0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ ۖ وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا ۗ وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ ﴿96﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

و براي شما محرمان حلال شده است شكار كردن صيد آب زي چه خوردني و چه غير خوردني باشد و همينطور خوردن از آن خوردني هاي آن نيز بر شما كه مقيم هستيد و همينطور براي شما كه مسافر باشيد و حرام شده است شكار خشكي و حيوانات غير آب زي، و اين حكم مادامي است كه شما محرم باشيد و يا در حرم باشيد و بترسيد و پروا كنيد از الله كه به وي جمع شدن شماست نه به غير وي .

مستندات
أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ
خطاب به محرمان است يعني بر شما حلال است صيد آنچه از آب صيد ميشود. (ابوسعود)
منظور هرچيزي است كه در آب زندگي ميكند چه در دريا و چه در نهر و چه در حوض باشد و چه ماكول و چه غير ماكول باشد. (ابوسعود)
وَطَعَامُهُ
و طعام يعني خوردني آن نيز حلال است. (ابوسعود)
يعني بر شما تعرض به همه ي جانوران آب زي است چه خوردني و چه غير آن و از آن استفاده كردن و از خوردني آن كه ماهي است، بر شما حلال است. (ابوسعود)
گفته شده است: صيد آنچه صيد كرده شود و طعامش آنچه دريا به بيرون اندازد و يا از آن جاري و روان شده است. (ابوسعود)
مَتَاعًا لَّكُمْ
اين حلاليت براي اين است كه از نفع برده و از آن برخوردار باشيد و از آن به صورت تازه مقيمان بخورند. (ابوسعود)
وَلِلسَّيَّارَةِ ۖ
و براي مسافران كه آن را به صورت خشك شده براي خود توشه گيرند. (ابوسعود)
وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا ۗ
صيد خشكي يعني حيواني كه در خشكي متولد ميشود حرام است هرچند در آب زندگي كند. (ابوسعود)
ماداميكه محرم باشيد. (ابوسعود)
يعني آنچه محرم شكار ميكند و يا در شكار آن دخالتي داشته باشد. (ابوسعود)
از أبو هريرة وعطاءٍ ومجاهدٍ وسعيدِ بنِ جُبير: اگر حلالي صيد كند و محرم به آن اشاره يا راهنمايي نكرده باشد، براي محرم خوردن از اين صيد حلال است. (ابوسعود)
از جابر: ابوقتاده حمار وحشي شكار كرد در حاليكه وي حلالي بود و ما محرم پس ما و رسول الله ص از آن خورديم. (تاويلات اهل سنت)
در آيه ي قبل فرمود كه در حالت احرام صيد را نكشيد و اين شامل خوردني و غير خوردني ميشود و در اينجا نيز منظور همان شكار نكردن است نه اينكه از صيد حلالي خورده نشود. (تاويلات اهل سنت)
وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ
و بترسيد و پروا كنيد از آنچه شما را از نهي شده است. (ابوسعود)
از تمامي گناهان پروا كنيد. (ابوسعود)
آن الله كه به وي محشور و جمع كرده ميشويد نه كسي ديگر از اينكه به سرتان بزند كه با پناه بردن به وي بتوانيد از الله متعال خلاص شويد. (ابوسعود)
در نتيجه شما را بر اساس عمل كردتان جزا خواهد خير باشد جزاي خير و اگر شر باشد جزاي شر دهد. (تاويلات اهل سنت)
بازگشت شما به حكم وي است. (تاويلات اهل سنت)
جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ قِيَامًا لِلنَّاسِ وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلَائِدَ ۚ ذَٰلِكَ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَأَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ﴿97﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

الله متعال كعبه محترم و معظم را باعث انتظام امور مردم قرار داد و همينطور ماههاي حرام را نيز و همينطور هدي و قلائد را چنين قرار داد. اين گرداندن و اين اخباري كه تا بدينجا بيان شد تا بدانيد كه الله به آنچه كه در آسمانها و زمين است، را ميداند و تا بدانيد كه الله متعال به همه چيز داناست پس قطعا تمام احكامش بر اساس حكمت است.

مستندات
جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَةَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ
به كعبه بخاطر مربع بودنش اطلاق شده است. (مظهري)
بعضي نيز بخاطر تك خانه بودن در يكجا گفته شده است. (مظهري)
گفته شده است: بخاطر ارتفاعش از زمين كعبه گفته شده است. (مظهري)
البيت الحرام عطف بيان به جهت مدح كعبه است. (مظهري)
و يا مفعول ثاني جعل است يعني الله متعال كعبه را حرام و مورد تعظيم گردانده است. (مظهري)
رسول الله ص: الله متعال كعبه را در روز خلق آسمانها و زمين حرم گردانده است. (مظهري)
قِيَامًا لِّلنَّاسِ
يعني كعبه را باعث استواري دين و دنياي مردم گردانده است به اين جهت كه در دين حج و مناسك با آن انتظام مييابد و دنيا بدين خاطر كه در آنجا از غارت در امان هستند و در حرم كسي به آنها تعرض نميكند. (مظهري)
باعث بهبود معاش و معادشان گرداند. (بيضاوي)
باعث صلاح و قوام مردم گرداندن از اين جهت است كه الله متعال انسان را به صفت آدميت كه عبارت از حسادت و كينه و رقابت و بر سلب و غارت آفريده است حال در اينجا مانعي لازم است كه مردم به سبب آن به همديگر تعرض نكنند و زندگي ادامه پيدا كند. از اين جهت بر روي زمين خليفه هايي گذاشت و امور آنان را به يك نفر سپرد تا آنان را از تنازع بازدارد و بر انس و الفت با يكديگر وادار كند و ظلم ظالم را بردارد و به مظلوم حقش را ادا كند. (قرطبي)
به اينكه مناسك حج باعث شد كه دره اي بي زراعت آباد شود والا كسي در آنجا ساكن نميشد و داع را در آن مقبول و ثواب عبادات را در آن دوچندان گرداند تا مردم به آن رغبت پيدا كنند. (منير زحيلي)
وَالشَّهْرَ الْحَرَامَ وَالْهَدْيَ وَالْقَلَائِدَ ۚ
و ماههاي حرام يعني ذوالقعده و ذو الحجه و محرم و رجب را نيز براي استواري انسانها قرار داد به اينكه مردم در اين ماهها در امان هستند. (مظهري)
ميتواند كه منظور ماه ذوالحجه باشد كه حج در آن ادا ميشود و آن را نزد الله شاني عظيم است. (نسفي)
و هدي و قلائد يعني حيواناتي كه به مكه هديه ميشدند و حجاج همراه خود ميآوردند نيز باعث قوام و استواري انسانها است چراكه با ديدن هدي و قلائد به نزد آنان از غارت در امان ميماندند. (مظهري)
ذَٰلِكَ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ
اين باعث قوام گرداندن و يا اين امر به حفظ حرمت احرام و يا اين اخبار غيبي و كشف اسرار كه از اول سوره تا اينجا گفته است براي اين است كه بدانيد ... (مظهري)
چراكه وضع احكامي كه باعث دفع شر قبل وقوع آن ميشود و جلب منافع ميشود، دليل حكمت قانون گذار است و دليل كمال علمش است و همينطور خبر دادن از غيب نيز دليل علم كامل و شامل وي است. (مظهري)
تا بدانيد كه الله متعال مصالح آنچه در آسمانها و زمين است، را ميداند. چگونه چنين نباشد در حاليكه وي تعالي به همه چيز داناست.
وَأَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ وَأَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ﴿98﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

و بدانيد كه الله متعال سخت عذاب است پس مواظب رفتار خود باشيد و بدانيد كه الله متعال آمرزنده و مهربان است. نكته: تهديد و وعيد قبل انجام گناه مطرح ميشود تا كسي اقدام به گناه نكند و وعده نيز براي كساني است كه فريب شيطان را خورده و مركتب گناه شده اند پس در اينجا بايد مهرباني و آمرزندگي الله را يادآوري كرد تا از دين خارج نشود و به عمل صالح برگردد و از بدي دست بكشد ولي متاسفانه اغلب ما با فريب شيطان جاي آنها را عوض ميكنيم و يكي با يادآوري آمرزندگي الله بيخيالي به وي دست ميدهد و مرتكب گناه ميشود و بعد انجام نيز بعضي عذاب الهي يادشان ميآيد و از رحمت الهي نااميد ميشوند.

مستندات
اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ
بدانيد كه الله متعال براي كسي كه نافرماني ميكند و با امر وي تعالي مخالفت ميكند، سخت عذاب است. بر آن اساس كه ميدانيد كه هرآنچه رخ داده و شده است از روي علم وي تعالي بوده است. (تاويلات اهل سنت)
براي كسيكه حرم و احرام را سبك بشمارد سخت عذاب است. (نسفي)
وَأَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ
و بدانيد كه الله متعال آمرزنده و مهربان است براي كسيكه توبه كند و به وي تعالي برگردد. (تاويلات اهل سنت)
اولي تهديد افرادي است كه هتك حرمت ميكنند و يا بر گناه اصرار ميورزند و بعدي وعده است براي كسانيكه از هتك حرمت دست ميكشند و يا حرمت الهي را رعايت ميكنند. (ابوسعود)
آمرزنده ي گناهان كسي است كه مشاعر الهي را تعظيم كند و مهربان است در حق كسيكه جنايت كرده و به حرم پناه برده است. (نسفي)
مَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ ۗ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ ﴿99﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

و نيست بر پيامبر مگر رساندن پيام به صورت رسا و وي مسؤول عملكرد شما نيست و ديگر اينكه الله متعال آنچه آشكار ميكنيد و آنچه را كه كتمان ميكنيد همه را ميداند. نكته: اول بيان داشت كه عالم به همه چيز است و اينجا نيز بيان ميكند كه وظيفه ي پيامبر رساندن پيام پروردگارش است و اينكه شما عمل ميكنيد يا خير به خودتان مانده است و نفع و ضررش به خودتان باز ميگردد.

مستندات
مَّا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ ۗ
سختگيري در انجام فرمان الهي است و اعلام اين مطلب كه رسول كه وظيفه ي خود را انجام داده است و بر عليه شما حجت برپا شد و بر شما طاعت را الزام كرد پس شما را عذري در ترك امر نمانده است. (نسفي)
وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ
يعني بر وي تعالي نفاق و وفاق شما پوشيده نيست. (نسفي)
از تصديق و تكذيب و عمل و عزيمت هيچ يك پوشيده نميماند. (بيضاوي)
قُلْ لَا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ وَلَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ ۚ فَاتَّقُوا اللَّهَ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ﴿100﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اي محمد بگو كه خبيث يعني پليد با طيب يعني پاك نزد الله متعال برابر نيست هرچند كه زياد بودن خبيث تو را خوشحال بكند پس آنچه شما صاحبان عقل سليم بايد انجام دهيد اين است كه از الله متعال پروا كنيد و فرمانبردار باشد كه با اينكار نجات يابيد و باشد كه كامياب گرديد. نكته: وقتي آيه با قُل يعني بگو يعني به رسول الله ص ميفرمايد كه بگويد مشخص است كه مخاطب در وَلَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ ، رسول الله ص نيستند بلكه مخاطب رسول الله ص هستند و از مقول رسول الله ص ميباشد.

مستندات
قُل لَّا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ
در مورد سبب نزول آيه آمده است كه در شان مردي نازل شده است كه از رسول الله ص چنين پرسيد: من تجارت خمر دارم و از ان مال كسب كرده ام حال اگر از آن مال در راه خدا انفاق كنم براي من نفعي هست؟ رسول الله ص فرمودند: اگر آن را في سبيل الله و در راه حج و يا جهاد و يا صدقه خرج كني، به اندازه ي يك بال پشه نيز ارزش ندارد. قطعا الله متعال چيزي جز حلال و طيب را قبول نميكند. (ابوسعود)
روايت شده است كه در شان مسلمانان نازل شده است كه وقتي حجاج مشرك يمامه خواستند به حج بيايند، مسلمانان قصد غارت آنان را كردند و اين آيه نازل شده و از اين كار نهي شدند. (بيضاوي)
عطا و حسن: خبيث و طيب همان حرام و حلال هستند. (ابوسعود)
خبيث آنچه باطنش فاسد و ظاهرش سالم به نظر ميرسد و طيب بر خلاف آن است. (البحر المحيط)
منظور مومن و كافر هستند. (البحر المحيط)
منظور مطيع و عاصي است. (البحر المحيط)
طيب معرفت و طاعت بوده و خبيث جهل و معصيت است. (البحر المحيط)
يعني از اشخاص و اعمال نيك و بد آنها نزد الله متعال مساوي نيستند. (مظهري)
ترغيب در عمل صالح و كسب حلال است. (مظهري)
از سهل بن سعد: مردي بر رسول الله ص گذر كرد و رسول الله ص به فردي كه كنارش بود فرمودند: نظرت در مورد اين شخص چيست؟ آن فرد كناري جواب داد: اين مرد از اشراف قوم است و اين كسي است كه اگر به خواستگاري بيايد بايد به وي دختر داد و اگر پادرمياني كرد از وي قبول كرده بشود. رسول الله ص سكوت كردند و بعد مردي ديگر گذر كرد و رسول الله ص نظر كناري را در مورد اين شخص نيز جويا شد و كناري جواب داد: از فقراي مسلمانان است و لايق است كه اگر خواستگاري كرد به وي دختر نداد و اگر پادرمياني كرد قبول نكرد و اگر چيزي گفت گوش كرده نشود. رسول الله ص فرمودند: اين يكي بهتر است از زمين پر از قبلي. (مظهري) يعني اگر از اولي به اندازه ي پر شدن زمين انسان وجود داشته باشد، به اندازه ي اين فقير نميشود و اين تك فقير از آنها خير است.
وَلَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ ۚ
هرچند زيادي آن تو را خوشحال بگرداند. (ابوسعود)
مخاطب اين جمله هر كسي است كه رسول الله ص را دستور داده شده است كه آنها را مورد خطاب خود قرار دهد. (ابوسعود)
يعني مطيع و عاصي برابر نيستند هرچند كه عاصيان و كفار زياد باشند اين زياد بودن مانع عذاب شدن آنان نميشود. (البحر المحيط)
فَاتَّقُوا اللَّهَ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
از الله پروا كنيد در دوري از خبيث هرچند زياد هم باشد و طيب را هرچند كم باشد بر آن ترجيح بدهيد. (ابوسعود)
باشد كه از آن كاميابي را اميد كنيد. (ابوسعود)
اي صاحبان عقلهاي سالم. (مظهري)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ وَإِنْ تَسْأَلُوا عَنْهَا حِينَ يُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ عَفَا اللَّهُ عَنْهَا ۗ وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ ﴿101﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

اي كسانيكه ايمان آورده ايد از چيزهايي نپرسيد كه اگر به شما جواب داده بشود باعث غم شما ميشود و اگر باز از آن بپرسيد در وقت نزول وحي به شما آشكار كرده ميشود. الله متعال از آن نوع سوالات كه قبل اين آيه آمده بود را از شما عفو كرد. و الله متعال آمرزنده و بردبار است. نكته: آمرزنده و بردبار وعده و وعيد است يعني هم در مورد آنچه گذشته ناراحت نشويد كه بخشيده است و هم در مورد ادامه و اصرار بر اين نوع سوال مواظب باشيد كه خداوند در عذاب دادن گناهكار عجله نميكند پس شما را اينكه در حال عذاب نميدهد دچار غرور نكند. نكته: با توجه به انواع شان نزولي كه براي اين آيه ذكر شده است و اقوالي كه در تعيين منظور از منع از كثرت سوال چيست آنچه به نظر حقير ميرسد اين است كه يهود هميشه در سوال افراط ميكردند و تمامي جزييات را از پيامبرشان درخواست ميكردند همانطور كه در قصه ي گاو و مقتول بني اسراييل ذكر شده است حال آيه در صدد اين است كه مسلمانان مثل آنها نشوند و زياد وارد جزييات نشوند كه حكم سنگين خواهد شد تا ميتوانيد سوال نكنيد تا بر اساس دليل هرگونه عمل كرديد خدا آن را از شما قبول كند. ديگر اينكه در آيه ي بعدي وضعيت سوال كنندگان در گذشته را بيان كرده است. ومن الله التوفيق.

مستندات
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْيَاءَ
وقتي رسول الله ص آيه ي وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ [آل عمران: 97] را قرائت كردند و فرمودند كه اي مردم حج بر شما فرض شد. مردي ايستاد و پرسيد: آيا اين فرض بودن حج براي هر سال است يعني هر سال حج كردن فرض است؟ رسول الله ص از اين مرد رويگرداندند و بعد آن مرد دوباره سوالش را تكرار كرد. رسول الله ص فرمودند: اگر ميگفتم بله هر سال حج فرض ميشد و اگر چنين ميشد شما نميتوانستيد و اگر ترك ميكرديد كافر ميشديد. بعد فرمودند: خير در طول عمر يك بار فرض است و اين آيه نازل شد. (بحر العلوم)
از ابي عوانه من در مورد اين آيه از عكرمه سوال كردم و وي چنين گفت: روي رسول الله ص بين مردم آمد و مردم سوال كردند و در سوال كردن زياده روي كردند و رسول الله ص غضبناك شده و فرمودند: تا وقتي من از چيزي خبر ندادم از من مپرسيد. در اين زمان مردي ايستاد و مردم از اين حركت وي ناراحت شدند و اين مرد پرسيد: پدر من چه كسي است؟ رسول الله ص جواب دادند: خذيفه. يعني مردي غير از پدرش را نام بردند. اينجا بود كه حضرت عمر گفت: يا رسول الله ص ما به الله بعنوان پروردگار راضي شده ايم و به تو بعنوان پيامبر راضي شده ايم و اين آيه نازل شد. (بحر العلوم)
در خبري ديگر آمده است: مردي پرسيد: پدر من كجاست؟ يعني بعد مرگ. فرمودند: در آتش. (بحر العلوم)
از نافع روايت شده است كه در مورد كراهت كثرت سوال چيزي نازل نشده است بعد گفت: در مورد وَإِنْ تَسْئَلُوا عَنْها حِينَ يُنَزَّلُ الْقُرْآنُ يعني: يعني در وقت نزو جبريل تُبْدَ لَكُمْ يعني:
براي شما آشكار كرده ميشود. (بحر العلوم)
گفته ميشود: در آيه تقديم است يعني اگر در وقت نزول قرآن سوال كنيد به شما آشكار كرده ميشود. و در غير وقت نزول قرآن از آن اشياء شما را عفو ميكند و بر شما واجب نميگرداند. (بحر العلوم)
سعيد بن جبير: در مورد كساني نازل شد كه از حكم بحيره و سائبه سوال كرده بودند. (احكام جصاص)
مِقسَم: در مورد معجزه ها و نشانه هايي كه انبياي قبلي بر امت خود آورده بودند سوال كردند. (احكام جصاص)
منظور سوال از همين اشيايي است در مورد نزول آيه آمده چراكه نيازي به دانستن آن نيست. (احكام جصاص)
رسول الله ص: بزرگترين مسلمانان در جرم بين مسلمانان كسي است كه از چيزي بپرسد كه قبلا حرام نبوده است بعد بخاطر سوال وي بر مسلمانان حرام گردد. (احكام جصاص)
اين نهي بر ميگردد به ما عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلاغُ يعني هرآنچه رسول الله ص به شما گفت بدان عمل كنيد و از هرچه نهي كرد، بازايستيد و در سوالات ديگر مثل آنچه در روايات گذشت وارد نشويد شايد كه رسول الله ص جوابي بدهد كه باعث مشقت و ناخوشي شما بشود. (نيسابوري)
إِن تُبْدَ لَكُمْ تَسُؤْكُمْ
اگر بر شما آشكار گردد، شما را ناراحت خواهد كرد. (ابوسعود)
منظور اشيايي است كه اگر آشكار كرده شود بر آنها سنگين خواهد آمد و باعث غم خواهد شد بخاطر تكاليف سنگيني كه بيان خواهد شد چراكه از اجراي آن عاجز خواهند آمد و يا اسراري كه آشكار شدنش چيزي جز بي آبرويي به همراه ندارد. (ابوسعود)
وَإِن تَسْأَلُوا عَنْهَا حِينَ يُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ
يعني اگر سوال كنيد با وحي به شما جواب داده خواهد شد. (ابوسعود)
يعني از اشيايي نپرسيد كه اگر جواب آن ظاهر شود، شما را غمگين ميكند و اگر در زمان وحي بپرسيد به شما آشكار كرده ميشود. اين دو مقدمه ي براي نهي از سوال است. (بيضاوي)
عَفَا اللَّهُ عَنْهَا ۗ
براي بيان اين مطلب است كه نهي از كثرت سوال فقط سخت آمدن بر شما نبوده بلكه معصيت است و موجب مواخذه. (ابوسعود)
يعني الله متعال سوالهاي قبلي شما را بخشيده است. (ابوسعود)
وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ
غفور است يعني صاحب تجاوز و گذشت است. (بحر العلوم)
حليم است طوريكه بر عذاب دادن شما عجله نميكند. (بحر العلوم)
قَدْ سَأَلَهَا قَوْمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ثُمَّ أَصْبَحُوا بِهَا كَافِرِينَ ﴿102﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

به تحقيق كه قومي قبل شما از اين دست سوالات پرسيدند و بخاطر اين سوالشان كه از روي انكار بود و يا بخاطر جوابي كه شنيدند، كافر گشتند.

مستندات
قَدْ سَأَلَهَا قَوْمٌ مِّن قَبْلِكُمْ
مثل همان مسائلي كه شما شروع سوال كردن كرديد را قومي، قبل شما پرسيدند. (بيضاوي)
مثلا از حضرت عيسي مائده خواستند و امتهاي ديگر از انبياي خود اشيايي ديگر خواستند. (بحر العلوم)
قوم صالح از ايشان، شتر خواستند و بعد اينكه شتر را آورد، شتر را كشتند و كافر شدند. (احكام جصاص)
و يا وقتي كسي پرسيد كه جاي من در اخرت كجاست و جواب شنيد كه در آتش است ناراحت شده و تكذيب كردند و كافر شدند. (احكام جصاص)
سدي: اين آيه وقتي نازل شد كه مردم از رسول الله ص خواستند كه كوه احد را به طلا تبديل كند. (احكام جصاص)
يعني از همين قبيل سوال منهي كه ممنوع و با خودش وبال ميآورد را پرسيدند نه اينكه عين سوال شما را پرسيده باشند. (ابوسعود)
ثُمَّ أَصْبَحُوا بِهَا كَافِرِينَ
بعد به سبب همين سوال كافر شدند چون به آنچه سوال كرده بودند عمل نكردند و گردن ننهادند و اين از روي انكار آن بوده است. (بيضاوي)
همانطور كه از بني اسرائيل ديده شده است و دانسته شده است. (نسفي)
بني اسرائيل از نبي خود ميپرسيدند و وقتي به آن امر ميشدند آن را ترك ميكردند و براي همين هلاك شدند. (ابوسعود)
مَا جَعَلَ اللَّهُ مِنْ بَحِيرَةٍ وَلَا سَائِبَةٍ وَلَا وَصِيلَةٍ وَلَا حَامٍ ۙ وَلَٰكِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ ۖ وَأَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ ﴿103﴾
الْمَآئِدَة
تفسیر

الله متعال در دين خودش اشيايي به نامهاي بحيره و سائبه و وصلية و حامي، ندارد و چنين امري نداده است كه از اين طريق پرستش خود را ثابت كنيد. بلكه واقعيت امر اين است كه كسانيكه كافر شده اند، به الله دروغ نسبت ميدهند و اكثر عاملان به اين امور، فكر نميكنند وتعقل نميكنند.

مستندات
مَا جَعَلَ اللَّهُ
يعني الله متعال نه به اين امور امر كرده است و نه اجازه داده است. (تاويلات اهل سنت)
يعني الله متعال اين نامها را نام گزاري نكرده است و چنين احكامي را نيز مرسوم نكرده است. (قرطبي)
الله متعال اين امور را حرام نگردانده است. (بحر العلوم)
رد و ابطال آن چيزي بود كه جاهليت براي خود باب كرده بودند. (ابوسعود)
اين اشياء را مشروع نكرده و اين اشياء را از اعمال عبادت قرار نداده است. (قرطبي)
مِن بَحِيرَةٍ
حيواني كه دوشيدن شيرش را براي طاغوت، از مردم منع ميكردند و كسي آن را نميدوشيد. (قرطبي)
و يا شتراني كه گوش آنها را به درازا ميشكافتند و اين نشانه ي راه بودن آن بود. (قرطبي)
وَلَا سَائِبَةٍ
از براي بتان آنان را رها ميكردند و كاري با آن نداشتند. (قرطبي)
ابن اسحاق: بحيره ي بچه ي سائبه بوده است و سائبه شتري بود كه ده شكم متوالي بچه ي ماده ميآورد و بين آنان نري نياورده باشد پس وقتي به اين عدد رسيد ديگر آن را كسي نه سوار ميشد و نه پشمش را ميچيد و نه شيرش را دوشيده ميشد مگر براي مهمان و وقتي بعد اين باز بچه ي ماده ميآورد ان را بحيره ميگفتند و گوشش را ميشكافتند و مثل مادرش با آن عمل ميكردند. (قرطبي)
امام شافعي: وقتي شتري پنج بچه شتر متوالي ماده ميزاييد، گوشش را ميشكافتند و حرامش ميدانستند. (قرطبي)
ابن عُزَير: بحيره شتري بود كه در شكم پنجم بچه شتري نر ميآورد، آن سر بريده و از آن مردان و زنان ميخوردند و اگر پنجمي ماده ميشد، حرام ميشد و فقط مردان از گوشت و شير آن ميخوردند. (قرطبي)
عكرمه: وقتي خودش ميمرد براي زنان حلال ميشد. (قرطبي)
سائبه شتريكه بخاطر نذرش كه داشته است رها ميشد مثلا اگر از بيماري بهبود مييافت و به خانه اش ميرسيد، آن را رها ميكرد و از چرا و آب منعش نميكرد و بر ان كسي سوار نميشد. و اين رها كردن از غير شتر نيز ميشد و اگر برده اي بود بر اين برده كسي حق ولاء نداشت.(قرطبي)
بعضي گفته اند: سائبه رها شده طوريكه بسته نبود و چوپاني بر سر آن نبود. (قرطبي)
وَلَا وَصِيلَةٍ وَلَا حَامٍ ۙ
وصيله و حام از شتر و گوسفند بود كه رها كرده ميشدند و حام از شتر بود اينگونه كه وقتي شتر نري از فحل بودن ميماند، از پر طاووس بر آن ميبستند و رهايش ميكردند و اما وصيله از گوسفند بود اگر دو بار پي هم ماده ميزاييد، رهايش ميكردند. (قرطبي)
ابن عزير: وصيله از گوسفند بود وقتي گوسفندي هفت شكم ميزاييد، در هفتمي اگر بره نر بود، ذبح كرده و از آن مردان و زنان ميخوردند و اگر ماده بود بين گله رهايش ميكردند و اگر ماده و نر هر دو را ميزاييد، ميگفتند: وصلت اخاها يعني برادرش را وصيله گرداند و براي همين آن را ذبح نميكردند و گوشتش بر زنان حرام بود و شير آن ماده بره نيز بر زنان حرام بود مگر اينكه يكي از اين دو ميمردند كه در اينصورت از آن مردان و زنان ميخوردند. (قرطبي)
گفته اند: نري بود كه از بچه ي بچه ي وي به حد سواري دادن ميرسيد، حامي است و يا گفته شده اگر از آن نر، بوسيله ي آن، ده شكم زاييده ميشد، ميگفتند: پشتش را حمايت كرد پس آن را سوار نميشدند و از آب و علف منع نميشد. (قرطبي)
ابن اسحاق: اگر گوسفند ده بره ي ماده در پنج شكم ميآورد، كه بين آنها نري نبود ميگفتند: وصل كرد پس اگر بعد ميزاييد آن براي مردان بود نه براي زنان و مگر اينكه بره ميمرد كه در اين وقت زنان با مردان شريك ميشدند. (قرطبي)
مجاهد: حامي آن نري كه بچه ي بچه اش به فحلي رسيده باشد. (تاويلات اهل سنت)
از رسول الله ص: عمرو بن عامر خُزاعي را ديدم كه در آتش ، روده ي خود را داشت حمل ميكرد و با خود ميكشيد. وي اولين كسي بود كه سائبه را باب كرد. (قرطبي)
در روايتي ديگر: عمرو بن لُحيي آمده است. چراكه وي اولين كسي بود كه دين اسماعيل را تغيير داده و بحيره و سائبه و حامي را بين عرب باب كرد. (قرطبي)
رسول الله ص: من ميدانم كه چه كسي اولين بار بحيره را مرسوم كرد. گفتند: چه كسي بود؟ فرمودند: مردي از بني مَدلَج، دو شتر داشت و گوشهاي يكي از آنها را بريد و شير ان دو را حرام دانست و بعد از شير آنها خورد. رسول الله ص، وي را در آتش ديدم كه اين دو شتر وي را گاز ميگيرند و با پاهايشان لگدمالش ميكنند. (بحر العلوم)
گفته شده است: اولين كسي اين امور را اختراع كرد، جُناده بن عوف بوده است. (قرطبي)
ابن اسحاق: سبب بت پرست شدن و تغير دين ابراهيم عمرو بن لحي بود كه وقتي به شام رفت در راه برگشت به مكاني به نام مآب از سرزمين بلقاء رسيد و در آن زمان در آن سرزمين حكومت ميكردند و ديد كه آنان بتان را عبادت ميكنند. گفت اين بتان چيستند كه شما آن را ميپرستيد؟ عمالقه گفتند: اينان بتاني هستند كه اگر از آنان باران بخواهيم به ما باران ميدهند و اگر پيروزي طلب كنيم به ما پيروزي ميدهند. عمرو گفت: آيا به من نيز بتي ميدهيد تا آن را به سرزمين عرب ببرم ؟ به وي بتي دادند كه اسمش هُبَل بود و آن را به مكه آورد و در آنجا نصب كرد و مردم نيز شروع به عبادت آن كردند و تعظيمش كردند. وقتي رسول الله ص مبعوث شدند بر آنان چنين نازل شد كه الله متعال بحيره و سائبه وو قرار نداده است . (قرطبي)
وَلَٰكِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ ۖ
و ليكن قريش و خُزاعه و مشركان عرب با گفتن اينكه الله متعال فلان چيز را حرام كرده است به الله متعال به دروغ چيزهايي نسبت ميدهند و گمان ميكردند كه اينكارشان سبب رضايت پروردگارشان ميشود. اين درحالي است كه طاعت الله متعال فقط با قول خود وي تعالي دانسته ميشود واينان نزدشان قولي از الله متعال نبوده است پس آنچه ميگويند بر الله متعال دروغ بستن است. (قرطبي)
و اين شان بزرگان ورئيسان آنان بود. (ابوسعود)
وَأَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ
و آنان فرومايگانشان بودند كه از آنها تبعيت ميكردند يعني كسانيكه با رسول الله ص هم عصر بودند. اينان تفكر نميكنند كه اين امور افتراء باطل هستند تا با آن مخالفت كرده و خودشان به حق برگردند در نتيجه در اسارت تقليد ميمانند. (ابوسعود)
اين بيان عجز و قصور عقلشان در هدايت خودشان است. (ابوسعود)
آنان را عقلي نيست تا بدانند كه اين الله متعال است كه اشياء را حرام يا حلال ميگرداند و كسي غير وي تعالي نميتواند اينكار را انجام دهد. (بحر العلوم)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود