0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
الْبَقَرَة
الم ﴿1﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

الم: چند حرف از حروف الفبای عربی میباشد یعنی الف و لام و میم. به این حروف که در اوایل سوره ها آمده اند حروف مقطعه گفته میشود. در مورد اینکه این حروف به چه معنا و به چه منظور آمده است، مفسرین و عوام بله دقیقا عوام سخنانی گفته اند که بعضی بر ایمان راستین بودن مفسرین دلالت دارد و بعضی سخنان سخیف که آوردن آن تحت عنوان تفسیر و برداشت از آیه به دور از واقعیت و بدور از دین است.

مستندات
سوره بقره:
از ابن عباس اولین سوره ای است که در مدینه نازل شده است.
گفته اند بغیر از آیه:
وَاتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ که در مکه در حجة الوداع، نازل شده است. (خازن)
آیات این سوره دویست و هشتاد شش یا هفت یا هشت، آیه میباشد. (خازن)
در فضیلت قرائت این سوره آمده است:
الف: رسول الله ص: خانه هایتان را همانند گورستان نگردانید بلکه در آن سوره بقره را قرائت کنید زیرا شیطان از خانه ای که در آن سوره بقره قرائت شود، فرار میکند. و در روایتی آمده است که خانه هایتان را گورستان نکنید بلکه در آن نماز بخوانید زیرا شیطان از خانه ای که در آن سوره بقره بشنود ، فرار میکند.( مختصر قيام الليل وقيام رمضان وكتاب الوتر)
ب: از رسول الله ص : سوره بقره را بیاموزید که یادگرفتن آن برکت است و ترک آن پشیمانی و بطله(در تفسیر خازن بطله یعنی اهل باطل را جادوگران معنا کرده است.) آن را نخواهند توانست که یادبگیرند. ( مختصر قيام الليل وقيام رمضان وكتاب الوتر)
ج: رسول الله ص: سوره های بقره و آل عمران را بیاموزید که این دو سوره در قیامت، دو نور درخشان خواهند بود انگار که دو ابر هستند و یا گروهی از پرندگان صف کشیده که از قاری خود، دفاع میکنند.( مختصر قيام الليل وقيام رمضان وكتاب الوتر)
د: رسول الله ص: هر چیزی را کوهانی (سنام) هست و کوهان قرآن سوره بقره است. هرکس آن را در شب قرائت کند، شیطان تا سه روز به خانه ی وی نیاید و هرکس آن را در روز قرائت کند، تا سه روز نیاید. (صحیح ابن حبان)
ه: اسم اعظم الله که اگر بدان دعا کرده شود، اجابت شود در سه سوره ی بقره و آل عمران و طه است. (سنن ابن ماجه)
و اما سخنان مطرح شده در مورد این حروف در تفاسیر:
1: از ابن عباس: الم یعنی انا الله اعلم یعنی من الله هستم که میدانم. (بحر العلوم سمرقندی)
2: از کلبی: این حروف قسم هستند یعنی الله تعالی قسم یاد میکند که این قرآن کتابی است که بر محمد ص نازل شده است.
قسم بودن این حروف مردود دانسته شده است زیرا جواب قسم باید همراه با اداتی از قبیل إن، وقد، ولقد، وما، ولام باشد که در این آیات که جواب قسم دانسته است یافت نشد.
ولی این ایراد بر کلبی مردود است زیرا اگر لا ریب فیه را جواب قسم بگیریم، صحیح میگردد.(بحر العلوم)
3: الف یعنی الله و لام یعنی جبرئیل و میم یعنی محمد و معنی آیه چنین است: آنچه الله با فرستادن جبرئیل بر محمد از قرآن نازل کرده است، شکی در آن نیست. (بحر العلوم)
4: هر حرف بر یکی از اسمای مبارکه الله دلالت میکنند مثلا الف بر حرف اول الله و لام حرف اول لطیف و میم حرف اول مجید.
پس معنی چنین میشود الله لطیف و مجید این کتاب را نازل کرده است. (بحر العلوم)
5: روایت شده است که تمام آنچه از معانی و حکمتها و حکمهای مذکور در سوره در این حروف نهفته است و آن را جز نبی و ولی الله نداند و برای فهم دیگر مردم، بقیه ی سوره به تفصیل ذکر شده است. (بحر العلوم)
6: از شعبی: الله تعالی در هر کتابی از کتب آسمانی رازی را پنهان میکند و راز وی در قرآن همین حروف مقطعه هستند. (بحر العلوم)
7: عمر وعثمان وابن مسعود- رضي الله عنهم- روایت شده است که حروف مقطعه،معنای آنها معلوم نشده است و تفسیر کرده نشود.(بحر العلوم)
8: از حضرت علی روایت شده است که جمع این حروف، اسمای الله هستند که یک حرف آن در این سوره و دیگری در سوره ای دیگر ذکر شده است مثلا در این سوره الم ذکر شده و در دیگری حم و در موضعی دیگر ن ذکر شده است که جمعا الرحمن را تشکیل میدهند، همچنین است باقی حروف مقطعه. (بحر العلوم)
9: قطرب گوید: مشرکین به قرآن گوش فرا نمیدادند و برای اینکه توجه آنان به قرآن جلب شود به روشی غیر معمول شروع میشده است تا ادامه و پیام قرآن را گوش کنند. (بحر العلوم)
10: بعض دیگر گفته اند: از آنجا که مشرکین ادعا میکردند مگر قرآن قابل فهم است پس با ذکر حروف هجاء(الفبا) قرآن نشان میدهد که این کلام همانند کلام شما است و قابل درک است. (بحر العلوم)
11: بعض دیگر گفته اند که این حروف علامت شروع سوره ها هستند. (بحر العلوم)
12: وقتی یهود این حروف را شنیدند نزد رسول الله ص آمدند و اظهار داشتند که ما شنیدیم که قرائت کرده ای: الم (1) ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ (2)
رسول الله ص فرمودند بله چنین نازل شده است و یهود گفتند پس امت تو دوام زیادی نخواهد داشت و بعد پرسیدند آیا غیر از این حروف، حروف دیگری آمده است؟
رسول الله فرمودند: آری. و آنان خواستند تا برایشان قرائت کنند و رسول الله ص آیاتی را که شامل حروف مقطعه بودند قرائت فرمودند: المص.
گفتند: این بیشتر شد چون صاد به حساب ابجد، نود است و بعد فرمودند: الرا. گفتند: از قبل بیشتر شد چون راء دویست است و فرمودند: المرا. گفتند: حساب بر ما مشکل آمد و نمیدانیم کم را بگیریم یا زیاد را. (بحر العلوم)
13: از حضرت علی: هر شیئی را منتخبی است و منتخبهای قرآن، حروف مقطعه هستند. (خازن)
14: از حضرت علی روایت شده است که میگفتند: یا کهیعص، یعنی آن را از اسماء الهی میدانسته است. از ربیع بن انس روایت شده است که معنی کهیعص یعنی ای کسیکه به وی پناه برده میشود ولی وی به کسی پناه نبرد.(تفسیر مظهری وفتح الباری شرح صحیح البخاری ابن حجر)
15: گفته شده است که این حروف، اسمهایی برای قرآن هستند. (تفسیر مظهری)
16: از ابن مسعود: الم، اسم اعظم است. (الدر المنثور)
و این بود سخنان اهل علم در مورد حروف مقطعه ی قران کریم و اما سخنان سخیف و اهل زیغ و باطل اینکه همانند یهود از حساب ابجد استفاده کرده و سعی در اثبات عقیده ی فاسد خود دارند و عوام فریبی میکنند مثل همین قضیه که بعضی به اسم شیعه و بعضی به اسم سنی بودن هر یک بر علیه دیگری با استفاده از حروف مقطعه، جملاتی ساخته و بین عوام پخش میکنند و از هر آیه ی محکم که دال بر عقیده ی صحیح است، قابل قبول تر میدانند و به آن مباهات میکنند و وقتی از چنین اشخاصی سوال میشود که نماز را سر وقت میخوانی و یا اصلا نماز میخوانی، سکوت مسمومی وی را در بر میگیرد.
حروف مقطعه، جزو متشابهات قرآن هستند و کسانی سعی میکنند که در این آیات متشابه فرو رفته و اثبات مدعا کنند که، قرآن آنان را اهل زیغ یعنی اهل کجی و گمراهی هستند و چیزی جز گمراهی برای آنان ندارد و اهل علم در مقابل آیات متشابه گویند که ما آنچه از نزد الله است ایمان آورده ایم و گردن نهاده ایم.
{هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ (7) رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ (8) رَبَّنَا إِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ (9) } [آل عمران: 7 - 9]
او کسی است که کتاب را بر تو نازل کرد که بخشی از آن محکمات است که اساس کتاب است، و بخش دیگر متشابهات است، اما کج‌دلان، برای فتنه جویی و در طلب تاویل، پیگیر متشابهات می‌شوند، حال آنکه تاویل آن را جز خداوند و راسخان در علم که می‌گویند به آن ایمان آورده‌ایم، همه از پیشگاه خداوند است نمی‌دانند، و جز خردمندان کسی پند نمی‌گیرد.
پروردگارا، پس از آنکه هدایتمان کردی، دلهای ما را مگردان، و رحمتی از سوی خویش به ما ارزانی دار که تو بخشنده‌ای‌.
و اما فایده ی این آمدن این حروف در قرآن به چند سبب میتواند باشد:
1: طبق گفته ی صاحب کتاب التَّوْضِيح فِي حَلِّ غَوَامِضِ التَّنْقِيحِ : آیات متشابه برای امتحان عالمان نازل شده است چرا که عالمان دائما مشغول کشف معانی قرآن هستند و عادت آنان تفکر در آیات است و آیات متشابه آمده است تا آنان را برای دست نگهداشتن از فهم بعضی از اشیاء ، امتحان کند پس هرکس در آیات متشابه توغل جست مردود گشت و هرکس توانست ذهن خود را از آن دور نگهدارد، نجات یافت.
2: بعضی از فواید آن در بخش سخنان علما در مورد حروف مقطعه ذکر شده است.
مخلص کلام در این بحث این است که میگوییم، الله بهتر میداند چه منظوری داشته است و ما بدان ایمان داریم. (خازن)
ذَٰلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ ۛ فِيهِ ۛ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ ﴿2﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

شکی در آن کتاب (قرآن) نیست که از طرف الله تعالی آمده است و محمد رسول الله ص آن را از خود نساخته است. هدایتگر است از برای متقیان یعنی بیان راه راست است برای کسانیکه از افتادن در شرک و فساد بیم دارند.

مستندات
اینکه گفته میشود این کتاب برای پرهیزگاران، هدایتگر است برای این است که آنان هستند که از فوائد و حکمتهای آن استفاده میکنند. (بحر العلوم)
اینکه این کتاب نگفته است و بلکه با گفتن آن کتاب آورده است به دلایل ذیل است:
1: شأن کتاب والا مقام است و برای نشان دادن بزرگی وی ، آن گفته است.
2: منظور کتابی است که در تورات و انجیل به نزول آن وعده داده شده است.
3: منظور کتاب در لوح المحفوظ است که کتاب قرآن دست ما از آن است. (بحر العلوم).
الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ ﴿3﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

صفت آن پرهیزگاران این است که به امور غیبی از قبیل بهشت و جهنم و قیامت و حسابرسی و امور غیبی دینی دیگر که در دین یقینا ثابت است، ایمان دارند و باور دارند. صفت دیگر متقین این است که نماز را سر وقت بر پا میدارند و صفت سوم متقین، از اموالی که الله به آنان عطا کرده است، به دیگران انفاق و صدقه میکنند. و آنچه از نماز و انفاق در این مقام در اول وهله به ذهن خطور میکند، نماز فرض و صدقه ی فرض است.

مستندات
ایمان به غیب یعنی به آنچه غایب است باور دارند و منظور از متقین در این آیه اصحاب رسول الله ص هستند که به قرآن و آنچه از حلال و حرام وجود دارد، باور دارند. (بحر العلوم)
روایت: روزی حارث بن قیس تابعی به عبدالله بن مسعود صحابی گفت: ما میگوییم شما را همان رویت رسول الله ص بعنوان ثواب بسنده است.
عبدالله بن مسعود جواب داد: شما را بسنده است که بدون رویت رسول الله ص شما ایمان آورده اید و بهترین ایمان، ایمان غیبی است.(تفسیر از سنن سعید بن منصور)
یعنی به آنچه ندیده ایم ایمان آورده ایم.
اقامه نماز یعنی کسانیکه نماز را با تمام شرایط از قبیل خواندن نماز در وقت شرعی آن و طهارت و ارکان نماز را بجای میآورند از قبیل رکوع و سجود. (بحر العلوم )
اقامه ی نماز یعنی کسانیکه مواظب هستند بر اوقات و ارکان وسنتها و آداب نماز خللی وارد نشود. (خازن)
کلبی گوید که منظور از انفاق از اموال زکات است.
و بعض دیگر گفته اند : منظور تمامی صدقات از نافله و واجبه است. (بحر العلوم)
گویند وقتی این آیه نازل شد، یهود و مسیحیان گفتند که ما به غیب ایمان داریم و وقتی بحث نماز آمد گفتند ما نماز میخوانیم و وقتی بحث انفاق شد، گفتند زکات میدهیم و وقتی ایمان به قرآن و دیگر کتب آمد، متفرق شدند. (بحر العلوم)
وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ ﴿4﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

کسانیکه به قرآن باور دارند و ایمان آورده ان، صفتی دیگر برای بیان پرهیزگاری و بالتبع هرکس که به قرآن ایمان دارد به مقتضای آن عمل میکند. و صفت دیگر آنان این است که به کتب نازل شده قبل از قرآن نیز ایمان دارند. کتب دیگر مانند تورات و انجیل و زبور و صحیفه ی نازل شده بر حضرت آدم، البته منظور از تورات و انجیل، تورات و انجیل واقعی نازل شده بر حضرات موسی و عیسی میباشد نه تورات و انجیل تحریف شده ی در دست یهودیان و مسیحیان معاصر. و صفت دیگر متقین، یقین داشتن به آخرت است و یقین داشتن یعنی اینکه مطمئن است که آخرتی هست و مجازات عملی هست.

مستندات
أُولَٰئِكَ عَلَىٰ هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ ۖ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ﴿5﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

آنان که دارای چنین صفاتی باشند که از الم تا اینجا ذکر شد، آنان هدایت یافتگان هستند و آنان نجات یافتگان و رستگار شدگانند.

مستندات
مفلح: کسیکه به مطلوب نایل گشته است. (خازن)
از مجاهد آمده است که چهار آیه اول سوره بقره در مورد صفت مومنان است و دو آیه در مورد کفار و سیزده آیه در بیان صفات منافقین است. (بحر العلوم)
از مقاتل آمده است: دو آیه اول در مورد صفات مومنان مهاجر است و دو مومنان غیر مهاجر و دو آیه در مورد مومنان از اهل کتاب و دو آیه در صفات کفار و سیزده آیه در مورد منافقین است. (بحر العلوم)
تا اینجا بیان گروه مومنان که مستحق بهشتند ذکر شده است و در آیات بعدی به بیان دو نوع دیگر از گروه مردم میپردازد یعنی گروه کفار و منافقان.
بحث مفصل صفات متقین در کتاب احسان المحسن باحسان خاتم الانبیاء از خود مولف، مذکور است میتوانید به آن مراجعه نمایید.
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود