وقتی امر تغییر قبله به کعبه وارد شود، زود است که جاهلان به دین حقیقی بگویند که چه چیزی باعث این عمل شده است و بعضی چنین پندارند که قصد رجوع به دین قوم خود را دارد، ولی باید بدانند که هیچ مکانی نمیتواند قبله گرفته شود چون به خودی خود استحقاق آن را ندارند بلکه این الله است که صاحب مشرق و مغرب یعنی تمام اماکن است و هرجا را خواهد قبله قرار میدهد و هرکس را که الله خواهد به دین درست که قبله اش، قبله ی ابراهیمی است، ارشاد میکند.
همچنانکه که شما را به راه راست هدایت کردیم و قبله ی شما را برترین قبله ها قرار دادیم، خود شما را نیز امتی عادل و راستگو میانه، قرار دادیم تا برای مردم گواه باشید و آن در آخرت خواهد بود که وقتی انبیاء اعلام میدارند که رسالت خود را ادا کرده اند و کفار انکار کنند، این امت محمدی است که به درست بودن قول انبیاء شهادت دهند و این از آنجا نشأت میگیرد که امت محمدی دین اسلام که همان دین انبیاء است را اختیار کرده و تحریف نکرده اند پس دین درست را بیان خواهند نمود و رسول الله ص نیز بر راستگو بودن و عادل بودن امت خود شهادت خواهد داد. و قبله ی شما را کعبه قرار دادیم تا بدینوسیله مسلمان واقعی شناخته شود چون کسی که ایمان وی حقیقی باشد با امر رسول الله کار دارد نه اینکه به کدام سو، امر میکند و در مساله تغییر قبله عده ای مرتد شدند. و این مساله ی بزرگی است که شبهاتی مطرح خواهد کرد و کسانی را که الله توفیق هدایت داده است، به راحتی قبول خواهند نمود. و الله تعالی ایمان شما را که قبل از امر تغییر قبله، داشته اید را باطل نخواهد کرد یعنی قبلا معتقد بودید که قبله ی شما بیت المقدس است و به آن سو نماز میخواندید حال که قبله تغییر کرد آن ایمان و نماز شما باطل نخواهد شد. و بدانید الله تعالی برای شما مهربان و دل رحم است.
همانا میبینیم که رو به آسمان میکنی و ما تو را به سوی قبله ای که خود به آن راضی شوی، امر به رو کردن خواهیم نمود پس در نماز رو به مسجد الحرام کن و هرکس در هر مکانی که باشد نیز رو به آن کند و اهل کتاب نیک میدانند که این امر، امری به حق است و الله تعالی ازکردار شما ای مومنان و از کردار کفار غافل نیست و هرکس را با توجه به عمل وی پاداش و سزا خواهد داد.
ای رسول الله ص اگر هر برهان و معجزه ای بیاوری که کعبه قبله ی حق است، از تو تبعیت نخواهند کرد زیرا آنان با مطرح کردن شبهه و سوال دنبال یافتن حق نیستند بلکه قصد گمراه کردن تو را دارند و تو نیز هرگز از قبله ی خود دست بر نمیداری و این قبله دیگر حکم محکم است که نسخی در آن نیست و دیگر اینکه یهود و نصاری از قبله ی یکدیگر تبعیت نمیکنند پس طمع نداشته باش که آنان از تو تبعیت کنند و بر فرض محال اگر از خواهشهای آنان تبعیت کنی، قطعا از ظالمان خواهی بود چه برسد به امت تو که درجه ی پیامبری ندارند.
آنان را که کتاب آسمانی داده شده است، حضرت محمد ص را به پیامبری میشناسند همچنانکه پسران خود را میشناسند و گروهی از آنان از روی عناد و تکبر، حق را کتمان میکنند در حالیکه میدانند امر محمد، حق است.
امر تو امری حق است که از نزد الله است پس تو ای محمد از شک کنندگان در آن نباش و منظور از خطاب رسول الله ص به عدم تشکیک، برای این است که غیر ایشان بطریق اولی نباید شک داشته باشند.
برای هر قومی جهتی برای روکردن هست چه جهت بعنوان قبله و چه جهت بعنوان شریعت و چه غیر آن پس آنچه باید توجه داشت این است که در پیشی گرفتن به سوی خوبیها است که باید مسابقه داد و آن با شریعت اسلام که آخرین آن شریعت محمدی است حاصل خواهد شد. الله تعالی بر جمع شما چه دوست و چه دشمن قادر است.
به هرکجا که بروید رو به قبله نماز بگذار و این امر از پروردگارت است و الله از اعمال شما غافل نیست و بر طبق اعمالتان پاداش خواهد داد.
هرکجا که باشی رو به کعبه نماز گذار و شما مسلمانان هرکجا که باشید رو به کعبه کنید تا دیگران را علیه شما حجتی نباشد و یهود مشرک دست از طعن شما بردارند مگر کسانیکه ظالم هستند که با این تغییر نیز مجادله با شما را ترک نخواهند کرد در حالیکه میدانند این تغییر قبله حق است و در این مساله از آنان نترسید و از الله بترسید و از وی اطاعت کنید و باشد که هدایت یابید.
نعمت خود را با هدایت شما تکمیل کردیم همچنانکه از میان شما از جنس خودتان، رسول فرستادیم و شما نیز مرا یاد کنید همچنانکه از بین شما و از خود شما رسول فرستادیم که به شما قرآن تلاوت میکند و سنت و فقه دین میآموزد و راههای تزکیه و پاک کردن نفس را از شرک و گناه میآموزد و به شما اموری را میآموزد که اگر وحی نبود، شما با تفکر نمیتوانستید بدان دست یازید.
مرا با اطاعت و انجام انواع عبادات در تمامی لحظات زندگی یاد کنید تا من نیز شما را در هر حالی به فراخور آن حال، یاد کنم و با اطاعت شکر گذار باشید و کفران نورزید.
ای کسانیکه ایمان آورده اید، با صبر و نماز برای انجام عبادت و دوری از معصیت و تحمل بلا، کمک جویید و بدانید که الله با کمک خود و یاری خود، با صابران همراه است.
به کسانیکه در راه خدا شهید شده اند نگویید که مرده اند بلکه آنان نزد الله زنده هستند ولی شما آن را درک نمیکنید زیرا این اشیاء از عالم غیب است و بدون وحی دانسته نشود.
همانا شما مومنان را با انواع بلایا مورد امتحان قرار خواهیم داد مثل امتحان با اموری که باعث ترس است و باعث گرسنگی و با نقصان و کاستی در اموال و در جان و میوه ها و با فوت فرزند و بشارت ده صابران را.
صفت صابران این است که در وقت مصیبت چه بزرگ و چه کوچک بگویند: ما برای الله بنده ایم و جزو اموال وی تعالی هستیم و بازگشت ما بسوی اوست یعنی قطعا همه چیز برای الله است و ما نیز فانی هستیم.
بر کسانیکه در وقت بلا و مصیبت از الله بودن و به الله برگشتن خود را یادشان میآید، از الله تعالی برای آنان برکت و مغفرت و رحمت مهیا است و مضاف بر آن هدایت یافتگان هستند.
همانا صفا و مروه از نشانه های اسلام هستند پس هرکس که حج و یا عمره بجای میآورد، از جهت اینکه مشرکان بین صفا و مروه، سعی میکرده اند، بر شما گناهی نیست. کسی که بیش از واجب خود، طواف نفلی انجام دهد، الله سپاس وی گوید و پاداش درخور خواهد داد و الله از اعما شما با خبر است.
همانا کسانیکه علم دینی را کتمان میکنند از یهود که صفات رسول الله ص را کتمان کردند بعد اینکه در تورات بیان داشته بودیم و یا هرکسی که علمی را دانسته و مخفی میدارد و یا جایگزین میکند، بعد اینکه دین به وضوح بیان شده است و هدایت آشکار شده است، بر آنان است که الله آنان را از رحمت خود دور کرده و لعنت دائمی بر آنان خواهد بود.
مگر کسانیکه از گناه خود بازگشته و آنچه را که از امور دین و اشخاص به فساد کشیده اند را اصلاح کنند وبرای مردم حقیقت را آشکار کنند، پس آنان کسانی هستند که توبه ی آنان مورد قبول قرار میگیرد و الله تعالی توبه پذیر مهربان است.
همانا افرادی که بر کفر بوده و بر کفر بمیرند همانا بر انان لعنت الله و فرشتگان و مردمی است که لعنت آنان ارزش دارد.
آنان در آن عذاب موصوف جاودان خواهند بود و از عذاب آنان کاسته نشود و به آنان فرصت دیگر داده نشود.
معبود شما که مستحق عبادت است یگانه است و الهی نیست جز ذات واحد الله تعالی و وی مهربان و بخشنده و بخشاینده است.
همانا در خلق آسمانها و زمین و اختلاف شب و روز و کشتی هاییکه در دریا میروند و به مردم نفع میرسانند و آنچه از آب که از آسمان میبارد و سبب زندگی در زمین میشود و در انواع جانورانی که در زمین پخش شده اند و ابری که بین آسمان و زمین است، همه ی اینها نشانه هایی از یگانگی الله هستند. در تفاسیر که بنده نظر انداخته ام تقریبا همه یکایک این امور را نشانهای از یگانگی دانسته و برای آن مسائلی ذکر کرده اند و این درحالی است که الله تعالی حرف اِنَّ را گفته و بقیه را خبر آن و لآیات را اسم ان قرار داده است و بین همه ی این امور حرف عطف واو که معنی جمع را میرساند مذکور است و باید گفت که هدف الله تعالی در این آیه این است که وقتی همه ی این امور را کنار هم بگذارید به نظمی عجیب و جالب خواهید رسید که بر حسب اتفاق نخواهد بود و خواهید دید که هر یک وظیفه ی خود را به درستی انجام میدهد که معلوم میشود از یک اتاق فرمان دستور میگیرند والا اگر هر یک از این امور سرخود کاری انجام میداد مثلا روز و شب به جهتی غیر از آنچه هست میبود، بقیه ای در کار نبود ویا در مورد بارش باران نیز اگر غیر این میبود دیگر بقیه ناکار میشدند و همینطور است بقیه ی نشانه ها پس تفسیر آن این است که همه ی امور از یک فرماروا اطاعت میکنند و این را عقل سلیم نمیتواند رد کند برای همین است که منکران الله از عجز خود در رد الله میگویند و مدعی میشوند که دلیلی بر وجود وی تعالی نیز نیست که این عوام فریبی است چراکه وقتی از انان میپرسی آیا ممکن است مثلا یک میمون کلمه ای با معنی را بر حسب اتفاق در کیبورد، تایپ کند و اگر بله هست چند میمون چند کلمه خواهند توانست در اینجا است که به بد و بیراه گفتن خواهند افتاد وعقلانیت خارج شوند.
از بین مردم کسانی هستند که برای الله تعالی مثل مقابلی قائل میشوند یعنی بتان را همانند الله پندارند و آنها را دوست میدارند همانند مومنان که الله را دوست دارند و کسانیکه ایمان آورده اند الله را بیشتر و قویتر و همیشگی دوست میدارند. ای محمد اگر روزی را میدیدی که مشرکان عذاب را با چشمان خود میبینند، امر عظیمی میدیدی و میدانستند که تمامی قدرت برای الله است و عذاب الله سخت است برای کفار.
وقتی که در آن زمان معبودان و اطاعت شوندگان کفار و مشرکان از فرشتگان و شیاطین و جن، از این کفار بیزاری جویند و عذاب الله را ببینند و تمامی اسباب و وصلتی که بین آنان در دنیا بوده بریده شود و راهی و حیله ای برای خروج از عذاب الله نیابند.
و کفار که از رئیسان خود تبعیت کرده بودند آروز کنند که ای کاش به دنیا باز میگشتیم تا از رؤسای خود بیزاری میجستیم همچنانکه آنها در این روز از ما بیزاری جسته اند و اینچنین است که الله تعالی اعمال آنها را برای حسرت به آنها نشان میدهد و آنان از آتش خارج شونده نیستند یعنی جاودان باقی خواهند ماند.
ای انسانها از آنچه در زمین هست بخورید در حالیکه حلال و پاک و بدون شبهه است و از راههای شیطان در حلال کردن حرام شرعی و حرام کردن حلال شرعی دوری کنید و از شیطان تبعیت نکنید که همانا شیطان دشمنی آشکار برای شماست.
شیطان منحصرا شما را به انجام گناهان و گناهان کبیره امر میکند و دیگر اینکه شما را به اموری امر میکند که نسبت به الله دروغ است و اینکه بدون دلیل شرعی حکم صادر کنید امر میکند.
وقتی به کفار چه مشرکان و چه یهود و چه کسانی که حلال الله را حرام میکردند، گفته میشد که از کتاب الله قرآن و کتب دیگر آسمانی تبعیت کنید که در آن تبعیت از محمد خاتم انبیاء آمده است، آنان در جواب گویند که از پدران خودمان که داناتر و بهتر هستند تبعیت میکنیم. در جواب آنان باید گفت که وقتی پدران شما از دین چیزی تعقل نمیکنند و خیر و حق را نمیتوانند بیابند، آیا باز از آنان تبعیت خواهید نمود؟ که جواب عاقل خیر خواهد بود. در این آیه در بعضی تفاسیر به بحث تقلید پرداخته و در جواز آن کوشیده اند و انگار که این آیه از هر نوع تقلیدی منع نموده به دفاع از تقلید از مذاهب حق اهل سنت پرداخته است و سعی کرده است به آیه جواب دهد. اما حقیقت سخن این است که خود آیه جواب آن میباشد و آیه در کمال بلاغت بیان میدارد که تقلید از افرادی که بینش دینی ندارند، مذموم است نه هر تقلیدی و تقلید از مذاهب اربعه اهل سنت تقلید از حق است و تقلید از رسول الله ص است.
مثال کسی که کفار را به حق فرامیخواند همانند صدا زننده ی چهارپایان است که چهارپایان صدا را میشنوند ولی سودی از آن نمبیرند. و آنان از شنیدن حق کر هستند و از گفتن حق عاجز و از دیدن حق کور هستند و حق را تعقل نمیکنند.
ای کسانیکه ایمان آورده اید از حلال آنچه به شما رزق داده ایم بخورید و شکر آن را بجای آورید اگر شما حقیقتا الله را عبادت میکنید پس از حلال بخورید وشکر گزار باشید.
آنچه بر شما خوردن آن، حرام است همین مواردی است که میشماریم؛در وقت نزول این آیه چنین بوده است؛ مردار یعنی آنچه بدون بسم الله مرده باشد و خون جاری و گوشت خوک؛و تمامی مشتقات خوکی؛ و آنچه از حیوان حلال گوشت که نام الله برده نشده یا اسمی غیر از نام الله برده شده باشد، هرکس در اضطرار قرار گرفت پس بر وی رخصت است که از این موارد حرام تناول کند منتها نباید حلال بداند و در خوردن زیاده روی نکند، و قطعا الله تعالی اگر این موارد را رعایت کنید، در مورد آنچه در این حالت تناول کرده اید، چشم پوشی کننده و بخشنده است.
قطعا کسانی که احکام کتاب الله که در اینجا تورات است، را کتمان میکنند، و در عوض آن به اموال ناچیز دنیوی که از طریق ریاست بناحق میگیرند، آنان آنچه که میخورند، آتش است و در قیامت الله تعالی با آنان سخن رحمت نگوید و بر آنان غضب کند و آنان را یادکرد خیری نخواهد بود و برای آنان عذابی دردناک خواهد بود که به قلب میرسد.
آنان که کتاب الله را کتمان کرده اند، کسانی هستند که در دنیا گمراهی را بجای هدایت انتخاب کردند و در آخرت عذاب را بجای آمرزش پس چه چیزی تحمل آنان را بر آتش زیاد کرده است که اینگونه موجبات عذاب را انجام میدهند، این جای تعجب بسیار دارد.
آن عذاب متنوع برای این است که الله تعالی کتب خود را بحق نازل کردو اینان انکار کردند و کسانیکه در کتب الله اختلاف میکنند و به آن کفر میورزند و انکار میکنند، آنان در اختلافی بدور از حق هستند.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.