0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
وَمَا مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا ۚ كُلٌّ فِي كِتَابٍ مُبِينٍ ﴿6﴾
هُود
تفسیر

هیچ جنبده ای بر روی زمین نیست مگر اینکه بر الله است که به وی روزی مقدر برای وی را برساند و در هر دوره از دوره ی آفرینش هر جنبده ای به تناسب آن روزی میرساند و الله میداند که این جنبده شب را کجا خواهد گذراند و در کجا قبل تولد بوده است و در کجا خواهد مرد و در کجا دفن خواهد شد و این همه که گفته شد قبل خلقت وی در لوح محفوظ نوشته شده است و عیان است.

مستندات
وَمَا مِن دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا
گفته میشود: الله ضامن روزی جنبده است. (بحر العلوم)
در هرکجا باشد، الله روزی وی را میرساند. (بحر العلوم)
بر عهده ی الله است البته به طریق تفضل وی تعالی نه از روی وجوب بر وی تعالی. (نسفی)
رزق یعنی غذا و گذران زندگی وی . (بیضاوی)
دابه: هر حیوانی که بر روی زمین میجنبد و شامل تمامی حیوانات از جمله انسان میشود. (خازن)
مجاهد: آنچه به حیوان میرسد روزی از طرف الله است و چه بسا که روزی نمیدهد در نتیجه از گرسنگی میمیرد.(خازن)
وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا
و میداند که جنبده شب را در کجا آرام میگیرد و میداند که در کجا خواهد مرد و کجا دفن خواهد شد. (بحر العلوم)
مستقر: مکان و مسکن آن جنبده در روی زمین . (نسفی)
مستودع: آنچه را که قبل استقرار بوده است از رحم مادر یا پشت پدر یا در تخم. (نسفی)
از ابن مسعود مستقر حیوان ارحام مادران آنها و مستودع آن زمینی است که در آن میمیرد. (بحر العلوم)
مجاهد: مستقر یعنی ارحام و مستودع اصلاب ( استخوان پشت) مردان است. (بحر العلوم)
مستقر مکان انسان در بهشت یا جهنم و مستودع یعنی قبر وی . (خازن)
جنبده را به سوی روزی خویش میکشاند و در هر مرحله از خلقت وی میداند که به جه موادی نیاز دارد پس بر طبق آن روزی میرساند. (ابوسعود)
كُلٌّ فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ
یعنی مستقر و مستودع و روزی هر حیوانی و بیان هرچیزی در لوح المحفوظ نوشته شده است. (بحر العلوم)
هر یک از جنبده ها را روزی آن و مستقر و مستودع آن در لوح المحفوظ مکتوب است. (نسفی)
وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا ۗ وَلَئِنْ قُلْتَ إِنَّكُمْ مَبْعُوثُونَ مِنْ بَعْدِ الْمَوْتِ لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَٰذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ ﴿7﴾
هُود
تفسیر

و اوست الله که آسمانها و زمین را خلق کرد و قبل خلق آنها عرش سلطان وی و پادشاهی وی بر روی آب بود و عرش را بر روی آب خلق کرد و هدف آفرینش آزمودن مخلوقاتی است که مورد امتحان قرار میگیرند یعنی بشر و اگر تو ای رسول الله ص به مشرکان بگویی که قطعا شما بعد مرگتان زنده گردانیده خواهید شد، آنان جواب خواهند داد که این قرآن و آنچه میگوید سحر و جادویی آشکار است.

