آن رسولان را که میدانی و تو نیز از جمله ی آنان هستی بعضی از آنها بر بعض دیگر برتری بخشیدیم در حیطه ی رسالتش و در مکانتش و در صفاتش. با بعضی از آنان مستقیم سخن گفتیم مثل حضرت موسی و حضرت رسول الله ص و بعضی دیگر را در آخرت درجاتی بلندتر از دیگر رسولان دادیم و به عیسی" که یهود، ایشان را تحقیر کرده قصد کشتن وی کردند و مسیحیان، وی را به مقام الوهیت رساندند" معجزاتی دادیم که دال بر رسول بودن وی بود و وی را با روح القدس تایید و تقویت کردیم به جبرئیل که از بدو تولد با وی بود و با نوع تولدش که منسوب به روح الله شد و با دعایی که توسط آن مردگان را زنده میکرد. اگر الله میخواست، قدرتش را دارد که امت رسولان را بعد وی از جنگ باز دارد و کاری کند که جنگ در نگیرد و این بعد این است که امت معجزات را از رسولان دیده اند، لیکن این امتها بعد پیامبرانشان دچار اختلاف شدند و اگر الله میخواست که بعد اختلافشان باز جنگ در نگیرد میتوانست ولی نخواست و مشیتش بر این نبود و لیکن آنچه هست اینکه الله متعال آنچه را خواهد انجام دهد و کسی را یارای منع وی نیست و کسی را حق اعتراض بر وی نیست و هرچه خواست آن را اراده کند و انجام دهد.
ای کسانیکه ایمان آورده اید زکات اموال خود را بدهید و در راه الله خرج کنید از آنچه الله به شما داده است"یادتان باشد که الله به شما میبخشد" و این کار را قبل آمدن روز قیامت انجام دهید آن روزی که در آن روز معامله ای نیست تا بتوانید آنچه بر گردنتان است را بخرید یا چیزی بفروشید و با کسی دوستانه رفتار نمیشود و کسی دیگری را دوست نمیگیرد و کسی را برای دیگری پادرمیانی نمیکند مگر آن افرادی که الله تعالی به وی اجازه دهد و تارکین زکات از روی انکار کافران هستند و آنان با منع زکات و با عدم صرف زکات به مستحقش، به خود ظلم میکنند چراکه خود را در معرض عذاب قرار میدهند. حضرت ابوبکر در آن برهه از زمان تصمیمی تاریخی گرفت چراکه اگر به نرمش رفتار میکرد، تا روز قیامت یک رکن از ارکان پنجگانه ی اسلام، منهدم میشد و کسی پیدا نمیشد که زکات اموال خود را بدهد.
مستحق عبادتی غیر الله نیست و اوست که زنده ی باقی بی زوال است که عدم بر وی سبقت نجسته بلکه ابتدایی برای وی تعالی نیست وزنده به ذاتش است و از غیر خود نگرفته است و از چیزی غافل نیست. قیوم: برپادارنده و تدبیر کننده ی مخلوقات است و قائم به ذات و حافظ بقیه است. وی را چرت و خواب نمیگیرد و غفلت بر وی راه ندارد آنچه در آسمانها و زمین است برای وی تعالی است. بدون اذن وی تعالی چه کسی را یارای پادرمیانی کردن و شفاعت کردن است و این نشان میدهد که افرادی را اذن شفاعت داده میشود ولی آنها این بتهاییکه مشرکان عبادت میکنند نیستند. آنچه را که قبل اینها بوده و آنچه بعد اینها خواهد بود را نیز میداند یعنی علم وی برای همه چیز در همه وقت و بدون وقت، ثابت است. به چیزی از دانسته های الله متعال یعنی معلومات وی عالی، کسی دسترسی ندارد مگر آنچه را که الله بخواهد. فرشتگان نیز چنین هستند و فقط آنچه را که الله به آنها علم داده دانا هستند ولاغیر. کرسی وی تعالی آسمانها و زمین را در خود جای داده است. آسمانها و زمین بر وی تعالی سنگینی ندارند و بلند مرتبه تر از آن است که در خیال کسی بگنجد و یا بر وی احاطه داشته باشند. نکته: وقتی نسبت کرسیه یعنی کرسی وی تعالی گفته میشود هیچگاه به معنی اینکه در کرسی بنشیند و کرسی به معنی صندلی یا مثل آن برای الله تعالی باشد نیست و الله تعالی منزه از مکان و زمان است. و این عقیده ی اهل سنت است بر خلاف مجسمه که الله را به مانند انسان پیر یا جوان موی نروییده میانگارند که باید از این عقیده تبری جسته شود.
بعد اینکه درستی و حقیقت اسلام آشکار شد و عرب مسلمان شدند و نادرستی کفر و شرک آشکار گشت، برای اسلام آوردن دیگران اکراهی نیست و شخص عاقل اگر بدون تعصب عقل خود را بکار گیرد خودش متوجه میشود که دین اسلام چه دین سودمندی است. درستی از کجی آشکار شد پس اگر کسی از کفر و هرچه که غیر از الله مورد پرستش قرار داده بود را از آن بیزاری جوید و به الله متعال اعتقاد راسخ پیدا کند و ایمان بیاورد همانا وی به ریسمانی محکم چنگ زده است که آن را پارگی یا شکستگی نیست. و الله به خواسته ی شما شنواست و به اهداف شما داناست. نکته: رسول الله ص در آخر عمرشان دستور دادند که شرک را از جزیره العرب بیرون کنند و این نشان میدهد که تا حصول این امر جنگ برقرار است و برای مناطق دیگر بر مصلحت حاکمان مسلمان خواهد بود و کسی غیر از عرب را بر ایمان اجبار نشده است ولی باید دانست که این بحث عدم اکراه برای ورود به اسلام است نه خروج آن یعنی حکم ارتداد حکم داخلی اسلام است و با آن به شدت برخورد میکند چراکه توده ی مردم توانایی آن را ندارند که واقعا همه چیز دین را درک کنند پس به مرتدی که اکثرا مدعی دانایی است اجازه فعالیت نمیدهد و حکم آن اول دعوت و کشف شبهه است و وقتی اصرار کرد معلوم میشود که قصد وی افساد بین مسلمانان است و برای همین اعدام جزای وی است تا عوام را فاسد نکند.
الله متعال متولی مومنان است در اینکه آنان را از تاریکیهایی که در طول زندگی بر وی عارض میشود، به نور یقین برساند و کسانیکه کفر ورزیده اند، ولی آنها طغیان گران هستند که آنان را از نور هدایت و آرامشی که دارند به تاریکی کفر و شبهه میافکنند و این اشخاص ملازمان جهنم هستند و در آن آتش باقی خواهند ماند. نکته: هیچگاه با استدلال بشری نمیتوان به یقین صد در صدی رسید بلکه آنچه ما میتوانیم برسیم این است که به حدی برسیم که به خود بقبولانیم که این درست است پس باقی آن باید با اعتقاد به الله پر شود همچنانکه دانشمندان باقی آن را با این گفته که امیدورام ادامه اش نیز چنین باشد، و یا منافع آن از عوارضش بیشتر است و یا کمتر است، انتخاب میکنند. و الله افرادی را که واقعا دنبال ایمان به الله باشند و دنبال راهی برای یافتن راه درست باشند، به نور فهم میرساند. و از طرف دیگر کسانیکه اسم ورسمی در کفر برای خود دست و پاکرده باشند، عوام و افراد مردد را به تاریکی میبرند و از ایمان خارج میکنند.
خطاب به پیامبر ص است و میفرماید: آیا ندیدی؟ (علمت به آن نرسیده است) که جای تعجب دارد آن کسی که با حضرت ابراهیم به مجادله پرداخت یعنی وقتی که ابراهیم گفت: پروردگارم کسی است که زنده میکند و میمیراند و این زنده کردن و میراندن حقیقی است و تمثیل نیست. آن کافر جواب داد: من نیز زنده میکنم و میمیمرانم و این زنده کردن و میراندن مجازی است و تفره رفتن از مقابله است. ابراهیم گفت: الله کسی است که خورشید را از مشرق طلوع میدهد پس تو کاری کن تا از مغرب طلوع کند. و هدف حضرت ابراهیم این بود که به عوام بفهماند که این کافر دنبال گمراه کردن آنهاست و سخن را تحریف میکند و در اینجا بود که حضرت ابراهیم بر آن کافر چیره شد و آن کافر مات و مبهوت ماند و الله متعال کسانی را که از دلایل وجود وی استفاده نمیکنند و از طاغوت پیروی میکنند را به راه حق و به راه بهشت هدایت نمیکند.
و یا بنگر به آن مردی (عزیر) که بر قریه ای گذر کرد در حالیکه آن قریه سقفش فروریخته و خراب شده بود، در وقت مشاهده ی این حالت آن مرد (عزیر) با خود گفت: الله متعال چگونه این را آباد و زنده خواهد کرد؟ پس الله برای نشان دادن چگونگی زنده گرداندن، وی را میراند و صد سال در حالت مرگ گذاشت بعد صد سال وی را برانگیخت و گفت: چه مدت در اینجا بودی؟ عزیر گفت: یک روز یا ساعاتی از روز. الله متعال فرمود: بلکه صد سال بوده است. به غذا و نوشیدنیت نگاه کن با وجود اینکه صد سال گذشته است ولی در تازگی مثل روز اولش است و بر آن گذر زمان اثر نداشته است. حال به خر خود نگاه کن که مرده واستخوانهایش از هم پاشیده و توخالی شده است و این کار ما برای نشان دادن قدرتمان به تو است و اینکه تو را بعنوان نشانه ای از قدرت خود بر زنده گردانیدن برای دیگر مردم قرار دهیم. نگاه کن استخوان خر را که چگونه بر هم جمع شده و به یکدیگر وصل میشوند و بعد اینکه اسکلت درست شد چگونه به آن گوشت میپوشانیم وقتی امر برای عزیر آشکار گشت، گفت: میدانم که الله متعال بر همه چیز قادر است. نکته: در زمانهای گذشته که علوم تجربی انسانها پایین بود بر این اساس از مواردی مثل قیامت و زنده شدن پس از مرگ تعجب میکردند و الله متعال از روی مهربانی برای آنها نشانه هایی عیان و مستقیم قرار میداد تا به کمک ان بتوانند راه درست را دانسته و به الله و آخرت و ارکان دیگر دین اسلام ایمان بیاورند و در عصر حاضر که به ادعای خود انسانها به علومی دست یافته اند که از گذشتگان بیشتر است مسایل مربوط به ایمان، باور به آنها راحت شده و اگر هر کسی با دید علم تجربی نیز نگاه کند، نشانه های درستی مطالب دین را به دست میآورد در گذشته دانشمندان زمین و آسمان را فنا ناپذیر میپنداشتند و وقتی پیامبران از نابودی زمین و آسمانها سخن میگفتند، انکار میکردند ولی علم عصر حاضر میداند که این آسمانها و زمین نابود شدنی است پس قیامت و برچیده شدن زمین برای ما انسانهای عصر حاضر، مسلم است پس باید به دین برگشت. و دیگر اینکه در مورد زنده شدن بعد مرگ نیز دانشمندان روی زنده کردن ماموت سیبری تلاش میکنند پس برای آنها مسلم شده است که امکان پذیر است پس باید به دین اسلام ایمان بیاورند و گفتن ممکن است کافی نیست. نتیجه اینکه معجزات انبیاء در هر زمان با توجه به فهم و درک زمان خودشان بوده است و نشانه های الهی در این زمان یافته های بشر است که همه در مواردی که به علم درست دست یافتند، کاری که کرده اند تایید دین اسلام بوده است.
یاد کن ای محمد زمانی را که حضرت ابراهیم از الله متال درخواست کرد تا به وی چگونگی زنده کردن مردگان را به وی نشان و الله متعال فرمود: آیا یقین نداری؟ حضرت ابراهیم گفت: یقین دارم ولی میخواهم که قلبم آرام گیرد به این مساله که دعایم و خواسته ام، اجابت میشود و علم یقین من به عین یقین تبدیل شود. الله متعال فرمود: چهار پرنده بگیر و قطعه قطعه کن و آنها را در هم مخلوط کن و بر سر کوهها اجزای آنها را قرار ده و بعد آن پرندگان را به سوی خودت فرابخوان تا آنها دوان دوان یا پرواز کنان بسویت بیایند و بدان که الله متعال دانای با حکمت است. نکته: برای هرکسی چه مسلمان و چه غیر مسلمان این سوال پیش میآید که زنده کردن مردگان چگونه و به چه شکل است و برای همین دانشمندان علوم تجربی نیز این دغدغه را دارند و آزمایشات مختلف نیز انجام میدهند. حال از طرف دیگر کسی هست که الله متعال به وی اعلام دوستی کرده و همراز خود گرفته است که همان حضرت ابراهیم باشد، آیا کسی غیر از حضرت ابراهیم بود، این سوال را از الله متعال درخواست نمیکرد؟ قطعا سوال میکردیم پس حضرت ابراهیم فرصت را مغتنم شمرده و درخواست کرد و جواب نیز گرفت.
مثال کسانیکه در راه خدا صدقه میدهند به مانند کشاورزی است که بذری را کاشته است و آن بذر هفت خوشه رویانده است یعنی سبب روییدن آن شده است که در هر خوشه ی آن هفتصد دانه به محصول داده است و الله متعال به فضل خود برای هرکس که صلاحیت دارد بیشتر و بیشتر ثواب عطا میکند و هرچه مال حلالتر و اخلاص خالصتر و امید به الله بیشتر باشد، الله متعال ثواب شخص را بیشتر میکند و در هفتصد نمیماند بلکه با توجه به صلاحیت تا بی نهایت ثواب بیشتر عطا میکند و فضل الله گنجایش این افزایش را دارد و میداند که چه کسی لایق آن است.
کسانیکه انفاق میکنند و مهمتر از آن بعد انفاق منت نگذاشته و آزاری به نفقه گیرنده نرسانند، اجر موعود آنها نزد الله متعال محفوظ است و ترس کم شدن ثواب نداشته باشند و غم ترک اموال در دنیا را نداشته باشند. نکته: صدقه دادن و انفاق کردن اگر واقعا برای رضای الله صورت گیرد، انسان را در دنیا در مواجهه با مشکلات، و غلبه بر آن یاری میرساند و در وقت مرگ نیز ترس عذاب نخواهد داشت و غم فراغ مال دنیوی نخواهد داشت.
در وقت سوال و درخواست گدا، سخنی نیک گفتن وبا سخن راضی گرداندن و از اصرار گدا چشم پوشی کردن و امر به معروف کردن، از صدقه ای که همراه منت و اذیت گدا و کسیکه که درخواستی دارد، بهتر و خوب است. و الله متعال از عطای همراه منت و اذیت بی نیاز است و فقرا را از راهی دیگر روزی خواهد داد و اگر عذابی بر منت گذاران فرو نمیفرستد نه برای اینکه آنان مستحق عذاب نباشند بلکه برای این است که الله متعال بردبار است و در عذاب دادن شتاب نمیکند.
ای کسانیکه ایمان اورده اید، با منت گذاشتن و اذیت کردن، کمک گیرنده و بالتبع اذیت و منت بر الله ، اجر و ثواب صدقه ی خود را باطل نکنید، همانند منافقی که صدقه دادنش برای ریا است و به الله و آخرت ایمان ندارد تا انتظار اجر اخروی داشته باشد، و الله متعال کسانی را که ریا میکنند و کفران نعمت میکنند و کفر میورزند تا وقتی که بر کفر راضی هستند، هدایت نمیکند. نکته: اجر و ثواب به دو امر باطل میگردد یکی با کفر و عدم ایمان و دیگری با منت گذاشتن و اذیت کردن بعد صدقه دادن.
مثال کسانیکه برای کسب رضایت الله متعال صدقه میدهند و این کار برای چشم داشت اجر آن به نزد الله است و برای ذخیره ی آخرت صورت گرفته است و برای تثبیت ایمانشان باشد، بمانند باغی در مکان مرتفع است که اگر به آن باغ باران درشت برسد میوه اش چندبرابر میشود و اگر آن نیز نرسد بلکه باران ریز هم برسد، بار میدهد یعنی نفقه وقتی برای الله متعال بود چه کم و چه زیاد، نزد الله ثوابش چند برابر میشود و یا اینکه وقتی نفقه برای کسب رضایت الله متعال باشد اجر آن بسته به احوال نفقه دهنده، دوچندان میشود و الله متعال به همه چیز به نهان و آشکار بیناست.
آیا کسی از شما دوست دارد که وی را باغی از نخل و انگور باشد و نهرها جاری باشند و در آن انواع میوه ها باشد، و به وی کهنسالی رسیده باشد و بچه هایش نیز عاجز از عمل باشند و بعد به آن باغ گردبادی برسد که در آن آتش است و باغ را به آتش بکشد؟ آیا دوست دارید در این وضعیت قرار بگیرید؟ جواب آن قطعا خیر است. پس این مثال کسانی است که از روی ریا انفاق میکنند و ایمان به آخرت ندارند. آنچنانکه این مثال صدقه ی مقبول و غیر مقبول را بیان داشت، برای شما مثالهای دیگر نیز خواهد زد باشد که فکر کنید و عبرت بگیرید و اعمال خودتان را برای رضای الله انجام دهید و مثل این پیرمرد نشوید و اینکه بدانید روز قیامت است که انسان در نیازمندترین حالت قرار میگیرد.
ای کسانیکه ایمان آورده اید، صدقه دهید از آنچه که کسب کرده اید و از آنچه که ما برای شما از زمین خارج کرده ایم و قصد شما در وقت صدقه دادن این نباشد که از اموال پست بعنوان صدقه بدهید آن پستی که اگر به خود شما داده میشد، گرفتن آن را مسامحه میشمردید نه اینکه حق خود را گرفته باشید. و بدانید که الله نیازی به نفقه و صدقه ی شما ندارد و الله متعال مورد ستایش است. نکته: امر به صدقه دادن از کسب شد و این دلیل بر واجب بودن زکات از اموال تجاری است. نکته: الله فرمود از آنچه ما برای شما از زمین خارج کرده ایم پس فکر نکنند که از اموال خود دارند صدقه میدهند بلکه اول یادشان باشد که الله این اموال را به آنها داده است و حال میخواهد که مقداری از آن را به فقرا داده شود. نکته: اینکه الله این را برای شما بیان میکند بخاطر خودتان است تا از ثواب صدقه بیشتر بهره مند شوید. نکته: اگر از اموال پست بدهد، وظیفه ادا خواهد شد ولی باید ما به التفاوت آن را نیز بپردازد.
شیطان به شما القا میکند که اگر انفاق کنید وصدقه دهید خود فقیر خواهید ماند و با صدقه از اموال شما کم خواهد شد و امر به بدی میکند از قبیل بخل و زکات ندادن و امثال آن و در مقابل الله متعال به شما وعده میدهد که در انفاق و صدقه دادن، آمرزش گناهان است و فزونی نعمت است. و الله متعال فراخ دست است و داناست. نکته: روش شیطان و استدلال شیطان اینگونه است که میگوید: اینقدر مال صدقه دهی یعنی از اموالت کم شده است پس صدقه زیان آور است. نکته: شیطان میگوید چراکه صدقه به دیگران درحالیکه میتوانی با آن خوش بگذرانی و به خودت خرج کنی. نکته: در مقابل الله متعال میفرماید با صدقه دادن اموال کم نمیشوند بلکه زیاد نیز خواهد شد چراکه روزی و فزونی آن دست الله است. حال ما باید توجه کنیم در کدام سمت قرار داریم و کدام استدلال را میپذیریم. الله توفیق فزونی نعمت و آمرزش گناهان عطا کند که وی تعالی صاحب آنهاست.
الله متعال بر اساس علم و فضلش به هرکس که بخواهد، حکمت را عطا میکند و اعتراضی بر وی تعالی نیست و اگر به کسی حکمت داده شد، بداند که وی خیر زیادی نصیب وی شده است پس قدر آن را بداند. و از این سخن کسی پند نگیرد مگر انکه دارای عقل وفهم سلیم باشد و دنبال حقیقت باشد. نکته: با توجه با اقوال آمده در تعیین حکمت ماحصل آن این است که علوم دینی جزو حکمت است و علوم دیگر نیز به شرط نفع برای مسلمانان و بشریت و در راستای تحقق رضایت الله صورت بگیرد، آنها نیز جزو حکمت هستند. نکته: در کتب فقه میخوانیم که هرآنچه که برای مسلمانان و پیشرفت آنان لازم است و برای مقابله با کفار لازم است، ان علم جزو فرض کفایی است که اگر عده ای به آن مشغول شوند، گناه ترک آن از همه ی مسلمانان، برداشته میشود و اگر کسی از مسلمانان به آن علم مشغول نشود و نیاموزد همه ی مسلمانان گناهکار هستند.
هرآنچه که خرج کردید و هرآنچه نذر کرده اید، الله آنها را میداند و بدانید که کسیکه ظالم باشد و در غیر موضعش خرج کند را یاوری برای یاری رساندن برای وی نیست. نکته: انفاق یعنی خرج کردن چه در راه خیر باشد و چه در راه شر پس الله میداند چه کسی چه خرجی کرده و به چه جایی خرج کرده است و آنچه باید یادمان باشد اینکه افعال دنیوی و معاملات و رفتار ما با دیگران دو طرفه نیست که تو و آن راضی بود تمام باشد بلکه در همه ی امور سه ضلعی است که یک ضلع و اصل آن الله متعال است.
اگر صدقه ی خود را آشکارا بدهید، این چه پسندیده است و اگر آن را مخفی کرده و به فقرا که مصرف زکات هستند، بدهید این بهتر است و صدقه دادن باعث میشود که الله متعال گناهان شما را بیامرزد و الله به آنچه در سر و در آشکار انجام میدهید، آگاه است پس دغدغه ی این را نداشته باشید که آیا صدقه ایکه سری داده ام و بدون شاهد بوده، قبول میشود یا خیر. نکته: این آیه بعد آیاتی آمد که بعضی از روی ریا صدقه میدادند و بعض دیگر برای رضای الله حال وقتی بحث ریا پیش آمد آن صدقه دهندگان که برای رضای الله صدقه میدادند برای آنان این سوال پیش آمد که حال ما چه خواهد شد پس الله متعال در این آیه بیان داشت که وقتی برای رضای الله بود آشکارا صدقه دهید خوب است و پسندیده و اگر خفیه دهید از ریا دورتر خواهد بود و این سوال نیز پیش نخواهد آمد. نکته: اصل در فعل نیت و قصد ما است که تعیین میکند کدام بهتر است اگر آشکارا صدقه دادن باعث خجالت طرف شود پس خفیه داده شود و اگر هدف ما تشویق دیگران است و از خود مطمئن هستیم که باعث ریا نمیشود پس آشکارا بهتر خواهد بود. نکته : در جامعه به طور کلی هردو باید باشد و خصوصا فرائض آشکار باشد چراکه بنده خود یک مسیحی را دیدم که ادعا میکرد که نباید روزه بودن خود را به دیگران بفهمانی و همین باعث شده بود که دیگر کسی از مسیحیان روزه نگیرند و اگر هم باشد خیلی کم و از جامعه ی آنها برچیده شده بود.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.