0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا ۗ وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا ۚ فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَىٰ فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ ۖ وَمَنْ عَادَ فَأُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ ۖ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ﴿275﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

کسانیکه ربا میخورند، بلند نمیشوند مگر مثل کسیکه وی را شیطان زده باشد و دچار صرع شده باشد، و این جزا برای این است که گفتند: بیع نیز مثل ربا است ولی باید بدانند که الله متعال بیع را حلال گردانده است و ربا را حرام گردانده است. پس اگر برای کسی پندی در مورد حرام بودن ربا آمد، و وی دست از ربا کشید پس آنچه در گذشته از طریق ربا کسب کرده است، برای وی است و امر وی و حسابرسی به وی دست الله است، و کسیکه به حلال دانستن ربا برگردد، پس آنان ملازمان آتش هستند و همیشه در ان خواهند ماند. نکته: در ربا چند درصد بودن مطرح نشده است تا که ادعا کنند چهار درصد و یا دو درصد حلال است پس این ادعا مبنای اسلامی ندارد و آیه مطلقا اضافه بر آنچه گرفته است را حرا میداند و این قطعی است. نکته: در اسلام مهلت و زمان، عوض حساب نمیشود و در برابرش مبلغی قرار نمیگیرد. نکته: کافران تحریم ربا، مدعی بودند که سود سود است چه در اول بیع صحبت شود و چه اینکه در آخر به آن اضافه شود و الله متعال این ادعای آنها را باطل کرده و بیان داشت که الله بیع را حلال کرده و ربا را حرام کرده است.

مستندات
الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا
از جابر: رسول الله ص رباخوار و کاتب معامله ی ربا و شاهدان آنها را و موکل آنها را لعنت کرده است و فرموده اند: همه در لعنت برابر هستند. (خازن)
رسول الله ص: بر مردم زمانی خواهد آمد که کسی نمیماند که ربا نخورده باشد و اگر کسی هم نخورده باشد، غبار ربا به وی میرسد. (بحر العلوم)
رسول الله ص: ربا هفتاد و خورده ای نوع دارد کمترین آنها همانند آن است که کسی با مادر خودرش زنا کرده است. (بحر العلوم)
رسول الله ص: کسیکه یک درهم ربا بخورد درحالیکه میداند که ربا است، آن بدتر و سختتر از سی و شش بار زنا است. (مظهری)
مجاهد: ربایی که الله متعال نهی کرد به این صورت بود که فردی از دیگری بدهی داشت، به طلبکار میگفت: این مقدار به من مهلت پرداخت بده و من به تو فلان مقدار میپردازم. (طبری)
قتاده: ربای جاهلی این بود که کسی به دیگری چیزی میفروخت و وقتی سررسید پرداخت میرسید، و بدهکار چیزی برای پرداخت نداشت، بر بدهی چیزی اضافه میکرد و به وی مهلت میداد. (طبری)
اینگونه بود که وقتی سررسید پرداخت بدهی میشد و طلبکار طلبش را میخواست مدیون میگفت: برای من در مهلت اضافه کن و من در مالت اضافه کنم و وقتی به وی گفته میشد که این ربا است، جواب میدادند که زیادت در اول بیع با زیادت در وقت سررسید فرقی ندارد و یکی هستند. (بحر العلوم)
کسانیکه ربا را حلال دانسته و میخورند، ... (بحر العلوم)
منظور از خوردن گرفتن ربا است. (تاویلات اهل سنت)
بعضی نیز گفته اند حقیقت اکل و خوردن است و کسانیکه از ربا خورده باشند در روز قیامت بیدار نشوند مگر اینکه همانند دیوانه ی خفه شده است. (تاویلات اهل سنت)
کسانیکه به ربا معامله میکنند و تخصیص خوردن برای این است بیشتر هدف از ربا، خوردن است. (خازن)
ربا در لغت به زیادت گفته میشود و از این جهت زمین رابیه گفته میشود بخاطر اینکه از مواضع دور و بر خود، بالاتر است. و از این جهت گفته میشود فلانی از فلانی در قول و فعل ربا کرد وقتیکه از قول و فعل طرف، زیادتی به وی برگردانده باشد. (احکام القرآن جصاص)