مستندات
وَهُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ
از آنجا که زمین و آسمانها در مقوله ی زمان قرار گرفتند این خود نشان میدهد که ازلی نیستند و نوپیدا هستند. (تاویلات اهل سنت)
وَكَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ
منظور از اگر عرش را پادشاهی وی و سلطان وی بدانیم معنی این آیه این میشود که پادشاهی خود و سلطانش را از آب اظهار کرد. (تاویلات اهل سنت) یعنی به مخلوقات نشان داد چراکه شروع ظهور همه چیز از آب است.
اگر عرش را به معنی صندلی و تخت بگیریم منظور عرش پادشاهی است که الله متعال آن را برای گرامی داشت اولیاء خود خلق کرده است تا فرشتگان را با دستور به حمل آن امتحان کنند. (تاویلات اهل سنه)
عرش از مخلوقات الله متعال است و اضافه ی عرش به الله بمانند اضافه ی بقیه ی مخلوقات به وی تعالی است و هدف از اضافه به خود، بزرگداشت آن مخلوق است. (تاویلات اهل سنه)
رسول الله ص: الله تعالی بود و قبل وی چیزی نبود. این قول رسول الله ص نشان میدهد که نه عرشی بوده و نه آبی و نه چیز دیگری و معنی کان عرشه علی الماء یعنی اینکه اول آب را خلق کرد و بعد عرش را بر روی آب خلق کرده است و در الذکر تمامی اشیاء را نوشت.(الاسماء و الصفات)
لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
هدف خلقت امتحان ممتحَن (امتحان شونده) است. (تاویلات اهل سنه)
تا شما را مورد امتحان قرار دهد هرچند که الله متعال از قبل میداند. (خازن)
وَلَئِن قُلْتَ إِنَّكُم مَّبْعُوثُونَ مِن بَعْدِ الْمَوْتِ
یعنی ای محمد اگر تو به قوم کافرت بگویی که شما بعد مرگ برای حساب و مکافات، زنده گردانیده خواهید شد، خواهند گفت که این سحر است یعنی قرآن سحر است. (خازن)
یعنی مثل جادو است در حیله و فریب بودن ویا در باطل بودن. (ابوسعود)
وَلَئِنْ أَخَّرْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ إِلَىٰ أُمَّةٍ مَعْدُودَةٍ لَيَقُولُنَّ مَا يَحْبِسُهُ ۗ أَلَا يَوْمَ يَأْتِيهِمْ لَيْسَ مَصْرُوفًا عَنْهُمْ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ ﴿8﴾
هُود
تفسیر

اگر ما فرو فرستادن عذاب را از کفار تا مدت معلوم نزد ما، به تاخیر بیاندازیم قطعا کفر ورزان خواهند گفت: چه چیزی مانع نزول آیه است یعنی اگر عذابی قرار باشد نازل شود میآمد و این وعده ی عذاب سخنی مسخره است. هان آگاه باشند که وقتی وقت عذاب فرا برسد چه در دنیا و چه در آخرت دیگر کسی را یارای منع آن نیست و عذاب از آنها برداشته نشود و بر آن مسخره کنندگان آنچه که به استهزاء میگفتند چه مانعی هست که نازل نمیشود، بر آنها نازل شد.

مستندات
وَلَئِنْ أَخَّرْنَا عَنْهُمُ الْعَذَابَ
اگر عذاب مترتب بر بعد زنده گرداندن آنها را تاخیر کنیم. (ابوسعود)
ویا عذاب موعود در آیه ی فَإِن تَوَلَّوْاْ فَإِنّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ را تاخیر کنیم. (ابوسعود)
گفته شده است: منظور عذاب روز جنگ بدر است. (ابوسعود)
از ابن عباس: منظور کشته شدن مسخره کنندگان توسط جبرئیل است. (ابوسعود)
ظاهر آیه این است که عذاب شامل همه ی کفار است. (ابوسعود)
إِلَىٰ أُمَّةٍ مَّعْدُودَةٍ
به مدتی کم تاخیر کنیم چراکه هر مدتی که سرانجام آن مشخص باشد آن مدت کم است. (ابوسعود)
چند سال مشخص تاخیر کنیم یعنی تا وقتی که سر رسید اجل آنها برسد. (بحر العلوم)
لَّيَقُولُنَّ مَا يَحْبِسُهُ
کفار گویند که چه چیزی مانع آمدن آن شده است گویا که فرض بر این میگیرند که الله قصد فرستادن عذاب دارد ولی چیزی مانع آن میشود. (ابوسعود)
و این را از روی مسخره کردن و طلب تعجیل میگویند. (ابوسعود)
أَلَا يَوْمَ يَأْتِيهِمْ لَيْسَ مَصْرُوفًا عَنْهُمْ
هان آگاه باشند که آن عذاب موعود را حبس کننده ای نیست یعنی عذاب آخرت را از شما بردارنده ای ابدا نخواهد بود و در مورد عذاب دنیوی که بر شما میآید نیز دفع کننده ای نیست. (ابوسعود)
وقتی عذاب آنها در دنیا و یا آخرت فرا برسد دیگر کسی نمیتواند مانع آن شود. (بحر العلوم)
وَحَاقَ بِهِم مَّا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ
آن عذابی که از روی استهزاء در آن تعجیل میکرده اند بر آنها احاطه دارد. (ابوسعود)
به لفظ گذشته بیان میدارد تا نشان دهد که آمدن عذاب بر آنها حتمی است. (ابوسعود)
فرود آمد بر آنها آنچه که مسخره میکردند مبنی بر اینکه نازل نخواهد شد. (بحر العلوم)
وَلَئِنْ أَذَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً ثُمَّ نَزَعْنَاهَا مِنْهُ إِنَّهُ لَيَئُوسٌ كَفُورٌ ﴿9﴾
هُود
تفسیر

نوع بشر اینگونه است که وقتی به وی نعمتی داده میشود، بعد از وی آن نعمت گرفته شود، شدیدا از برگشت آن ناامید میشود و رحمت الهی یادش نمیآید و با رفتن یک نعمت در مورد نعمتهای دیگر کفر میورزد و فراموش میکند و این ناامیدی ناشی از این مساله است که نعمت را از الله ندانسته و وقتی داشت به آن کفران ورزیده است. نکته : اگر نعمت را از الله میدانست و شکر آن را بجای میآورد در وقت از دست دادن آن ناامید نمیشد بلکه میگفت که الله داده و خودش گرفته است و باز خواهد داد ولی کسیکه نعمت را از الله نداند در وقت از دست دادن امید خود را نیز از دست میدهد چراکه فکر میکرد به کار و تلاش خود و زرنگی خود آن را جمع کرده است حالا که رفته خود را عاجز از بازگرداندن آن میداند در نتیجه ناامید میشود و بالتبع با یاد کرد نعمت از دست رفته بر کفر خود نیز میافزاید و از نعمتهای موجود و باقی، غفلت میکند.

مستندات
قسم که جنس انسان وقتی به وی نعمتی از قبیل صحت و امنیت و بخت داده میشود، بعد که از وی آن را میگیریم، ناامیدی شدیدی وی را فرا گیرد از اینکه آن نعمت رفته برگردانده شود و از کم صبری از گشاده دستی الله امید بر میبندند و دیگر اینکه از بی اعتمادی وی به الله تعالی است و از عدم تسلیم به قضای الهی است و بزرگ کفر است و نعمتهای داده شده ی قبلی را بالکل و شدیدا به فراموشی میسپارد و آنچه از نعمتها در وی وجود دارد را نیز به حساب نمیآورد چراکه انسان هیچگاه از نعمت خالی نبوده است.(مظهری)
این ناامیدی به سبب کفران نعمت وی بوده است. (ابوسعود)
گفته اند: منظور انسان کافر است. (اللباب)
در شان ولید ن مغیره نازل شده است و بعضی در حق عبدالله بن ابی امیه دانسته اند. (قرطبی)
وقتی که بیان داشت که عذاب کفار حتمی است هرچند مدتی تاخیر کند، در این آیه سبب کفر آنان را بیان میکند و نشان میدهد که آنان مستحق عذاب هستند. (اللباب)
وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ نَعْمَاءَ بَعْدَ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ لَيَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّيِّئَاتُ عَنِّي ۚ إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ ﴿10﴾
هُود
تفسیر

قسم که اگر ما به انسان نعمت بزرگ و ظاهر دهیم بعد اینکه به وی بلا و مصیبت رسیده بود، طبیعتش این است که بگوید دیگر ناخوشی ها تمام شده است و دیگر دچار مصیبت نخواهم شد و وی در شادی حد و حدود آن را رعایت نمیکند و شروع میکند به تکبر و غرور و به خود برتر بینی مشغول میشود.

مستندات
وَلَئِنْ أَذَقْنَاهُ نَعْمَاءَ بَعْدَ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ
واحدی: نعماء آن نعمتی که اثر آن در فرد ظاهر است و ضراء نیز ضرری که در فرد آشکار است. (اللباب)
مثلا صحت بعد بیماری و یا دارا شدن بعد نداری و گشایش بعد سختی. (ابوسعود)
در نسبت رسیدن خیر به الله متعال و نسبت رسیدن شر و ناگوارای به خود بشر از این رو است که الله تعالی راغب رساندن خیر به مردم است منتها این مردم هستند که با کارهای بد خود، مستحق رسیدن ناخوشی به خودش میشود. (ابوسعود)
َيَقُولَنَّ ذَهَبَ السَّيِّئَاتُ عَنِّي
خواهد گفت: ناگواریهایی که مرا ناخوش میکرد، رفت و دیگر همانند آن مرا نخواهد رسید. (ابوسعود)
این طرز تفکر شان اشرار است. (ابوسعود)
برداشته شدن بلا را به الله متعال نسبت نمیدهد و شکر گزاری نمیکند بلکه از عادت روزگار میداند. (مظهری)
إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ
در شادی از حد گذرنده است و مغرور و فریب خورده ی نعمت است. (ابوسعود)
بر مردم فخر کننده و نازکننده و متکبر بر مردم است. (ابوسعود)
بخاطر نعمتی که به وی داده شده است و از ادای حق نعمت به این امور مشغول است. (ابوسعود)
فخر یعنی دست درازی کردن و تعدی کردن به دیگران با شمردن آنچه از خوشی در وی است. (اللباب)
خود را مستحق آن نعمت میداند و خود را از دیگران بالاتر میانگارد و این شادی بی حد و غرور وی را از شکرگزاری باز میدارد. (مظهری)
إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَٰئِكَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ ﴿11﴾
هُود
تفسیر

مگر مومنان که در بلا صبر پیشه میکنند و به عمل نیک مشغول هستند و کارشان این است که اگر بلایی و مصیبتی رسید شکیبایی کرده و آن را از الله متعال میدانند و امیدوار میمانند و اگر نعمتی داده شود با آن کارهای نیک انجام میدهند و از آن به نفع آخرت خود استفاده میکنند و اینچنین افراد را ، الله متعال برای آنان آمرزش بزرگ آماده کرده است و برای آنان است پاداشی بزرگ. نکته: بزرگ منظور بزرگ نزد الله است نه نزد بشر پس از حد و حصر خارج خواهد بود.

مستندات
إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ
مگر کسانیکه بر آنچه از مصیبت به آنها رسیده است و آنچه ممکن است برسد، شکیبا بوده اند و این شکیبایی آنها بخاطر ایمان آنها به الله متعال و بخاطر گردن نهادن به قضای الهی بوده است. (ابوسعود)
عمل نیک انجام میدهند بخاطر بجای آوردن شکر نعمتهای گذشته و آینده. (ابوسعود)
یعنی مومنان. (قرطبی)
أُولَٰئِكَ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ
آن افرادی که به این صفات پسندیده موصوف شده اند، برای آنها آمرزشی عظیم است. (ابوسعود)
پاداشی بزرگ برای اعمال نیک آنها است. (ابوسعود)
این سه آیه تفصیل بعد اجمال در آیه ی لیبلوکم ایکم احسن عملا است یعنی هر یک از چشاندن نعمت و یا برداشتن نعمت همچنانکه موارد امتحان هستند، از آن سربلند بیرون نخواهد شد و به عمل درست هدایت نخواهد شد مگر کسانیکه از صابرین و صالحین باشند. (ابوسعود)
و یا اینکه انکار زنده شدن بعد مرگ و مسخره کردن وعده ی عذاب از جهت تکبر و غرور آنها بوده است و این طیعت انسان است که بر آن سرشته شده است. (ابوسعود)
فَلَعَلَّكَ تَارِكٌ بَعْضَ مَا يُوحَىٰ إِلَيْكَ وَضَائِقٌ بِهِ صَدْرُكَ أَنْ يَقُولُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ جَاءَ مَعَهُ مَلَكٌ ۚ إِنَّمَا أَنْتَ نَذِيرٌ ۚ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ ﴿12﴾
هُود
تفسیر

انتظار میرود که بعضی از آنچه به توی وحی میشود را ترک کنی و انتظار تنگی سینه در برابر انکار و ادعاهای گوناگون مشرکان، بر تو میرود از اینکه آنها بگویند ای کاش بر وی مالی زیاد فرستاده میشد تا اینکه از وی تبعیت کنیم و یا اینکه فرشته ای میآمد و او تصدیق میکرد تا که بدانیم بر حق است. بدان که وظیفه ات و مسؤولیتت چیزی جز بیم دادن با تبیلغ آنچه به تو وحی میشود است نه اجرای درخواست آنان و نه به دست آوردن دل آنان و نه راضی کردن آنان و نه ایمان آنان و الله متعال خودش بر کارهای تو و آنها نظارت گر است و هر یک را به تناسب حالش با وی رفتار خواهد شد. نکته: این انتظار میرود از جهت انسان بودن حضرت رسول الله ص است و دیگر اینکه وقتی کسی بخواهد امری به مردمی برساند که همه منکرش هستند و در ذهن ندارند کاری بس سخت است پس از این منظر امکان دارد که حضرت رسول الله ص در ذهن بگذراند که آرامتر و تدریجی حرکت کند ولی الله تعالی با بیان آن در آیه اظهار میکند به مشرکان اعلان میدارد که این کار شدنی نیست و انتظار بیجایی است و روش و سلوک رسالت وی همین است که برای شما مردم میخواند و بیان میکند پس انتظار دیگری نداشته باشید.

مستندات
فَلَعَلَّكَ تَارِكٌ بَعْضَ مَا يُوحَىٰ إِلَيْكَ
با ترک تبیلغ آنچه به توی وحی میشود و آن اموری است که با دین مشرکین مخالفت دارد از ترس اینکه آنها با تو مخالفت کنند و مسخره کنند. (انوار القرآن ملاعلی قاری)
در اینجا توقع وقوع آن از رسول الله ص میرود، با اینکه باعثه ی آن وجود دارد ولی وقوع آن لازم نمیآید چراکه در کنار آن منصرف کننده وجود دارد یعنی عصمت رسول الله ص از آن مانع میشود. (انوار القرآن)
در اینجا مشرکان از رسول الله ص خواستند که کتابی بیاورد که در آن طعن به بتان آنها نباشد و الله تعالی بیان داشت که بخاطر بد دانستن آنان، رسول الله ص تبلیغ را ترک نخواهد کرد و آنچه به وی وحی میشود را بخاطر رعایت مشرکان، تغییر نخواهد داد. (انوار القرآن)
از شواهد آشکار که دلالت دارند بر اینکه تو رسول الله هستی و آنچه میآوری از نزد الله است، وبرای هرکسی که دنبال حقیقت است، معلوم است. (ابوسعود)
وَضَائِقٌ بِهِ صَدْرُكَ
گاهی اوقات بر تو تنگی سینه خاطر خوفی که داری در وقت تبلیغ بر تو عارض میشود. (انوار القرآن)
به قرآن اعنایی نمیکردند و آن را خوار میشمردند و این باعث تنگی سینه ی وی میشد. (نسفی)
ضائق تنگ سینه شدن و ضیق همیشه همینطور بودن و در اینجا نشان میدهد که تنگی سینه ی حضرت گذرا بوده است. (نسفی)
أَن يَقُولُوا لَوْلَا أُنزِلَ عَلَيْهِ كَنزٌ
گنجی که به وی در جمع کردن تابع نفع دهد همچنانکه برای پادشاه است. (انوار القرآن)
این گفته ی آنان با نادیده گرفتن برهان آشکار صورت میگیرد آن براهینی که با کمی تامل درستی آن معلوم میگردد. (ابوسعود)
مال و خزینه ای بزرگ که بر صحت مدعای وی دلالت کند. (ابوسعود)
از ابن عباس: رؤسای مکه گفتند:اگر واقعا فرستاده ی الله هستی، کوههای مکه را به طلا تبدیل کن. و بعضی دیگر گفتند: فرشتگان را برای تصدیق گفته ات بیاور. رسول الله ص فرمود: من بر آنچه گفتید قادر نیستم و این آیه نازل شد. (ابوسعود)
أَوْ جَاءَ مَعَهُ مَلَكٌ
یا اینکه فرشته ای همراه وی باشد تا وی را در کم و زیاد، تصدیق کند. (انوار القرآن)
هدف از مطرح کردن این امور از طرف مشرکان تعنت و گردنکشی بوده است و برای طلب هدایت نبوده است والا یک معجزه و نشانه برای هدایت آنان کافی میبود. (نسفی)
این را گفته اند که عبدالله بن امیه مخزومی مطرح کرده است. (ابوسعود)
إِنَّمَا أَنتَ نَذِيرٌ
بر تو چیزی جز بیم دادن آنان با آنچه بر تو وحی میشود، نیست فرقی ندارد که با این کار تو آنان ایمان بیاورند و یا کفر ورزند و یا چیز دیگری بخواهند پس چرا تنگ سینه میشوی؟. (انوار القرآن)
وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ
پس بر الله توکل کن که وی عالم به حال تو و حال آنان است و با تو و آنها به تناسب حالتان رفتار خواهد کرد. (انوار القرآن)
این تنگی سینه برای قبل تیسیر امر برای حضرت رسول الله ص بوده است یعنی در اول شروع وحی و بعدا سینه فراخ شده است. (ملخص انوار القرآن ملا علی القاری)
الله اعمال آنان را در حفظ دارد و به تناسب آن جزا خواهد داد. (نسفی)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود