0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَكُمْ ۖ وَعَسَىٰ أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ۖ وَعَسَىٰ أَنْ تُحِبُّوا شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَكُمْ ۗ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ ﴿216﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

جهاد بر شما فرض شده است که گاهی فرض عین میشود و گاهی فرض کفایه ولی تا قیامت برپاست و این درحالی است که نفوس شما آن را ناخوشایند میداند و چه بسا اوامری که شما ناخوش دانید در حالیکه در آن خیر شما است چراکه در جهاد غنیمت و ثواب و دفع دشمن است و چه بسا اشیائی که شما خودشتان بیاید درحالیکه در آن شر شماست از ضعیف شدن و محروم شدن از ثواب و طمع دشمن بر حمله کردن بر شما و الله میداند که چه چیزی به خیر شما است و چه چیزی بر علیه شما پس از وی تبعیت کند.

مستندات
كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ
عطاء: جهاد نفل است و این آیه مخصوص اصحاب رسول الله ص بوده است نه دیگران و ثوری نیز به این قول است. (مظهری)
ان عطیه گوید این قول عطاء به نظرم در جواب سوال کسی بود که در همان وقت میپرسید و جهاد آن وقت را تطوع و نفل دانسته است. (قرطبی)
سعید بن مسیب: جهاد فرض عین است بر همه ی مسلمانان تا قیام قیامت. (مظهری)
دلیل سعید بن مسیب این آیه و قول رسول الله ص است که میفرماید: هرکس بمیرد درحالیکه جهادی انجام نداده ویا به فکر جهاد نبوده باشد بر شعبه ای بر نفاق مرده است. (مظهری)
جمهور بر این هستند که جهاد فرض کفایه است که اگر بعضی به آن مشغول شوند از بقیه ساقط میشود مثل نماز جنازه و اجماع نیز بر این است. (مظهری)
ایمه بر این اتفاق دارند که جهاد بر هر شهری که در جوار بلاد کفر باشد با آنها جهاد داشته باشد اگر ضعیف بودند و یا ترسیدند بر شهر نزدیک آنها واجب میشود و در وقتی نفیر عام بر هر شخصی فرض عین میگردد و همچنین وقتی بر بلاد اسلامی کفار حمله کنند نیز چنین میشود. (مظهری)
نفیر عام: فراخوان برای بسیج عمومی برای جهاد.
کسی که بر وی جهاد معین نشده باشد پس با اجازه ی والدین مسلمان خود باید برود. (مظهری)
همچنین اگر کسی بدهکار باشد بدون اجازه ی طلبکار حق رفتن ندارد. (مظهری)
علما در مورد ناسخ و منسوخ این آیه به سه قول قائل هستند: 1- آیه محکم است و ناسخ آیات بخشش و گذشت از مشرکان است. 2- این آیه منسوخ است چراکه در این آیه بر تمام مسلمانان جهاد را واجب گردانده است و در آیه 122 توبه بر کفایه بودن است. 3- از یک وجه ناسخ است که بعد اینکه از جهاد با مشرکان منع شد در این آیه حکم به جهاد داده شد و از طرفی نیز منسوخ است چراکه بر تمامی مسلمانان است که این منسوخ است. (خازن)
طبق روایت قتال یعنی جنگ با کفار واجب گشت. (ابوسعود)
طبق رویات قتل یعنی کشتن کفار واجب گشت. (ابوسعود)
درحالیکه طبیعت شما آن را ناخوشایند میداند. (ابوسعود)
مادامیکه بر خودخواهی خود باشید، اینگونه است. (فتوحات)
وَعَسَى أَن تَكْرَهُواْ شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ
تمامی آنچه که شما بر آن مکلف شده اید که دارای سختی است من جمله از آن قتال باشد بر نفس ناخوشایند است در حالیکه به نفع شماست. (ابوسعود)
چیزی را در این خلقت ناخوشایند دانید در حالیکه در خلقت آخرت به خیر شماست. (فواتح الالهیه)
زیرا در جهاد پیروزی هست و غنیمت و غلبه یافتن در دنیا هست و شهادت و ثواب در آخرت. (مظهری)