ربا در شرع به معنایی بکار میرود که در لغت بکار نمیرود. (احکام القرآن جصاص)
حضرت عمر: از جمله ی ربا، ابوابی (موضوعاتی)هستند که در ربا بودنشان، خفایی نیست و یکی از انها سلم (سلف) در دندان (حیوان) است. (احکام القرآن جصاص)
حضرت عمر: آیه ی ربا از آخرین آیاتی است که نازل شده است و حضرت رسول الله ص فوت کردند قبل اینکه آن را بیان کنند، پس ربا و شبهه ی ربا را نیز ترک کنید. پس معلوم میشود که ربا اسم شرعی است چراکه اگر بر اساس معنای لغوی میآمد بر حضرت عمر مخفی نمیماند چراکه حضرت عمر از اهل لغت است به همین خاطر است که عرب نمیدانستند که فروش طلا به طلا و نقره به نقره، ربا باشد. (احکام القرآن جصاص)
پس ربا مثل اسمهای مجمل نیازمند بیان هستند، میباشد. (احکام القرآن جصاص)
استدلال به عموم آن در تحریم چیزی از عقود درست نیست مگر اینکه دلالت این آیه بر آن ثابت شود که این جزو مسمای شرعی این مساله است. (احکام القرآن جصاص)
رسول الله ص بسیاری از مراد الله از آیه را بیان کرده اند به صراحت و به توفیق و آنچه که دلیل حساب میشود را نیز بیان کرده اند پس مراد الله از ربا به طریق توقیف و استدلال برای اهل علم معلوم است. (احکام القرآن جصاص)
آنچه عرب از ربا انجام میدادند این بود که قرض درهم و دینار را به زیادتی در مقدار آن درهم و دینار تا مدتی معلوم بر طبق آنچه توافق میکردند، میدادند و الله متعال خبر داد به اینکه آن زیادت ربا در مال است چراکه عوض از طرف مقرض ندارد
(احکام القرآن جصاص)
بیع نقد و تفاضل در یکی از آنها، را عرب نمیشناختند. (احکام القرآن جصاص)
الله متعال ربای در زمان جاهلی را باطل اعلام کرد و همچنین معاملات دیگری را تحت عنوان ربا بودن باطل اعلام کرد و وقتی میفرماید: و حرم الربا، شامل تمامی انواع آن میشود. (احکام القرآن جصاص)
یکی از معانی ربا همان ربایی است که در زمان جاهلی انجام میشده است و نوع دیگر آن تفاضل در یک جنس از مکیل و موزون میباشد و این نزد ما احناف میباشد. (احکام القرآن جصاص)
نوع سوم ربا، ربای نسیه است که این نیز دارای انواع میباشد:
دو طرف عقد از یک جنس باشند فروش نسیه ی آنها جایز نیست چه اینکه مکیل و موزون باشد و یا غیر اینها باشد و علت آن وجود همجنس بودن است.( احکام القرآن جصاص)
وجود علتی که به جنس اضافه میشود و آن کیلی بودن و وزنی بودن در غیر از ثمن ها (پولها) که منظور درهم و دیناراست.( احکام القرآن جصاص)
دلیل تحریم ربا در اشیاء ذکر شده فرموده ی رسول الله ص است که میفرمایند: گندم به گندم مثل به مثل باشد و دست به دست و اضافه ی آن ربا است و جو به جو مثل به مثل باشد و دست به دست و اضافه ی آن ربا است و خرما و نمک و طلا و نقره را نیز در این حدیث بیان کردند که چنین است و فضل در یک جنس را از مکیل و موزون، ربا دانستند. (احکام القرآن جصاص)
ابن عباس ربا در ربای نسیه میپنداشت و معقتد بود که در نقد آن ربا نیست و بر این قول بود تا اینکه روایات تحریم ربای نقد نزد به وی به تواتر رسید و قول به عدم ربا در نقد را پس گرفت و قائل به تحریم آن شد. (احکام القرآن جصاص)
از جمله ی ربا خرید نقدی آنچه که به نسیه فروخته است به قیمت کمتر از فروش خود است. (احکام القرآن جصاص)
از ابن عمر: رسول الله از بیع کالی به کالی نهی کرده اند و در روایتی از بیع دین به دین و با وجود اختلاف در لفظ معنی حدیث یکی هستند. (احکام القرآن جصاص)
ربای دین به دین به این معنا که من بخواهم آنچه را دستم نیست و در مجلس حاضر نیست به آنچه نزد تو نیست و حاضر نیست، را بفروشم و یا بخرم.
از جمله ی ربا: کسی از دیگری هزار طلب داشته باشد و مهلت پرداخت آن مثلا دو ماه دیگر است و طلبکار به مدیون میگوید که اگر الان به من پانصد بدهی، من راضی هستم. علت ربا بودن و حرام بودن این مساله از این جهت است که ربای جاهلی قرض مهلت دار بود که زیادتی در آن شرط شده بود و این زیادت بدل از مهلت بود و الله متعال آن را حرام کرده است و این مساله نیز مثل همان است.(احکام القرآن جصاص)
در ان تبتم فلکم رؤوس اموالکم، گرفتن عوض از مهلت نهی کرده است و وقتی بر کسی هزار درهم مؤجله (مهلت دار) داشته باشد و از آن مقداری کم کند به شرطی که از مبلغ دین کم کرده شود، در اینجا کم کردن از مبلغ را مقابل زمان قرار داده است و این همان معنی ربایی است که الله متعال بر حرام بودن آن به صراحت آورده است (احکام القرآن جصاص)
رسول الله ص فرمودند که ربا در نسیه است و در این سخنشان بین بیع و قرض فرق نگذاشتند پس چه بیع باشد وچه نسیه این حدیث آن را در بر میگیرد و قرض که تبرع است بدون قبض درست نیست و تعیین مهلت نیز در آن راه ندارد و نباید تعیین اجل شود. (احکام القرآن جصاص)
ربا: فضل و زیادتی که خالی از عوض است در معاوضه ی مال به مال. (نسفی)
ربا: زیادت در مقدار است و یا زیادت در مهلت است. (ابوسعود)
لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ
از قبور خود بلند نمیشوند در روز قیامت مگر مانند آنکه شیطان زده و شیطان کوبیده است آنان را. (خازن)
همینکه کسی ربا بخورد، قلب وی سیاه شده و دیگر نمیتواند بین حق و باطل را تشخیص دهد و همچنین نمیتواند بین حلال و حرام را تشخیص بدهد همانند دیوانه که خیر و شر را از هم تشخیص نمیدهد. (مظهری)
یعنی مانند آنکه شیطان وی را دچار صرع کرده است. (خازن)
خبط شیطان یعنی اینکه وی را دچار خبل و جنون کرده است. (خازن)
خبط عشواء به کسی گویند که بدون فکر و بدون تدبر کاری ر انجام میدهد. (خازن)
شتر خبوط شتری که پاهایش را بر زمین میکوبد و مردم را زیر پایش میگیرد. (خازن)
معنی آیه این است که رباخواران در روز قیامت زنده کرده میشوند در حالیکه همانند فرد دچار صرع نمیتوانند درست حرکت کنند چراکه ربا در شکم آنان سنگینی میکند در نتیجه نمیتوانند سریع حرکت کنند. (خازن)
از ابی سعید خدری از رسول الله ص : در قصه ی اسراء فرمودند: جبرئیل مرا به مکان مردان زیادی برد که هر شکم هر یک از آنان همانند خانه ی بزرگ بود که در در محل گذر آل فرعون روی هم چیده شده بودند و بر این آل فرعون صبحگاه و شامگاه بر آتش آورده میشدند و این آل فرعون همانند شتری که همیشه گرسنه است و سیر نمیشود بر روی سنگ و درخت لگد میکردند و نه میشنیدند و نه فهم داشتند و وقتی آمدن آنان را آن شکم بادشدگان احساس میکردند، شکم آنان به کناری میل میکرد و اینان غش میکردند و بعد یکی از آنها بلند میشد و باز شکمش وی را به کج میکرد و باز غش میکردند و نمیتوانستند از آنجا بروند تا اینکه آل فرعون آنان را زیراپا میگذاشتند در رفتن و برگشتن و این عذاب آنان بود در برزخ بین دنیا و آخرت و آل فرعون میگفتند که بار الها قیامت را برپا نکن و فرمودند در روز قیامت آل فرعون را به سختترین عذاب داخل کرده شوند. من به جبرئیل گفتم اینان چه کسانی هستند؟ جبرئیل جواب داد: اینان رباخوران هستند. (خازن)
ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا
آن عذابی که بر اینان فرود آمده برای این استکه این قول را میگفتند و ربا را حلال میدانستند. (خازن)
وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا
الله متعال ادعای آنان را رد کرده و میفرماید: الله متعال سود تجاری که به طریق فروش و خرید به دست میآید را حلال گردانده است و رباییکه زیادت در مال است در برابر مهلت را حرام کرده است.
بعضی از علما بیان کرده اند که فرق بین ربا و بیع این است که وقتی کسی مثلا لباسی را که ارزش آن ده درهم است را به بیست درهم معامله کند و راضی شوند هر دو طرف مورد معامله مقابل یکدیگر میشوند و کسی از آنها از دیگری مالی را بغیر عوض نگرفته است و اما اگر ده درهم را به بیست درهم بفروشد پس ده درهم زائد را بدون عوض گرفته است. (خازن)
یعنی ما میتوانیم ارزش یک کالا بالا یا پایین بگوییم و این به توافق طرفین بستگی دارد ولی ادعای اینکه این ده تومان من به بیست تومان میارزد، سخن غلطی است و با توجه به آنچه بیان شده است مهلت و اجل نمیتواند بعنوان عوض باشد وشرع مقدس اسلام آن را باطل کرده است.
فَمَن جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّهِ فَانتَهَىٰ فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ
تذکر و ترساندن از عاقبت ربا است. (خازن)
اگر کسی از خوردن ربا دست بکشد پس برای وی آنچه که قبل تحریم ربا آمده است، مورد بخشش است و بعد نهی امرش دست الله است اگر الله خواست وی به ترک ربا توفیق دهد و اگر خواست مورد خذلان قرار داده و آن شخص به ربا ادامه میدهد. (خازن)
الله در حق آنان حکم خواهد کرد و امر آن به شما نیست پس آنان را مورد مطالبه قرار ندهید. (نسفی)
امر دست خدا در آنچه که به آن امر میکند وآنچه که از آن نهی میکند و دست شخص نیست. (خازن)
کسیکه ربا را حرام بداند و اعتقاد کند و بعد مبادرت به ربا کند امر وی دست الله است که ببخشد و یا عذاب دهد. (خازن)
وکسیکه بعد تحریم ربا، ربا انجام داده باشد و از ربا توبه کند، باید که وی فضل را به صاحبش برگرداند چراکه حرام بودن ربا برای مسلمانان ظاهر و آشکار است. (بحر العلوم)
وَمَنْ عَادَ فَأُولَٰئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ
کسیکه به خوردن ربا بعد تحریم آن مبادرت کرد در حالیکه حلال میدانست آن را، پس آنان ملازمان آتش هستند و در آن جاودان خواهند بود. (خازن)
چراکه آنان با حلال دانستن ربا کافر گشتند و کسیکه حرام خدا را حلال بداند مستحق آتش جاویدان است. (نسفی)
يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَا وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ ۗ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ ﴿276﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

الله متعال از مالی که در آن ربا راه یافته است ذره ذره کم میکند و الله متعال صدقه را پرورش داده زیاد میکند و الله متعال کفر ورزنده ای را که بر استحلال حرام اصرار میکند و در گناه فرورفته است را دوست ندارد. نکته: محق ربا همان اصطلاحی است که در اقتصاد وجود دارد یعنی متورم میشود و از برکتش کم میشود یعنی مثل ماه که خودش به یک اندازه است ولی هلال آن کوچکتر و کوچکتر میشود، در نتیجه وام بانکی امروز، همان ربایی است که نه برکت میگذارد و نه صاحب آن روی خوش زندگی میبیند.

مستندات
يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبَا
برکت مال ربوی را میگیرد و هلاکش میکند. (مظهری)
رسول الله ص: کسی در ربا زیاده روی نکند مگر اینکه اموال وی رو به کم شدن میرود. (مظهری)
باطل میکند. (تاویلات اهل سنت)
محق یعنی برداشته شدن برکت، بدینصورت است که مردم هدفشان از جمع مال و حرص بر آن این است که اولادشان در رفاه باشند و برای همین از صدقه دادن امتناع میکنند و الله متعال اعلام میکند که اولاد آنها از آن استفاده نخواهند کرد و صدقه ایکه میدهند زیاد شده و به اولاد آنها نیز خواهد رسید. (تاویلات اهل سنت)
ابن عباس: از رباخوار ، صدقه و حج و جهاد و صله ی رحم، قبول نمیشود. (قرطبی)
محق یعنی کم شدن و رفتن و از همین عبارت است که محاق قمر گفته میشود یعنی کم شدن آن. (قرطبی)
محق یعنی نقصان لحظه به لحظه ی یک شیئ را گویند. (فخر رازی)
الله متعال بیان میکند که ربا هرچند در حال زیادت است ولی در حقیقت نقصان است. (فخر رازی)
هرچند ممکن است که مال کم نشود ولی عابقت آن مورد مذمت واقع شدن است و سقوط عدالت و نیل به اسم فسق و سختی قلب است و این امور سبب زوال برکت هستند. (فخر رازی)
وَيُرْبِي الصَّدَقَاتِ
ثوابش چندین برابر میشود و در آنچه درآمد کسب میکند، برکت مییابد. (مظهری)
رسول الله ص: الله متعال صدقه را قبول میکند و آن را پرورش میدهد همانند آنچه شما کره اسب خود را پرورش میدهید. (مظهری)
رسول الله ص: هیچ زکاتی از مال کسی کم نکرده است. (ابوسعود)
وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ
الله متعال دشمن میدارد، هر اصرار کننده ی بر حلال دانستن حرام را و کسی را که در حرام فرو رفته است. (مظهری)
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿277﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

قطعا کسانیکه ایمان آورده اند به آنچه که باید ایمان آورده شود که یکی از آنها حرام دانستن آنچه الله حرام کرده است میباشد و انواع اعمال صالحه را انجام داده اند و نماز را در اوقات خودش با رعایت ارکان و حدود آن برپا داشته اند و زکات مفروضه را درست ادا کرده اند برای چنین اشخاصی اجری که به آنها وعده داده شده است نزد الله محفوظ و مهیا است و برای اینها ترس از اینکه در آینده چه خواهد شد نیست و غمی از آنچه از آنها فوت شده، نیست.

مستندات
ِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا
کسانی الله و رسولش را تصدیق کرده اند. (خازن)
کسانیکه به تحریم ربا آورده اند. (نسفی)
به الله و رسولش و آنچه که رسولش آورده است. (بیضاوی)
وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ
آنچه که به آن امر شده اند را انجام میدهند. (خازن)
وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ
نمازهای مفروضه را با تمام ارکان آن و حدود آن و در اوقاتش انجام میدهند. (خازن)
وَآتَوُا الزَّكَاةَ
یعنی زکات فرض شده بر خودشان را ادا میکنند. (خازن)
عطف نماز و زکات بر عمل صالح که این دو نیز از جمله ی عمل صالح هستند بخاطر این است که این دو بر سایر اعمال صالحه فزونی و والایی دارند. (بیضاوی)
لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ
برای آنان ثواب اعمالشان در آخرت مهیا است. (خازن)
وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
در روز قیامت. (خازن)
ترسی نیست از آنچه خواهد آمد وغمی نیست از آنچه که فوت شده است. (بیضاوی)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ﴿278﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

ای کسانیکه ایمان آورده اید از عذاب الهی بترسید و خود را از آن دور کنید با امتثال امر و اجتناب نواهی و ترک کنید آنچه از ربای جاهلی مانده است، اگر مومن هستید به فرمان الهی تن دهید و از منهیات دوری کنید. نکته: شان نزول آیه و طلب سود صاحبان ربا از بدهکاران از این جهت بود که آنان این عقود ربا را قبل آمدن حکم تحریم انجام داده بودند و موعد آن بعد نزول آیه بوده است و آنان فکر میکردند که آنچه قبلا انجام شده را میتوانند تمام کنند که این آیه نازل شد.

مستندات
روایت شده است که ثقیف از قریش طلب داشته اند و آنها در وقت سررسید هم مال اصلی و هم ربای آن را درخواست کردند و این آیه نازل شد. (ابوسعود)
سدی: در شان عباس بن عبدالمطلب و خالد پسر ولید نازل شده است که آنان در جاهلیت شریک بودند و اموال خود را به ربا میدادند و اسلام آمد در حالیکه آنها اموال بسیاری در ربا داشتند پس این آیه نازل شد و رسول الله ص در حجه الوداع در خطبه ی روز عرفه فرمودند: آگاه باشید هرانچه از امر جاهلی بود زیر پای من قرار داده شده است، خونهای در زمان جاهلی موضوع است یعنی نباید پیگیری شود و اولین خونی که از خونهایمان میگذرم خون ربیعه پسر حارث است و این ربیعه در بنی سعد برای رضاع داده شده بود و هزیل نامی وی را کشته بود و ربای جاهلی نیز موضوع است و اولین ربایی که من آن را مردود میکنم ربای عباس ابن عبدالمطلب است و همه ی ربای وی موضوع است. (مظهری)
عطاء و عکرمه: عباس بن عبدالمطلب و عثمان بن عفان برای خرما سلف داده بودند و وقتی موعد پرداخت رسید، صاحب نخل گفت اگر من حق شما را بخواهم بدهم برای خانواده ام چیزی نمیماند و اگر قبول کنید من نصف آن را بدهم و نصف دیگر را در زمانی دیگر و بیشتر میدهم و آن دو قبول کردند و وقتی موعد پرداخت رسید این خبر به رسول الله ص رسید و رسول الله ص این دو را از آن نهی کردند و این آیه نازل شد و آن دو شنیدند و اطاعت کردند و فقط سرمایه را گرفتند. (مظهری)
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ
خودتان را از عذاب الهی محفوظ بدارید. (ابوسعود)
وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا
بقیه ی آنچه از ربا بر مردم شرط کرده اید را به کلی ترک کنید. (ابوسعود)
إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
اگر حقیقتا مومن باشید لازمه ی آن این است که امتثال امر کنید. (ابوسعود)
اگر مومن هستید از الله بترسید و ربا را ترک کنید. (ابوسعود)
اگر با قلبهایتان ایمان آورده اید آنچه الله امر میکند را گردن نهید چراکه امتثال امر و اجتناب نواهی دلیل صدق ایمان شماست. (مظهری)
فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ۖ وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ ﴿279﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

اگر آنچه که بدان امر شدید از تقوای الله و ترک بقایای ربا، را انجام ندهید، پس بدانید که جنگ با الله و رسولش است، و اگر توبه کردید پس میتوانید از آنچه به ربا داده اید سرمایه ی خود را بگیرید با گرفتن بیشتر از سرمایه به مدیون ظلم نکنید و با تاخیر در پرداخت و کمتر از سرمایه دادن شما نیز مورد ظلم قرار نگیرید. نکته: در بحث ربا فقط حق گرفتن سرمایه ای است که داده است پس نیم درصد و یا کمتر از آن یا بیشتر از آن باشد ظلم است و مشمول جنگ با الله و رسولش است.

مستندات
فَإِن لَّمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِّنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ
روایت شده است: وقتی این آیه نازل شد ثقیف گفتند ما را یاری جنگ با الله و رسولش نیست. (بیضاوی)
یعنی بدانید که جنگ با الله و رسولش است چراکه کسی اجازه و اذن میدهد که آن را بداند. (بیضاوی)
در رویات ابن عیاش: آذنوا به حرف آ آمده است که در اینصورت به معنی دیگران را اعلام کنید که این جنگ با الله و رسولش است. (بیضاوی)
حرب را نکره اورده است که نشان میدهد که این جنگ بزرگی است. (بیضاوی)
این امر مقتضی این مساله است که اگر توبه نکردند با آنها باید جنگ کرده شود تا اینکه به فرمان الله تن دهند مثل باغی نه اینکه با اینکارشان کافر شده باشند. (بیضاوی)
اگر آنچه را که به شما امر شده است از دوری خود از عذاب الهی و ترک بقایای ربا، حالا از روی انکار باشد و یا با اعتراف، اعلام جنگ با الله و رسولش کنید و این جنگ، جنگ با مرتدین خواهد بود اگر از روی انکار باشد و اگر از روی اعتراف باشد، جنگ با بغات خواهد بود. (ابوسعود)
وَإِن تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ
از ربا توبه کردید و از اعتقاد به حلال بودن توبه کردند. (بیضاوی)
برای شما سرمایه ی خودتان خواهد بود. (ابوسعود)
لَا تَظْلِمُونَ
با گرفتن سود ظلم نکنید. (بیضاوی)
وَلَا تُظْلَمُونَ
با تاخیر در پرداخت و کم پرداختن، به شما ظلم نشود. (بیضاوی)
وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍ ۚ وَأَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ ۖ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ ﴿280﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

و اگر بدهکار، تنگدست باشد و نمیتواند بدهی خود را پرداخت کند، پس به وی مهلت داده شود و اگر آن طلب را به وی با بخشیدن، به وی صدقه دهید، این برای شما بهتر است. اگر میدانید که چنین است مهلت دادن و بخشیدن برشما سخت نخواهد بود و مهلت میدهید.

مستندات
وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَىٰ مَيْسَرَةٍ
اگر مدیونی از مدیون های شما تنگدست باشد، پس برشماست که مهلت دهید تا ه فراخ دستی برسد. (ابوسعود)
با مهلت دادن، آسانگیری کنید. (ابوسعود)
رسول الله ص: اگر کسی به صاحب مشکلی، آسانگیری کند، الله متعال در دنیا و آخرت، آسانگیری خواهد کرد. (مظهری)
رسول الله ص: اولین کسیکه زیر سایه ی رحمت الله در روز قیامت قرار میگیرد، کسی است که به صاحب مشکلی، مهلت داده باشد و آسانگیری کند تا وقتی که دارا شود، و یا اینکه به وی صدقه دهد، و بگوید آنچه من از تو طلب دارم را بریا رضای الله بخشیدم و نامه ی اعمال وی آتش زده میشود. (مظهری)
رسول الله ص: برای صاحب حق، دست و زبان ثابت است. صاحب دست بودن یعنی اینکه مدیون را لازم بگیرد و با وی باشد و پیگیر گرفتن حق خودش باشد و صاحب زبان بودن انیکه حق تقاضا و شکایت دارد و اگر مهلت داد تا سر رسید موعد این دو حق مسکوت میشوند.(تاویلات اهل سنت)
وَأَن تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَّكُمْ
اگر به این تنگدستان با تبرئه کردن و بخشیدن طلب خود، به آنها صدقه دهید، آن برای شما از مهلت دادن ثوابش بیشتر است. (ابوسعود)
تشویق به گذشت از کل طلب و یا بعض آن از تنگدستان است. (ابوسعود)
گفته شده است که همین مهلت دادن خودش صدقه است و رسول الله ص فرموده اند: طلب فرد مسلمانی موعد گرفتن آن نمیرسد و وی تاخیر نمیکنید مگر اینکه برای هر روز وی صدقه نوشته میشود. (ابوسعود)
إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ
اگر میدانید که این برای شما خیر است به آن عمل میکنید. (ابوسعود)
اگر فضل امهال و صدقه دادن را میدانید، این کار بر شما سخت نمیآمد. (مظهری)
کسیکه میداند و عمل نمیکند، با کسی که نمیداند یکی است. (نسفی)
وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ۖ ثُمَّ تُوَفَّىٰ كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ ﴿281﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

و از روزی بترسید که به الله بازگشت داده میشوید و هر فردی بر طبق آنچه عمل کرده است جزای کامل داده خواهد شد و در آن روز به کسی ظلم کرده نشود. نکته: با توجه به وعید بعد آیه ی ربا و امر به ترک آن، معلوم میشود که ربا از گناهان بزرگی است که در یک آیه به جنگ تهدید میکند و در آیه ای دیگر آنان را از روز قیامت که در آن روز کسی غیر از الله حاکم نیست تهدید میکند.

مستندات
ابن عباس: این آخرین آیه ای است که بر رسول الله ص نازل شده است و جبرئیل گفت که این را بر سر آیه ی دویست و هشتاد بگذار و رسول الله ص بعد آن بیست و یک روز زندگی کردند. (خازن)
بعضی گفته اند: نه روز و بعضی دیگر گفتند هفت روز و رسول الله ص در روز دوشنبه دوم ربیع الاول سال یازده هجری قمری وفات یافتند. (خازن)
شعبی از ابن عباس: آخرین آیه ی نازل شده، آیه ی ربا بوده است. (خازن)
این آیه در مورد افراد دارای مقام و ثروت بودند که بخاطر ثروتشان بر مردم غلبه کرده بودند پس نیاز بود که تهدید و زجر و نهی شدیدی در شان افراد میآمد و این آیه برای همین منظر آمد تا آنان از اینکار خود دست بکشند. (فخر رازی)
وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ
بترسید از روزی که به سوی الله متعال برده میشوید. (خازن)
از روزی که بازگردانیده میشوید. (خازن)
از عذاب روزی که به الله رجوع میکنید خود را دور کنید. (بحر العلوم)
یعنی روز قیامت. (بحر العلوم)
ویا روز مرگتان. (بیضاوی)
یوم عبارت از زمان معین است و از زمان کسی دوری نمیجوید بلکه منظور دوری از حوادث هولناکی است که در آن روز رخ خواهد و دوری از آن امکان ندارد مگر اینکه در دار دنیا از معاصی دوری کرده شود پس معنی آیه چنین میشود: از روزی که متضمن تمامی تکالیف است، بترسید. (فخر رازی)
منظور از رجوع به الله، بازگشت مکانی نیست چراکه این در حق الله متعال محال است و منظور رجوع به علم و حفظ الله نیز نیست چراکه الله هر جا که اینها باشند آنجا به علم و حفظ، الله نیز هست بلکه رجوع به الله در قرآن به دو معنا استعمال میشود:
الف: دوری زندگی انسان سه مرحله دارد یکی مرحله ی وقتی که در شکم مادرش است و در این مرحله نفع و ضرری برای خود ندارند بلکه تنها متصرف الله متعال است و مرحله ی دوم مرحله ی بعد به دنیا آمدن است تا آخر عمرش که در اول وهله والدین وی متکلف اصلاح امور وی هستند و بعد خودشان بین خودشان به فعل و انفعال مشغول هستند و مرحله ی سوم که بعد مرگ باشد در اینجا دیگر کسی غیر از الله حتی به صورت ظاهری نیز تصرفی ندارد و این معنی رجوع الی الله است.
ب: رجوع به آنچه الله متعال برای هرکس مهیا کرده است از ثواب و عذاب است. (فخر رازی)
ثُمَّ تُوَفَّىٰ كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ
آنچه از خیر و شر کسب کرده است،... (خازن)
جزای کسب خود را خواهد دید. (نسفی)
وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
و آنان در آن روز مورد ظلم قرار نمیگیرند. (خازن)
در این وعید و تهدید شدید است نهی بزرگ است. (خازن)
از ثواب اعمال آنان چیزی کم کرده نشود. (بحر العلوم)
به اینکه از حسنات آنان کم کرده شود و یا به سیئات آنان اضافه کرده شود. (نسفی)
به نقص ثواب و یا اضافه کردن عذاب. (بیضاوی)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود