يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ
تو را كفر كسيكه كفر ميورزد ناراحت نكند يعني كفر آنان تو را از اجراي ماموريتت منع نكند. (تاويلات اهل سنت)
تمرد و تكذيبشان تو را ناراحت كند چراكه الله متعال ناصر و پيروزي دهنده ي توست. (تاويلات اهل سنت)
كردار و سو عمل آنان تو را ناراحت نكند، چراكه تو بخاطر آنان مواخذه نخواهي شد. (تاويلات اهل سنت)
با كلمه ي يا ايها الرسول خطاب كردن نشان از افضليت رسول الله ص دارد. (تاويلات اهل سنت)
مسارعه في الشيي يعني به سرعت و با ميل خود در چيزي فرو رفتن. مسارعه و عجله در كفر يعني اينكه آنان در كفر هستند از كفري به كفري ديگر ميروند براي همين في الكفر آورده است. (ابوسعود)
مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِن قُلُوبُهُمْ ۛ
گفت كه آنان به زبان ميگويند كه ايمان آورده اند اين نشان ميدهد كه اصل ايمان به قلب است و زبان تعبير كننده از آنچه در قلب است ميباشد. (تاويلات اهل سنت)
در حاليكه قلب آنان، تصديق نكرده است. (تاويلات اهل سنت)
ايمان معرفت و شناخت نيست بلكه تصديق است. (تاويلات اهل سنت)
منظور از اين افراد، منافقان هستند. (تاويلات اهل سنت)
منظور از اين افراد، يهود و منافقان هستند. (تاويلات اهل سنت)
وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا ۛ
اين جمله نشان ميدهد كه اول آيه در مورد منافقان است. (تاويلات اهل سنت)
سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ ۖ
يعني به رسول الله ص گوش فرا ميدهند و گفته ي رسول الله ص را ميشنوند و وقتي پيش كساني كه پيش رسول الله ص نبوده اند، ميروند، چيزي غير از آنچه شنيده اند را از قول رسول الله ص ميگويند. (تاويلات اهل سنت)
گفته اند منظور اين است كه رسول الله ص به مردم ميگفت كه در تورات فلان حكم آمده است و فلان شريعت تورات است وقتي افرادي ميرفتند و از يهود ميپرسيدند كه آيا چنين است؟ آنان ميگفتند كه خير چنين نيست و محمد دروغگو است. (تاويلات اهل سنت)
گفته اند: اينان جاسوسان يهود بودند و وقتي رسول الله ص چيزي ميفگتند، آنان به ضعيفان مومنان بر خلاف آن ميگفتند. (تاويلات اهل سنت)
يعني در شنيدن دروغ و قبول آنچه علماي آنان به دروغ ميگويند فرورفته هستند . (ابوسعود)
از ديگران حرف شنوي زيادي دارند و قبول ميكنند منظور از ديگران آناني هستند كه پيش رسول الله ص بخاطر تكبر و غرورشان نميآيند. (ابوسعود)
قوم آخرين منظور يهود خيبر هستند و سماعون بني قريظه هستند. (ابوسعود)
يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِن بَعْدِ مَوَاضِعِهِ ۖ
دو احتمال در مورد تحريف وجود دارد:
الف: تبديل آنچه نوشته شده بود يعني تورات را تحريف لفظي كرده و ميگفتند كه اين همان است كه از نزد الله آمده است.
ب: تحريف در معنا ميكردند و آنچه در تورات نبود را به زير دستان خود ميگفتند. (تاويلات اهل سنت)
يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَٰذَا فَخُذُوهُ وَإِن لَّمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا ۚ
ميگفتند: اگر به شما هماني گفته شود كه ما شما گفتيم ؛يعني آنچه به تحريف گفته بودند؛ را قبول كنيد و الا قبول نكنيد. (تاويلات اهل سنت)
از ابن عباس: از يهود زن و مردي زنا كردند و خواستند كه حكم رجم و سنگسار را بردارند و به جلد يعني تازيانه تبديل كنند و پيش رسول الله ص آمدند و گفتند كه اگر حكم محمد تازيانه بود قبول كنيد و اگر غير آن بود، قبول نكنيد پس به رسول الله ص نوشتند كه حكم زناكار زن و مرد چيست؟ رسول الله ص فرمودند: آيا به حكم من راضي ميشويد؟ گفتند: آري راضي هستيم. جبرئيل آمد و حكم را رجم را بيان كرد و گفت كه اگر قبول نكردند شخصي بين آنان هست كه اسمش ابن صوريا است وي را بين خودت و آنان حَكَم بگير و وقتي حكم رجم را شنيدند و ابن صوريا را بين خود حكم گرفتند و رسول الله ص به ابن صوريا فرمود: بخاطر الله كه تورات را بر موسي نازل كرده است براي من بيان كن كه وقتي دو محصن زنا كنند در تورات آمده است كه حكم آنان رجم است؟ ابن صوريا گفت آري حكمش رجم است و اگر من نميترسديم از اينكه آتشي مرا بسوزاند و يا تغييري بر من رخ بدهد، دروغ ميگفتم و ميگفتم كه خير نيست. در اين روايت دو مساله وجود دارد يكي اينكه رسول الله ص از آنچه اينان كتمان ميكنند سوال كرد تا دروغگو بودن آنان در حق انكار صفات رسول الله ثابت شود و ديگري اينكه مشخص شود كه اينان وقتي از رسول الله ص در مورد تخفيف در حد سوال ميكنند مشخص ميشود كه اينان ميدانستند كه محمد، رسول الله ص است و انكارشان از روي عناد و تكبر است.(تاويلات اهل سنت)
در روايتي نيز آمده است كه كسي از طايفه بني قريظه يهودي كشته شده بود و بين بني نضير و قريظه اينگونه بود كه اگر از بني قريظه كسي از بني نضير را ميكشت، قصاص ميكردند و اگر برعكس رخ ميداد بني نضير به آنها ديه ميدادند و وقتي رسول الله ص به مدينه آمدند گفتند كه حكم اين مساله را از رسول الله ص بپرسند وبعد گفتند كه مواظب باشيد اگر خلاف اين را گفت، قبول نكنيد و اين آيه نازل شد. (تاويلات اهل سنت)
وَمَن يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَن تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا ۚ
كسي را كه الله متعال عذاب و هلاكش را بكند، كسي را ياراي دفع آن عذاب نيست. (تاويلات اهل سنت)
كسي را كه الله متعال بي آبرويي وي را و گمراهي وي را قصد كند هركسيكه باشد،در دفع آن كسي را نخواهي يافت. (ابوسعود)
گفته شده است: فتنه يعني محنت يعني بلا و سختي، يعني اگر الله متعال اراده كند كه كسي را به رجم يا قتل امتحان كند، كسي را ياراي دفع آن نيست. (تاويلات اهل سنت)
أُولَٰئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَن يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ ۚ
الله متعال از آنجا كه ميدانست آنان چه رفتاري خواهند داشت پس اراده ي پاك كردن قلبهاي آنان را نكرد. (تاويلات اهل سنت)
لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ ۖ
خزي آنان در دنيا كشته شدن است و يا وضع جزيه و عذاب بر آنان است. (تاويلات اهل سنت)
خزي منافقين بي آبرو شدن آنان و روشن شدن نفاق آنان بين مسلمانان است و خزي يهود وضع جزيه بر آنان است. (ابوسعود)
وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ
كه همان جاودان در آتش جهنم ماندن است. (ابوسعود)