0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَىٰ سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ ۖ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ ۗ وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ ۚ وَمَنْ يَكْتُمْهَا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ ۗ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ ﴿283﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

و اگر در سفر بودید و اسباب نوشتن متن مبایعه نامه را نیافتید، پس میتوانید در برابر دین، رهن قبض شده داشته باشید، اگر بعض شما بر بعض دیگر اعتماد دارد و بدون کتابت و رهن، از وی طلبکار شدید، پس آنکس که در این معامله امانتدار شده بود، امانتش را به درستی ادا کند، و در ادای امانت از الله پروا کند و درست انجام دهد، و شما شاهدان ویا شما بدهکاران، انچه شاهد بودید را و آنچه بر علیه خود اقرار کردید را کتمان نکنید، چه هرکس کتمان کند، قلب وی که اشرف اعضای وی است و عبارت از کل شخص است، گناهکار شده است و الله متعال به انچه انجام میدهید دانا است و بر ان اساس جزا خواهد داد پس فکر کتمان را از سر خود بیرون کنید.

مستندات
وَإِن كُنتُمْ عَلَىٰ سَفَرٍ
اگر مسافر بودید. (بحر العلوم)
وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَّقْبُوضَةٌ
کسی را پیدا نکردید که برایتان بنویسد. (بحر العلوم)
منظور این نیست که رهن فقط در سفر جواز داشته باشد چراکه رسول الله ص زره خود را در نزد یهودی به امانت گذاشته بودند در حالیکه سفری در کار نبود. (ابوسعود)
از ابن عباس که کتابا قرائت میکرد چنین معنی میدهد: کاتب و ورق پیدا نکردید. (بحر العلوم)
فَرِهَانٌ مَّقْبُوضَةٌ
در اینصورت، گرو قبض کنید. (بحر العلوم)
رهنی لازم است که قبض شده باشد پس رهن بدون قبض نمیشود. (بحر العلوم)
رهن و گرو چیزی که حبس کرده میشود در برابر حق و میشود از طریق آن حق خود را گرفت. (مظهری)
رهن حق لازمی است که اگر یک درهم از حق طلبکار باقی باشد، رهن دهنده حق پس گرفتن رهن را ندارد. (مظهری)
فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُم بَعْضًا
اگر کسی حق بر گردن وی است، امانتدار است در وقت طلب، و برای همین کتابت نکردید و رهن نگرفتید، و طلبکار بدون رهن رضایت داد،.. (بحر العلوم)
در قرائتی به مجهول خوانده شده است یعنی اگر مردم وی را امانت دار بدانند. (ابوسعود)
فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ
پس آن مورد اعتماد بدهکار، از آنجا که مورد به وی اعتماد شد و از وی رهن خواسته نشد، پس امانتی که دستش است را به صاحبش برگرداند و ادا کند. (بحر العلوم)
وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ
از الله بترسد و حق طلبکار را منع نکند. (بحر العلوم)
در رعایت حقوق امانت داری، از الله بترسد. (ابوسعود)
وَلَا تَكْتُمُوا الشَّهَادَةَ
کسیکه شاهد چیزی باشد پس بر وجه درستش آن را ادا کند، و کتمان نکند. (بحر العلوم)
و شما ای بدهکاران شهادتی که بر علیه خود در وقت معامله داشتید را کتمان نکنید. (ابوسعود)
وَمَن يَكْتُمْهَا فَإِنَّهُ آثِمٌ قَلْبُهُ
کسیکه شهادت را کتمان کند، قلب وی فاجر است. (بحر العلوم)
اسناد گناهکار بودن به قلب برای این است که کتمان شهادت، فعل قلب است. (ابوسعود)
گویا که گفته است: گناه در وی تمکین یافته است. (ابوسعود)
از ابن عباس بزرگترین گناهان کبیره، شرک به الله است که از بهشت محروم میکند و شهادت دروغین و کتمان شهادت است. (ابوسعود)
وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ عَلِيمٌ
کتمان شهادت و ادای شهادت شما را میداند. (بحر العلوم)
این وعید برای شاهدان است که شهادت را کتمان نکنند. (بحر العلوم)
بر اساس عملتان جزا میدهد خیر باشد خیر و شر باشد شر است. (ابوسعود)
لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ ۖ فَيَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ﴿284﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

هرآنچه در آسمانها و زمین است، برای الله مملوک هستند و مخلوق وی تعالی هستند. و اگر شما آنچه در دل دارید را آشکار کنید و کاری یا سخنی بگویید و مردم را از آن با خبر کنید، و یا اینکه آن را از مردم خفی نگهدارید، پس الله متعال هر دوی آنها را مورد محاسبه قرار خواهد داد، پس الله متعال هرکس را که خواست، آمرزش کند و هرکس را که خواست عذاب دهد، و کسی را حق سوال نیست چراکه همه ملک الله متعال هستند. و الله متعال بر همه چیز من جمله محاسبه و جزای اعمال و غفران و عذاب، قادر است.

مستندات
لِّلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ
آنچه در آسمان و زمین از مخلوقات است همه بنده ی وی تعالی هستند و الله متعال خالق و رازق آنهاست و حکمش بر آنها نافذ است. (بحر العلوم)
معنی آیه این است که غیر وی تعالی را عبادت نکنید چراکه وی تعالی است که مسیح و فرشتگان و بتها را همه را خلق کرده است. (بحر العلوم)
گفته میشود در هر چیزی که در آسمانها و زمین است، دلیلی بر پروردگار بودن وی تعالی و یگانه بودن وی تعالی است. (بحر العلوم)
وَإِن تُبْدُوا مَا فِي أَنفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ
اگر آنچه در قلبهایتان هست را آشکار کنید و یا که مخفی بدارید، بر اساس آن به شما جزا خواهد داد. (بحر العلوم)
اگر با قول و یا فعل آن را به مردم آشکار کنید و یا اینکه به مردم به فعل و قول آشکار نکنید. (ابوسعود)
بعضی گفته اند: اگر شما شهادت را کتمان کنید و یا که شهادت دهید، الله متعال بر آن اساس شما را جزا خواهد داد. (بحر العلوم)
کلبی: اگر آنچه در قلبهایتان از گناه دارید را چه آشکار کنید و چه مخفی الله متعال بر آن اساس شما را جزا خواهد داد و کلبی ادامه داد: وقتی این آیه نازل شد، این امر بر مسلمانان سخت آمد و پیش رسول الله ص رفتند و عرض کردند که بر دلمان، فکر گناه میگذرد ولی عمل نمیکنیم و بعضی را عملی میکنیم، حال وضعیت ما چگونه خواهد بود؟ پس الله متعال ( لاَ يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها ) را نازل کرد که از اولی سبکتر است.(بحر العلوم)
رسول الله ص فرموده اند: رحمتم بر غضبم سبقت دارد. (بحر العلوم)
سفیان: به من چنین رسیده است که انبیاء بر قوم خود این آیه را قرائت میکردند و امت آنها جواب میدادند که ما نمیتوانیم و طاقتش را نداریم و الله متعال آنان را به مواخذه، عذاب میداد و وقتی رسول الله ص این را بر امتش خواندند، امتش قبول کردند و الله متعال آنان را به ترک این حکم معاقبه کرد و لایکلف الله نفسا الا وسعها را نازل کرد. (بحر العلوم)
حسن: این برای وقتی است که در قلبش عزم انجام گناه را دارد . همچنین کسیکه قصد آن را میکند نه آنچه بر قلب عارض میشود و گذر میکند. (تاویلات اهل سنت)
احتمال دارد: اگر آنچه در دل دارید را آشکار کنید ویا که مخفی کرده اید ولی عزم خود را جزم کرده اید که انجام دهید نه بر آنچه که حدیث نفس است و تصمیم به انجام نگرفته اید. (تاویلات اهل سنت)
در روایت آمده است: کسیکه آهنگ انجام کار خیری کند بر وی فلان اجر است و کسیکه آهنگ کار بدی را کند بر وی نیز فلان است. (تاویلات اهل سنت)
از حضرت عائشه: بنده ای بر عمل به گناه همت کند ولی به عمل نرسد، مورد معاقبه قرار میگیرد و آن رسیدن غم و غصه در دنیا است. (نسفی)
يُحَاسِبْكُم بِهِ اللَّهُ
در روز قیامت، شما را بخاطر آن، مورد محاسبه قرار خواهد داد. (ابوسعود)
فَيَغْفِرُ لِمَن يَشَاءُ
پس به فضل خود میآمرزد هرکس را که آمرزش وی را خواست. (ابوسعود)
وَيُعَذِّبُ مَن يَشَاءُ
و هرکس را که خواست به عدالت خود، عذاب میدهد. (ابوسعود)
واجب بودن عذاب را به صراحت نفی کرده است. (بیضاوی)
بر حسب آنچه مشیئت وی تعالی تقاضا میکند، آن مشیئتی که بر حکمت و مصلحت بنا شده است. (ابوسعود)
تقدیم مغفرت بر تعذیب برای نشان دادن سبقت رحمت بر غضب وی تعالی است. (ابوسعود)
وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
الله متعال که بر همه ی اشیاء قدرت دارد، پس بر محسابه و مغفرت و تعذیب نیز قادر است. (ابوسعود)
در نتیجه بر زنده کردن شما و محاسبه شما نیز قادر است. (بیضاوی)
نکته : فکر گناه چه حکمی دارد؟
ذهن انسان ذهنی فعال است که امور مختلفی بر آن عارض میشود و از ذهن وی میگذرد و مسلمان از آنجا که خود را در برابر مسائل مسؤول میداند، در مورد افکار خود نیز بی ملاحظه و بی دغدغه نمیگذرد و مسلمانان در مورد اعمالی که در شرع اسلام گناه محسوب میشوند، از خطور فکر گناه نیز حساس میشود برای همین برای یک فرد مسلمان این سوال پیش میآید که فکر به گناه چه حکمی دارد و آیا با فکر به گناه نیز مورد مواخذه قرار خواهد گرفت؟ و برای یافتن جواب این سوال به متون اسلامی مراجعه میشود و با توجه به روایات مختلف سعی بر این است که جواب کاملی بگیریم که مطلب پیش رو به این بحث خوداهد پرداخت:
63 - عن أبي هريرة، قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: ((إن الله [تعالى] تجاوز عن أمتي ما وسوست به صدورها، ما لم تعلم به أو تتكلم)). متفق عليه. شرح المشكاة للطيبي الكاشف عن حقائق السنن (2/ 516)
رسول الله ص: همانا الله تعالی از امت من آنچه درون خود وی را به وسوسه میاندازد، مادامیکه عمل نکند و یا سخن نگوید، عفو کرده است.
و طیبی در شرح این روایت چنین میآورد:
دو نوع وسوسه داریم یکی ضروری و دیگری اختیاری.
وسوسه ی ضروری که انسان نمیتواند آن را دفع کند و خود بخود به فکر خطور میکند از تمامی امتهای ادیان الهی، عفو و بخشش است زیرا الله تعالی آنچه را که در وسع بنده نباشد تکلیف نمیکند.
وسوسه ی اختیاری یعنی آن وسوسه ای که شخص قصد انجام دارد و با فکر به آن لذت میبرد همانند اینکه دوست داشتن زنی بر ذهن وی خطور میکند و همیشه در ذهن میپروراند و هدفش رسیدن به آن است و دیگر گناهان.
و این نوع وسوسه را الله تعالی به فضل خود و برای تکریم و تشریف رسول الله ص از امت محمدی عفو کرده است و آخرین آیه ی سوره مبارکه بقره ناظر بر این است که میفرماید: پروردگارا بار مکن ما را گرانی چنانکه بار کردی آن را بر آنان که پیش از ما بودند.
و اما عقائد فاسدی که در ذهن هستند از زمره ی وسوسه نیستند بلکه بر آن مواخده خواهند شد.
نووی از مازنی روایت کند که اگر کسی گناهی را در ذهن خود پرورش دهد و عزم انجام آن را داشته باشد، بر وی گناه نوشته خواهد شد و شیخ مازنی بین همّ و عزم تفاوت قائل شده است وروایات عفو امور ذهنی را تاویل به هم کرده و عزم را گناه میشمارد و اکثر فقهاء و محدثین خلاف قول شیخ مازنی داشته و آن روایات را تاویل نکرده بر ظاهر آن حکم میکنند.
قاضی عیاض گوید: عامه ی سلف صالح و اهل علم از فقها و محدثان، قائل هستند بر آنچه قاضی ابوبکر میگوید و به احادیثی که دال بر مواخده هستند، استناد میکنند و البته چنین گویند که آنچه به ذهن میرسد گناهی غیر از آنچه که عزم و قصد میکند است و خود عزم و اصرار است که گناه خواهد بود و وقتی به عمل برسد گناهی دیگر خواهد بود پس اگر قبل عمل ترک کند برای وی ثواب ترک نوشته خواهد شد.
و آنچه عفو است خواطری است که در ذهن جای نمیگیرد و با قصد و عزم همراه نمیشود.
شرح الطيبي على مشكاة المصابيح المسمى بـ (الكاشف عن حقائق السنن) مؤلف: شرف الدين الحسين بن عبد الله الطيبي ،743هـ ،محقق: دکتر عبد الحميد هنداوي ناشر: مكتبة نزار مصطفى الباز (مكة مكرمة - رياض)
آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مِنْ رَبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ ۚ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ ۚ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۖ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ ﴿285﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

رسول الله ص به آنچه بر وی نازل شده است باور و تصدیق دارد و همینطور مومنان نیز ایمان دارد و هر یک از اینها، ایمان دارند که الله متعال هست و فرشتگان وی تعالی هستند و کتب فرستاده است و رسولان فرستاده است و به تمامی رسولان ایمان دارند و اینطور نیست که به برخی ایمان داریم و برخی دیگر را کفر ورزیم بلکه سخن ما این است، حکمت را شنیدیم و اطاعت کردیم و تسلیم تو هستیم، مسالت ما این است که ما را مورد آمرزش ویژه ی خود قرار دهی، چراکه بازگشت همه چیز و امر همه چیز به تو است.

مستندات
آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ
از ابن عباس: وقتی آیه ی : وإن تبدوا ما في أنفسكم أو تخفوه يحاسبكم به الله، بر قلب صحابه چیزی (نگرانی )وارد کرد طوری که چیز دیگر چنین نبود، و پیش رسول الله ص آمدند و این مطلب را گفتند، و این آیه نازل شد و وقتی گفتند: رَبَّنا لا تُؤاخِذْنا إِنْ نَسِينا أَوْ أَخْطَأْنا، الله متعال فرمودند: انجام دادم، گفتند: ربنا وَلا تَحْمِلْ عَلَيْنا إِصْراً كَما حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنا، الله متعال فرمود: انجام دادم، ربنا وَلا تُحَمِّلْنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنا وَارْحَمْنا أَنْتَ مَوْلانا فَانْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَ، الله متعال فرمود: انجام دادم. (خازن و سنن ترمذی)
از مجاهد و حسن: این آیه در شب معراج نازل شده است و همچنین از ابن عباس نیز چنین روایت شده است. (بحر العلوم)
بعضی گفته اند: تمام قرآن بر رسول الله ص نازل شده بود الا این آیه که در شب معراج ایشان آن را شنیدند. (بحر العلوم)
در شب معراج وقتی رسول الله ص از آسمانها عبور کردندو به مکانی رسیدند که جبرئیل گفت: من تا بحال از اینجا به بالا نرفته ام و وقتی وار شدند به جایی که الله میخواست که حضرت رسول الله ص باشد، رسول الله ص فرمودند: التَّحِيَّاتُ لله وَالصَّلَوَاتُ الطَّيِّبَاتُ؛ الله متعال جواب دادند: السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ الله وَبَرَكَاتُهُ ؛ رسول الله ص خواستند که امتشان نیز از این تحیت سهمی داشته باشند وبرای همین فرمودند: السَّلامُ عَلَيْنَا، وَعَلَى عِبَادِ الله الصَّالِحِينَ؛ و جبرئیل و کل اهل آسمانها گفتند: أَشْهَدُ أَنْ لا إله إلا الله، وَأَشْهَدُ أنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ؛ و رسول الله ص برای اینکه امت ایشان در این فضیلت شریک شوند، فرمودند: وَالْمُؤْمِنُونَ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ؛ یعنی میگویند: به تمامی انبیاء ایمان داریم و به هیچ کفر نمیورزیم و فرق نمیگذاریم آنچنانکه یهود و نصاری کرده اند. بعد الله متعال سوال کرد: امت تو در مورد آیه ی من چه کرده اند؟ یعنی آیه ی : وَإِنْ تُبْدُوا مَا فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحَاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ؛ رسول الله ص جواب دادند که آنان، وَقالُوا سَمِعْنا وَأَطَعْنا غُفْرانَكَ رَبَّنا، وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ ، یعنی اطاعت کردیم و مفغرتت را خواهانیم و بازگشت به سوی توست. الله متعال در آن هنگام فرمودند: لاَ يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها، یعنی به قدر طاقت وی تکلیف میکنیم. (بحر العلوم)
لا یکلف الله نفسا الا وسعها را گفته میشود که بدان معنی است که الله متعال کسی را که بر ایستاده خواندن نما قادر نباشد تکلیف نمیکند که ایستاده بخواند. (بحر العلوم)
وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا
یعنی قولت را شنیدیم از امرت اطاعت کردیم. (خازن)
یعنی قول پرودگارمان را شنیدیم و از وی تعالی اطاعت کردیم در آنچه بر ما لازم گردانده است از فرائض و از این طریق برای الله بندگی کردیم و در آنچه امر میکند و در آنچه نهی میکند، تسلیم امر وی تعالی هستیم. (خازن)
لَها مَا كَسَبَتْ: بر وی است آنچه از خیر کسب کرده است. (بحر العلوم)
وَعَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ و بر وی است آنچه از شر کسب کرده است. (بحر العلوم)
در این وقت جبرئیل گفت: درخواست کن که عطا خواهد شد و رسول الله ص فرمودند: ربنا لا تؤاخذنآ إن نَّسِينَا، یعنی آنچه را که ندانسته انجام داده ایم . أَخْطَأْنا یعنی به عمد انجام داده ایم. و گفته میشود که به معنی اگر از روی فراموشی ویا خطا انجام داده ایم.جبرئیل گفت این خواسته ات عطا شد و خطا و نسیان را از امتت بخشیده شد حال درخواستی دیگر بگو: رَبَّنا وَلا تَحْمِلْ عَلَيْنا إِصْراً یعنی ثقل و سنگینی، كَما حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنا و آن اینکه بر آنان بخاطر ظلمشان، طیبات بر آنان حرام شد و وقتی شب گناهی انجام میدادند صبح میدیدند که بر در خانه ی آنها نوشته شده است و نمازشان پنجاه وقت بوده است و برای این امت تخفیف داده شد و به پنج وقت تقلیل یافت. رسول الله ص فرمودند: رَبَّنا وَلا تُحَمِّلْنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ یعنی عملی را بر ما تکلیف نکن که ما نتوانیم انجام دهیم و باعث بشود مورد عذاب باشیم. و یا آنچه که بر ما سخت میآید را تکلیف نکن چراکه اگر به پنجاه وقت مکلف میشدند توانایی آن را داشتند ولی سخت میآمد و مشقت میشد و مدوامت بر ان را نمیتوانستند. وَاعْفُ عَنَّا همه ی آنچه بوده است را از ما عفو کن. وَاغْفِرْ لَنا وَارْحَمْنا و در گذر از ما، ما را از دچار مسخ شدن عفو بفرما. و از خسف شدن ما را مورد غفران خود قرار ده و از مورد سنگ باران قرار گرفتن رحم کن، چراکه امتهای گذشته بعضی از آنها مورد مسخ و بعض دیگر مورد خسف و بعض دیگر سنگ باران شده بودند. بعد فرمودند: أَنْتَ مَوْلانا یعنی تو سرپرست ما و حافظ ما هستی. فَانْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَ. و دعای رسول الله ص مستجاب شد. (بحر العلوم)
بعضی گفته اند: چنین نیست چراکه کل این سوره مدنی است و معراج مکی است. (بحر العلوم)
كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ
وقتی برای رسول الله ص از سرگذشت پیامبران بیان شد و عظمت الله متعال در آیه ی قبلی بیان شد، آورده است که رسول الله ص به تمامی آنچه در مورد انبیاء بیان شده است ایمان دارد و تصدیق میکند و همچنین مومنین نیز چنین هستند الله و رسولان و فرشتگان و کتب آسمانی را تصدیق میکنند. (بحر العلوم)
معنی ایمان به الله این است که یکی و یگانه است و شریک ندارد همانند ندارد به تمامی اسماء و صفات وی تعالی ایمان داشته باشی و اینکه زنده است و عالم به تمام امور است. ایمان به فرشتگان یعنی اینکه به وجود آنها ایمان داشته باشی و آنان را معصوم بدانی و آن واسطه ی بین الله و انبیاء هستند. ایمان به کتب یعنی اینکه ایمان داشته باشی که همه ی کتب آمده از نزد الله، وحی وی تعالی بوده که به رسولانش فرستاده است و حق هستند و بدون شک از نزد الله آمده اند و قرآن تحریف نشده است و تبدیل نشده است و اینکه قرآن مشتمل بر محکم و متشابه است و محکم از متشابه قابل تشخییص است. ایمان به رسل اینکه ایمان داشته باشیم به اینکه آنان پیام رسانان الهی بر مردم هستند و امین بر وحی هستند و معصوم هستند و آنان افضل خلائق هستند و بعضی از رسولان بر بعض دیگرشان، برتری و فضیلت دارند. (خازن)
در این سوره داستان انبیاء و کلام حکماء و احکام نماز و خمس و زکات و روزه،حج و طلاق بیان شد، آخر سوره را اینگونه خاتمه میدهد که رسول و مومنان به همه ی اینها ایمان دارند. (خازن)
معنی آمن الرسول: یعنی اینکه محمد تصدیق دارد بر اینکه این قرآن و هرآنچه در آن است از نزد الله متعال، نازل شده است. (خازن)
و همچنین هر یک از مومنان نیز تصدیق دارند. (خازن)
لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ
از مومنان خبر داده است که آنان میگویند: بین هیچ یک از رسولان به ایمان آوردن تفاوت قائل نیستیم. (بحر العلوم)
یعنی به تمام رسولان و انبیاء ایمان داریم نه مثل یهود و مسیحیان که به بعضی از آنها ایمان میآورند و بعض دیگر را کفر میورزند. (خازن)
وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا
یعنی قبول کردیم آنچه را که شنیدیم چراکه به کسیکه میشنود و قبول نمیکند اصم (کر)گفته میشود چراکه از شنیدن نفعی نبرده است. (بحر العلوم)
غُفْرَانَكَ رَبَّنَا
بیامرز ما را آمرزیدنی. (بحر العلوم)
وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ
یعنی ما به زنده شدن پس از مرگ اقرار داریم. (بحر العلوم)
پروردگارا ما را بیامرز آن آمرزیدنت را در حق ما روا کن. (خازن)
مرجع و معاد ما تو هستی ای پروردگار ما پس ما را بیامرز. (خازن)
جبرئیل به رسول الله ص گفت: الله تو را و امتت را ستوده است پس الان از الله متعال درخواست کن تا اجابت شود و رسول الله ص به تلقین الله متعال فرمودند: غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ. (خازن)
لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ ۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ ۖ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا ۚ أَنْتَ مَوْلَانَا فَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ ﴿286﴾
الْبَقَرَة
تفسیر

الله متعال به نفس چیزی که تکلیف نمیکند مگر آنچه که طاقتش را دارد، منتها همین تکلیف در طاقت نیز آسان و سخت دارد، و نفع و ضرر عمل نفس بر خودش برمیگردد. ای پروردگار ما، به آنچه از روی فراموشی انجام داده ایم و به آنچه از روی خطا انجام داده ایم ما را مواخذه نکن. ای پروردگار ما، بر ما چیزی تحمیل نکن مثل انچه را که بر کسان قبل از ما، تحمیل کرده ای. ای پروردگار ما، آنچه را ما تحملش را نداریم بر ما بار نکن. از ما ببخش و بیامرز و بپوشان رحم کن. تو صاحب امر ما هستی، پس ما را بر غلبه بر کسانیکه تو را انکار میکنند و یا غیر تو را عبادت میکنند، یاری کن.

مستندات
لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا
تکلیف نمیکند مگر آسان آن را و بیشتر از طاقتش تکلیف نمیکند. (خازن)
لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ
آنچه از خیر انجام داده است خیر و ثوابش برای خود نفس است و آنچه از شر انجام داده است عذابش بر خود نفس است. (خازن)
گفته شده است: یعنی الله متعال بخاطر گناه کسی دیگری را مجازات نمیکند. (خازن)
رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا
آموزش دعا برای بندگانش است که چگونه دعا کنند. (خازن)
یعنی ما را عذاب نده بخاطر... (خازن)
گفته شده است: بنی اسرائیل اگر چیزی از آنچه بدان مامور بوده اند را فراموش میکردند، برای آنان عقوبتشان را تعجیل کرده و آنچه بر انان حلال بود از خوردنی و اشامیدنی را حرام بر حسب گناه انجام شده، حرام گردانده میشد پس الله متعال از مومنان میخواهد که درخواست بخشش کنند تا مورد مواخذه قرار نگیرند. (خازن)
رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِنَا
عهد و میثاق سنگینی بر نگذار که ما از انجام آن عاجز شویم و بخاطرش عذاب ببینیم، آنچنانکه بر یهود نهادی و انان انجام ندادند و مورد عذاب قرار گرفتند. (خازن)
آنچنانکه بر یهود سخت گرفتی، بر ما سخت نگیر. (خازن)
آمده است: اصر، گناهی است که برای آن توبه نیست پس مومنان خواستند که آنان را از چنین گناهانی معصوم بدارد. (خازن)
رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ
بر ما چیزی تکلیف نکن که ما نتوانیم از سنگینی آن را انجام دهیم. (خازن)
تکلیف مالا یطاق دو نوع است: الف: به آنچه در قدرت بنده نیست مامور گردد مثل تکلیف به دیدن نابینا و به ناتوان از راه رفتن که بدود و این از نوعی است که الله متعال هیچگاه تکلیف نمیکند. ب: تکلیف آنچه در قدرت بنده است ولی انجام آن همراه با مشقت بسیار است همچنانکه در اول اسلام نماز شب فرض بود. این همان تکلیفی است که مومنان از الله درخواست دارند که مورد تکلیف قرار نگیرند. (خازن)
از این آیه کسانیکه تکلیف مالایطاق را جایز میدانند استدلال کرده اند و گفته اند اگر این نوع تکلیف ممکن نبود، درخواست عفو از ان بی معنی بود. (خازن)
گفته اند: در مورد حدیث نفس و وسوسه ما را مکلف ندار. (خازن)
ویا از تکلیف هیجان شهوت و تیز شهوت شدن، باز دار. (خازن)
گفته اند: از به میمون و خوک تبدیل شدن محفوظ بدار. (خازن)
گفته اند: از شادی دشمن بر آنچه بر ما میرسد، محفوظ بدار.(خازن)
گفته اند: از جدایی و قطع صله ی رحم محفوظ بدار. (خازن)
وَاعْفُ عَنَّا
از گناهانمان در گذر و آن را محو کن. (خازن)
وَاغْفِرْ لَنَا
گناهانمان را بپوش و رسوایمان نکن. (خازن)
وَارْحَمْنَا
با رحمت خود ما را بپوشان تا ما از عذابت نجات یابیم چراکه کسی جز آنکس که رحم کنی نجات نخواهد یافت. (خازن)
گفته اند: ما با طاعت تو نه به عمل میرسیم و نه ترک معصیت میکنیم بلکه همه به رحمت توست. (خازن)
گفته اند: عفو یعنی بخشش از عذاب گناه و غفران پوشیده داشتن و بی آبرو نکردن است. (خازن)
أَنتَ مَوْلَانَا
تو حافظ و یاور و ولی و صاحب امر ما هستی. (خازن)
فَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ
بر منکرین تو و منکرین یگانگی تو ما را یاری ده. (خازن)
رسول الله ص: دو آیه اخر بقره را کسی در شب بخواند برای وی کفایت میکند.یعنی از شر چیزهاییکه میترسد محفوظ میشود و بعضی گفته اند، بجای شب زنده داری کفایت میکند. (خازن)
از ابن عباس: روزی جبرییل نزد رسول الله ص نشسته بود که از آسمان صدایی شنید و به بالا نگاه کرد و دید که دری باز شده است و جبرییل گفت این دری است که تا بحال باز نشده است و فرشته ای از آن نزول کرد و سلام داد و گفت: بشارت باد که تو را دو نور داده شد که به نبی قبل تو داده نشده است یعنی فاتحه و آخر سوره ی بقره، حرفی از آن نخوانی مگر اینکه به تو داده خواهد شد. (خازن)
یعنی آن فرشته برای بیان ثواب این دو نازل شده است و نزول وحی آنها توسط جبرئیل بوده است. (قرطبی)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود