اجبار کنم تا قبول کنید؟ یعنی ما از نزد خود نمیتوانیم شما را بر چیزی اجبار کنیم. (خازن)
یعنی من بر این امر قادر نیستم بلکه آنچه میتوانم این است که شما را به آن دعوت کنم و قادر بر اجبار شما نیستم. (خازن)
قتاده: والله اگر نبی قدرت بر اجبار داشت که قومش را به دین بیاورد حتما اینکار را انجام میداد. (خازن)
آیا ما آن را به شما بنشناسانیم درحالیکه شما نبوت را ناپسند میشمارید؟ (بحر العلوم)
آیا به شما آن را تعلیم دهم درحالیکه شما آن را تکذیب و انکار میکنید و با من در این مورد مناظره نمیکنید؟ (بحر العلوم)
آیا معرفت آن را به شما تحمیل کنیم؟ (بحر العلوم)
آیا شما را به زور وادار به هدایت و راه یافتن با آن کنیم درحالیکه شما آن اختیار نمیکنید و اصلا در آن تامل نمیکنید؟ (بیضاوی)
وَيَا قَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مَالًا ۖ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ ۚ وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا ۚ إِنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ وَلَٰكِنِّي أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ ﴿29﴾
هُود
تفسیر

و ای قوم من بدانید که من از شما مالی نمیخواهم و پاداش دعوت من را الله متعال خواهد داد نه کس دیگر و من کسانی را که ایمان آورده اند را از خود نمیرانم چراکه آنان ملاقات کننده با پروردگار خود هستند و این یعنی اینکه آنان نزد الله دارای مقام و منزلت هستند و هرکس آنان را براند مجازات خواهد شد و این در حالی است که من شما را میبینم که به عاقبت کارتان و جایگاه آنان آگاه نیستید و میبینم که به آنان سخنان زشت از قبیل اراذل گفتن، میگویید.

مستندات
وَيَا قَوْمِ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مَالًا
ای قوم من ، من برای آنچه که در اثنای دعوتم به شما گفته ام، از شما مالی نمیخواهم که آن را بعد ایمان آوردید و از من تبیعت کردید برای من بعنوان اجرت در قبال هدایت خود بدهید. (ابوسعود)
إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ
الله اجر مرا در آخرت خواهد داد. (ابوسعود)
وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الَّذِينَ آمَنُوا ۚ
در جواب اشراف بود که گفته بودند فقرا از تو پیروی میکنند و گفته بودند که تبعیت فقرا مانع ایمان آنهاست. و این دان معنا بود که آنان خواهان طرد فقرای مومن هستند.(ابوسعود)
إِنَّهُم مُّلَاقُو رَبِّهِمْ
آن فقرای مومن، در آخرت به ملاقات پروردگارشان نائل شده اند . این بدان معناست که من آنان را از خود طرد نمیکنم چراکه آنان مقربان حضرت حق هستند. (ابوسعود)
آنان در دنیا تصدیق کننده و باور کننده ی این مطلب هستند که پروردگارشان را در آخرت ملاقات خواهند کرد پس من چگونه آنان را از خود برانم. (ابوسعود)
آنان الله را ملاقات خواهند کرد در نتیجه اگر کسی آنان را طرد کند مورد عذاب قرار خواهد گرفت. (نیسابوری)
وَلَٰكِنِّي أَرَاكُمْ قَوْمًا تَجْهَلُونَ
لیکن من شما را میبینم که شما بر هرآنچه که باید دانا باشید، جهل میورزید. (ابوسعود)
از جمله ی جهل آنان، جهل به ملاقات پروردگارشان است و جهل به منزلت مومنان فقرا است و جهل به این مساله که طرد آنان باعث غضب پروردگار میشود. (ابوسعود)
جهل در اینجا میتواند که به معنی جنایت علیه دیگری باشد. (آلوسی)
میبینم که شما در حق مومنان با گفتن اینکه آنان پست هستند، زشت گویی میکنید. (آلوسی)
لیکن شما به ملاقات پروردگار خود جهل دارید و جهل دارید به این مساله که آنان از شما خیر هستند. (نیسابوری)
ولی شما جاهل به عاقبت کارتان هستید. (جلالین)
وَيَا قَوْمِ مَنْ يَنْصُرُنِي مِنَ اللَّهِ إِنْ طَرَدْتُهُمْ ۚ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ ﴿30﴾
هُود
تفسیر

و چه کسی مرا از انتقام الله نجات خواهد داد اگر من آن مومنان را از خود برانم آیا پند نمیگیرید که آنان نزد الله دارای مقام هستند و هرکس آنان را براند قطعا مستوجب عذاب خواهد بود.

مستندات
وَيَا قَوْمِ مَن يَنصُرُنِي مِنَ اللَّهِ
چه کسی انتقام گرفتن الله را از من دفع خواهد کرد؟ (مظهری)
چراکه آمدن عذاب بخاطر آن امری حتمی است و گریزی از آن نیست چراکه راندن موجب خشم الهی است. (ابوسعود)
إِن طَرَدتُّهُمْ
اگر آنان را برانم درحالیکه بر این صفت که گفتم هستند. (مظهری)
از برای کسب رضایت شما بدون اینکه وحیی بیاید و یا اجازه ای از طرف الله نازل گردد؟ (فواتح الالهیه)
أَفَلَا تَذَكَّرُونَ
آیا پند نمیگیرید و فکر نمیکنید که راندن آنان درست نیست؟ (مظهری)
آیا بر جهل خود استمرار میورزید؟ (ابوسعود)
وَلَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ وَلَا أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ لَنْ يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْرًا ۖ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا فِي أَنْفُسِهِمْ ۖ إِنِّي إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ ﴿31﴾
هُود
تفسیر

من ادعا ندارم که الله به من خزینه های خودش را داده است تا بگویید کجاست؟ و من ادعای علم غیب ندارم تا انکار کنید و من ادعای این را ندارم که فرشته هستم و من نمیگویم که آن افرادی را که شما آنان را خوار میشمارید، الله به آنان خیر دنیا و آخرت نخواهد داد و الله دانای به دلهای آنان است و اگر من بر فرض برای رضایت شما به آنان چنین حکمی دهم قطعا من از ظالمان خواهم بود چراکه حق را از مستحق گرفته ام.

مستندات
وَلَا أَقُولُ لَكُمْ عِندِي خَزَائِنُ اللَّهِ
در وقت ادعای نبوت این امور را ادعا ندارم: (ابوسعود)
و من نگفتم که نزد من، رزق و اموال الله است تا شما فضل مرا انکار کنید. (بیضاوی)
تا ادعا داشته باشم که من به غنی بودن بر شما برتری دارم و شما آن را انکار کنید. (نسفی)
چراکه نبوت بالاتر از آن است که بشود آن را با اموال دنیوی بشود به دست آورد. (ابوسعود)
وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ
و من نگفتم که من غیب را میدانم تا شما بخاطر بعید دانستن آن، مرا انکار کنید. (بیضاوی)
تا بدین وسیله بر قلوب کسانیکه از من تبعیت کرده اند، آگاهی یابم. (نسفی)
وَلَا أَقُولُ إِنِّي مَلَكٌ
من نگفتم که فرشته هستم تا شما بگویید که تو چیزی جز بشر مثل ما نیستی. (بیضاوی)
بشریت مانع رسول و نبی بودن نیست بلکه از مبادی نبوت است که بشر باشد. (ابوسعود)
شما نبود این سه مورد را دلیل بر تکذیب خود گرفته اید در حالیکه من هیچ یک از اینها را ادعا ندارم و آنچه ادعا دارم تعلقی به این امور ندارد بلکه به فضائل نفسانی تعلق دارد که بر آن اساس انسانها با یکدیگر متفاوت هستند. (ابوسعود)
وَلَا أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزْدَرِي أَعْيُنُكُمْ لَن يُؤْتِيَهُمُ اللَّهُ خَيْرًا
در حق کسانیکه شما آنها را خوار شمردید بخاطر فقرشان، نمیگویم که به آنان خیری نخواهد داد چراکه آنچه الله به نزد خود برای آنان مهیا کرده است از آنچه به شما در دنیا داده شده است، برتر و بهتر است. (بیضاوی)
نمیگویم که به آنان در دنیا و اخرت خیری نخواهد داد تا بدین وسیله شما را راضی کنم. (نسفی)
اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا فِي أَنفُسِهِمْ
بر صدق اعتقاد آنان داناتر است و بر من قبول ظاهر اقرار آنان لازم است چراکه بر دل آنها اطلاعی ندارم.(نسفی)
إِنِّي إِذًا لَّمِنَ الظَّالِمِينَ
اگر چیزی از آنچه بیان کردم را گفته باشم در آن صورت من از ظالمان هستم. (بیضاوی)
قَالُوا يَا نُوحُ قَدْ جَادَلْتَنَا فَأَكْثَرْتَ جِدَالَنَا فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ ﴿32﴾
هُود
تفسیر

وقتی مشرکان استدلال و معجزات حضرت نوح را دیدند و فهمیدند که با سخن نمیشود حضرت نوح را از راهش برگرداند، گفتند: ای نوح با ما قصد مخاصمه داشتی و این کار را نیز انجام دادی و دیدی که در ما تاثیری ندارد و ما تو را باور نداریم پس آنچه را که از تهدید به نزول عذاب میکردی در صورت ایمان نیاوردن پس آن عذاب را بر ما بیاور اگر در ادعای خودت صادق هستی پس درنگ نکن.

مستندات
قَالُوا يَا نُوحُ قَدْ جَادَلْتَنَا فَأَكْثَرْتَ جِدَالَنَا
گفتند ای نوح، با ما مخاصمه و دشمنی کردی و آن را طولانی کردی. (بیضاوی)
یا به انواع مخاصمه و دشمنی آمدی. (بیضاوی)
قصد مخاصمه داشتی و آن را نیز به فراوانی انجام دادی. (ابوسعود)
فَأْتِنَا بِمَا تَعِدُنَا
پس عذاب را که گفتی، بیاور. (بیضاوی)
وقتی که حضرت نوح به انواع دلایل عقلی و آشکار بر آنان استدلال کرد و حیله های آنان در رد آن کاری نیافتاد، این سخن را گفتند. (ابوسعود)
إِن كُنتَ مِنَ الصَّادِقِينَ
اگر در ادعای خودت و تهدید به عذابت، راستگو هستی ان را بیاور چراکه منظاره ات در ما تاثیری ندارد. (بیضاوی)
اگر دعوای نبوت و آمدن عذاب بر منکران آن... (مظهری)
قَالَ إِنَّمَا يَأْتِيكُمْ بِهِ اللَّهُ إِنْ شَاءَ وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ ﴿33﴾
هُود
تفسیر

حضرت نوح گفت: این درخواست شما مبنی بر فرو فرستادن عذاب دست من نیست و از قدرت من نیز خارج است و الله تعالی است که اگر خواست در دنیا و یا در آخرت عذاب میدهد و در وقت آمدن عذاب از فرار از دست عذاب عاجز هستید و الله تعالی را شما نمیتواند مانع شوید.

مستندات
قَالَ إِنَّمَا يَأْتِيكُم بِهِ اللَّهُ إِن شَاءَ
آرودن عذاب دست من نیست بلکه الله تعالی است که اگر خواست در فرستادن عذاب تعجیل کند، عذاب را زود میفرستد و اگر خواست تاخیر کند پس آن را برای بعد مرگ تاخیر میکند. (تفسیرات اهل سنت)
آوردن عذاب تحت قدرت من داخل نیست بلکه آن را الله متعال که شما به آن کافر هستید، اگر خواهد میفرستد. اینگونه بیان کردن اشاره به این مطلب دارد که این عذاب از دایره ی قدرت بشری خارج است بلکه الله تعالی آن را انجام میدهد. (ابوسعود)
وَمَا أَنتُم بِمُعْجِزِينَ
و شما الله را از عذاب دادنتان عاجز کننده نیستید تا بتوانید از وی تعالی فرار کنید. (تفسیرات اهل سنت)
آنچنانکه شما با من به مدافعه میپردازید در وقت آمدن عذاب شما را نه یارای فرار است و نه اینکه یارای دفع آن. (ابوسعود)
وَلَا يَنْفَعُكُمْ نُصْحِي إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَكُمْ إِنْ كَانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يُغْوِيَكُمْ ۚ هُوَ رَبُّكُمْ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿34﴾
هُود
تفسیر

و نصیحت و خیرخواهی من برای شما سودی نمیرساند وقتی که الله اراده ی گمراهی شما را داشته باشد و شما را مورد خذلان قرار دهد و مانع گمراهی شما نشود، و اوست که مالک و خالق شماست و بی شک بازگشت شما به سوی وی تعالی است و در آن وقت است که بر طبق اعمالتان سزا خواهد داد.

مستندات
وَلَا يَنفَعُكُمْ نُصْحِي
نصح (نصیحت) یعنی سخن جامع تمامی آنچه خیر بر حول آن میپرخد خواه قول باشد و یا عمل و حقیقت آن خالص گرداندن اراده ی خیر و راهنمایی کردن به آن است. (ابوسعود)
گفته شده است که نصیحت یعنی اعلام مواضع هلاک و گمراهی تا از آن دوری شود و نشان دادن مواضع خیر تا به آن عمل شود. (ابوسعود)
إِنْ أَرَدتُّ أَنْ أَنصَحَ لَكُمْ
اگر من بخواهم برای شما نصیحتی کنم نصیحت من برای شما سودی ندارد. (ابوسعود)
إِن كَانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَن يُغْوِيَكُمْ
اگر الله اراده ی گمراهی شما را داشته باشد و من قصد نصیحت شما را کنم، نصحیت من سودی برای شما نخواهد داشت. (ابوسعود)
حضرت نوح این سخن را گفته است تا عجز خود از هدایت آنها را بیان کند و دیگر اینکه بیان کند که آنچه گفته است از برای جدال نبوده است بلکه به طریق نصیحت بوده است و اینکه از هیچ کوششی در هدایت آنان کوتاهی نخواهد کرد. (ابوسعود)
در این آیه دلیل بر این است که الله اراده کننده ی شر نیز هست و بعضی اغوا را در اینجا به معنی هلاک کردن گرفته اند. (ابوسعود)
و خلاف اراده ی الله متعال محال است.(مظهری)
وقتی نزول عذاب شروع شد و الله اراده ی عذاب کرد دیگر نصیحت من برای شما نفعی ندارد. (تاویلات اهل سنت)
وقتی الله اراده کرد که شما را در جهنم عذاب دهد، دیگر نصیحتهای من سودی برای شما ندارد. (تاویلات اهل سنت)
هُوَ رَبُّكُمْ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
اوست مالک و خالق شما و به سوی وی باز میگردید و در نتیجه سزای اعمالتان را خواهد داد. (ابوسعود)
أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ ۖ قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَعَلَيَّ إِجْرَامِي وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تُجْرِمُونَ ﴿35﴾
هُود
تفسیر

بلکه آنان میگویند که این قضیه را از پیش خود ساخته ای و دروغی بیش نیست پس به آنان بگو که بر فرض محال، گفته ی شما درست باشد وبال و عذاب و گناه آن فقط بر من خواهد بود و وقتی آنچه به من نسبت داده اید ثابت نشد من از آنچه که میگویید پاک هستم و از گناهان شما مبرا هستم.

مستندات
أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ:
مقاتل: گویندگان، اهل مکه هستند. (بحر العلوم)
کلبی: این خطاب به قوم نیز میتواند باشد و جواب دهنده نیز حضرت نوح باشد. (بحر العلوم)
یعنی آیا شما میگویید که این را محمد از خود در آورده است؟ (بحر العلوم)
قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَعَلَيَّ إِجْرَامِي
بگو که اگر من این را از خود ساخته باشم پس خطای آن بر علیه من و بر گردن من است. (بحر العلوم)
اگر من این را از پیش خود ساخته باشم پس عقوبت آن نیز بر من خواهد بود. (نسفی)
وَأَنَا بَرِيءٌ مِّمَّا تُجْرِمُونَ
من نیز از خظاهای شما مبرا هستم. (بحر العلوم)
یعنی به نوح گفتند که تو این را از پیش خود ساخته ای و نوح جواب داد اگر من چنین کرده باشم گناهش بر من است و من از گناه شما مبرا هستم. (بحر العلوم)
و آن ادعای شما ثابت نیست و من از آن مبرا هستم از آنچه شما به من نسبت میدهید پس وجهی برای روی گردانی شما از من و وجهی برای دشمنی با من نیست. (نسفی)
وَأُوحِيَ إِلَىٰ نُوحٍ أَنَّهُ لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِكَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ ﴿36﴾
هُود
تفسیر

به حضرت نوح وحی شد که دیگر آن افراد مصر بر کفر، ایمان نخواهند آورد پس قطع امید کن مگر آن افرادی که ایمان آورده اند؛ در این زمان بود که نوح دعای هلاک کرد؛ پس بر آنچه آنان قصد دارند از هلاک تو و از عدم ایمان آنان، ناراحت نباشد و خود را بیچاره ندان.

مستندات
وَأُوحِيَ إِلَىٰ نُوحٍ أَنَّهُ لَن يُؤْمِنَ مِن قَوْمِكَ
به نوح وحی شد که اصرار کنندگان بر کفر ایمان نخواهند آورد. (ابوسعود)
اعلام این مطلب است که از ایمان آنان قطع امید کند و اعلام میکند که توقع ایمان آنان به سان محالات است. (ابوسعود)
آمده است: قوم وی بر حضرت نوح حمله میکردند و گردن وی را تا حد خفگی میفشردند تا اینکه حضرت بیهوش میشد و بعد به هوش آمدن میگفتک پروردگارا آنان را ببخش که نمیدانند و نسل به نسل این اتفاق تکرار میشد و هر نسلی بدتر از نسل قبلی بود و میگفتند این شخص با اجداد و پدران ما نیز بوده است و دیوانه ای بیش نیست و هیچ چیز از وی قبول نمیکردند تا اینکه حضرت نوح بر علیه آنان دعا کرد و به پروردگارش شکایت برد. (مظهری)
حضرت نوح تا وقتی که از آنان بر ایمانشان امید داشت دعای هلاک بر آنان نکرد و وقتی از ایمان آنان قطع امید کرد، دعای هلاک آنان را کرد. (تاویلات اهل سنت)
إِلَّا مَن قَدْ آمَنَ
مگر آنان که از آنان توقع ایمان میرود. (ابوسعود)
فَلَا تَبْتَئِسْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ
پس بر آنان، مانند کسانیکه تیره روز هستند، ناراحت نباش و بر انچه از تکذیب و استهزا به تو روا میدارند و آزار میدهند در این مدت طولانی، غمگین نشو چراکه افعال آنان به نهایت رسیده است و وقت انتقام از آنان نزدیک شده است. (ابوسعود)
انبیاء بیشترین ناراحتی را از کفر قوم خود متحمل میشده اند. (تاویلات اهل سنت)
احتمال دارد که قضیه اینطور باشد که آنان قصد کشتن حضرت نوح را کرده به دنبال حیله ای برای آن بودند و الله متعال به حضرت نوح اعلام میکند که از فکر آنان غمگین نشود چراکه آنان را هلاک خواهد کرد. (تاویلات اهل سنت)
وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا وَلَا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا ۚ إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ ﴿37﴾
هُود
تفسیر

به حضرت نوح چنین وحی شد که در مورد افرادی که با ایمان نیاوردن و کفر ورزیدن ظلم کرده اند، مورد خطاب قرار مده و از من درخواست بخشش برای آنان نکن چراکه آنان قطعا غرق شونده هستند.

مستندات
وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا
تحت نظارت و اشراف ما کشتی را بساز. (خازن)
با علم ما بساز. (خازن)
به حفظ ما بساز. (خازن)
به امر و وحی ما بساز. (خازن)
گفته میشود: عین الله علیک یعنی حفظ الله بر تو باد، در نتیجه از اعین در آیه خود چشم فهم کرده نمیشود. (تاویلات اهل سنت)
با اعلام و آموزش ما بساز. (تاویلات اهل سنت)
وَلَا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُم مُّغْرَقُونَ
در مورد مهلت دادن به کفار مرا خطاب قرار مده چراکه من (الله) بر غرق شدن آنان حکم کرده ام. (خازن)
گفته شده است: در مورد پسرت کنعان و همسرت با من صحبت نکن چراکه آنان همراه قومت هلاک شونده هستند. (خازن)
آمده است که جبرییل پیش حضرت آمده است و گفته است که پروردگارت از تو میخواهد که کشتی بسازی و حضرت نوح میگوید که من نجار نیستم و جبرییل میگوید که بساز چراکه تو در جلوی دید ما هستی و حضرت نوح کشتی را به مانند سینه ی یک پرنده میسازد و در هیچ قسمت آن خطایی نمیکند. (خازن)
در مورد افرادی که الله حکم کرده است که آنان کفار بمیرند، از من هدایت آنان را نخواه. (تاویلات اهل سنت)
وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلَأٌ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ ۚ قَالَ إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ ﴿38﴾
هُود
تفسیر

و نوح کشتی را میساخت و هرگاه که اشراف قومش بر وی گذر میکردند حضرت نوح و عمل وی را تمسخر میکردند و نوح به آنان گفت: اگر شما ما و کارمان را تمسخر میکنید، ما نیز همینکار را خواهیم کرد وقتی که عذاب الهی بر شما فرود آمد و همچنین در اخرت نیز چنین خواهد بود و شما سزای تمسخرتان را خواهید گرفت.

مستندات
وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ
و نوح کشتی مورد درخواست را میساخت. (ابوسعود)
وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلَأٌ مِّن قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ
آنان به دو وجه ممکن است که مسخره میکردند یکی بخاطر اینکه آنان ساخت کشتی را نمیدانستند و برای آنان عجیب بود که کشتی میسازد و وجه دیگر اینکه حضرت نوح آن را در خشکی که آبی آن نزدیکی ها نبود، میساخت. (ابوسعود)
میخندیدند و میگفتند این نوح حالا نجار شدی بعد اینکه نبی بودی. (ابوسعود)
گفته شده است: حضرت نوح آنان را از غرق شدن خبر میداد و مدت طولانی شد و آنان دیدند که نه چشمه ای هست و نه نشانه ای پس دست به مسخره کردن زدند. (ابوسعود)
قَالَ إِن تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ
حضرت نوح گفت: اگر شما ما را به نادانی متهم میکنید در آنچه که هستیم پس ما نیز شما را نادان میدانیم. (ابوسعود)
یعنی آنچنان که شما الان ما را مسخره میکنید ما نیز اینکار را خواهیم کرد وقتی شما را غرق در دنیا فرا گرفت و در آخرت آتش فرا گرفت. (ابوسعود)
یعنی با شما به مانند مسخره کنندگان رفتار خواهیم کرد. (ابوسعود)
اگر شما امروز ما را تمسخر میکنید وقت هلاک شما ما اینکار را با شما خواهیم کرد. (بحر العلوم)
یعنی جزای تمسخرتان را خواهید گرفت. (بحر العلوم)
فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌ مُقِيمٌ ﴿39﴾
هُود
تفسیر

زود باشد که شما خواهید دانست که بر سر چه کسی عذاب اهانت کننده، خواهد آمد و اینه بر سر چه کسی سررسید عذاب دائمی فرود خواهد آمد.

مستندات
فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَن يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ
یعنی به آنان خواهد آمد و عذاب یعنی غرق شدن آنان است. (بیضاوی)
یعنی در آنچه من الان دارم انجام میدهم برای من عذابی در آن نیست و خواهید دانست که چه کسی معذب خواهد بود. (ابوسعود)
وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌ مُّقِيمٌ
و فرود خواهد آمد عذاب دائمی و آن همان عذاب آتش خواهد بود. (بیضاوی)
یا اینکه بر آنان حلول خواهد کرد همچنانکه وقت بدهی سرمیرسد که نمیتوان از آن جدا شد. (بیضاوی)
حَتَّىٰ إِذَا جَاءَ أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ قُلْنَا احْمِلْ فِيهَا مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ وَمَنْ آمَنَ ۚ وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ ﴿40﴾
هُود
تفسیر

تا اینکه فرمان ما به عذاب و غرق قوم نوح فرارسید و آب از تنور شروع به جوشیدن کرد به نوح گفتیم از حیواناتی که از آن استفاده میکنی و برای زمین لازم است، بر کشتی سوار کن و خانواده ات را نیز سوار کن مگر آن عده از خانواده ات که کفر بر آنها نوشته شده است که هلاک خواهند شد و هرکس را که ایمان آورده است نیز سوار کن و افراد کمی به وی ایمان آوردند. نکته: قول الله متعال که هرکس که ایمان آورده است را نیز سوار کن ، اخرین فرصت برای کفار بود که اگر در همین لحظه نیز ایمان میآوردند سوار میشدند همچنانکه حضرت نوح از پسرش خواست تا سوار شود ولی پسرش امتناع کرد. طبق آنچه در تفاسیر امده است منظور از حیوانات همه نبوده اند بلکه بعضی گفته اند که حیواناتی که از آنها استفاده میشود است و در تفسیری دیگر نیز آمده است آنچه که لازم است سوار کرده شوند . در تفاسیر دیگر انواع محدودی را نام برده اند.

مستندات
حَتَّىٰ إِذَا جَاءَ أَمْرُنَا
تا اینکه فرمان ما به عذاب آمد. (مظهری)
وَفَارَ التَّنُّورُ
به نوح گفته شد وقتی دیدی که آب به روی زمین آمد پس به کشتی سوار شو. (مظهری)
تنور یعنی بالای زمین. (مظهری)
از حضرت علی: وقتی طلوع کرد و نور صبح آشکار شد. (مظهری)
منظور تنور همان تنور معروف نان است. (مظهری)
وقتی آب جوشیدن گرفت همانند جوشیدن دیگ. (ابوسعود)
به نوح گفته شد که وقتی دیدی که آب از تنور شروع به فوران کرد پس تو و همراهانت سوار کشتی شوید. (مظهری)
قُلْنَا احْمِلْ فِيهَا مِن كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ
منظور از زوجین در اینجا نر و ماده است. (مظهری)
از هر نوع حیوان یک جفت بردار. (مظهری)
از هر نوع که برای زمین لازم است. (ابوسعود)
از هر حیوانی که از آن استفاده کرده میشود. (بیضاوی)
وَأَهْلَكَ إِلَّا مَن سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ
منظور از اهل همسر وی و پسران وی و همسران آنها هستند. (مظهری)
مگر آنکه در ازل بر وی هلاک نوشته شده است که همان زن وی و پسرش کنعان است. (مظهری)
وَمَنْ آمَنَ
و کسانیکه غیر از خانواده ات ایمان آورده اند. (مظهری)
وَمَا آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِيلٌ
در تعداد نفرات ایمان آورده همراه نوح اختلاف است که چند نفر بوده اند. (مظهری)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود