0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ ۖ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ ۚ وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۚ لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ ۚ وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَٰلِكَ ۗ فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا ۗ وَإِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ ۗ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ﴿233﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

بر مادران کودکان حق شیردهی به مدت دو سال کامل میباشد و همچنین بر مادران این شیردهی واجب خواهد شد اگر شیردادن بر وی تعیین گردد به اینکه از غیر وی شیر نخورد و این برای کسانی میباشد که قصد تکمیل مدت رضاعت را دارند و در این مدت بر پدر کودک یعنی کسیکه برایش فرزند آورده شد، واجب است که نفقه ی زوجیت را در وقت برقراری زوجیت بدهد و اگر زوجیت نبود، نفقه ی رضاع را بدهد و این نفقه دادن بر سبیل معروف و نیکی باشد طوریکه هیچ یک از والدین بر آنچه قادر نیستند مکلف نباشند. مادر بخاطر فرزند دچار ضرر نشود و پدر نیز بخاطر فرزند دچار ضرر نگردد و همچنین وارثانی دیگر و بلکه همان حقی که بر آنان است، بر آنان نهاده شود. اگر والدین با مشورت هم خواستند که کودک را از شیر بگیرند و ضرری متوجه کودک نباشد، و پدران نیز اجرت را با اعتدال شرعی و عقلی پرداختند، بر آنان سختگیری و گناهی نخواهد بود. و در رعایت حقوق کودک و آنچه بیان شد، از الله خود را نگهدارید و عمل کنید چراکه الله متعال به آنچه انجام میدهید، بینا است و بر وفق عمل شما مجازات و پاداش خواهد کرد.

مستندات
وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ ۖ لِمَنْ أَرَادَ أَن يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ
خبر به معني اعلام وجوب شيردادن بر مادران است، ممکن است که اثبات حق شیردهی برای مادر است هرچند که پدر از آن، ابا داشته باشد یا فرض نفقه بر پدر باشد در مدت شیردهی. وقتی در آیات دیگر از امر به دادن اجر بر شیردهی آمد و در دیگری اگر از اینکه رضاع میتواند توسط مادر باشد یا دیگری ، این آیه بیان این مطلب است که وقتی مادر خواست شیردهی کند و پدر امتناع کرد، پدر را اجبار کرده میشود و اینکه بیشترین مدت استحقاق اجرت دو سال است و اگر پدر از انفاق بیشتر از دو سال امتناع کند بر وی اجباری نیست.(جصاص)
خبر در معنی امر است و شیردهی بر مادر کودک واجب میشود وقتی که کودک شیر کسی دیگر را قبول نکند و یا پدر استطاعت اجرت دادن را نداشته باشد و کسی غیر از مادر برای شیردهی نباشد. (نسفی)
منظور از مادران(والدات) ممکن است تمامی مادران باشند چه آنان که مطلقه باشند و چه در عقد شوهر باشند. (جصاص)
امکان دارد که آیه عطف بر قبلی بوده و هدف استحقاق نفقه در وقت رضاع برای مطلقه ها باشد. (جصاص)
اگر مطلقه نباشد و در عقد مرد باشد و شیردهی کند، پس بر وی نفقه ی زوجیت واجب میشود نه نفقه ای دیگر. (جصاص)
اگر مطلقه باشد، مستحق نفقه ی رضاع میشود. (جصاص)
در اینکه در وقت عدت باشد نفقه ی رضاع و نفقه ی عدت را مستحق میگردد یا خیر، در مذهب ما دو قول ذکر شده است. (جصاص)
آیه دو معنی را میرساند: الف: مادر به شیردهی فرزندش در مدت دوسال، بر دیگران اولویت دارد و پدر نمیتواند مانع آن شود. ب: آنچه بر پدر بخاطر شیردهی واجب میشود به مدت دو سال است. (جصاص)
نفقه ی مدت شیردهی بر پدر است و در این وظیفه کسی دیگر شریک نیست. (جصاص)
حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ
تاکید بر دوسال کامل بودن، برای رساندن این مطلب است که دو سال حقیقی است و تقریبی نیست. (ابوسعود)
لِمَنْ أَرَادَ أَن يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ
برای کسی است که اراده ی تکمیل مدت رضاع کند پس میتواند کمتر از این مدت نیز باشد. (ابوسعود)
گفته شده است که لام لمن به یرضعن برمیگردد زیرا بر پدر همچنانکه نفقه ی کودک واجب است، شیردادن نیز بر پدر است. (ابوسعود) یعنی مخارج و زحمت شیردادن به کودک بر پدر واجب است.
وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ
فرزندی آورده شده برای یعنی پدر زیرا فرزند به وی نسبت داده میشود و برای وی فرزند آورده میشود. (ابوسعود)
رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ
غذا و لباس شیرده بعنوان اجرت وی بر پدر است. (ابوسعود)
مادر تا وقتی در نکاح پدر فرزندش باشد نمیتواند، بر شیردهی، اجرت بگیرد. (ابوسعود)
بِالْمَعْرُوفِ
بر طبق آنچه حاکم حکم میکند و وسع پدر کودک میرسد. (ابوسعود)
بر حسب متعارف معتدل شرعی و عقلی. (فواتح الالهیه)
نه به طریق اسراف و نه اینکه کوتاهی صورت پذیرد. (نسفی)
لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا
تفسیر کلمه ی معروف است. (ابوسعود)
لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُودٌ لَّهُ بِوَلَدِهِ
تفصیل موضوع قبل است یعنی بر هیچ یک از طرفین آنچه در وسع وی نیست را تکلیف کرده نشود. (ابوسعود)
به والدین بخاطر فرزند ضرری رسانده نشود که باعث کمکاری در نگهداری فرزند خواهد شد و آنچه شایسته ی وی است را بجای نخواهند آورد. (ابوسعود)
فرزند را به هردوی والدین نسبت داده است تا مهر فرزند بر آنها بنشیند. (ابوسعود)
وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَٰلِكَ
عطف بر وعلی المولود له است یعنی بر وارث کودک نیز نفقه ی شیردهی واجب است البته این برای وقتی است که کودک، اموالی نداشته باشد. (ابوسعود)
بر وارث ذی رحم محرم است. (نسفی)
فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَن تَرَاضٍ مِّنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا
اگر والدین با رضایت یکدیگر تصمیم بگیرند که کودک راقبل از تکمیل شدن دو سال از شیر بگیرند، اگر بر اساس رضایت هردو باشد و بر اساس مشورت و تحقیق باشد، گناهی نیست.
نه با تصمیم یکی از والدین زیرا ممکن است که مادر بخاطر خسته شدن از شیردهی تصمیم بگیرد و پدر بخاطر بخل به پرداخت اجرت تصمیم به از شیرگرفتن کند.
فصال را نکره آوردن نشانه ی این مطلب است که قبل دو سال از شیر گرفتن، غیر متعارف است. (ابوسعود)
از شیر گرفتن برای وقتی است که هیچگونه ضرری متوجه شیرخوار نباشد والا حاکم مانع انان شود. (فواتح الالهیه)
این از شیر گرفتن همراه با مشورت در حق کودک بوده و به اجماع والدین باید باشد. (ابوسعود)
وَإِنْ أَرَدتُّمْ أَن تَسْتَرْضِعُوا أَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُم مَّا آتَيْتُم بِالْمَعْرُوفِ
بیان حکم این مساله در وقت عدم اتفاق نظر والدین بر شیردادن است.(ابوسعود)
و مردان مورد خطاب قرار گرفته اند تا آنان را به امتثال امر وا دارد. (ابوسعود)
اگر شما ای پدران کودک خواستید که شیردهی غیر از مادر وی برای کودک خود بگیرید و اجرتی را که در نظر گرفته بودید را تسلیم کردید بر شما گناهی نیست. (مظهری)
و این شیردهی غیر از مادر گرفتن برای وقتی است که مادری که مطلقه است، اجری بیشتر از دیگران بخواهد و یا از شیردهی امتناع کند و شیری نداشته باشد. (مظهری)
اگر خواستید که برای کودک خود شیردهی بگیرید، چه مادر وی و چه غیر مادر، بر شما تنگی و سختی نیست وقتی که آنچه را تعیین کردید را پرداختید . (فواتح الالهیه)
پرداخت نقدی و پرداخت قبل شیردهی، واجب نیست بلکه امر استحبابی است چراکه اگر اجرت نقدا پرداخت شود باعث میشود که به امور کودک بهتر رسیدگی شود. (ابوسعود)
وَاتَّقُوا اللَّهَ
مبالغه در تاکید رعایت حقوق کودک و شیردهان است. (مظهری)
الحاصل از الله بترسید که انتقام گیر غیرتمند بر ضایع شدن حق شیرخوار و کم کردن اجرت شیرده است. (فواتح الالهیه)
در مراعات احکام مذکوره از الله بترسید. (ابوسعود)
وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
تهدید و تشویق است. (مظهری)
شما را بر حساب بصیرت و بر مقتضای علمش، جزا دهد. (فواتح الالیه)
وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا ۖ فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۗ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ ﴿234﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

مردانی که میمیرند و زن و یا زنهایی داشته اند، باید که از ازدواج و زینت دست نگهدارند تا وقتی که چهار ماه و ده روز از وفات همسرشان بگذرد و بعد این مدت اگر این زنان زینت کردند و خواستگار قبول کردند و با کفو خود ازدواج کردند، بر شما اولیای این زنها و حاکمان را گناهی نیست و الله متعال به آنچه انجام میدهید، آگاه و با خبر است.

مستندات
وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا
این آیه ناسخ آیه ی 240 سوره بقره میباشد که در آن عده ی زن شوهر مرده، یک سال است. (احکام القرآن جصاص)
همچنین در آیه ی 240 وصیت به سکنی و نفقه نیز مطرح شده بود که در این آیه از آن سخنی به میان نیامده است و منسوخ شمرده میشود. (جصاص)
این آیه ی 234 بقره هرچند از نظر ترتیب قرآئت مقدم بر آیه ی 240 است ولی در نازل شدن متاخر میباشد وبرای همین ناسخ آیه ی 240 میباشد. (جصاص)
مردانی از شما که فوت میکنند و همسرشان در قید حیات باشد، عده ی آنها چهار ماه و ده روز است. (ابوسعود)
منظور از تربص و انتظار این است که ازدواج نکنند و آرایش نکنند و از خانه ی عدت خود خارج نشوند. (بحر العلوم)
گویند که جنین پسر باشد، در سه ماه حرکت میکند و دختر باشد در چهار ماه، حرکت میکند، پس احتیاطا عدت زن را ده روز بیشتر گفته شد تا اشتباهی صورت نگیرد. (ابوسعود)
عده ی زن حامله از این مدت مستثنی میباشد و عده ی وی وضع حمل است هر مدتی که باشد.
زنی به نام سبیعه از طایفه ی اسلم، در زمان رسول الله ص، شوهرش فوت کرد و چند روز بعد فوت شوهرش وضع حمل کرد و آن زن پیش رسول الله ص آمد و اجازه ی نکاح به مردی را خواست و رسول الله ص به وی اجازه داد.(مظهری)
از حضرت عمر: اگر زن وضع حمل کند درحالیکه جنازه ی شوهرش هنوز بر تخت غسالخانه باشد، عده ی وی تمام است و برای شوهر کردن حلال میشود. (مظهری)
برای زنیکه شوهرش فوت کرده است، ترک زینت کردن در مدت عدت واجب است. (مظهری)
تا انقضای عدت به عقد کسی در نیایند. (روح البیان)
عدت برای آشکار شدن این مطلب است که حامله هستند یا خیر. (فواتح الالهیه)
از حضرت علی و ابن عباس: عده ی زن حامله که شوهرش فوت کرده باشد، دورترین از هرکدام است. (ابوسعود)
یعنی بین وضع حمل و چهار ماه و ده روز هرکدام دورتر باشد، همان عدت وی است.
فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا فَعَلْنَ فِي أَنفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ
وقتی عدت آنها به اتمام رسید، بر شما ای ولی این زنها و حاکمان گناهی نیست در اینکه این زنها برای خود خواستگار قبول کنند و کارهای دیگر که مخالف شرع نباشد، انجام دهند. (فتوحات الهیه)
وقتی عده ی زن تمام میشد، ولی آنها ، آنان را از زینت گرفتن منع میکردند و الله متعال مباح بودن آن را اعلام کرد. (بحر العلوم)
گفته شده: اگر بعد انقضای عدت با کفو خود ازدواج کرد، مانع این ازدواج نشوید. (بحر العلوم)
وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ:
الله به نهان ادمیان مطلع است. (فتوحات الهیه)
عالم به زینت و ترک آن و منع نکاح، و غیر اینهاست. (بحر العلوم)
این آیه عام در مورد زنهای مدخول بها (زنی که با وی همخوابی داشته است) و غیر مدخول بها و صغیر و کبیر را نیز شامل میشود. (بحرالعلوم)
وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَاءِ أَوْ أَكْنَنْتُمْ فِي أَنْفُسِكُمْ ۚ عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ سَتَذْكُرُونَهُنَّ وَلَٰكِنْ لَا تُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا إِلَّا أَنْ تَقُولُوا قَوْلًا مَعْرُوفًا ۚ وَلَا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكَاحِ حَتَّىٰ يَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ ۚ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي أَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ ۚ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ ﴿235﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

وقتی زنی شوهرش فوت کرد و در عدت نشست برای مردان در تعریض به خواستگاری از قبیل گفتن اینکه من را میشناسی و جایگاهم را میدانی، گناهی نیست و میتوانید به تعریض بگویید و بر آنچه که در دل دارید و اظهار نکرده اید نیز مواخذه ای نیست. الله متعال میداند که شما وقتی به چیزی رغبت یافتید، صبر نخواهید کرد و خواهید گفت پس اگر خواستید بگید به تعریض باشد نه اینکه وعده کار پنهانی بدهید و فقط در حدی بگویید که شرع به شما اجازه داده است. و قصد عقد نکاح نکنید تا وقتی که آنچه بر زن واجب شده از عده منقضی شود. بدانید که الله آنچه را که در دل دارید من جمله رغبت و عزم شما میداند پس مواظب باشید و باز بدانید الله آمرزنده و درگذرنده است و بردبار و در عذاب شما عجله ای ندارد اگر دیدید که با عمل گناه مورد عذاب قرار نمیگیرید به معنی این نیست که مواخذه نخواهید شد بلکه الله عجله ای ندارد پس بر حذر باشید.

مستندات
وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِيمَا عَرَّضْتُم بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّسَاءِ
به خواستگار زنی که در عده ی وفات شوهرش است، اشاره و کنایه به خواستگاری کردن را مباح کرد و خواستگاری صریح را ممنوع کرد. (بحر العلوم)
مثال تعریض و کنایه از خواستگاری: به همدیگر میآییم و یا بگوید و تعریض از خواستگاری است. (بحر العلوم)
خطبه (خواستگاری) یعنی طلب نکاح و تعریض یعنی اینکه چیزی بگویی و آن دلالت بر چیزی غیر از آن داشته باشد. مثلا بگوید قصد ازدواج دارم و امثال این. (نسفی)
أَوْ أَكْنَنتُمْ فِي أَنفُسِكُمْ:
آنچه در سینه دارید نیز برای شما اشکالی ندارد. (بحر العلوم)
به آنچه در دل مخفی داشته و به صراحت و تعریض نگفته اید نیز داناست. (نسفی)
عَلِمَ اللَّهُ أَنَّكُمْ سَتَذْكُرُونَهُنَّ وَلَٰكِن لَّا تُوَاعِدُوهُنَّ سِرًّا
الله میداند که شما از آنچه به آن رغبت دارید، سخن خواهید گفت پس در وقت عده به وی نگویید که بر آمیزش، قادر هستید. (نسفی)
میداند شما نمیتوانید صبر کنید و از اظهار رغبت چشم پوشی کنید. در این کلام نوعی توبیخ بر عدم تثبت و صبر است. (ابوسعود)
خوب باشد آن زنان را یاد کنید ولی وعده ی نکاح ندهید و به آنچه به شما اجازه داده شده است، اکتفا کنید و وعده ی نکاح ندهید. (ابوسعود)
از آن زن طلب نکنید که از دیگران امتناع کند. (آلوسی)
از الله بترسید از اینکه در عده زنی را به عقد درآورید. (بحر العلوم)
به زن معتده (زن در حال عدت گذراندن) وعده ی نکاح ندهید. (بحر العلوم)
به وی وعده ی آمیزش و همخوابی ندهید. (بحر العلوم)
به آمیزش سر اطلاق میشود چراکه این عمل در سر و خفا انجام میپذیرد. (بحر العلوم)
إِلَّا أَن تَقُولُوا قَوْلًا مَّعْرُوفًا
میتوانید وعده ی نیک بدهید مثلا بگویید: تو زیبا هستی و من به تو راغب هستم. (بحر العلوم)
فقط به تعریض بیان کنید و عده ای جز وعده ی معروف (شرعی) ندهید. (نسفی)
وَلَا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكَاحِ حَتَّىٰ يَبْلُغَ الْكِتَابُ أَجَلَهُ
تا وقتی عده ی وی تمام نشده است، با وی عقد نکنید. (بحر العلوم)
عزم بر عقد نکنید تا وقتی که عدت منقضی شود. (نسفی)
تا وقتی که مدت نوشته شده بر وی به غایت و انتهایش برسد. (نسفی)
وقتی از عزم و جزم به عقد نهی میشود پس از نهی از عقد نکاح شدیدتر خواهد بود. (آلوسی)
نهی از عزم صحیح میباشد چراکه عزم از افعال باطنی تحت اختیار مکلف است و برای همین است که به نیت کردن، مستحق ثواب میگردد. (آلوسی)
وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي أَنفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ
به عزم شما بر آنچه ناجایز است، داناست پس عزم به عقد نکنید. (نسفی)
آنچه از وفا و غیر آن را که در دل دارید را الله متعال میداند. (بحر العلوم)
از مخالفت با الله متعال در آنچه واجب میکند، بر حذر باشید. (بحر العلوم)
به آنچه در دل دارید من جمله قصد و عزم نکاح داناست. (آلوسی)
پس از عزم به عقد دور باشید و اگر اقدام کردید آن را ترک کنید. (آلوسی)
وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ
میگذرد از کسیکه از ترس وی تعالی از عزم یا گناه دوری میکند و در عذاب شما عجله نمیکند پس فکر نکنید که بر عزم مورد مواخذه قرار نخواهید گرفت. (آلوسی)
غفور است یعنی درگذرنده است، حلیم است برای اینکه در عذاب شما تعجیل نمیکند. (بحر العلوم)
به عذاب دادن شما عجله ندارد. (نسفی)
لَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ مَا لَمْ تَمَسُّوهُنَّ أَوْ تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً ۚ وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ ۖ حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ ﴿236﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

بر شما گناهی و مهری و تبعاتی نیست در اینکه زن خود را قبل آمیزش و خلوت و قبل تعیین مهریه طلاق دهید. وقتی در چنین حالتی طلاق دادید، پس بر شما مردان واجب است که متعه دهید چیزی که زن از آن استفاده کند و این متعه به اندازه ی وسع مرد خواهد بود، دارا به اندازه ی وسعش و ندار نیز به اندازه ی وسعش متعه دهد. این متعه دادن حقی است بر کسانیکه به خود نیکی میکنند با عمل به واجبات خود را از عذاب نجات میدهند وبر کسانیکه قصد نیکی به دیگران را دارند. مقدار متعه بسته به عر ف هر جامعه از لباس و آنچه زن برای بیرون رفتن از خانه میپوشد متفاوت خواهد بود ولی نباید به نصف مهر مثل برسد و نباید از پنج درهم کم باشد. در ایجاب متعه دلیل واضحی بر این مساله میباشد که یک چیز بی ارزش نمیتواند بعنوان مهریه تعیین شود و این متعه کمترین آن سه جامه برای زن میباشد.(تاویلات اهل سنت)

مستندات
در مورد مردانی نازل شده است که زن خود را طلاق دهند و مهری بیان نشده و آمیزش نیز صورت نگرفته است. (نسفی)
در مورد مردی از انصار نازل شد که زنی را از طایفه بنی حنیفه عقد کرده بود و قبل تعیین مهر و قبل آمیزش وی را طلاق داده بود و پیش رسول الله ص آمد و آیه نازل شد و رسول الله ص فرمودند: به آن زن متعه بده ولو همین عرق چینت هم باشد. (خازن)
در این آیه دلیل است بر اینکه نکاح بدون تعیین مهر نیز جایز است. (تاویلات اهل سنت)
البته اگر نکاح بدون تعیین صورت گیرد، مهر مثل واجب میشود.
لَّا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِن طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ مَا لَمْ تَمَسُّوهُنَّ
یعنی این عمل شما، تبعاتی از قبیل وجوب مهر ندارد. (نسفی)
یعنی در طلاق قبل اینکه آمیزشی صورت بگیرد. (نسفی)
از آنجا که رسول الله ص زیاد از طلاق نهی میکردند و گمان میرفت که در طلاق گناهی باشد پس آیه برای بیان عدم گناه در چنین مواردی نازل شده است. (ابوسعود)
گفته شده است که بر شما گناهی نیست در اینکه در چنین زنانی هرگاه خواستید طلاق دهید چه در وقت حیض باشد یا غیر آن. (خازن)
أَوْ تَفْرِضُوا لَهُنَّ فَرِيضَةً
تا وقتی که خود مهری را مشخص کنید. (نسفی)
فرض الفریضه یعنی مشخص کردن مهریه. (نسفی)
وَمَتِّعُوهُنَّ عَلَى الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَعَلَى الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ مَتَاعًا بِالْمَعْرُوفِ
حکمت واجب شدن متعه برای جبران وحشتی است که طلاق در دل زن میاندازد. (ابوسعود)
به آنان چیزی بدهید که از آن استفاده ببرند. (مظهری)
و به آن زنان متعه دهید بر شخص قادر به مقدار قدرتش و بر تنگ دست به مقدار وسعش، متعه ای که شرع و مروت میطلبد. (نسفی)
متعه دادن به مطلقه، برای زنانی واجب است که به این صورت طلاق داده میشوند یعنی قبل تسمیه ی مهر و قبل خلوت صحت و در طلاقهایی غیر از این مستحب است.(نسفی)
متعه یعنی مقداری از لباس که زن برای بیرون رفتن از خانه میپوشد و بسته به عرف هر منطقه تفاوت دارد و به اندازه ی طبقه ی وسع مالی آنها میباشد. (رد المحتار)
ارزش این متعه از نصف مهر مثل بیشتر نباشد و از پنج درهم نیز کمتر نباشد. (مظهری)
متاعی که از نظر شرعی مستحسن است. (مظهری)
بدون ظلم و بدون حیف و میل باشد. (خازن)
حَقًّا عَلَى الْمُحْسِنِينَ
متعه ای که بر گردن مسلمانان واجب است. (نسفی)
بر کسانی که بر مطلقه ها احسان و نیکی میکنند این متعه دادن واجب است. (نسفی)
احسان در اینجا به معنی بخشش نبوده بلکه بر طلاق دهنده واجب است. (نسفی)
حقی است بر گردن کسانیکه به خود نیکی میکنند با تسریع در امتثال امر. (ابوسعود)
محسنین گفت تا تشویق باشد برای عمل به اعطای متعه. (ابوسعود)
وَإِنْ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ وَقَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيضَةً فَنِصْفُ مَا فَرَضْتُمْ إِلَّا أَنْ يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَ الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ ۚ وَأَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ ۚ وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ﴿237﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

اگر زنان را قبل آمیزش طلاق دادید در حالیکه در وقت عقد مهریه تعیین کرده باشید پس نصف مهر مسمی برای زن بر شما واجب میشود مگر اینکه زن مطلقه حق خودش را ببخشد و آن نصف واجب را نگیرد در اینصورت واجب از گردن مرد ساقط است و یا اینکه مرد همراه نصف واجب ، نصف دیگر را نیز به زن مطلقه ببخشد و این بخشیدن از طرف هر یک از شما هم باشد، نشان دهنده ی تقوی وی است و تفضل و نیکی به یکدیگر را فراموش نکنید و نیکی در اینجا بخشیدن آنچه برا وی است میباشد، و الله تعالی به آنچه از نیکی و غیر آن انجام میدهید بینا ست و بر طبق عمل شما جزا خواهد پس چه بهتر که ببخشید.

مستندات
وَإِن طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِن قَبْلِ أَن تَمَسُّوهُنَّ وَقَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِيضَةً فَنِصْفُ مَا فَرَضْتُمْ
اگر طلاق دادید قبل آمیزش درحالیکه در وقت نکاح، مهر تعیین کرده اید، پس آنچه بر شما برای آن زنان واجب میشود نصف آن چیزی است که در وقت عقد تعیین کرده اید. (ابوسعود)
آنچه واجب است نصف مسمی است نه اینکه در کنار آن متعه نیز باشد. (مظهری)
خلوت صحیحه حکم آمیزش را دارد و خلوت صحیحه یعنی اینکه زن و مرد در مکانی خلوت کنند طوری که مانع از آمیزش نباشد چه مانع طبیعی از قبیل حیض و چه مانه شرعی از قبیل روزه ی رمضان و چه مانع جسمی از قبیل بیماری و مانند آن. (خازن)
إِلَّا أَن يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَ الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ
در هر صورت نصف مهر مسمی واجب است مگر اینکه زنانی مطلقه آن را ببخشند و یا کسی که عقد دست وی است یعنی شوهر ، نصف مهر دیگر را نیز ببخشد. (ابوسعود)
یعنی مطلقه نصف مسمی را ببخشد و به شوهر برگرداند. (مظهری)
و یا شوهر نصف دیگر را همراه نصف واجب ببخشد و کل مهر را به مطلقه بدهد. (مظهری)
منظور از کسیکه عقد دست وی است زوج میباشد و این قول سعيد بن المسيب وسعيد بن جبير والشعبي وشريح ومجاهد وقتادة نیز میباشد. و مروی از علی و ابن عباس است.(مظهری)
تفسیر به زوج برای این است که کسی غیر از زوج حق طلاق ندارد. (نسفی)
ۚ وَأَن تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَىٰ
از جبیر بن مطعم زنی را عقد کرد و قبل دخول وی را طلاق داد و کل مهر را به زن بخشید و گفت من اولی تر به بخشش هستم. (ابوسعود)
خطاب به زنان و مردان است نه اینکه خاص مردان باشد. (مظهری)
کسیکه میبخشد از کسیکه به وی بخشیده میشود افضل است. (مظهری)
هر یک از زوجین از حق خود بگذرد فضل را نصیب خود کرده است. (بحر العلوم)
گفته میشود که الله تعالی تشویق به انسانیت کرده است. (بحر العلوم)
وَلَا تَنسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ
نیکی کردن به یکدیگر را فراموش نکنید. (ابوسعود)
إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
الله آنچه از نیکی به دیگران انجام میدهید و احسان میکنید را ضایع نخواهد کرد. (ابوسعود)
آنچه از بخشش به یکدیگر انجام میدهید، بر الله متعال مخفی نمیماند. (خازن)
بر طبق تفضلتان جزا خواهد داد. (نسفی)
بر طبق عملتان پاداش خواهد داد. (بحر العلوم)
حَافِظُوا عَلَى الصَّلَوَاتِ وَالصَّلَاةِ الْوُسْطَىٰ وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ ﴿238﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

بر انجام نماز در اوقاتش با تمام ارکانش مداومت بورزید و خصوصا بر نماز میانه مدامتتان بیشتر باشد و برای الله و برای اطاعت از الله در نماز ساکت باشید و تا متیوانید قیام آن بیشتر کنید در نتیجه ذکر الله تعالی در قیام زیاد خواهد شد. آنچه باید دانست و بر آن اعتقاد داشت اینکه تمامی نمازهای پنجگانه فرض هستند و در این حکم مشترک هستند. وقتی فرض بودن نمازهای پنجگانه مشخص شد وجه تخصیص نماز وسطی برای امری باید باشدکه در درون این نماز هست مثلا قیام آن طولانی شود و طولانی شدن قیام به طولانی شدن قرائت در آن خواهد بود و این گزینه در نمازهای صبح و ظهر وجود دارند.

مستندات
بر نمازهای پنجگانه ی فرض در اوقات آن مداومت بورزید با بجای آوردن وضو و رکوع و سجود آن و خصوصا بر نماز میانه. (بحر العلوم)
به سوی صاحب خود توجه کنید و به طرف بروید با محافظت بر آنچه که ستون دینتان است و معراج و وسیله ی ترقی شماست. (آلوسی)
نماز میانه را بعضی نماز صبح گفته اند وبعضی دیگر نماز ظهر و بعض دگر نماز نماز عصر. (بحر العلوم)
در مورد نماز عصر بودن از حضرت رسول الله ص و از امهات المومنین عایشه و حفصه روایت شده است. (بحر العلوم)
در اینکه مساله ی نماز را بین احکام زوجین بیان میکند اعلام این مطلب است که نماز از اموری است که باید به آن توجه داشت و نباید غافل شد. (ابوسعود)
بعضی گفته اند که نماز وسطی نماز مغرب است چراکه رکعات آن میانه ی نمازهای فرض است و دیگر اینکه وتر نمازهای روز است و دیگر اینکه در حالت سفر و حضر از رکعاتش کم نمیشود.(ابوسعود)
گفته شده است که نماز عشا است چراکه بین دو نماز جهریه ی شب واقع است. (ابوسعود)
و نیز نماز وتر و نماز ضحی و نماز عید و نماز به جماعت و نماز خوف نیز ذکر شده است. (آلوسی)
اکثر علما نماز عصر بودن را صحیح دانسته اند. (آلوسی)
تاکید به نماز عصر از بین فرایض برای این است که عصر وقت مشغولیت است پس بیم فوت نماز عصر میرود. (بحر العلوم)
فضل نماز عصر برای این است که فرشتگان مامور روز و شب در آن جمع هستند. (ابوسعود)
از نظر عقلی نیز نماز عصر باید باشد چراکه عصر بین دو نماز روزانه یعنی صبح و ظهر و دو نماز شبانه یعنی مغرب و عشا قرار دارد. (بحر العلوم)
با تحقیق در دلایل هر کدام آنچه درست به نظر میرسد نماز ظهر بودن است و این قول را به امام اعظم نسبت داده اند. (آلوسی)
در حدیث آمده است رسول الله ص: حافظوا علی الصلوات و الصلوة الوسطی و صلاةالعصر یعنی بر صلوة وسطی، صلاة عصر را عطف کرده است. (شرح مشکل الاثار)
نماز وسطی و میانه ای در کار نخواهد بود مگر اینکه تعداد نمازهای فرض پنج باشد. (المبسوط للسرخسی)
چراکه صلوات جمع صلاة است و کمترین حالت جمع سه است و صلاة وسط نیز مضاف بر آن است پس کمترین حالت ممکن پنج وقت بودن است تا میانه ای یافت شود. (بدایع الصنایع)
از آنجا که برای هر یک از نمازهای پنجگانه اسم صلاة وسطی اطلاق شده است درحالیکه تاکید بیشتری بر آن شده است، این میتواند تشویق به محافظت و کامل انجام دادن تمامی نمازها باشد و به همین سبب است که الله متعال شب قدر را در شبهای رمضان مبهم گذاشت و به همین سبب است که اسم اعظم خود را بین اسمای حسنی مبهم گذاشت تا بر همه ی آن مداومت ورزیده شود. (خازن)
وَقُومُوا لِلَّهِ قَانِتِينَ
در نماز شوید در حالیکه مطیع هستید. (بحر العلوم)
در نماز به ذکر الله در قیام مشغول باشید. (ابوسعود)
گفته شده است که قنوت ادای کامل ارکان نماز است. (ابوسعود)
به خشوع در نماز شوید. (ابوسعود)
نماز را در حالت ایستاده بخوانید، گویا که با این گفتار تشویق به طولانی کردن قیام دارد. (بحر العلوم)
از رسول الله ص در مورد نماز افضل پرسیده شد و ایشان جواب دادند آن نمازی که قنوت آن طولانی باشد یعنی قیام آن طولانی باشد. (بحر العلوم)
قانتین را گفته اند که یعنی در نماز ساکت باشید و از زید بن ارقم روایت است که ما در نماز صحبت میکردیم تا اینکه این آیه نازل شد. (بحر العلوم)
قانت یعنی کسیکه به امر الله تعالی مشغول است. (بحر العلوم)
فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالًا أَوْ رُكْبَانًا ۖ فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَمَا عَلَّمَكُمْ مَا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ ﴿239﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

اگر در حالت ترس قرار گرفتید و در حالت جنگ بودید، پس نماز را اگر میتوانید ایستاده بجای آورید و الا بر حالت سواره به هر جهتی که قادر هستید رو کنید و نماز را بجای آورید و اگر از وضعیت خوف به امان رسیدید پس نماز را آنچنانکه به شما آموزش داده است بخوانید با تمام ارکان و سنتهای آن و آن را آنچنان انجام دهید که شکر آنچه را که تعلیم داده است از چیزهایی که نمیدانستید را بجای اورده باشید.

مستندات
فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالًا أَوْ رُكْبَانًا
اگر از دشمن ترسیدید نماز را ایستاده بخوانید اگر نتوانستید، در حالت سوار بر مرکب بخوانید، به هر سوی که باشد، به ایماء بخوانید. (بحر العلوم)
از دشمن یا غیر آن ترسیدید. (ابوسعود)
بر حسب آنچه حال و وضعیت اقتضا میکند و امکان توقف از جنگ باشد. (ابوسعود)
این مساله موافق آن چیزی است که از رسول الله ص روایت شده است که وقتی از نماز خوف از ایشان سوال شد، نماز خوف را ذکر کردند و در آخر آن فرمودند: وقتی ترس بیشتر از این شد بر روی پاهایتان و یا بر مرکبهای خود بخوانید چه به سوی قبله باشد چه غیر آن. (بحر العلوم)
نزد امام اعظم در حالت راه رفتن و شمشیر زدن نماز نمیشود و در آیه و حدیث نماز خوف، دلیلی بر جواز در حالت راه رفتن و شمشیر زنی نیست.(مظهری)
رجالا و راجل به ایستاده بر دو پا است و نه به معنی راه رفتن. (مظهری)
در مورد اینکه در وقت خوف نماز را ایستاده یا سواره خواندن به هر جهتی که قادر باشد رو کند، به اجماع جواز دارد منتها امام اعظم در این حالتها نماز را فرادی خوانده شود نه به جماعت، و نزد امام محمد به جماعت نیز میشود و در هدایه گوید که از آنجا که اتحاد مکان یافت نمیشود همان فرادی خواندن صحیح است. (مظهری)
تعداد رکعات نماز خوف کم کرده نمیشود. (مظهری)
فَإِذَا أَمِنتُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَمَا عَلَّمَكُم مَّا لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ
وقتی خوف برداشته شد. (ابوسعود)
وقتی از دشمن در امان شدید، و از ترس دشمن رها شدید، نماز را آنچنان که به شما آموزش داده شده است بخوانید، چهار رکعت یا دو رکعت، به شما نماز را آموزش داد آن را شما قبلا نمیدانستید. (بحر العلوم)
نماز حالت امنیت، را بخوانید. (ابوسعود)
نماز را ذکر نامید چراکه رکن بزرگ نماز ذکر است. (ابوسعود)
نماز را کامل با تمام شرایط و ارکانش بجای آورید. (مظهری)
منظور از ما لم تکونوا تعلمون، یادآوری این مساله است که نماز را آنچنان که الله به شما تعلیم داد بخوانید. (ابوسعود)
هدف از بیان این مطلب یادآوری نعمت است. (ابوسعود)
و یا شکری را بجای آورید که در موزات با آنچه به شما از شرایع تعلیم داده است باشد. (ابوسعود)
در خوف کلمه ی شرطیه ان آورد و در امن کلمه ی شرطیه ی اذا برای نشان دادن این مطلب است که حالت خوف کم و نادر بوده و حالت امن زیاد است. (ابوسعود)
وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لِأَزْوَاجِهِمْ مَتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ ۚ فَإِنْ خَرَجْنَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِي مَا فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ مِنْ مَعْرُوفٍ ۗ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ﴿240﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

کسانیکه از شما مردان فوت میکنند و همسرانی دارند پس بر آنها واجب است که وصیت کنند تا نفقه و سکنای همسرانشان را تا یک سال از ترکه بدهند و تا یک سال از خانه خارج نشوند. اگر زنان ا اختیار خود در این مدت خارج شدند و اعمالشان بر طبق شرع باشد بر اولیای میت و بر حاکمان، گناهی نیست از اینکه آنها را نهی نکنند. و الله متعالی غالب بر امر است و قوی بر انتقام پس امتثال امر باید نمود تا دچار انتقام الهی نشویم و الله متعال صاحب حکمت و تدبیر است و بر اساس مصلحتی که برای بندگانش هست، حکم صادر میکند.

مستندات
وَالَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنكُمْ وَيَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِيَّةً لِّأَزْوَاجِهِم مَّتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْرَاجٍ
این آیه در مورد مردی از اهل طائف نازل شده است که همراه والدین و همسرش و فرزندانش به مدینه هجرت کرده بودند و این مرد فوت کرد و این قضیه را به رسول الله ص عرض کردند و حکم خواستند و این آیه نازل شد و رسول الله ص به والدین متوفی و فرزندانش را از ارث داد و به زن وی چیزی از ارث ندادند و به وارثان امر کردند تا یک سال مخارج همسر متوفی را از ترکه بدهند.(خازن)
در ابتدای اسلام حکم زنی که شوهرش فوت میشد اینچنین بود که زن یک سال عده بنشیند و وارثان متوفی حق نداشتند زن معتده را تا یک سال از خانه اخراج کنند و نفقه و سکنای وی از ترکه بود و ارث بری نداشت و این زن مخیر بود تا در خانه ی شوهرش بماند و نفقه و سکنی را از ترکه داشته باشد و یا اینکه از خانه برود و نفقه و سکنی را نداشته باشد و بر مرد واجب بود که این را وصیت کند. (خازن)
یعنی حکم کسانیکه از شما فوت میشوند و زوجاتی را ترک میکنند، وصیت کردن است برای آنان... (ابوسعود)
و یا کسانیکه میمیرند اهل وصیت برای زنان خود هستند... (ابوسعود)
این آیه بر دو امر دلالت دارد یکی اینکه نفقه و سکنای زن تا یک سال است و دیگری اینکه عده ی زن شوهر مرده، یک سال است و هر دوی اینها را الله متعال منسوخ گردانید. (خازن)
وصیت به سکنی و نفقه را با آیه ی میراث منسوخ گردانید و برای زن ارث یک چهارم یا یک هشتم تعیین کرد و عده را با آیه ی چهار ماه و ده روز منسوخ گردانید. (خازن)
رسول الله ص: برای وارث، وصیت نیست. (مظهری)
از ابن عباس: این وصیت را با ارث بری ربع و ثمن ساقط شده است. (مظهری)
آیه ی چهار ماه و ده روز ناسخ این یک سال نیست بلکه حکمی جدید است. (مظهری)
زیادت و اضافی از چهار ماه و ده روز منسوخ شده است. (کشاف)
یعنی از شما مردان فوت کرد و زوجاتی را پشت سر خود گذاشتند پس برای زوجات خود متاعی را وصیت کنند یعنی این وصیت مکتوب و فرض است بر آنها. (خازن)
گفته شده: الله متعال این متاع را برای آن قرار داده است. (خازن)
متاع خرجی یک سال زن از غذا و لباس و آنچه به آن نیاز دارد. (خازن)
این زنان از خانه بیرون کرده نشوند. (خازن)
فَإِنْ خَرَجْنَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ فِي مَا فَعَلْنَ فِي أَنفُسِهِنَّ مِن مَّعْرُوفٍ
اگر این زنان با اختیار خود از خانه خارج شدند بر شما ایمه ی امت، گناهی نیست در آنچه این زنان انجام میدهند از قبیل تزین و ترک ماتم و اعلام آمادگی برای خواستگاری شدن که منکر شرعی نباشد. (ابوسعود)
اگر آن زنان از خانه خارج شدند بر اولیای میت گناهی نیست در اینکه آنها از زینت و امثال آن را برای نکاح انجام دهند. (خازن)
دفع حرج و گناه از اولیای میت دو جنبه دارد یکی اینکه بر آنان در قطع نفقه و سکنی بر آنان گناهی نیست و دیگری اینکه در ترک منع زن از خارج شدن بر آنان گناهی نیست چراکه ماندن در خانه ی زوج بر زن واجب نبوده بلکه مخیر بودن بین ماندن و نفقه و سکنی داشتن و خارج شدن و از نفقه و سکنای گذشتن. (خازن)
وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
الله غالب و قوی است در انتقام گرفتن از کسانیکه از امر و نهی وی تعالی مخالفت کرده و تعدی میکنند و دارای حکمت است در آنچه به آن حکم میکند و از احکام بیان میکند. (خازن)
مصلحت بندگانش را رعایت میکند. (ابوسعود)
بر حسب مروت و مصالح حکم میکند. (مظهری)
وَلِلْمُطَلَّقَاتِ مَتَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ ۖ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ ﴿241﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

برای مطلقات متاع بر طبق شرع و عرف واجب است بر کسانیکه از شرک پروا دارند. اگر متاع را نفقه ی عده بگیریم برای تمامی مطلقات نفقه و سکنی در وقت عده واجب است و اگر متاع را متعه بگیریم برای مطلقه قبل آمیزش و خلوت، واجب است و برای مطلقه های دیگر مستحب است.

مستندات
وقتی این آیه نازل گشت: ومتّعوهنّ على الموسع قدره وعلى المقتر قدره متاعا بالمعروف حقّا على المحسنين، مردی گفت: اگر خواستم احسان کنم انجام میدهم و اگر نخواستم احسان نمیکنم و متعه نمیدهم، این آیه نازل شد. (مظهری)
یعنی واجب است برای مطلقه ها متاعی به معروف یعنی بر غنی به اندازه ی وسعش وبر ندار باندازه ی وسعش. این حقی است برای کسانیکه از شرک پرهیز میکنند. (مظهری)
منظور از متاع، نفقه و خرجی ایام عده است. (مظهری)
علت وجوب نفقه دادن در عده این است که زن بخاطر حق زوج، به نوعی محبوس است. (مظهری)
اگر متاع را به معنی متعه گرفته شود پس فقط برای مطلقه قبل خلوت و آمیزش واجب خواهد شد. (بحر العلوم)
و نفقه دادن در عده چه معتده ی رجعی باشد و چه باین، واجب است چراکه لفظ عام است در حق تمامی مطلقه ها. (مظهری)
رسول الله ص: برای مطلقه ی سه طلاقه سکنی و نفقه است. (مظهری)
فاطمه دختر قیس گفت: در زمان رسول الله ص شوهرم مرا سه طلاقه کرد و رسول الله ص فرمودند که سکنی و نفقه نیست و حضرت عمر که این را شنید گفت: ما آیه ی قرآن را و سننت نبی خود را بخاطر قول زنیکه معلوم نیست نمیدانی درست حفظ کرده یا خیر یا که فراموش کرده، ترک نمیکنیم و برای مطلقه سکنی قرار دادند.(مظهری)
كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ ﴿242﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

همچنانکه مسایل را بیان میکنیم آیات قرآن و نشانه های خود را بیان میکنیم تا باشد که آنچه را به شما امر و نهی میکنیم را متوجه شوید و بر طبق آن عمل کنید.

مستندات
منظور از آیات، امر و نهی وی تعالی است. (بحر العلوم)
باشد که آنچه به شما امر شده است را متوجه شوید و بفهمید. (بحر العلوم)
گفته شده : آیات دلالتهای وی تعالی و نشانه های وی است. (بحر العلوم)
گفته شده منظور آیات قرآن است. (بحر العلوم)
مثل آن بیان واضح. (ابوسعود)
باشد که بفهمید انچه را که در آن آیات هست، و به موجب آن عمل کنید. (ابوسعود)
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقَالَ لَهُمُ اللَّهُ مُوتُوا ثُمَّ أَحْيَاهُمْ ۚ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ ﴿243﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

آیا خبر نداری از حال کسانیکه از ترس مرگ فرار کردند و الله متعال امر به مردن آنها نمود و آنان مردند و بعد الله متعال انان را زنده کرد و الله متعال بر انان و بر ما مردم منت میگذارد و اموری را نشان میدهد تا عبرت بگیریم و شکر گذار نعمتهای وی تعالی باشیم ولی اکثر مردم دارای نعمت شکر گزار نیستند و اگر شکر گزار باشند از حق شکر نعمت را کامل نمیکنند.

مستندات
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِن دِيَارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ
هدف این آیه این است که جوابی باشد، برای کسانیکه به مومنان گفته بودند: (لَوْ كَانُوا عِنْدَنَا مَا مَاتُوا وَمَا قُتِلُوا) و آنچه باعث شد اینها این سخن را بگویند جهل به اجل آنها بود مثل جهل بنی اسراییل به این مطلب که خروج آنان، آنها را از مرگ نجات نمیدهد. (تاویلات اهل سنت)
شروع با استفهام برای بیان عجیب بودن امر آنها و تشویق به شنیدن قصه ی آنان است. (حدائق الروح والريحان)
با آیا ندیدی شروع میکند تا شان و قصه ی این افراد را در ذهن تقریر و تثبیت کند. (ابوسعود)
یا اینکه شهرت داستان آنها به حدی رسیده است که کسانیکه شنیده اند میتوانند آن را بمنزله ی رویت آن واقعه بگیرند زیرا قصه ی آنان به ضرب المثل تبدیل شده است. (ابوسعود)
گفته شده است که اینان ده هزار نفر بوده اند و سی هزار و هفتاد هزار نیز گفته اند. (ابوسعود)
حَذَرَ الْمَوْتِ
روایت شده است که قومی از منطقه ای به نام داوردان روستایی سمت واسط در آنها طاعونی در گرفت و اینان از ترس آن فرار کردند و الله متعال آنان را میراند و بعد زنده کرد تا عبرت بگیرند که از راه فراری از تقدیر الهی نیست. (ابوسعود)
اکثر مفسرین بر این قول هستند یعنی وقوع طاعون در داوردان. (خازن)
گویند با دعای حزقیل زنده شدند. (فواتح الالهیه)
گفته شده اینان قومی از بنی اسرائیل بودند که پادشاه اینان، انها را به جهاد فراخوانده بود و انها از ترس مرگ فرار کرده بودند و خداوند آنها را هشت روز میراند و بعد زنده کرد. (ابوسعود)
وقتی زنده شدند بر آنان اثر مرگ تا وقت مردن بود و هر لباسی میپوشیدند، برای آنان همانند کفن میشد. (حدایق الروح و الریحان)
از وهب: به مردمانی از بنی اسرائیل، بلاء و سختی رسید و از آن به تنگ آمده گفتند: ای کاش میمردیم و از این سختی راحت میشدیم! بعد الله متعال به حزقیل نبی وحی فرستاد که از شدت به تنگ آمده و فکر میکنند که مرگ باعث راحتی آنان خواهد شد، این در حالی است که در مرگ چه راحتی باشد؟ و برای همین مردند و زنده شدند. (الدر المنثور)
قتاده: الله متعال فرار آنها از مرگ را بد دانست و برای همین به مرگ آنان را مجازات کرد و بعد زنده کرد تا بقیه ی اجل خود را بگذرانند. (خازن)
فَقَالَ لَهُمُ اللَّهُ مُوتُوا ثُمَّ أَحْيَاهُمْ
یعنی اینکه آنها را بمانند مردن یک شخص میراند. (ابوسعود)
یا به معنی اراده ی الله بدان تعلق گرفت است. (ابوسعود)
در این آیه تشجیع و تحریک مسلمانان بر جهاد است چراکه وقتی راه فراری از مرگ نیست چه بهتر که با جهاد فی سبیل الله ص حاصل شود. (ابوسعود)
و همچنین تشویق آنان به توکل کردن و تسلیم تقدیر شدن است. (خازن)
در این قصه تشجیع مردم برای اقدام به طاعت و عبادت است و از دل آنان ترس از مرگ را برمیدارد پس این قصه فضل و نیکی از طرف الله برای مردم است چراکه ذر این قصه سبب دوری بنده از گناه است و باعث نزدیک شدن به عبادت. (روح و ریحان)
گفته شده است: فرشته ای آنان را فرا خواند و آنان مردند و نسبت میراندن به خود الله متعال برای ترساندن است. (خازن)
تجربه ای از قومی است که از مرگ فرار کردند و فرار آنان از مرگ برای آنان نفعی نرساند و آنان برای زنده شدن کاری انجام نداده اند و هردوی آن از الله متعال بوده است. (فی ظلال القرآن)
در این مردن و زنده شدن دلیل قاطعی است بر اینکه معاد قیامت، معاد جسمانی است. (حدایق الروح و الریحان)
إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ
فضل الله بر تمام انسانها بزرگ است، برای آنها که زنده کرد تا عبرت بگیرند و به سعادت ابدی نایل شوند، وبرای کسانیکه قصه ی آنها شینده اند چراکه بدینوسیله آنها را به عبرت گرفتن هدایت کرد و روشنگری کرد. (ابوسعود)
الله متعال به آن قوم تفضل کرد چراکه مرگ اول انان بر معصیت بود و به انان منت گذاشت و زنده کرد تا توبه کنند. (ابوسعود)
وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ
لکن اکثر مردم از فضلش آنچنان که باید سپاسگزاری نمیکنند. (ابوسعود)
شکر را در اینجا میتوان به معنی عبرت گرفتن و روشن شدن گرفت. (ابوسعود)
در اسم ظاهر آوردن ناس بجای ضمیر، نشان دادن شنیع بودن این امر است. (ابوسعود)
لیکن مردم در ادای حق تفضل و انعام مداومت نمیروزند. (فواتح الالهیه)
اکثر کسانیکه به انها نعمت داده میشود، شکرگذاری نمیکنند کافران که کلا شکر نمیگویند و مومنان نیز حق شکر را ادا نمیکنند. (خازن)
این آیه بر علیه معتزله میباشد که قائل به این هستند که اصلح را انجام دادن بر گردن الله واجب است و اگر چنین باشد افضلیت از کجا میآید؟ چراکه به کسی که نه از روی واجب بودن نیکی انجام دهد ذو فضل و ذو من گفته میشود و به کسی که واجب خود را انجام میدهد ذو فضل و منه گفته نمیشود مانند انکسی که بدهی خود را ادا کند مستوجب شکر و سپاسگزاری نیز نمیشود.(تاویلات اهل سنت)
وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ﴿244﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

با توجه به اینکه دانستید فرار از مرگ سودی ندارد و وقتش که برسد، تاخیر نخواهد کرد پس از اوامر الهی اطاعت کنید و جهاد در راهش انجام دهید و بدانید که الله شنوای آنچیزی است که میگویید چه برای تخلف باشد چه برای اطاعت و داناست به آنچه انجام میدهید.

مستندات
ابن عباس: وقتی آن قوم را زنده کرد به آنان دستور داد تا در راه الله جهاد کنند. (بحر العلوم)
آمده است: اینان هما کسانی هستند که گفتند: ابْعَثْ ملكا نُقَاتِل فِي سَبِيل الله) (بَقَرَة آيَة 246) (الدر المنثور)
گفته شده: این امر به امت محمد ص برای جهاد است. (بحر العلوم)
بعد اعلام اینکه فرار از مرگ فایده ای ندارد آنان را تشویق به جهاد نمود. (نسفی)
این آیه عطف به حافظوا است و ما بین آنها جملات اعتراضیه هستند. (الدر المصون)
معطوف آن محذوف است وعبارت چنین میشود: اطاعت کنید و جنگ کنید و از مرگ نترسید آنچنانکه آن قوم ترسیدند. (الدر المصون)
معطوف آن مقدر است انگار که اینگونه بیان کرده است: از فضل وی تعالی با عبرت گرفتن شکرگزاری کنید و در راهش جهاد کنید و بدانید که فرار نفعی ندارد. (ابوسعود)
سخن تخلف کنندگان و اقدام کنندگان به جهاد هر دو را میشنود و به آنچه در دل دارند را داناست. (نسفی)
الله شنوای سخن آنان است و داناست به مکانی که در آن وباء رخ داد. (بحر العلوم)
مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ أَضْعَافًا كَثِيرَةً ۚ وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْسُطُ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿245﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

چه کسی حاضر است بخاطر الله قرضی از روی اخلاص و خوشی خاطر و از مال حلال، قرض بدهد و ببخشد، تا الله متعال برایش پاداش دنیوی و اخروی بی پایان دهد و الله است که زندگی را تنگ یا فرخ میگرداند پس وقتی نعمت و فراخی روزی عطا کرد، از بخشش به دیگران بخل نورزید و انفاق کنید که به سوی الله باز خواهید گشت و بر طبق عمل خیر و شرتان پاداش خواهد داد. منظور از به الله قرض دادن همان بخاطر رضای الله قرض دادن به بندگانش است.

مستندات
قرض نام هرآنچیزی است که انسان برای پاداش از الله به کسی دیگر میبخشد پس عمل مومنان را قرض نامید چراکه آنان به امید آنچه به آنان وعده داده شده است، عمل میکنند. (خازن)
منظور از قرض حسن: با اخلاص (خالص برای رضای الله) و از روی خوشی دل و یا قرض از مال حلال و پاک. (ابوسعود)
الله متعال از روی لطف و کرم خود با بندگانش همانند کسی رفتار میکند که انگار حقی بر آنها ندارد طوری که از آنان درخواست میکند که به یکدیگر قرض بدهند و بعد وعده ی پاداش به آنها میدهد. (تاویلات اهل سنت)
وقتی یهود این درخواست الله متعال را شنیدند یکبار گفتند که خدای محمد فقیر است و دیگر بار گفتند که بخیل است چراکه مردم را در تنگدستی قرار میدهد پس ادامه ی آیه نازل شد. (تاویلات اهل سنت)
بعضی این آیه را خاص انفاق و صدقه ندانسته بلکه گویند که در تمامی خیرات و اعمال نیک چنین است که الله متعال پاداش ان را در دنیا و اخرت به چندی برابر میدهد، در آخرت که آنچه وعده داده است و در دنیا ذکر نیک بین مردم و احترامی که بین آنان کسب میکند. (تاویلات اهل سنت)
وقتی الله متعال به جهاد تشویق کرد و در آن بذل جان و مال است، این عمل را قرض نامید همچنانکه خرید و فروش نیز نامیده است. (راغب)
اعرابی بادیه نشینی این آیه را شنید و گفت: به ما از روی فضل و بخشش عطا کرد و از ما به قرض خواست و اجر ما را چندین برابر کرد واقعا که الله کریم (گشاده دست و شریف است)
عوض صدقه از ده برابر تا هفتصد برابر عطا میکند. (المنیر زحیلی)
آنچنان زیاد که مقدار آن را فقط الله میداند. (ابوسعود)
وَاللَّهُ يَقْبِضُ وَيَبْسُطُ
گویند در مورد شخصی به نام ابودحداح نازل شده است که گویند به رسول الله ص گفت: اگر باغ خودم را صدقه دهم آیا برای من باغی در بهشت مثل آن خواهد بود؟ رسول الله ص فرمودند: بلی همینطور است. ابودحداح گفت: ام دحداح هم با من در آن باشد؟ رسول الله ص فرمودند: بلی همینطور است. او دحداح گفت: کودک من هم همراه من باشد؟ رسول الله ص: بلی همینطور است. بعد ابودحداح برگشت و به باغ رفت و دید که همسرش و کودکش مشغول چیدن میوه از باغ خود هستند و ابودحداح از عمل گفتگوی خود را با رسول الله ص خبر داد و گفت که من این باغ را صدقه دادم به شرطی که مثل آن در بهشت برای من باشد، و به مانند ان برای ام دحداح و کودکش شرط کردم. پس همسرش گفت: ماشالله به معامله ای که انجام داده ای و ماشالله به آن سودی که برده ای و از باغ خارج شدند و حی میوه ای را که چیده بودند گذاشتند باغ را به رسول الله ص تسلیم کردند پس این آیه نازل شد. (تاویلات اهل سنت)
الله است که روزی را تنگ میکند و فراخ میکند. (تاویلات اهل سنت)
گفته شده است: آنچه بخشیده را میگیرد و آنچه بخشیده را نمیستاند. (تاویلات اهل سنت)
روزی را تنگ میکند و یا فراخ از برای ابتلاء و آزمودن. (المنیر زحیلی)
گاهی میگیرد و گاهی عطا میکند. (راغب)
از قومی میگیرد و به قومی عطا میکند. (راغب)
گفته شده: قرض را میگیرد و بیشتر از آن برای صدقه دهنده جایگزین میکند. (راغب)
در نتیجه به آنچه الله بر شما توسعه داده است بخل نورزید که باعث عوض شدن حالتان شود. (ابوسعود)
وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ
بر طبق اعمالتان پاداش و جزا میدهد. (المنیر زحیلی)
أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلَإِ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ مِنْ بَعْدِ مُوسَىٰ إِذْ قَالُوا لِنَبِيٍّ لَهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ۖ قَالَ هَلْ عَسَيْتُمْ إِنْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ أَلَّا تُقَاتِلُوا ۖ قَالُوا وَمَا لَنَا أَلَّا نُقَاتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَدْ أُخْرِجْنَا مِنْ دِيَارِنَا وَأَبْنَائِنَا ۖ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ تَوَلَّوْا إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ ﴿246﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

آیا ندیدی که جماعتی از اشراف بنی اسرائیل را بعد مرگ موسی، وقتی به پیامبر زمان خودشان گفتند: برای ما پادشاهی تعیین کن تا همراه وی با کفار بجنگیم. نبی آنها گفت: آیا انتظار تخلفی که از شما سراغ دارم، درست است که اگر بر شما جهاد فرض شود از آن روی گردان خواهید شد و جنگ نخواهید کرد؟ گفتند: ما دلیلی برای نجنگیدن نداریم چراکه آنان ما را و عده ای از ما را از دیارمان بیرون کرده و فرزندانمان را اسیر کردند پس راهی جز جهاد نداریم. وقتی جهاد بر آنان فرض شد، همه ی آن درخواست کنندگان جز عده ای که گفته میشود به تعداد مسلمانان جنگ بدر بوده، از قتال و جنگ روی گرداندند و الله به همه ی آنها اعمالشان داناست و بر طبق آن مجازات خواهد کرد.

مستندات
أَلَمْ تَرَ إِلَى الْمَلَإِ مِن بَنِي إِسْرَائِيلَ مِن بَعْدِ مُوسَىٰ إِذْ قَالُوا لِنَبِيٍّ لَّهُمُ ابْعَثْ لَنَا مَلِكًا نُّقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ
ملأ یعنی رؤسا و رهبران آنها. (بحر العلوم)
جماعتی که برای مشورت در یکجا جمع میشوند. (بیضاوی)
یا جماعتی که بادیه و صحرای آنها را پر میکرد. (بحر العلوم)
منظور اشراف هستند که قلبها را از جلالت و چشمها را از هیبت پر میکنند. (نسفی)
بعد موسی یعنی بعد مرگ موسی. (نسفی)
بعضی گفته اند: وقتی کسی به آنها نگاه میکرد، چشمانش از هیبت آنان پر میشد. (بحر العلوم)
سبب این درخواست بنی اسرائیل این بود که کفار بنی اسرائیل بر مومنین آنها چیره شده بودند و آنها را کشتند و اسیر گرفتند و آنان را از دیارشان بیرون کرده بودند وقتی مسلمانان در اضطرار قرار گرفتند پیش پیامبرشان که نامش اشموییل پسر هلقانا بود، آمدند و گفتند: برای ما رهبری تعیین کن تا امور آنها را روبراه کند و ترتیب دهد. (بحر العلوم)
نام نبی آنها را بعضی گفته اند یوشع است و یا شمعون و شمویل نیز گفته اند. (بیضاوی)
همراه ما امیری را بفرست تا امور جنگ را برای ما تدبیر کند. (نسفی)
هدف از ذکر این قصه بعد امر به قتال برای این است که ترغیب مکلفان بر جهاد است و اینکه مثل این افراد قصه نباشند. (نیسابوری)
گویند اشموییل عنوان نبی پیش بنی اسرائیل رفت و آنان گفتند که واقعا پیامبر هستی برای ما پادشاهی تعیین کن تا همراه وی جهاد کنیم و اینچنین شد. (مظهری)
قَالَ هَلْ عَسَيْتُمْ إِن كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ أَلَّا تُقَاتِلُوا
اگر الله برای شما رهبری تعیین کرد و جهاد را بر شما فرض کرد شاید که شما جهاد نکرده و از جنگ بترسید؟
آیا آنچه من از شما توقع دارم رخ خواهد داد و آن اینکه شما اگر فرض شود جنگ نخواهید کرد. (نسفی)
یعنی نبی از الله خواست پادشاهی برای آنان تعیین کند و امر آمد و قتال فرض شد. (نیسابوری)
قَالُوا وَمَا لَنَا أَلَّا نُقَاتِلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَقَدْ أُخْرِجْنَا مِن دِيَارِنَا وَأَبْنَائِنَا
ما چگونه جهاد نکنیم در حالیکه آنان سرزمینمان را از ما گرفتند و فرزندانمان را به اسارت گرفتند. (بحر العلوم)
قوم جالوت بین مصر و فلسطین ساکن بودند و از بنی اسرائیل از فرزندان پادشاهان اینها چهار صد و چهل نفر را اسیر گرفته بودند پس وقتی امر به این حد رسید ما چاره ای جز جنگ نداریم.(نسفی)
جالوت به همراه عمالقه در ساحل دریای روم (مدیترانه) ساکن بودند. (بیضاوی)
یعنی کسانی را که از ما اسیر گرفتند از دیارمان بیرون بردند. (مظهری)
فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ تَوَلَّوْا إِلَّا قَلِيلًا مِّنْهُمْ
وقتی جنگ برای انان فرض شد، جنگ کردن را ترک کرده و بر سخن خود نماندند. (بحر العلوم)
کسانیکه بر سخن خود ماندند گویند که سیصد و سیزده نفر بوده اند.(بحر العلوم)
به تعداد اهل بدر. (بیضاوی)
وقتی درخواست خودشا قبول شد، اینان روی گرداندند. (نسفی)
وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ
الله جزای کسانیکه رویگردانی کردند، را میداند. (بحر العلوم)
تهدید آنها است بر اینکه ظلم کردند و جهاد را ترک گفتند. (نسفی)
وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا ۚ قَالُوا أَنَّىٰ يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِنَ الْمَالِ ۚ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ ۖ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَنْ يَشَاءُ ۚ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ ﴿247﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

نبی آنها به بنی اسرائیل گفت: الله متعال طالوت را بعنوان پادشاه تعیین کرد. گفتند: به چه مناسبتی طالوت لایق این مقام میشود، در حالیکه ما از وی اولی و لایقتر هستیم؟ و این شخص فقیر است و فراخ مال نیز نیست. نیشان گفت: الله متعال وی را برگزیده است و اینکه وی به پادشاهی و امر جنگ و دین علم برتر را دارد و دیگر اینکه الله متعال مالک الملک است و به هرکس که خواهد میبخشد و این الله است که به هرس غنا میدهد و داناست.

مستندات
وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا
گویند که پدر داود نبی، داود را از بهر چیزی برای برادرانش فرستاده بود و وقتی داود به طالوت رسید گفت: اگر من جالوت را بکشم چه میکنی؟ طالوت گفت: یک سوم ملکم را به تو خواهم داد و دخترم را نکاحت درخواهم اورد و داود توبره ای را گرفت و سه سنگ سفید برداشت یکی را ابراهیم و دیگری را اسحاق و اخری را یعقوب نام گذاری کرد و یکی از انها انتخاب کرد و نام ابراهیم درآمد و آن با وسیله ی پرتاب سنگ به سوی جالوت پرتاب کرد و به جالوت اصابت کرده و آن را و افرادی را که پشت سر وی بودند را تا سی هزار نفر کشت. (ابن ابی حاتم)
وقتی نبی آنها به آنان خبر داد که طالوت پادشاه آنان تعیین شده است، آنان گفتند: تو را دروغگو تر از امروز ندیده بودیم چراکه ما از سبط وقبیله ی پادشاهی هستیم ولی طالوت چنین نیست. (ابن ابی حاتم)
قَالُوا أَنَّىٰ يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ
أَنَّىٰ: از کجا؟
سوال آنها از این جهت بود که در بین بنی اسرائیل دو قبیله بودند که از یکی از اینها پیامبر مبعوث میشد و از قبیله ی دیگر پادشاه و طالوت از هیچ یک از این دو قبیله نبود. (ابن ابی حاتم)
نبوت در سبط لاوی پسر یعقوب بود و پادشاهی در ملک سبط یهودا پسر یعقوب بود. (خازن)
قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ
الله وی را از شما اختیار کرد و برگزید. (ابن ابی حاتم)
بسطه یعنی فصیلت. (ابن ابی حاتم)
فی العلم: در علم جنگ. (ابن ابی حاتم)
از داناترین بنی اسرائیل بود. (خازن)
علم به امور پادشاهی و دیانت داشته است. (ابوسعود)
از زیباترین آنها نیز بوده است. (خازن)
و یک سر و گردن از بنی اسرائیل بلندتر بود. (ابن ابی حاتم)
نبی آنها عصایی آورد و گفت که پادشاه شما کسی است که قدش همانند این عصا باشد و هرکس اندازه گرفت مثل آن نشد و طالوت سقاء بود و خری داشت و روزی خرش را گم کرد و در پی آن به آن مجلس وارد شد و دیدند که قدش اندازه است و نبی وی را پادشاه اعلام کرد. (ابن ابی حاتم)
گفته اند که چوپان بوده و یا دباغ. (ابوسعود)
وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاءُ
از آنجا که الله متعال مالک تمامی اشیاء است پس پادشاهی را به هرکه خواست عنایت میکند. (ابوسعود)
وَاللَّهُ وَاسِعٌ
بر فقیر گشایش عنایت میکند و غنیش میگرداند. (ابوسعود)
عَلِيمٌ
میداند چه کسی لایق پادشاهی است و چه کسی لایقش نیست. (ابوسعود)
اسم الله را صراحتا میآورد تا ترس در بندگانش بیاندازد. (ابوسعود)
وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ آيَةَ مُلْكِهِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَبَقِيَّةٌ مِمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَىٰ وَآلُ هَارُونَ تَحْمِلُهُ الْمَلَائِكَةُ ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ﴿248﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

نبی آنها گفت: نشانه ی پادشاه تعیین شدن وی این است که برای شما تابوت را بیاورد در حالیکه فرشتگان آن را حمل میکنند و در آن تابوت، سکینه ای است و بقایایی از از حضرت موسی و حصرت هارون در آن تابوت میباشد و در این تابوت آوردن برای طالوت نشانه ای بزرگ برای شماست، اگر در ادعای با دیدن نشانه اطاعت خواهید کرد، راستگو باشید و یا در بیان این داستان از نشانه ای است بر پیامبری محمد ص است. نکته: تابوت صندوق است نه چیز دیگر و تاویل آن به چیزی شبیه تابوت و سعی در معنوی جلوه دادن آن با خود آیه و تفاسیر مربوط بدان مردود است. و این تابوت همراه محتویات آن باعث آرامش میشده است خصوصا در جنگ. سکینه باید یک چیز باشد نه معنا یعنی سکینه به معنی آرامش نمیتواند باشد بلکه باید چیزی باشد که آن باعث آرامش باشد خصوصا در جنگ باعث آرامش بشود چراکه درخواست نشانه برای تعیین پادشاهی برای جنگ است. در آیه ی کریمه سکینه را گفته در تابوت است و دیگر اینکه آن سکینه همراه بقیه ای از موسی و هارون در تابوت است. تابوت وسیله است و وسیله ای مخلوق که انسان نیز نیست و باعث آرامش میشده است. در تفاسیر در مورد جزییات آن گزارش شده است که فلان صورت دارد و فلان کار انجام میدهد وباعث پیروزی است پس گذشته از اینکه با روایت صحیح یا ناصحیح بودن آن، مساله ی واضح این است که محتویات آن هرچه باشد، آن را کسی از مفسرین شرک یا وسلیه ی نامشروع نمیدانسته اند و قبل ابن تیمیه و پیروان وی کسی از جهت شرک بودن بدان نگاه نکرده است پس این تیمیان هستند که در تفسیر بدعت گذاری کرده و یادشان آمده است که باید قصه های داخل آن را مردود اعلام شود و سکینه را به معنی آرامش گرفته شود در حالیکه ابن عباس گوید: هر سکینه ای که در قرآن باشد، به معنی آرامش است غیر از آنچه در این آیه یعنی در آیه ی سوره ی بقره آمده است.

مستندات
وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ آيَةَ مُلْكِهِ أَن يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ
انصار گفتند تلفظ آن تابوه است و مهاجرین گفتند: تابوت است و حضرت عثمان گفتند که به تلفظ مهاجرین نوشته شود. (التفسير من سنن سعيد بن منصور)
گویا مردم برای پادشاهی وی نشانه ای خواسته بودند. (ابوسعود)
روایت شده است که گفتند: نشانه ی پادشاهی وی چیست؟(ابوسعود)
تابوت: صندوق. (ابوسعود)
منظور صندوق تورات است که وقتی بنی اسرائیل بعد حضرت موسی، عصیان ورزیدند، بر آنان غضب کرده و صندوق را از آنها گرفت. (ابوسعود)
و وقتی از طالوت نشانه ای خواستند آن صندوق را در حالیکه فرشتگان از آن محافظت میکردند، آورده به طالوت تحویل دادند. این قول ابن عباس میباشد. (ابوسعود)
صاحبان اخبار گویند: تابوتی بوده است که الله متعال بر حضرت آدم نازل کرده و در آن صورت انبیاء بوده است و نزد ایشان تا وقت وفات بوده و بعد نسل در نسل نگهداری میشده تا ببه یعقوب نبی و بعد وی به موسی رسیده بود و حضرت موسی تورات را در آن گذاشته و وقتی قصد جنگ میکرد آن را در جلوی لشکر قرار داده و بنی اسرائیل بدان آرامش مییافتند و تا وفات ایشان نزد بود و بعد نسل به نسل نزد بنی اسرائیل بود و عمل تابوت بدینصورت بود که وقتی در مورد مساله ای اختلاف پیش میآمد پیش صندوق رفته و عرض میکردند و از صندوق صدا آمده و بین آنان حکم میکرد و وقتی به جنگ میرفتند آن تابوت را جلوی لشکر قرار داده از آن طلب پیروزی میکردند و فرشتگان آن را بر بالای لشکر حمل میکرده اند بعد با دشمن وارد جنگ میشدند و وقتی غرشی از صندوق میشنیدند به پیروزی یقین پیدا میکردند. وقتی که عصیان ورزیدند و به فساد مشغول شدند، عمالقه بر آنها چیره شدند و تابوت را از آنها گرفتند و آن صندوق را به مکان فضولات انداختند و وقتی الله متعال اراده کرد تا طالوت را پادشاه گرداند، بر عمالقه بلا فرستاد و هرکس از آن عمالقه در مکان تابوت بول میکرد، دچار بواسیر میشد و از شهرهای آنان پنج شهر هلاک شدند و کفار دانستند که این بلا بخاطر اهانت به تابوت است پس آن تابوت را سوار بر دو گاو نر کرده و از خود دور کردند و الله متعال چهار فرشته را موکل گرداند تا آن را به منزل طالوت آوردند. وقتی قوم از وی نشانه ای خواستند نبی آنها گفت که اگر به منزل طاولت بروید، تابوت را نزد وی خواهید یافت. (ابوسعود)
طوری بود که اگر صندوق میرفت آنان نیز میرفتند و اگر میایستاد، میاستادند. (مظهری)
فِيهِ سَكِينَةٌ مِّن رَّبِّكُمْ
در آوردن تابوت برای شما آرامشی است. (ابوسعود)
در تابوت چیزی هست که باعث ارامش شماست یعنی تورات در آن است که در وقت جنگ آن را جلوی لشکر قرار میدادند. (ابوسعود)
از حضرت علی بن ابی طالب: تابوت را وجهی بود همانند وجه انسان که از آن باد (هفافه)خوشی از آن میآمد. (ابوسعود)
از حضرت علی ابن ابی طالب: بادی (خجوج هفافه)سخت وزان و تند وزان بود. (مظهری)
در آن خاصیتی است که سبب آرامش آنان میشد. (مظهری)
از سدی: تشتی از طلا بود که در آن قلبهای انبیاء شسته میشد. (التفسير من سنن سعيد بن منصور)
شکی نیست که در یاد الله و رویت آثار صالحین از انبیاء و تابعین آنها باعث آرامش است و از بین برنده ی وسوسه های شیطانی. (مظهری)
گفته شده که در چشمان آن اشعه ای بوده است.
ابن عباس: هر سکینه که در قرآن آمده به معنی آرامش است بغیر از سکینه ی سوره ی بقره. (خازن، ثعلبی، بغوی، اللباب،)
آنچه از سکینه میدانیم این است که قلبها بدان آرامش مییافت و اطمینان حاصل میکرد و غیر این چیزی نمیدانیم و در مورد کیفیت آن ما را حاجتی نیست. (تاویلات اهل السنه)
وَبَقِيَّةٌ مِّمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَىٰ وَآلُ هَارُونَ
در آن خورده ها و تکه هایی از الواح و عصای موسی و جامه ی ایشان و بعد وفات حضرت موسی ، الله متعال از آنها گرفته بود. (ابوسعود)
منظور از آل خود حضرات موسی و هارون است و یا فرزندان آنها. (ابوسعود)
گفته شده که در آن قفیزی (نوعی ظرف معادل 12 صاع) از مَنّ است. (تاویلات اهل السنه)
گفته شده که در آن سنت موسی و هارون و علمشان در آن بوده است. (تاویلات اهل السنه)
إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَةً لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
در آنچه که از شان تابوت گفته شد، نشانه ای بزرگ است که دال بر پادشاهی طالوت است. (ابوسعود)
نشانه ای بزرگ دال بر نبوت پیامبر ماست طوری که بدون اینکه از کسی بشنود از جزییات آن تابوت خبر میدهد. (ابوسعود)
اگر تصدیق کننده ی پادشاهی وی باشید. (ابوسعود)
اگر نشانه ها را تصیدق کننده باشید. (ابوسعود)
فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوتُ بِالْجُنُودِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُمْ بِنَهَرٍ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي وَمَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّي إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ ۚ فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ ۚ فَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ قَالُوا لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ ۚ قَالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو اللَّهِ كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ ﴿249﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

وقتی طالوت به همراه لشکریان خود، از شهر خود خارج شدند، به لشکریان خود خبر داد که الله متعال شما را با رودی که بر آن وارد خواهید شد مورد آزمایش قرار خواهد داد، هرکس از آن مستقیما آب بخورد، از لشکریان من نخواهد بود و اگر کسی از آن نخورد و فقط یک کف دست برداشت و خورد وی از من است. وقتی طالوت و مومنان همراه وی از رود عبور کردند، و کثرت دشمن را دیدند، گفتند: ما را طاقتی در مقابل جالوت و لشکریان وی نیست چه برسد به چیرگی بر آنها. کسانیکه یقین داشتند که الله را بعد مرگ ملاقات خواهند کرد گفتند: بسیار اوقات است که جماعتی با عده ی کم بر جماعتی با عدد بسیار چیره شده اند و این امر همه به حکم و آسان گرداندن الله صورت میپذیرد و الله متعال به یاری و نصرتش با صابران همراه است.

مستندات
فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوتُ بِالْجُنُودِ
وقتی از بیت المقدس جدا شدند. (ابوسعود)
از شهر خود همراه لشکریان خودش، برای جهاد با دشمن خارج شد. (نسفی)
طالوت به همراه لشکرش راه افتادند. (ابوسعود)
روایت شده است: طالوت به قوم خود گفت: همراه من نیایند: از جمله کسیکه بنایی در حال ساخت دارد ویا تاجری مشغول تجارت باشد و ازدواج کرده ای که هنوز زنش به خانه نیاورده باشد و من کسانی را میخواهم که جوان باشند و فارغ از کار باشند و با نشاط. وقتی این را گفت، آمده است که هشتاد هزار نفر برای وی اعلام آمادگی کرده و همراه وی آمدند و هوا خیلی گرم بود و راه بیابان را در پیش گرفتند و از الله خواستند که نهری برای آنان جاری سازد.
قَالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُم بِنَهَرٍ
طالوت از طریق نبی خود پی به مشیئت الهی برد و به مردم اعلام کرد و یا طبق قول کسانیکه میگویند نبی بوده است به طریق وحی دانسته و به مردم اعلام کرده است. (ابوسعود)
نهر فلسطین بوده است. (نسفی)
این آزمایش برای نشان دادن صاحب حق در جهاد از غیر آن است. (نسفی)
فَمَن شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي
کسیکه ابتداءا با دهان از آن آب بنوشد، از من نیست یعنی از گروه من نیست. (ابوسعود)
وَمَن لَّمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّي إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ
کسیکه از نچشد، مگر اینکه با دستش مقداری آب بگیرد و از آن بخورد در این صورت مشکلی نیست و از من است. (ابوسعود)
روایت شده است که یک کف دست آب برای خود شخص و اسبش کفایت میکرد. (ابوسعود)
فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًا مِّنْهُمْ
پس مبتلا شدند و از آن خوردند مگر عده ای کم. (ابوسعود)
و اما کسانیکه خورده بودند لبهای آنان سیاه شد و تشنگی بر آنان غلبه کرد. (ابوسعود)
گفته اند که آنان که نخوردند، سیصد و سیزده نفر بودند. (نسفی)
فَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ قَالُوا لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ
وقتی طالوت و همراهان وی که ایمان داشتند از نهر عبور کردند که همان عده ی کم باشد، عده ای از مومنان به مومنان دیگر گفتند: ما را قوتی برای مقابله و جنگ با لشکریان جالوت نیست چه برسد به اینکه پیروزی از آن ما باشد، این سخن را وقتی گفتند که دیدند لشکریان جالوت خیلی زیاد هستند. گفته اند که آنان صد هزار سرباز تا بن دندان مسلح بوده اند. (ابوسعود)
این سخن برای اظهار ضعف بوده است نه بهانه ای برای برگشت از جنگ. (آلوسی)
قَالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُم مُّلَاقُو اللَّهِ
کسانیکه گمان غالب داشتند و یا از جهت نبی خود میدانستند و یا از جهت تابوت و سکینه میدانستند که نصرت الهی را ملاقات خواند کرد گفتند:. (ابوسعود)
افراد خالص از مومنین که به لقای الله با زنده شدن پس از مرگ یقین داشتند و انتظار ثواب داشتند گفتند: (ابوسعود)
ویا کسانیکه به شهادت یقین داشتند گفتند: (ابوسعود)
گفته شده گویندگان کسانی بودند که به آنها نپیوسته بودند و به مومنان که بدون یاری مانده بودند گفته اند. (ابوسعود)
كَم مِّن فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ
چه زیاد اتفاق افتاده است که جماعت کم بر جماعت بسیار چیره شده است. (ابوسعود)
و این به حکم و آسان سازی الله متعال بوده است. (ابوسعود)
چراکه دوران تمامی امور در مشیئت الهی است و کسی را که الله نصرت کند وی را خذلان و شکستی نیست هرچند عده ی آنها کم باشد و کسانی را که الله خوار کند را نیز پیروزی نیست هرچند که عده ی انها زیاد باشد و اسباب و آلات بسیار داشته باشند. (ابوسعود)
در نتیجه ما بر جالوت و لشکرش چیره خواهیم شد. (ابوسعود)
وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ
نصرت الهی همراه آنهاست. (ابوسعود)
وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ ﴿250﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

وقتی که به میدان جنگ رفتند و روبروی دشمن قرار گرفتند، گفتند: یا الله برای ما بردباری ده تا سختی جنگ را تحمل کنیم و قدمهایمان را استوار دار تا نلرزد و ما را بر این قوم کافر نصرت ده.

مستندات
وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ
وقتی طالوت و همراهان وی در مکانی برای دشمن برای جنگ، ظاهر شدند. (آلوسی)
قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ
همگی بعد اینکه قلبهایشان تقویت شد در حالیکه به الله متعال زاری و تضرع میکردند گفتند: ما را توفیق صبر و بردباری بده، و برای ما کمال قوت و راسخ و استواری در وقت جنگ عنایت کن طوریکه قدمهایمان نلرزد و ما را در شکست دشمن، یاری کن. (آلوسی)
بر قوم کافرین گفتن برای بیان علت یاری و نصرت الله است. (آلوسی)
صبر بر تحمل سختیهای جنگ و ورود به اماکن سخت را عنایت کن. (ابوسعود)
فَهَزَمُوهُمْ بِإِذْنِ اللَّهِ وَقَتَلَ دَاوُودُ جَالُوتَ وَآتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَهُ مِمَّا يَشَاءُ ۗ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعَالَمِينَ ﴿251﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

لشکر طالوت، لشکر جالوت را به علم و یاری الله متعال شکست دادند و داود، جالوت را کشت و الله متعال به داود پادشاهی و نبوت و علم و عمل و امور خارق العاده از قبیل سخن گفتن با حیوانات و نرم شدن آهن در دست وی را آموزش داد. و اگر الله متعال به واسطه ی بعضی از مردم بعض دیگر را از فساد دور نمیکردند و اگر کسانی نمیبودند که بخاطر آنها عذاب را از بقیه دفع نمیکرد، بی شک زمین را فساد در بر میگرفت و کفر عمومی میشد و بعد عذاب بر انسانها واجب میشود و در نتیجه انسانها ریشه کن میشدند. و این دفع و امثال آن لطف و فضل الهی است که بر همگان ارزانی داشته است و آن را نه شما مستحق شده اید و نه این بر الله متعال واجب باشد.

مستندات
فَهَزَمُوهُم بِإِذْنِ اللَّهِ
با یاری الله آنان را شکست دادند. (بیضاوی)
آنان را شکست دادند در حالیکه یاری و نصرت الله همراهشان بود بخاطر اجابت دعای آنها. (بیضاوی)
وَقَتَلَ دَاوُودُ جَالُوتَ
گویند پدر حضرت داود به همراه هفت پسر خود که داود کوچکترین آنها بود، در جنگ حاضر بود و به نبی آنها وحی شده بود که داود است که جالوت را خواهد کشت و در راه آمدن سه سنگ با داود سخن گفته بودند و گفته بودند که به وسیله ی آنها جالوت را میکشد، و داود آن سنگها را برداشته و با آنها به جالوت را هدف قرار داده و جالوت را کشت و با دختر طالوت ازدواج کرد. (بیضاوی)
پدر داود همراه سیزده پسر خود بوده است. (بغوی)
وَآتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ وَالْحِكْمَةَ
پادشاهی بنی اسرائیل و نبوت داده شد و قبل داود به کسی پادشاهی و نبوت به یک شخص داده نشده بود. (بیضاوی)
گفته اند: ملک و حکمت همان علم و عمل است. (بغوی)
وَعَلَّمَهُ مِمَّا يَشَاءُ
مثل زره بافی و سخن با چهارپایان و پرندگان. (بیضاوی)
منظور زبور و کلام و صدای خوش است. (بغوی)
اموری را آموخت که الله میخواست وی بیاموزد نه آن اموری را که داود میخواست چراکه اکثر کارهایی که داود بر ان قدرت یافت بود چیزهایی بودند که به ذهن انسان خطور نمیکردند مثل نرم شدن آهن در دست وی و سخن گفتن با حیوانات. (ابوسعود)
رسول الله ص: کسی طعامی بهتر از آنچه با دست خودش کسب کرده نخورده است و داود نبی از کسب خود میخورد. (مظهری)
وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُم بِبَعْضٍ لَّفَسَدَتِ الْأَرْضُ
این آیه نشان میدهد که فرض شدن جهاد برای دفع فساد میباشد. (مظهری)
اگر الله متعال بعضی از مردم را که به شر و فساد مشغولند را به توسط بعض دیگر دفع نمیکرد. (ابوسعود)
با رد آن از آنچه بدان مشغول هستند به واسطه ی قتل مثل همین قصه و مانند آن اگر نمیبود. (ابوسعود)
منفعت زمین باطل میشد و مصلحتهای آن از قبیل زراعت و دامداری و مانند آن، تعطیل میشد. (ابوسعود)
اگر الله متعال مسلمانان را بر علیه کفار نصرت نمیداد زمین به نابودی کشیده میشد از فساد آنان و کشتن آنان، مسلمانان را. (ابوسعود)
از ابن عمر از رسول الله ص: همانا الله متعال بخاطر یک مرد صالح از صد خانواده از همسایه های وی بلا را دفع میکند. (المعجم الاوسط، المعجم الکبیر، الضعفاء للعقیلی، التَّنويرُ شَرْحُ الجَامِع الصَّغِيرِ ، )
از حضرت علی وقتی از ایشان خواستند که اهل شام را لعن کند، گفت: خیر لعن نمیکنم چرا که از رسول الله ص شنیدم که میفرمودند: ابدال در شام هستند و بخاطر آنها، الله متعال به اهل زمین رحم میکند و آنان را بر دشمنانانشان نصرت میدهد، هر وقت یکی از آنها فوت شود الله کسی دیگر را جایگزین وی میکند. (فضائل الشام سمعانی و فضائل الشام و دمشق ابی الحسن)
حضرت علی: و ابدال چهل نفر هستند. (التيسير بشرح الجامع الصغير، کنز العمال)
در حدیث آمده است: اگر مردانی زیاد رکوع کننده (نمازخوان) نمیبودند و کودکانی شیرخواره نمیبودند و حیواناتی چرنده نمیبودند، بر شما عذاب فرو میریخت. (مظهری)
وَلَٰكِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعَالَمِينَ
الله متعال دارای فضل و لطفی بزرگ و غیر قابل اندازه گیری است بر تمامی مخلوقات. (ابوسعود)
این دفع الله بعض مردم به بعض دیگر فضل الهی است و بر الله واجب نیست. (ابوسعود)
و فضل الهی منحصر در دفع نیست. (ابوسعود)
اگر به واسطه مسلمانان کفار را دفع کرده نمیشد، کفر همه جا را فرامیگرفت و غضب الهی آنان را در برمیگرفت و از زمین ریشه کن میشدند. (ابوسعود)
تِلْكَ آيَاتُ اللَّهِ نَتْلُوهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّ ۚ وَإِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ ﴿252﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

این نشانه ها که برایت بیان کردیم از قصه ی کسانیکه دیار خود را از ترس مرگ ترک کرده بودند و قصه ی طالوت و پادشاهی وی و قضیه تابوت و آنچه در آن بوده و شکست ظالمان و کشته شدن جالوت توسط داود، ما این ها را برایت به حق و درستی خوانده ایم و کسی را شکی در آن نیست و این خود نشانه ی رسول بودن توست چراکه بدون اینکه از کسی یادبگیری و یا از کسی بشنوی، آن را طبق واقعیت و حقیقت بیان میکنی و قطعا تو از رسولان الله متعال هستی.

مستندات
تِلْكَ آيَاتُ اللَّهِ نَتْلُوهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّ
این آیات از قبیل قصه ی هزاران نفری که از ترس مرگ فرار کرده بودند و پادشاهی طالوت و داستان تابوت و شکست ظالمان و کشتن داود جالوت را، به وجه مطابق حقیقت بر تو آورده ایم که در آن اهل کتاب و اهل تاریخ شکی در آن ندارند. (بیضاوی)
به واسطه ی جبرئیل بر تو میخوانیم. (ابوسعود)
وَإِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ
و تو از جمله ی کسانی هستی که به سوی امتها فرستاده میشوند تا پیام ما را برسانند و اوامرمان را اجرا کنند و احکام ما را بر امتها جاری سازند و این نوع معامله بین من (الله) و غیر از انبیاء صورت نمیگیرد. (ابوسعود)
و این گواهی است از طرف الله متعال بر رسالت رسول الله ص. (ابوسعود)
چراکه از این امور خبر داده ای در حالیکه نه شناختی داشتی و نه از کسی شنیده بودی. (بیضاوی)
اهل کتاب را در آن شکی نیست چراکه در کتبشان موجود است. (نسفی)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود