وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ ۖ لِمَنْ أَرَادَ أَن يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ
خبر به معني اعلام وجوب شيردادن بر مادران است، ممکن است که اثبات حق شیردهی برای مادر است هرچند که پدر از آن، ابا داشته باشد یا فرض نفقه بر پدر باشد در مدت شیردهی. وقتی در آیات دیگر از امر به دادن اجر بر شیردهی آمد و در دیگری اگر از اینکه رضاع میتواند توسط مادر باشد یا دیگری ، این آیه بیان این مطلب است که وقتی مادر خواست شیردهی کند و پدر امتناع کرد، پدر را اجبار کرده میشود و اینکه بیشترین مدت استحقاق اجرت دو سال است و اگر پدر از انفاق بیشتر از دو سال امتناع کند بر وی اجباری نیست.(جصاص)
خبر در معنی امر است و شیردهی بر مادر کودک واجب میشود وقتی که کودک شیر کسی دیگر را قبول نکند و یا پدر استطاعت اجرت دادن را نداشته باشد و کسی غیر از مادر برای شیردهی نباشد. (نسفی)
منظور از مادران(والدات) ممکن است تمامی مادران باشند چه آنان که مطلقه باشند و چه در عقد شوهر باشند. (جصاص)
امکان دارد که آیه عطف بر قبلی بوده و هدف استحقاق نفقه در وقت رضاع برای مطلقه ها باشد. (جصاص)
اگر مطلقه نباشد و در عقد مرد باشد و شیردهی کند، پس بر وی نفقه ی زوجیت واجب میشود نه نفقه ای دیگر. (جصاص)
اگر مطلقه باشد، مستحق نفقه ی رضاع میشود. (جصاص)
در اینکه در وقت عدت باشد نفقه ی رضاع و نفقه ی عدت را مستحق میگردد یا خیر، در مذهب ما دو قول ذکر شده است. (جصاص)
آیه دو معنی را میرساند: الف: مادر به شیردهی فرزندش در مدت دوسال، بر دیگران اولویت دارد و پدر نمیتواند مانع آن شود. ب: آنچه بر پدر بخاطر شیردهی واجب میشود به مدت دو سال است. (جصاص)
نفقه ی مدت شیردهی بر پدر است و در این وظیفه کسی دیگر شریک نیست. (جصاص)
حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ
تاکید بر دوسال کامل بودن، برای رساندن این مطلب است که دو سال حقیقی است و تقریبی نیست. (ابوسعود)
لِمَنْ أَرَادَ أَن يُتِمَّ الرَّضَاعَةَ
برای کسی است که اراده ی تکمیل مدت رضاع کند پس میتواند کمتر از این مدت نیز باشد. (ابوسعود)
گفته شده است که لام لمن به یرضعن برمیگردد زیرا بر پدر همچنانکه نفقه ی کودک واجب است، شیردادن نیز بر پدر است. (ابوسعود) یعنی مخارج و زحمت شیردادن به کودک بر پدر واجب است.
وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ
فرزندی آورده شده برای یعنی پدر زیرا فرزند به وی نسبت داده میشود و برای وی فرزند آورده میشود. (ابوسعود)
رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ
غذا و لباس شیرده بعنوان اجرت وی بر پدر است. (ابوسعود)
مادر تا وقتی در نکاح پدر فرزندش باشد نمیتواند، بر شیردهی، اجرت بگیرد. (ابوسعود)
بِالْمَعْرُوفِ
بر طبق آنچه حاکم حکم میکند و وسع پدر کودک میرسد. (ابوسعود)
بر حسب متعارف معتدل شرعی و عقلی. (فواتح الالهیه)
نه به طریق اسراف و نه اینکه کوتاهی صورت پذیرد. (نسفی)
لَا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَهَا
تفسیر کلمه ی معروف است. (ابوسعود)
لَا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلَا مَوْلُودٌ لَّهُ بِوَلَدِهِ
تفصیل موضوع قبل است یعنی بر هیچ یک از طرفین آنچه در وسع وی نیست را تکلیف کرده نشود. (ابوسعود)
به والدین بخاطر فرزند ضرری رسانده نشود که باعث کمکاری در نگهداری فرزند خواهد شد و آنچه شایسته ی وی است را بجای نخواهند آورد. (ابوسعود)
فرزند را به هردوی والدین نسبت داده است تا مهر فرزند بر آنها بنشیند. (ابوسعود)
وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَٰلِكَ
عطف بر وعلی المولود له است یعنی بر وارث کودک نیز نفقه ی شیردهی واجب است البته این برای وقتی است که کودک، اموالی نداشته باشد. (ابوسعود)
بر وارث ذی رحم محرم است. (نسفی)
فَإِنْ أَرَادَا فِصَالًا عَن تَرَاضٍ مِّنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا
اگر والدین با رضایت یکدیگر تصمیم بگیرند که کودک راقبل از تکمیل شدن دو سال از شیر بگیرند، اگر بر اساس رضایت هردو باشد و بر اساس مشورت و تحقیق باشد، گناهی نیست.
نه با تصمیم یکی از والدین زیرا ممکن است که مادر بخاطر خسته شدن از شیردهی تصمیم بگیرد و پدر بخاطر بخل به پرداخت اجرت تصمیم به از شیرگرفتن کند.
فصال را نکره آوردن نشانه ی این مطلب است که قبل دو سال از شیر گرفتن، غیر متعارف است. (ابوسعود)
از شیر گرفتن برای وقتی است که هیچگونه ضرری متوجه شیرخوار نباشد والا حاکم مانع انان شود. (فواتح الالهیه)
این از شیر گرفتن همراه با مشورت در حق کودک بوده و به اجماع والدین باید باشد. (ابوسعود)
وَإِنْ أَرَدتُّمْ أَن تَسْتَرْضِعُوا أَوْلَادَكُمْ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُم مَّا آتَيْتُم بِالْمَعْرُوفِ
بیان حکم این مساله در وقت عدم اتفاق نظر والدین بر شیردادن است.(ابوسعود)
و مردان مورد خطاب قرار گرفته اند تا آنان را به امتثال امر وا دارد. (ابوسعود)
اگر شما ای پدران کودک خواستید که شیردهی غیر از مادر وی برای کودک خود بگیرید و اجرتی را که در نظر گرفته بودید را تسلیم کردید بر شما گناهی نیست. (مظهری)
و این شیردهی غیر از مادر گرفتن برای وقتی است که مادری که مطلقه است، اجری بیشتر از دیگران بخواهد و یا از شیردهی امتناع کند و شیری نداشته باشد. (مظهری)
اگر خواستید که برای کودک خود شیردهی بگیرید، چه مادر وی و چه غیر مادر، بر شما تنگی و سختی نیست وقتی که آنچه را تعیین کردید را پرداختید . (فواتح الالهیه)
پرداخت نقدی و پرداخت قبل شیردهی، واجب نیست بلکه امر استحبابی است چراکه اگر اجرت نقدا پرداخت شود باعث میشود که به امور کودک بهتر رسیدگی شود. (ابوسعود)
وَاتَّقُوا اللَّهَ
مبالغه در تاکید رعایت حقوق کودک و شیردهان است. (مظهری)
الحاصل از الله بترسید که انتقام گیر غیرتمند بر ضایع شدن حق شیرخوار و کم کردن اجرت شیرده است. (فواتح الالهیه)
در مراعات احکام مذکوره از الله بترسید. (ابوسعود)
وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
تهدید و تشویق است. (مظهری)
شما را بر حساب بصیرت و بر مقتضای علمش، جزا دهد. (فواتح الالیه)