گفته شده این ناخوش داشتن منسوخ شده است به فرمایش الله متعالی که میفرماید: وقالوا سمعنا وأطعنا که گفتند شنیدیم و اطاعت کردیم. (خازن)
گفته شده است: این ناخوش داشتن قبل فرض شدن جهاد بود و اینکه دشمن بسیار بود پس الله تعالی برای آنها بیان داشت که جهاد به خیر ایشان است تا ناخوش ندارند. (خازن)
بدین معنا است که در جنگ یکی از دو خیر است: پیروزی و غنیمت یا شهادت و بهشت. (خازن)
گفته شده است: چه بسا بعضی اشیاء در حال برای انسان ناخوشایند باشد در آینده به نفع وی میباشد مثل دوا که تلخ است ولی برای اینکه توقع سلامتی داریم میخوریم. (خازن)
وَعَسَى أَن تُحِبُّواْ شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَّكُمْ
آنچه دوست میدارید و آن بر علیه شما است، جمیع اموری است که از آن نهی شده اید. (ابوسعود)
مانند نشستن از جهاد که در آن خواری و ذلت و گناه و محروم شدن از ثواب و غنیمت است. (مظهری)
با کلمه ی عسی که به معنی چه بسا است برای این است که اگر نفس را ریاضت دهد تابع شرع میگردد و مکروه نمیداند مگر آنچه که الله تعالی ناخوشایند میداند و دوست نمیدارد مگر آنچه الله تعالی دوست میدارد. (مظهری)
چراکه در این امر از دست دادن غنیمت و اجر و طمع کفار بر شماست چراکه وقتی بدانند که شما به نشستن میل دارید و دنبال جنگ نیستید، عزم گرفتن دیار شما کنند و به شما قصد جنگ خواهند داشت. (خازن)
وقتی دشمن بداند که شما اهل جهاد هستید پس از جنگ با شما دست بر خواهد داشت. (خازن)
وَاللَّهُ يَعْلَمُ
و الله آنچه را که به خیر شماست میداند و به آن امر میکند. (ابوسعود)
وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ
و شما آن را نمیدانید و برای همین است که خوشایند شما نیست. (ابوسعود)
شما نمیدانید چه چیز به خیر شما است و چه چیزی شر برای شماست برای همین در این امور از رای و نظر خود پیروی نکنید و بلکه به فرمان خدا گردن نهید. (ابوسعود)
پس بشتابید به انجام اوامر الله متعال که در آن خیر دنیا و آخرت شما ست. (مظهری)
يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ ۖ قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ ۖ وَصَدٌّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِنْدَ اللَّهِ ۚ وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ ۗ وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّىٰ يَرُدُّوكُمْ عَنْ دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا ۚ وَمَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَٰئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ ۖ وَأُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ﴿217﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

از تو در مورد حکم کشتار در ماههای حرام سوال خواهند کرد و بگو کشتار در این ماهها ممکن است که امری شنیع باشد ولی از آن شنیعتر در نزد الله متعال این است که از اسلام مانع شوند و به الله و اسلام کفر ورزند و از آمدن مسلمانان به حج مانع شوند و اهل مسجد الحرام که همان مومنان مکه هستند اخراج کنند و شرک ورزیدن و قتل مسلمانان وکارهاییکه مشرکان انجام میدهند، از کشتن نیز بزرگتر است و ای مومنان بدانید که این کفار اگر فرصت مییافتند که نخواهند یافت شما را از دینتان بازخواهند داشت و شما را مجبور به مرتد شدن میکنند و اگر کسی از شما از دین اسلام بازگشت و بر ارتداد بمیرد پس اعمال وی در دنیا و آخرت هدر خواهد شد و اینچنین افراد ملازمان همشیگی آتش جهنم هستند.

مستندات
يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ قِتَالٍ فِيهِ
روایت است که دو ماه قبل جنگ بدر رسول الله ص برای کمین کردن کاروانی از قریش که بین آنها عمر بن عبدالله حضرمی نیز بود، گروهی را فرستاد و آنان عمرو را کشته و دو نفر را اسیر کردند و این واقعه در اول رجب (ماه حرام) اتفاق افتاد و سریه ی مسلمانان فکر میکردند که این آخرین روز از جمادی الثانی است و هرچه در دست آنان بود از اموال تجاری که از طائف میآوردند را پیش رسول الله ص بردند. قریش گفتند که محمد ماه حرام را که در آن مردم برای روزی متفرق میشوند را برای خود حلال دانست پس رسول الله ص اموال را نگهداشت و این امر بر افراد سریه گران آمد و گفتند تا وقتی الله تعالی توبه ی ما را نازل نگرداند از جای خود تکان نمیخوریم و رسول الله ص نیز اموال و اسیران را پس فرستاد. (ابوسعود)
رسول الله ص از این اموال، خمس گرفت و اولین خمس در اسلام است و بقیه را به خود سریه بخشید و اهل مکه خواستند که برای اسیران فدیه دهند و رسول الله ص فرمودند: هرگز اینکار را نمیکنم بلکه شما سعد و عقبه را به ما بدهید والا این دو را میکشیم وقتی آن دو را آوردند، حکم بن کیسان یکی از اسیران مسلمان شد و همراه رسول الله ص ماند و امام عثمان بن حکم به مکه بازگشت و کفر مرد و اما نوفل در جنگ خندق خود را برای عبور و حمله به مسلمانان به خندق زد و خودش و اسبش کشته شدند و مشرکان جسد وی را با پرداخت مال گرفتند. (خازن)
سوال کنندگان همان مشرکان هستند. (جصاص)
سوال کنندگان همان مسلمانان هستند که حکم آن را پرسیده بودند. (جصاص)
از ابن عباس وقتی این آیه نازل گشت غنیمت را پذیرفت. (ابوسعود)
سوال از این است که آیا قتال در ماههای حرام جایز است؟. (بحر العلوم)
این آیه متضمن حرام بودن جنگ در ماههای حرام است. (جصاص)
معنی آیه این است که مسلمانان یا مشرکان از جنگ در ماههای حرام میپرسند. (ابوسعود)
قتال را نکره آورده است که نشان میدهد که سوال از جنگ بخصوصی نیست بلکه عام است. (ابوسعود)
قُلْ قِتَالٌ فِيهِ كَبِيرٌ
اکثر اقوال بر این هستند که درست نبودن جنگ در ماههای حرام منسوخ است. (ابوسعود)
قول فقهای شهرها این است که این آیه منسوخ است. (جصاص)
این کار در نزد الله، امر بزرگی است. (بحر العلوم)
از عطاء: قسم یاد میکرد که حرمت جنگ در ماههای حرام منسوخ نشده است. (ابوسعود)
وَصَدٌّ عَن سَبِيلِ اللَّهِ وَكُفْرٌ بِهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِخْرَاجُ أَهْلِهِ مِنْهُ أَكْبَرُ عِندَ اللَّهِ
منع از اسلام که بنده را به الله میرساند و کفر به الله و منع از مسجد الحرام و بیرون کردن اهل آن یعنی رسول الله ص و مومنان از آنچه سریه از روی خطا و از روی گمان درست بودن انجام داده اند، نزد الله بزرگتر هستند. (ابوسعود)
صد عن سبیل یعنی منع مردم از انجام حج است. (بحر العلوم)
یعنی اخراج محمد ص و اصحابش. (نسفی)
و کفر به الله (بحر العلوم)
کفر به حج. (بحر العلوم)
مومنان اهل مسجد الحرام هستند زیرا آنان هستند که حقوق مسجد الحرام را ادا میکنند. (خازن)
وقتی این آیه نازل گشت به مومنان مکه چنین نوشتند که اگر مشرکان به شما از جنگ در ماههای حرام عیب گرفتند شما در جواب آنها بگویید شما نیز اهل مسجد الحرام را اخراج کردید و مانع حج شدید و شما کافر هستید. (خازن)
وَالْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْلِ
و آنچه مشرکان مرتکب شده اند از اخراج و شرک و منع از اسلام در ابتداءا و در ادامه، زشتتر از قتل حضرمی است. (ابوسعود)
عذاب اخراج زشتتر است. (نسفی)
عذاب شرک بزرگتر از قتل در ماههای حرام است. (بحر العلوم)
مورد عذاب قرار گرفتن مسلمانان توسط کفار زشتتر است. (نسفی)
وَلَا يَزَالُونَ يُقَاتِلُونَكُمْ حَتَّىٰ يَرُدُّوكُمْ عَن دِينِكُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا
بیان ثابت قدم بودن آنان بر دشمنی و اصرار بر فتنه ی آنان در دین است. (ابوسعود)
تا از دین حق، شما را به دین باطل خود درآورند. (ابوسعود)
اضافه ی دین به مخاطب برای بیان این مطلب است که علاقه بین مومن و دینش محکم است. (ابوسعود)
اگر بتوانند ولی نخواهند توانست. (بحر العلوم)
وَمَن يَرْتَدِدْ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَيَمُتْ وَهُوَ كَافِرٌ فَأُولَٰئِكَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ
تهدید مسلمان است تا بر دین خود ثابت باشند. (بحر العلوم)
این ارتداد را با گمراه کردن و فریب آنان انجام دهد و بمیرد، آنچه در وقت اسلام انجام داده اند، باطل و هدر میگردد. (ابوسعود)
هدر شدنی که برای آن جبرانی نیست. (ابوسعود)
در حالت کفر بمرید یعنی به اسلام بر نگردد چنین میشود و در این آیه ترغیب مرتدان به بازگشت به اسلام است. (ابوسعود)
در دنیا و آخرت یعنی برای آن عمل حکمی در دنیا و آخرت باقی نخواهد ماند. (ابوسعود)
از آنچه برای مسلمانان در دنیا از ثمرات اسلام است و در آخرت از ثواب و نیکی مرجع. (نسفی)
ثوابی برای اعمال آنان نخواهد بود. (بحرالعلوم)
خود ارتداد در حیط عمل کافی است یعنی همینکه مرتد شد، عمل وی باطل شد. (نسفی)
حکم کسی که دین خود را تغییر دهد و از اسلام برگردد و مرتد شود این است که اعدام شود و زنش طلاق بائن میشود و از مسلمانان ارث نمیبرد و اگر کمک خواست کمک کرده نشود و مورد مدح و ذکر خیر قرار نگیرد و اموالش برای مسلمانان بعنوان فیئ(غنیمتی که بدون جنگ به دست میآید) و اگر به اسلام بازگشت این احکام نیز برداشته میشوند. (خازن)
وَأُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
این موصوفان به زشتی در قبل و در این موضع، در آتش آمیخته شده و ملازم آن خواهند بود. (ابوسعود)
و این همیشگی خواهد بود همچنانکه برای دیگر کفار چنین است. (ابوسعود)
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَٰئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ ۚ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ ﴿218﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

قطعا کسانیکه ایمان آورده اند و کسان با ایمانی که هجرت کرده و در راه خدا جهاد کرده اند، آنان کسانی هستند که از فضل الهی امید دارند که به آنها ثواب عطا کند و خداوند بخشنده ی اعمالی که از روی خطا انجام میشود است و تمام و کمال عطا کننده ی ثواب است.

مستندات
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ
در مورد سریه ای که در ماه حرام کشتار کرده بودند نازل شده است چرا که وقتی معلوم شد که برای آنان گناهی نیست، گمان میرفت که اجری هم نباشد. (ابوسعود)
با اینکه منظور از هجرت و جهاد در اینجا به یک معنا است باز موصول را تکرار کرده است تا مورد تفخیم و بزرگداشت قرار دهد گویا که هر یک در امید به رحمت مستقل از یکدیگر هستند. (ابوسعود)
از زهری: وقتی که خداوند غم افتادن در گناه را از سریه زدود و آنان طمع در کسب اجر کردند و پرسیدند یا رسول الله ص آیا میتوانیم امید این داشته باشیم که برای ما در این غزوه، ثواب مهاجرین برای ما باشد، که این آیه نازل شد. (آلوسی)
أُولَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ
این افراد موصوف به این صفات شامخ، کسانی هستند که بخاطر دارا بودن مبادی فوز و نجات امید ثواب الله تعالی دارند. (ابوسعود)
در اینجا امید ثواب گفت و نگفت واجب است برای بیان این مطلب است که بدانند ثواب محض تفضل خداوند است و نه اینکه عمل اینها موجب اجر باشد. (ابوسعود)
امید اجر دارند برای اینکه اعتبار به استحقاق اجر به حسن خاتمه است. (مظهری)
وَاللَّهُ غَفُورٌ :
و خداوند مبالغه گر در آمرزش بندگانی است که از روی خطا کمکاری کرده اند. (ابوسعود)
رَحِيمٌ
اجر و ثواب را تمام خواهد عطا خواهد کرد. (ابوسعود)
يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ ۖ قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا ۗ وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ ۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ ﴿219﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

از تو در مورد حکم خمر و میسر (قمار) میپرسند پس به آنها بگو که در این دو گناه بزرگی است و منافعی برای مردم در آن موجود است و گناه آنها بزرگتر و بیشتر از منافع دنیوی آن است. و از تو میپرسند که از چه چیزی صدقه دهند؟ بگو که از اموال اضافی خود با رعایت اعتدال انفاق کنید . همچنانکه الله تعالی احکام را بیان میکند آیات را برای شما بیان میکند تا باشد که فانی بودن دنیا را تامل کرده و به باقی بودن آخرت فکر کرده و به آن روی آورید و رهایی از گناه آخرت را بر منافع ناچیز دنیا ترجیح داده و قبول کند.

مستندات
يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ:
چهار آیه یکی پی دیگری در مورد خمر نازل گشت در مکه آیه ی وَمِن ثمرات النخيل والأعناب تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَرًا وَرِزْقًا حَسَنًا . نحل/67 نازل شد و مسلمانان به خمر خواری ادامه دادند. بعد حضرات عمر و معاذ و عده ای دیگر از صحابه پیش حضرت رسول الله ص آمده و گفتند: در مورد خمر برای ما فتوایی دهید که این خمر عقل را میبرد،و این آیه نازل گشت و بر اساس این آیه عده ای از مسلمانان به خمر خواری ادامه دادند و عده ای دیگر دست کشیدند و ترک کردند و روزی عبدالرحمن بن عوف عده ای را دعوت کرد و خمر نوشیدند و مست کردند و یکی از آنها سوره ی کافرون را اینگونه قرائت کرد: قل ایها الکافرون اعبد ما تعبدون پس آیه ی لاَ تَقْرَبُواْ الصلاة وَأَنتُمْ سكارى نساء/ 43 نازل گشت پس از این آیه نیز افراد کمی یافت میشدند که خمر خواری کنند و روزی عتبان بن مالک، سعد بن ابی وقاص و عده ای دیگر را دعوت کرد وقتی مست کردند و شروع به شعر خوانی کردند و مشغول فخر فروشی شدند تا اینکه سعد شعری در هجای انصار سرود و یکی از انصار با استخوان فک شتر زد و سرش را خونی کرد و سعد نیز به رسول الله ص شکایت برد پس رسول الله ص دعا کردند: بار الها حکم خمر را آشکار و بسنده برای ما بیان کن که آیه ی إِنَّمَا الخمر والميسر مائده/90 نازل شد و حضرت عمر گفت: دست کشیدیم یا رب. (ابوسعود)
در این آیه وجود گناه در خمر و میسر را بیان میدارد و در آیه ی سوره مائده است که حرام بودن آن را بیان میکند. (تفسیرات احمدي)
روايت شده است که اعشی برای مسلمان شدن در حال عزیمت به پیش رسول الله ص بود و در بین راه مشرکی به وی گفت کجا میروی؟ گفت پیش محمد میروم به وی گفتند که به پیش وی نرو چرا که تو را به نماز فرا میخواند پس اعشی جواب داد: خدمت پروردگار و صاحب واجب است. گفتند: تو را به دادن اموال به فقرا امر میکند گفت احسان به دیگران واجب است. به وی گفتند که تو را از زنا نهی میکند. گفت که زنا کار زشتی است و من دیگر پیر شده ام و نیازی ندارم. به وی گفتند که تو را از خمرخواری نهی میکند. گفت این یکی را نمیتوانم پس بازگشت و گفت که یک سال میخورم بعد برای مسلمان شدن برمیگردم که در راه برگشت از مرکب افتاد و مرد. (بحر العلوم)
گفته اند؛ در این آیه نیز خمر حرام دانسته شده است چراکه آن را اثم نامید و حرام بودن اثم در آیه ی ۳۳ اعراف حرام اعلام شده است. (بحر العلوم)
اجماع امت اسلامي بر حرام بودن خمر منعقد بوده و حلال دانستن آن کفر و اگر با اعتراف به حرام بودن اقدام به خمرخواری کند وی فاسق است و بر وی حد جاری گردد. (خازن)
از حضرت علی: اگر قطره ای از خمر بر چاهی بیافتد و در همان مکان مناره ای بنا شود بر آن مناره اذان نخواهم گفت و اگر بر دریایی بیافتد و آن دریا خشک شود و گیاهی بروید از آن نخواهم خورد. از ابن عمر: اگر انگشتم در خمر فرو رود دیگر پیش من نخواهد بود یعنی از خود جدا خواهم کرد. این محض ایمان و تقوی است که حقا از صحابه ی کرام ثابت شده است. (ابوسعود)
تعریف: آنچه از افشره ی انگور خام به دست میآید که جوشیده و تیز شده و کف انداخته است و وجه تسمیه برای این است که عقل و تشخیص را میپوشاند (ابوسعود)
رسول الله ص: خمر از این دو درخت است خرما و انگور. (جصاص)
از ابی سعید خدری: شخص مستی را نزد رسول الله ص آوردند و حضرت رسول الله ص فرمودند: خمر خواری کرده ای؟ شخص گفت از وقتی الله و رسولش خمر را حرام کردند من خمر خواری نکرده ام. پس رسول الله ص فرمودند: پس چه نوشیده ای؟ شخص جواب داد: خلیطین. و رسول الله ص خلیطین را نیز حرام اعلام کردند. در این حدیث رسول الله ص بر این شخص خورده نگرفتند که آن نیز خمر است پس این مساله دلالت دارد بر اینکه اسم خمر به یک مشروب خاصی اطلاق میگردد و به مشروبات دیگر اطلاق نمیگردد.(جصاص)
از حضرت علی: در سال حجه الوداع در مورد مشروبات از رسول الله ص پرسیدم و ایشان جواب دادند: خمر عین آن حرام است و مست کردن از هر مشروب دیگر. (جصاص)
ابن عمر از رسول الله ص: هر مست کننده ای خمر است و هرمست کننده ای حرام است و اگر کسی در دنیا خمرخواری کند و در حال اصرار بر خمرخواری بمیرد و توبه نکند در
آخرت خمر نخواهد خورد. (خازن)
از جابر: مردی از جیشان(نام مکانی در یمن) نزد رسول الله ص آمد و رسول الله ص از شراب آنها پرسیدند و وی جواب داد شرابی داریم تحت عنوان مزر که از ذرت به دست میآمد و رسول الله ص فرمودند: آيا مست کننده است؟ مرد جواب داد: آری. حضرت رسول الله فرمودند: هر مست کننده ای حرام است و بر الله عهد است که هرکس که مست کننده ای بنوشد پس بر وی از طینه الخبال بنوشاند. گفتند یا رسول الله ص طینه الخبال چیست؟ فرمودند: عرق دوزخیان است و یا عصاره ی دوزخیان است. (خازن)
خلیطین مشروب درست شده از آب خرما و کشمش که کمی جوشانده شود وبعد گذاشته شود تا تیز شود. (العنایه)
سکر گفته میشود چراکه عقل را مسدود میکند. (ابوسعود)
در این آیه الله تعالی میفرماید در این خمر نفعی برای مردم هست و آن گفته اند که شفا بودن در خمر است و در حدیث نیز آمده است در حرام شفا نیست وجه توفیق بین این دو چیست؟ جواب این است که این نفع داشتن و شفا بودن در آن در زمانی بود که خمر هنوز حرام نشده بود و وقتی که حرام بودن آن در سوره ی مائده بیان شد دیگر نفع آن نیز منتفی گردید.(تفسیرات احمدی)
میسر یعنی قمار. (ابوسعود)
صفت میسر نزد عرب جاهلی اینگونه بود که ده تیر بدون پر بود به نامهای فذ و توأم و رقيب و حلس و نافسُ و مُسبِلُ و معلى و مَنيح و سَفيح و وغد و برای هریک سهمی از شترانی که در آنجا نحر میشدند تخصیص مییافت که به ده سهم تقسیم میشد و بعضی گفته به بیست و هشت سهم الا سه سهم تقسیم میشده است تقسیم آن بین ده کاسه نام برده شده: برای فذ یک سهم و برای توأم دو سهم و برای رقیب سه سهم و برای حلس چهار سهم وبرای نافس پنج سهم و برای مسبل شش سهم وبرای معلی هفت سهم. بعد آن تیرها را در یک جعبه ای قرار میدادند و دست شخص عدلی قرار میدادند و آن شخص آن را تکان میداد تا درهم شوند و دست در آن جعبه کرده به اسم هر یک تیری را انتخاب میکرد و اگر تیری در میآمد که اسمی در بین تیرهای صاحب سهم میبود آن سهم را میبرد و اگر نبود یک هشتم شتر را تاوان دار میشد و هم از سهم محروم میشد و این سهمها را به فقرا میدادند و از آن نمیخوردند و افتخار میکردند و کسانی را که در این کار داخل نمیشدند مذمت میکردند به این شخص برم میگفتند.(ابوسعود)
برم: کسی که از قمار کردن بخل میورزد.
و تمامی انواع قمار از قبیل نرد شطرنج و غیر اینها در حکم میسر هستند. (ابوسعود)
مجاهد و عطاء: هرنوع قماری میسر است حتی آنچه کودکان با گردو و کعب بازی میکنند نیز جزو میسر هستند. (بحر العلوم)
رسول الله ص فرموده اند: بر حذر باشید از این دو بازی شوم که این دو میسرهای اهل عجم هستند. (ابوسعود)
منظور از پرسیدن از خمر و میسر، سوال از حکم این دو است. (ابوسعود)
شرط بندی حرام است بغیر از آنچه در مورد اسبدوانی اجازه داده شده است که طریقه ی شرط بندی در آن اینگونه است که یکی شرط میکند که اگر طرف مقابل ببرد برای وی فلان چیز خواهد رسید و اگر باخت از وی چیزی گرفته نشود و اگر شرط کنند که بازنده به برنده چیزی بدهد و اگر برد بگیرد این باطل است. اگر این دو شخص بین خودشان شخص سومی را وارد کنند طوری که اگر این شخص سوم برد جایزه ببرد و اگر باخت چیزی ندهد در اینصورت جایز است و به شخص سوم محلل گفته میشود. (جصاص)
قُلْ فِيهِمَا إِثْمٌ كَبِيرٌ
بگو در انجام این دو امر ، گناهی بزرگ است. (ابوسعود)
چراکه اولی یعنی خمر عقل را که قطب انجام امور اخروی و دنیوی است را مختل میکند و هردو باعث تلف اموال هستند. (ابوسعود)
در قرایت حمزه و کسایی به ثاء آمده است یعنی اثم بسیار است. (بحر العلوم)
ومنافع لِلنَّاسِ
در این دو نفع از قبیل خوشی و لذت و همراهی با جوانان شدن و تشجیع ترسو تقویت طبیعت است. (ابوسعود)
اینکه گناه آنها را اول ذکر میکند و منافع آن را در آخر و اینکه منافع آن را به مردم اختصاص میدهد، نشان دهنده ی این مطلب است که گناه بر منافع آن غالب است. (ابوسعود)
گفته شده است: در مجموع در این دو دو امر موجود است یکی گناه بزرگ در انجام این دو و نفع در ترک این دو. (تفسیرات احمدی)
وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِن نَّفْعِهِمَا
مفاسدی که انجام این دو دارند بزرگتر از منافعی است که در اینها وجود دارد. (ابوسعود)
گناه خمر و میسر بعد تحریم بزرگتر از منافع آنها قبل تحریم است. (خازن)
اگر در مورد خمر آیه ای دیگر نازل نمیگشت باز همین آیه برای بیان حرام بودن خمر کافی بود چراکه آن را اثم کبیر دانسته است و به اثم بودن اکتفا ننموده است. (جصاص)
وجود منافع در خمر با حرام بودن آن منافاتی ندارد چراکه منظور منافع دنیوی است که در تمامی حرامها نیز منافع دنیوی وجود دارد. (جصاص)
در قرائتی بجای اکبر اقرب آمده است یعنی گناه آن از نفع آن نزدیکتر است. (ابوسعود)
وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ
میپرسند: از چه چیزی انفاق کنند؟ (ابوسعود)
بعد اینکه بیان شد که میتوان از هرچیزی انفاق کرد در اینجا سوال از چه گروهی از اموالمان انفاق کنیم است. یعنی از بهترین آنها باشد یا از غیر آن باشد. (ابوسعود)
یا سوال از مقدار انفاق است. (ابوسعود)
قُلِ الْعَفْوَ
عفو انفاق کنید. (ابوسعود)
عفو یعنی زیادت. (ابوسعود)
قفال: عفو یعنی آنچه که انفاق آن آسان است و میسر از مازاد از کفایت. (ابوسعود)
صحابه اینچنین بوده اند که کار میکردند و خرجی خود را برداشته و اضافه ی آن را صدقه میکردند. (ابوسعود)
منظور رعایت اعتدال در انفاق است یعنی نه زیاده روی و نه کمکاری باشد. (خازن)
آنچه از اموال اضافی است را انفاق کنید یعنی آنچه از قوت خود و عیال خود اضافی بود را داده میشد و بعدا با آیه ی زکات منسوخ شد. (بحر العلوم)
اگر شخص صاحب زراعت باشد مقدار خرجی یکسال را نگهدارد و مازاد آن را صدقه دهد و اگر صنعتگر باشد مقدار یک روز خود را نگهداشته و باقی را صدقه دهد و این صدقه دادن مازاد در ابتدای اسلام فرض بوده است و بعدا با بیان زکات منسوخ شده است. (تفسیرات احمدیه)
روایت شده است: روزی مردی تخمی از طلا را که از غنیمت به وی رسیده بود را بر حضرت رسول الله ص عرضه داشت و گفت این را بعنوان صدقه بگیر و رسول الله ص از قبول آن روی گردانیدند و این مرد تکرار میکرد تا اینکه رسول الله ص همراه غضب فرمودند آن را بده و گرفتند و به طرف آن شخص پرتاب کردند طوری که اگر به وی میخورد سر وی را میشکست و فرمودند: آیا کسی از شما میآید و کل اموال خود را صدقه میدهد و بعد میرود و از مردم گدایی میکند؟ قطعا صدقه از روی بی نیازی باید باشد. (ابوسعود)
كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ
آنچنان است که الله متعالی احکام شرعی مورد ذکر را بیان میدارد. (ابوسعود)
تا در آن احکام، فکر کنید. (ابوسعود)
فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ
متعلق به یبین است که در اینصورت معنای آن چنین میشود: بیان میکند آنچه را که متعلق به دنیا و آخرت میشود. (ابوسعود)
احوال شما را که به دنیا و آخرت شما تعلق دارد را بیان میدارد. (ابوسعود)
باشد که در فانی بودن دنیا تفکر کرده و از آن روی گردان شوید و در بقای آخرت تفکر نموده و به آن تشویق شوید. (خازن)
همچنانکه برای شما جواب سوالهای شما را بیا کرده است، آیات و دلائل را برای شما بیان میدارد تا باشد که آنچه به دنیا و آخرت شما مربوط میشود را تفکر کرده و آنچه به صلاح شما است را انتخاب کنید. (ابوسعود)
تفسير:
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود