نیکی در رو به قبله کردن خلاصه نمیشود بلکه نیکی آن است که الله تعالی بیان میدارد و آن این است که ایمان صحیح یعنی به الله و به روز آخر (قیامت) و تمامی فرشتگان و تمامی کتب آسمانی و تمامی انبیاء حقیقی باور داشتن است. و دیگر اینکه حسن معاشرت داشتن است یعنی از اموال خود با اینکه آن را دوست دارد بخاطر دوستی الله، به خویشان نزدیک محتاج خود بدهد و به یتیمان و ناداران تهی دست و به در راه ماندگان و به کسانیکه نیاز آنان را وادار به طلب از دیگران کرده و به کسانیکه قسط آزادی خود را میدهند از قبیل مکاتب و اسیر و کسانیکه تهذیب نفس دارند یعنی نماز فرض را در اوقات آنها انجام میدهند و کسانیکه زکات را به مستحق آن میدهند و کسانیکه به عهد خود وفا میکنند چه عهد با الله باشد و چه عهد و قول با مردم باشد، این اشخاص که چنین صفاتی در آنها یافت میشود، آنان کسانی هستند که در ایمان خود صادق هستند و آنان کسانی هستند که از الله تقوی دارند.
ای کسانیکه ایمان آورده اید بر شما قصاص به عدل، در قتل عمد، فرض گردید، آزاد در برابر آزاد نه بیشتر و برده در برابر برده نه بیشتر و اختلاف طبقاتی مردم مردود است و زن در برابر زن نه کسی دیگر. حال اگر کسی خواست قصاص را عفو کند و دیه بگیرد پس به نیکی آن را پیگیری کنید و به عدالت رفتار کنید و تعدی نکنید و قاتل نیز دیه را نیکی پرداخت کند و معطل نکند و کمکاری نکند. این حکم قصاص و دیه و بخشش که در قتل که برای شما در نظر گرفته شده است، آسان گیری است در حق شما و هرکس از این حکم تعدی کند، بر وی عذاب دردناک در دنیا به قصاص است و در آخرت عذابی دردناک، یعنی اگر کسی ببخشد و بعد بکشد قتل بغیر حق مرتکب شده است و هرکس دیه بگیرد و بعد بکشد باز قتل به غیر حق مرتکب شده و خود وی مستحق اجرای قصاص بر خود میشود.
و در حکم به قصاص در قتل و غیر آن برای شما زندگانی و حیات است ، ای صاحبان خرد. یعنی قصاص بازدارنده و مانع قتل نفس است و این مانع بودن و بازدارنده بودن میتواند از اول باشد بدین معنی که کسی که قصد کشتن کسی را داشته باشد، و بداند که قصاص خواهد شد، اقدام به کشتن نخواهد کرد و از این طریق زندگی خود و دیگران را تضمین کرده است و زندگانی بعد قتل نیز این است که فقط قاتل قصاص کرده شود نه جمع و نه دیگری باشد که از قصاص بترسید و از این رو اقدام به کشتن نکنید.
بر شما ای متقیان، نوشته شد و حکم شد که اگر اموال زیادی داشتید، وصیت کنید به نفع والدین و خویشاوندان و این وصیت حقی است بر گردن متقین. و این امر منسوخ است زیرا که اسلام خود سهم وارثان را مشخص نموده است و برای غیر وارث در صورت زیاد بودن اموال طوری که وراثان به مشکل نخورند، مستحب است.
پس هرکس وصیت را که موافق شرع بود، تبدیل کرد و این تبدیل میتواند کتمان شهادت باشد و یا تغییر متن وصیت یا عوض کردن اسم موصی له باشد و یا از اموال وصیت شده کم کند، پس گناه این تبدیل بر تبدیل کنندگان است و قطعا الله تعالی شنواست و وصیت را میشنود و دانا به تغییر و تبدیل کنندگان است.
هرکسی بیم ارتکاب گناه غیر عمدی و عمدی را از وصیت کننده داشته باشد و اصلاح کند وبر وجه شرعی درست کند، پس بر این اصلاح کننده، گناهی نیست و حتی در صورت اصلاح گناه وصیت کننده نیز آمرزیده شود و همانا الله تعالی آمزنده و مهربان است و با گذاشتن راهکار جلوی پای گنهکاران آنان را مورد آمرزش قرار میدهد.
ای کسانیکه به الله و رسولش ایمان آورده اید و اقرار میکنید، بر شما روزه ی رمضان فرض شده است همچنانکه بر کسان پیش از شما فرض شده بود، باشد که در روزهای رمضان از خوردن آشامیدن و آمیزش دوری کنید.
روزه گرفتن روزهای معدود سال بر شما واجب شد که همان ماه رمضان است و پس در این ماه اگر کسی بیمار بود و روزه مضر بود، و مسافر بود و روزه نگرفت، پس در ماههای دیگر قضای آن را بجای آورید و بر کسانیکه طاقت روزه ندارند و بخاطر پیر بودن از روزه عاجز هستند پس بجای هر روز به مسکینی غذا دهند. اگر کسی بیشتر غذا داد و یا روزه ی نفلی گرفت، این عمل برای وی خوب است. بدانید که در روزه گرفتن برای شما منفعت است. اگر میدانید چنین است پس عمل کنید.
ماه رمضان که روزه ی آن بر شما فرض گشت ماهی است که قرآن در آن نازل شده است و بر فرض بودن آن قرآن نازل گشته است قرآن راهنمایی است برای راه حق و در آن بیاناتی است در مورد احکام حلال و حرام و داستان عبرت آموز و جدا کننده است بین حق و باطل یعنی قرآن باعث شناخت حق از باطل است پس اگر کسی از شما ماه رمضان را رویت نمود و کسی که در ماه رمضان معذور نبود، روزهای رمضان را باید روزه بگیرد و کسانیکه بیمار باشند و از روزه عاجز و یا مسافر باشند، پس رواست که روزه نگیرند و در وقتی دیگر قضای آن را بجای آورند. هدف و مقصود خداوند از این حکم آسان گیری است و سختگیری نیست و این امر به قضا برای کامل کردن عدد ماه است و فرض گردانیدن روزه ی رمضان برای این است که از طریق الله تعالی را بزرگ بدارید بخاطر اینکه شما را هدایت کرده است و باشد که از این طریق شکر گذار نعمتهای الله تعالی باشید.
وقتی بندگان من بپرسند که کیفیت دعای رب چگونه است پس به آنان بگو که به آنان از هر نظر نزدیکم و دعایشان را اجابت میکنم پس دعا کنند و از من اطاعت کنند و بر ایمان خود استوار باشند، که در اینصورت امید است که هدایت شوند و راه یابند.
براي شما شب رمضان اجازه داده شد و حلال گشت تا با زنان خود مباشرت و مجامعت و سخنی از این سنخ بگویید و انجام دهید. زنان برای شما لباس هستند و شما مردان نیز برای آنان لباس هستید که عیب یکدیگر میپوشانید و به یکدیگر تا این اندازه نزدیک هستید و یکدیگر را از اعمال حرام باز میدارید و مایه ی آرامش یکدیگر هستید و یکدیگر را از آتش جهنم نجات میدهید. الله تعالی میداند که شما با انجام امور نهی شده در شب رمضان به خود خیانت میکنید و برای همین از گناه شما گذشت نمود و به شما اجازه داد که شب رمضان با همسران خود امیزش داشته باشید و بخورید و بیاشامید و توبه کردید و توبه ی شما قبول شد و از عذاب شما درگذشت و به شما تخفیف در حکم داده شد. پس از این به بعد با زنان خود آمیزش کنید و البته آنچه بر شما از حرام و فرض نوشته است را رعایت کنید یعنی با همسران خود در زمانی که عذر شرعی ندارند این امر حلال است و با آمیزش هدفتان نسل آوری باشد و حلال و حرام الله را رعایت کنید. و بخورید و بیاشامید تا وقتی که فجر صادق ظاهر گردد و روز و شب از یکدیگر متمایز گردند و بر سر کوهها فجر صادق آشکار شود. بعد طلوع فجر صادق و آشکار شدن آن دیگر روزه بگیرید و کامل کنید تا غروب آفتاب. و این حلال شدن شب رمضان برای آمیزش با همسران برای کسانی است که اعتکاف نباشند و بر اعتکاف گذاران آمیزش و لوازم آن از قبیل بوسه و لمس حلال نیست. آنچه از امور روزه و محرمات آن و اعتکاف و محرمات آن بیان شد حدود الهی هستند که به آن نباید نزدیک شد. آنچنانکه این احکام را برای شما بیان داشته ایم احکام دینی دیگر را نیز بیان خواهیم نمود. نکته: آنچه از جدول اوقات صلاه و نماز و روزه و وقت سحری و آخر وقت سحری بین مردم در این زمان مرسوم شده است هیچ یک بر اساس معیار شرعی نبوده و اعتبار ندارند و آنچه معتبر است قول صاحب شرع است که روزه را فرض گردانیده است و اصل این است که نظر شرع تامین شود نه نظر دانشمند یا عالم یا هرکس دیگر.
اموال یکدیگر را به وجهی که الله بر شما حلال ندانسته نخورید، مانند اینکه به قمار یا به قسم دروغ و امثال اینها نخورید. با بردن اموال مردم به حکام و با کمک آنان نیز، نخورید و با شهادت دروغ پیش قاضی نیز اموال یکدیگر را نخورید و حکم قاضی اموال دیگران بر شما حلال نمیگردد و این اعمال خلاف شرع را درحالیکه خود میدانید باطل است، انجام ندهید.
از تو در مورد هلال ماه میپرسند و از چرایی آن میپرسند پس به آنان بگو که حکمت آن این است که برای مردم زمان را نشان میدهد و زمان حج را نشان میدهد و این نیست که هر وقت خواستید حج بجای آورید و نیکی نیز در این خلاصه نمیشود که در وقت برگشت از در وارد نشده و از پشت خانه وارد شوید و در این عمل شما هیچ حکمتی نیست پس از در وارد شوید از حرام خدا دوری کنید و اوامر وی را انجام دهید تا از عذاب وی در امان بمانید و نجات یابید.
برای اعتلای دین الله و رضای الله و بالا بردن و برپا داشتن دین الله، با کسانی جنگ کنید که با شما میجنگند ویا قصد جنگ دارند و با شروع جنگ یا جنگ با غیر نظامیان از قبیل سالخوردگان و کودکان و زنان، از حدود الهی تجاوز نکنید. الله تعالی برای این از تجاوز نهی میکند چراکه متجاوزین را دوست ندارد.
مشرکانی را که در صدد کشتن شما هستند در هرکجا که باشد بکشید چه در حرم و چه در غیر آن و چه در ماههای حرام و غیر آن و آنان را از مکانی که شما را اخراج کردند، اخراج کنید و هم و غم شما در برآورده شدن این مطلب باشد و بدانید که شرک آنان از قتل بزرگتر است و فتنه اش نیز بزرگتر است و در همه جا جنگ مجاز است بغیر از حرم که نباید جنگ کنید مگر اینکه آنان جنگ را شروع کنند که در اینصورت جنگ کنید و سزای کفاری که قصد جنگ دارد همین است.
اگر از کفر و جنگ با شما دست بردارند، الله تعالی در حق مومنان آمرزنده ی گناهان بوده و در حق آنان به فضل خود، مهربانی کند و در آخرت از آنچه به اهل طاعت داده میشود، میبخشد.
با مشرکان عرب بجنگید تا وقتی که کفری باقی نماند و دین یعنی فرمانبرداری دائمی از آن الله گردد و اگر از جنگ دست کشیدند قتلی بر کسی نیست مگر بر از حد تجاوز کنندگان.
ماه حرام در قبال ماه حرام است که آنان حرمت ماه را نگه نداشتند و شما را از حج بازداشتند پس اگر باز مانع شدند به زور داخل شوید و اگر بر شما دست درازی کردند شما نیز جواب آن را بدهید و بکشیدشان و هرکس بر کسی ظلمی روا داشت، جزای وی را بدهید و از الله تقوی کنید و دست درازی را شروع نکنید و بدانید که الله تعالی همراه متقین است با یاری رساندن و با پیروز گرداندن شما.
برای کسب رضایت الله و بعنوان اطاعت و فرمانبرداری از الله تعالی در راه وی خرج کنید و به نیامندان و رزمندگان انفاق کنید و با امتناع از فرایض و اوامر الله تعالی که از جمله ی آن انفاق فی سبیل الله باشد خود را در دنیا و آخرت به هلاکت نیاندازید و از جایگزین کردن الله و پاداش آخرت صدقه محروم نمانید و نیکی و احسان کنید و حسن ظن به جبران انفاق از الله داشته باشید. قطعا الله متعالی کسانی را که احسان میکنند نیاز نیازمند را برطرف میکنند، را دوست دارد. دوست دارد یعنی پاداش نیک میدهد آن دوست داشتنی که لایق شان الله است.
حج و عمره را برای الله انجام دهید و ارکان و سنتهای آن را تمام و کمال انجام دهید و از منهیات وی تعالی به شدت دوری کنید؛چراکه در همه ی مواقع باید دوری کرد پس در حج با شدت بییشتری دوری کنید تا مشمول آخر این آیه نشویم؛ بهتر است احرام از خانه ی خود شروع شود و اگر شروع کردید هرچند نفل باشد باز برای الله تمام کنید. اگر از ادامه ی حج منع شدید بخاظر بیماری یا مانع شدن دشمن پس هدیی به حرم بفرستید و تا وقتی از رسیدن هدی به محل خود و ذبح آن اطمینان حاصل نکردید، سر خود را نتراشید و تراشیدن سر جزو ممنوعات حج است. اگر بیماری یا عذری یافتید که مجبور به تراشیدن شوید پس فدیه دهید از بین این سه نوع فدیه از سه روز روزه و یا به شش نفر مسکین هریک نصف صاع گندم دهید یا گوسفندی ذبح کنید. وقتی از احصار در امان شدید و حج تمتع بجای آوردید پس هدی بعنوان دم نسک ذبح کنید و اگر هدی نیافتید سه روز روزه تا قبل عید در ایام حج بجای آورید و هفت روز دیگر را وقتی از امور حج فارغ شدید بجای آورید تا ده روز کامل شود. این جمع بین عمره وحج برای کسانی است که اهل داخل میقات نباشند. از الله پروا کنید و بدانید که اگر مخالفت کنید عذاب الهی سخت است.
حج را ماههای معلوم و مشهور بین مردم است که احرام برای حج در آن ماهها صورت میگیرد. اگر کسی با تلبیه یا سوق بدنه احرام بست پس بر وی لازم است که در وقت احرام، آمیزش و کلام مربوط به آن و ممنوعات حج و جدل و ستیز از وی یافت نشود و در وقت رفتن به حج توشه با خود بردارید تا سربار مردم نشوید و توشه ی آخرت را که همان تقوی است با خود بگیرید و از عذاب من بترسید و پروا کنید ای کسانیکه صاحب عقل هستید.
بر شما حاجیان گناهی نیست در اینکه در ایام حج تجارت یا کار دیگری برای کسب درآمد انجام دهید و یا عبادتی غیر از اعمال حج انجام دهید؛ به این شرط که شما را مناسک (افعال حج) باز ندارد؛ و از عطایا و تفضل الله متعال بطلبید. وقتی از عرفات همه باهم راه افتادید پس در مشعر الحرام یعنی مزدلفه وقوف کرده و الله متعال را یاد کنید و شکر موفق شدن به حج را بجای آورید و شکر هدایت به اسلام را بجای آورید، قطعا شما قبل از اینکه شما را به اسلام هدایت کند جزو گمراهان بودید و قطعا قبل هدایت شما به اعمال حج به آن نادان بودید.
ای قوم قریش از مکانی افاضه کنید که حضرت ابراهیم افاضه نمود که همانی است که بقیه ی مردم وقوف و افاضه را انجام میدهند یعنی از عرفات و از گناه عدم وقوف در عرفه آمرزش بطلبید که الله تعالی آمرزنده ی آمرزش طلبان است و ارزانی دهنده ی نعمت بر آنان است.
وقتی از مناسک حج فراغت یافتيد الله تعالی را یاد کنید همچنانکه قبل از اسلام پدران خود را یاد میکردید و بلکه ذكر الله را زیاد بگویید. انسانها در دعا دو گروه هستند. بعضی از انسانها که همان مشرکان هستند گویند که یا رب به ما خوشی دنیا را عطا کن و آنان از نعمتهای آخرت و بهشت سهمی ندارند و در دعا نیز سهمی برای آخرت ندارند
وقتی از مناسک حج فراغت یافتید الله تعالی را یاد کنید همچنانکه قبل از اسلام پدران خود را یاد میکردید و بلکه ذکر الله را زیاد بگویید. انسانها دردعا دو گروه هستند. بعضی از انسانها که همان مشرکان هستند گویند که یا رب به ما خوشی دنیا را عطا کن و آنان از نعمتهای آخرت و بهشت سهمی ندارند و در دعا نیز سهمی برای آخرت ندارند و بعضی از مردم که همانا مسلمانان هستند گویند: ای پروردگار ما، خیر دنیا و نعمتهای آن را عطا کن و خیر آخرت را به ما عطا کن و از آتش جهنم و هرآنچه که باعث میشود به جهنم برویم، محفوظ بدار.
آن افرادی که خیر دنیا و آخرت را میطلبند و هدفشان از حج به دست آوردن خیر دنیا و آخرت از الله تعالی بوده است، پس برای آنان نصیب و سهم از آنچه طلب کرده اند، خواهد بود و پاداش بسیار نیز خواهد بود. و آنان که فقط هدفشان دنیا بود نیز بر طبق خواسته ی خود خواهند گرفت. و الله تعالی محاسبه گری سریع است که هر ابر کامپوتری را در نظر گیرید بی نهایت سریعتر است طوری که در روز قیامت وقتی بنده دقت حساب اعمال خود را میبیند فکر میکند که الله تعالی تمام هم خود را به ی معطوف داشته است و دیگر اینکه الله به ابزار و وسایل نیاز ندارد پس تا قبل قیامتی که خیلی زود برپاخواهد گشت، الله را ذکر فراوان گویید و دعا کنید و به عقب نیاندازید.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.