0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِنَ الْكِتَابِ يُدْعَوْنَ إِلَىٰ كِتَابِ اللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ يَتَوَلَّىٰ فَرِيقٌ مِنْهُمْ وَهُمْ مُعْرِضُونَ ﴿23﴾
آلِ عِمْرَان
تفسیر

آیا نمیبینی کسانی را که به آنان سهمی از کتاب الهی داده شده است بعد اینان را به کتاب الله که تورات است یا قران خوانده میشود تا بین آنان حکم کند، ؟ آنان روی برمیگردانند و عادت این اشخاص این است که از حق رویگردانی کرده و از باطل تبعیت کنند. سمحذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ قَالُواْ لَن تَمَسَّنَا ٱلنَّارُ إِلَّآ أَيَّامٗا مَّعۡدُودَٰتٖۖ وَغَرَّهُمۡ فِي دِينِهِم مَّا كَانُواْ يَفۡتَرُونَ ٢٤ سجى این از آن است که می‌گویند آتش دوزخ جز چند روز اندکشمار به ما نمی‌رسد، و برساخته‌هایشان آنان را در دینشان فریفته کرده است‌. ذٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ قَالُواْ لَن تَمَسَّنَا ٱلنَّارُ إِلَّآ أَيَّامٗا مَّعۡدُودَٰتٖۖ آن جزا برای آنان از این جهت بود که آنان گفتند.... (بحر العلوم) مقاتل گوید: به عذاب دردناک آنان را بشارت ده بخاطر اینکه گفتند: ما را آتش درنخواهد گرفت مگر ایامی معدود. (بحر العلوم) آنان میگفتند ما را به مقدار چهل روز فقط عذاب خواهد بود. (بحر العلوم) و یا میگفتند باندازه ی روزهای دنیا ما را عذاب خواهد بود. (بحر العلوم) اندازه ی همان چهل روز که پدرانشان گوساله را عبادت کردند. (العز بن عبدالسلام) یا هفت روز. (العز بن عبدالسلام) یا ایامی چند که عذاب تمام میشود. (العز بن عبدالسلام) یعنی آن روی گردانی و نپذیرفتن برای این است که آنان برای خود عذاب را آسان جلوه دادند و طمع در خارج شدن از عذاب داشته اند بعد چند روز شمرده شده در آن خواهند بود. (نسفی) ما را با انجام گناه، آتش در نخواهد گرفت مگر مقدار... (ابوسعود) سمحوَغَرَّهُمۡ فِي دِينِهِم مَّا كَانُواْ يَفۡتَرُونَ سجى غرور یعنی طمع داشتن از شیی که چیزی از آن حاصل نمیشود. (بغوی) افتراء یعنی دروغ از خود درست کردن. (بغوی) بخشش الله با تاخیر در عذاب، آنان را دچار غفلت کرد. (بحر العلوم) و همینطور آنان را دروغ بر بستن بر الله دچار فریب کرد و آن این بود که میگفتند که ما فرزندان الله و دوستان وی تعالی هستیم. (بحر العلوم) میگفتند که الله به یعقوب وعده داده است که فقط به اندازه ی گشادن قسم و قسم راست کردن آنان را عذاب خواهد داد. (بیضاوی) یعنی فقط به اندازه ای عذاب دهد که الله متعال، به فرموده اش که عذاب خواهد، عمل کرده باشد. و یا اینکه میگفتند که پدرانشان، انبیاء هستند و آنان شفاعت خواهند کرد. (بیضاوی) این روی گردانی انان از حکم کتاب الله برای این بود که آنان میگفتند و اعتقاد پیدا کرده بودند که با انجام گناه و عمل نکردن به کتاب الله اگر به آتش وارد شوند،گذرا خواهد و بعد ایامی چند از آتش بیرون آورده خواهند شد و آنچه را که بر الله به دروغ نسبت میداده اند، آنان را فریفته است و دچار توهم کرده است. نکته: اول به دروغ چیزهای به الله نسبت میداده اند از قبیل اینکه ما فرزندان و دوستان الله هستیم و یا ما فقط اندازه ی چهل روز عبادت گوساله مورد عذاب قرار خواهیم گرفت، بعد این دروغ را باورشان شد و دچار فریب شدند پس معلوم میشود اول از دروغ بستن و فقط در کلام بوده بعد باورشان شده است. نکته: آنچه انسان مسلمان باید به یاد داشته باشد، این است که شیطان ما را به اموری امیدوار میکند تا از این طریق ما خود را از عذاب در امان بینیم و به کارهای خلاف شرع مشغول شویم برای همین است که ایمان بین ترس و امید است نه ناامیدی ایمان است و نه خود را در امان دیدن از عذاب الهی.

مستندات
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ أُوتُوا نَصِيبًا مِّنَ الْكِتَابِ
أَلَمْ تَرَ إِلَى مگر نمیبینی به دو منظور آورده میشود یکی اینکه آنچه انجام شده است کار بزرگی است و دیگری اینکه برای آگاه کردن مخاطب است از کاری که انجام شده است در هر صورت در این آیه مومنان را از اینکه از انجام آنچه اهل کتاب انجام داده اند، بر حذر باشند و دوری کنند. (تاویلات اهل سنت)
کسانیکه سهم ناچیزی از کتاب به آنان داده شده است چراکه نه از بطون کتاب به آنان داده شده است و نه ایمان به تمام کتاب. (مظهری)
يُدْعَوْنَ إِلَىٰ كِتَابِ اللَّهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ
منظور از کتاب تورات است چراکه وقتی رسول الله ص به یهود فرمود که به من ایمان بیاورید و کبر نورزید، آنان گفتند ما از تو بر هدایت تر هستیم و الله بعد موسی پیامبری نفرستاده است و رسول الله ص فرمود پس تورات بین من و شما قضاوت کند و آنان از ترس اینکه دروغشان آشکار شود، از اینکار ابا ورزیدند. (تاویلات اهل سنت)
منظور از کتاب، قرآن است یعنی به قرآن خوانده شدند چراکه قران تصدیق کننده ی کتب قبل خودش است و یهود از آن نیز ابا ورزیدند. (تاویلات اهل سنت)
گفته شده است که در مورد سنگسار کردن زانی اختلاف کردند و رسول الله ص آنان به حکم تورات فراخواند ولی ابا کردند. (ابوسعود با تصرف)
منظور از اختلاف ایمان آوردن بعضی از آنان از قبیل عبدالله بن سلام و دیگران است و دشمنی بعضی دیگر از انان. (ابوسعود)
رسول الله ص به مدرسه ای از یهودیان رفتند و یهود را به ایمان دعوت کرد و آنان گفتند که بر چه دینی هستی و رسول الله ص فرمودند بر دین ابراهیم و یهود گفتند که ابراهیم یهودی بوده است و رسول الله ص فرمودند: تورات بین من و شما حکم میکند و آنان امتناع کردند و این ایه نازل گشت. (بیضاوی)
از یهود خیبر زن و مردی زنا کردند و در کتاب آنان، حکمش رجم بود و یهود رجم انان را بخاطر مقامی که بین آنان داشتند، بد دانستند و امر آنان را به رسول الله ص شکایت بردند به این امید که در دین محمد رخصتی باشد و رسول الله ص به رجم حکم کردند پس نعمان بن اوفی و بحری بن عمرو، به رسول الله ص گفتند: بر آنها رجم نیست ورسول الله ص فرمود: بین من و شما، تورات قضات کند و آنان گفتند سخن با انصاف گفتی. رسول الله فرمود: چه کسی عالمترین شما به تورات است؟ گفتند: مردی تک چشم است که در فدک زندگی میکند که اسمش ابن صوریا است. رسول الله ص فرمودند: بله و بعد به ابن صوریا گفت که تو عامترین یهود هستی؟ ابن صوریا گفت: چنین میپندارند. رسول الله ص آن موضعی را که در آن رجم نوشته شده بود را آورد و به ابن صوریا گفت بخوان و ابن صوریا وقتی به موضعی که حکم رجم بود، رسید کف دستش را روی آن گذاشت و بعد آن را خواند و حضرت ابن سلام گفت: یا رسول الله از آن موضع عبور کرد و پا شد و دست ابن صوریا را برداشت و بر رسول الله و یهود خواند و رسول الله حکم را بر آن دو اجرا کرد و یهود غضبناک شدند و منصرف شده و رفتند و این آیه نازل شد. (مظهری)
ثُمَّ يَتَوَلَّىٰ فَرِيقٌ مِّنْهُمْ وَهُم مُّعْرِضُونَ
از مجلس روی بر میگردانند در حالیکه قلبهایشان نیز روی گردان است. (ابوسعود)
یا اینکه اینان قومی هستند که عادتشان روی گردانی از حق و اصرار بر باطل است. (ابوسعود)
ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ ۖ وَغَرَّهُمْ فِي دِينِهِمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ ﴿24﴾
آلِ عِمْرَان
تفسیر

این روی گردانی انان از حکم کتاب الله برای این بود که آنان میگفتند و اعتقاد پیدا کرده بودند که با انجام گناه و عمل نکردن به کتاب الله اگر به آتش وارد شوند،گذرا خواهد و بعد ایامی چند از آتش بیرون آورده خواهند شد و آنچه را که بر الله به دروغ نسبت میداده اند، آنان را فریفته است و دچار توهم کرده است. نکته: اول به دروغ چیزهای به الله نسبت میداده اند از قبیل اینکه ما فرزندان و دوستان الله هستیم و یا ما فقط اندازه ی چهل روز عبادت گوساله مورد عذاب قرار خواهیم گرفت، بعد این دروغ را باورشان شد و دچار فریب شدند پس معلوم میشود اول از دروغ بستن و فقط در کلام بوده بعد باورشان شده است. نکته: آنچه انسان مسلمان باید به یاد داشته باشد، این است که شیطان ما را به اموری امیدوار میکند تا از این طریق ما خود را از عذاب در امان بینیم و به کارهای خلاف شرع مشغول شویم برای همین است که ایمان بین ترس و امید است نه ناامیدی ایمان است و نه خود را در امان دیدن از عذاب الهی.

مستندات
ذٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ قَالُواْ لَن تَمَسَّنَا ٱلنَّارُ إِلَّآ أَيَّامٗا مَّعۡدُودَٰتٖۖ
آن جزا برای آنان از این جهت بود که آنان گفتند.... (بحر العلوم)
مقاتل گوید: به عذاب دردناک آنان را بشارت ده بخاطر اینکه گفتند: ما را آتش درنخواهد گرفت مگر ایامی معدود. (بحر العلوم)
آنان میگفتند ما را به مقدار چهل روز فقط عذاب خواهد بود. (بحر العلوم)
و یا میگفتند باندازه ی روزهای دنیا ما را عذاب خواهد بود. (بحر العلوم)
اندازه ی همان چهل روز که پدرانشان گوساله را عبادت کردند. (العز بن عبدالسلام)
یا هفت روز. (العز بن عبدالسلام)
یا ایامی چند که عذاب تمام میشود. (العز بن عبدالسلام)
یعنی آن روی گردانی و نپذیرفتن برای این است که آنان برای خود عذاب را آسان جلوه دادند و طمع در خارج شدن از عذاب داشته اند بعد چند روز شمرده شده در آن خواهند بود. (نسفی)
ما را با انجام گناه، آتش در نخواهد گرفت مگر مقدار... (ابوسعود)
سمحوَغَرَّهُمۡ فِي دِينِهِم مَّا كَانُواْ يَفۡتَرُونَ سجى
غرور یعنی طمع داشتن از شیی که چیزی از آن حاصل نمیشود. (بغوی)
افتراء یعنی دروغ از خود درست کردن. (بغوی)
بخشش الله با تاخیر در عذاب، آنان را دچار غفلت کرد. (بحر العلوم)
و همینطور آنان را دروغ بر بستن بر الله دچار فریب کرد و آن این بود که میگفتند که ما فرزندان الله و دوستان وی تعالی هستیم. (بحر العلوم)
میگفتند که الله به یعقوب وعده داده است که فقط به اندازه ی گشادن قسم و قسم راست کردن آنان را عذاب خواهد داد. (بیضاوی) یعنی فقط به اندازه ای عذاب دهد که الله متعال، به فرموده اش که عذاب خواهد، عمل کرده باشد.
و یا اینکه میگفتند که پدرانشان، انبیاء هستند و آنان شفاعت خواهند کرد. (بیضاوی)
فَكَيْفَ إِذَا جَمَعْنَاهُمْ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ ﴿25﴾
آلِ عِمْرَان
تفسیر

پس چه خواهند کرد و چه حیله ای دارند برای روزی که در وقوع آن شکی نیست یعنی روز قیامت آن روزی که در آن هر نفسی را جزای عمل خیر و شرش تماما داده خواهد شد و هیچ یک از اینها با کم شدن ثواب یا زیاد شدن، عذاب مورد ظلم قرار نخواهند گرفت. نکته: قید اخیر که مورد ظلم قرار نخواهند گرفت نشان میدهد که الله به انصاف رفتار خواهد کرد آن هم در روزی که پادشاه و مالکی غیر وی تعالی نیست و همه چیز در دست وی تعالی است باز به ما یادآوری میکند فکر نکنید که عملی ضایع خواهد شد پس با اطمینان خاطر ایمان آورده و عمل کنید که مکافات تمام کرده خواهد شد.

مستندات
فَكَيْفَ إِذَا جَمَعْنَاهُمْ لِيَوْمٍ لَّا رَيْبَ فِيهِ
در رد قول و ابطال آنچه آنان را دچار فریب و غرور کرده بود است یعنی یعنی حالشان چگونه خواهد بود جزای آنان در روزی که در وقوع آن شکی نیست. (ابوسعود)
آمده است: اولین پرچم کفر که در روز قیامت بالا آورده میشود، پرچم یهود است و الله متعال انان را در مقابل شهود، بی آبرو میکند و بعد امر میکند تا به جهنم انداخته شوند. (ابوسعود)
به طریق سوال مطرح کردن نشان دهنده ی بزرگ بودن انچه در انتظار آنان است، میباشد. (بیضاوی)
چه حیله و چه عملی خواهند داشت در روزی که در آمدن شکی نیست. (بحر العلوم)
در آن روزی که شکی در آن نیست، چه خواهند کرد؟. (بغوی)
وَوُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ
جزای عمل هر نفسی را بدون نقص داده میشود. (ابوسعود)
در این آیه دلالت است بر اینکه مومن تا ابد در آتش نمیماند چراکه ادای جزای ایمان و کارهای وی در جهنم نخواهد بود و قبل دخول به جهنم نیز نیست پس در نتیجه بعد خلاصی از جهنم خواهد بود. (ابوسعود)
وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
و تمامی مردم هیچ مورد ظلم قرار نمیگیرند به اینکه عذابی بیشتر از جزایش داده شود و یا از ثواب عمل کسی کم کرده شود. (ابوسعود)
قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ وَتُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ ۖ بِيَدِكَ الْخَيْرُ ۖ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ﴿26﴾
آلِ عِمْرَان
تفسیر

بگو یا الله برای ما خیر اراده فرما، هرکه را خواهی هر نوع پادشاهی و مالکیت عطا میکنی و هرکه را خواهی از وی پادشاهی را میگیری و هرکه را خواهی با توفیق و نصرت، عزت میدهی و هرکه را خواهی با عدم توفیق و با خذلان، ذلیل میگردانی خیر تماما در دستان توست و تو بر همه چیز خودت قادر هستی و کسی دیگر تا تو اراده نکنی برچیزی قادر نیست.

مستندات
قُلِ اللَّهُمَّ
ابن عباس در روایت ابی صالح از وی: این آیه زمانی نازل شد که رسول الله ص مکه را فتح کرد و رییس منافقان یعنی عبدالله ابن ابی گفت: محمد، در فکر پادشاهی بر فارس و روم است و چه بعید است آنچه محمد آرزو دارد، این آیه نازل شد. (بحر العلوم)
در روایتی نیز آمده است: رسول الله ص از الله متعال پادشاهی فارس و روم را برای امتش درخواست داد و الله متعال برای چگونگی دعا این آیه را نازل کرد. (بحر العلوم)
در جنگ خندق (احزاب) رسول الله ص امر به حفر خندق کردند و در وقت حفر به صخره ای رسیدند و صحابه از برداشتن آن عاجز گشتند و رسول الله ص کلنگ را گرفتند و بر صخره زدند و نوری از آن صخره برخواست و سلمان به رسول الله ص، گفت: امر عجیبی دیدم، رسول الله ص فرمود: آیا دیدی؟ سلمان گفت: بله. رسول الله ص فرمودند: با آن نور، قصر روم را دیدم و ضربه ای دیگر زدند و فرمودند: با نور این ضربه نیز قصر فارس را دیدم و ادامه دادند: زود باشد که برای امت من، پادشاهی روم و فارس، مسخر خواهد شد. منافقان گفتند: محمد بر نفس خود، اطمینان ندارد که در امنیت باشد و خندق حفر میکند، چگونه است که برای امتش پادشاهی روم و فارس را میخواهد. این آیه نازل شد. (بحر العلوم)
بعضی گفته اند: مشرکین مکه گفتند: اهل فارس و روم روی حریر و دیبا میخوابند اگر محمد پیامبر میبود، چرا روی حصیر میخوابد و این آیه نازل شد. (بحر العلوم)
اصل اللهم در لغت یا الله برای ما قصد رحمت فرما بوده وبعد استعمال آن زیاد شد و به یک کلمه تبدیلش کردند. (بحرالعلوم)
مَالِكَ الْمُلْكِ
ای صاحب بندگان و هرچه آنان مالکش هستند. (بغوی)
ای مالک آسمانها و زمین. (بغوی)
تُؤْتِي الْمُلْكَ مَن تَشَاءُ
به محمد و تابعان وی عطا میکنی. (بحر العلوم)
ضحاک: به هرکه خواهد اسلام عطا میکند. (بحر العلوم)
منظور از مُلک (پادشاهی) مال و بردگان داشتن است و معنی دیگر پادشاهی یعنی غلبه از نظر دینی است. (بحر العلوم)
به عرب پادشاهی میدهی. (بغوی)
مجاهد و سعید ابن جبیر: پادشاهی پیامبری. (بغوی)
الله متعال پادشاهی را به انبیاء داد و بندگانش را مطیع آنان گرداند و از جباران گرفت. (بغوی)
وَتَنزِعُ الْمُلْكَ مِمَّن تَشَاءُ
از فارس و روم پادشاهی را بر میداری. (بحر العلوم)
یعنی از ابوجهل و بزرگان قریش. (بغوی)
منظور از ملک، قناعت است و یا ملک قیام و به عبادت شب را برپاداشتن است. (نسفی)
وَتُعِزُّ مَن تَشَاءُ
عزت میدهی مسلمانان را. (بحر العلوم)
ضحاک: هرکه را خواهد با اسلام عزت میدهد. (بحر العلوم)
عزت میدهد محمد و اصحابش را وقتی که ده هزار نفر شده و فاتحانه بر مکه وارد میشود و خوار میگرداند ابوجهل و یارانش را طوری که سرشان را بریده و به چاه قلیب انداخته شدند. (بغوی)
هرکه را خواهد با ایمان و هدایت عزت میبخشد و هرکه را خواهد با کفر و گمراهی خوار میگرداند. (بغوی)
هرکه را خواهد با قناعت و رضا به تقدیر، عزت میدهد وهرکه را خواهد با حرص و طمع خوار میگرداند. (بغوی)
وَتُذِلُّ مَن تَشَاءُ
خوار میگردانی اهل شرک و طغیان را. (بحر العلوم)
هرکه را خواهد به شرک، خوار میگرداند. (بحر العلوم)
هرکه را خواهد با توفیق عبادت و طاعت عزت بخشد و هرکه را خواهد با گناه و معصیت، ذلیل گرداند. (بغوی)
عزت در دنیا و در آخرت هرکه را خواهی میدهی با نصرت و هرکه را خواهی خوار میگردانی در دنیا و آخرت به روی گردانی و خذلان. (بیضاوی)
بِيَدِكَ الْخَيْرُ
یعنی نصرت و غنیمت و عزت. (بحر العلوم)
خیر و شر هردو در دستان توست. (بغوی)
هرچند خیر و شر هر دو از الله است ولی برای رعایت ادب فقط خیر را ذکر میکند انچنانکه در دعا گفته نمیشود ای خالق سگها و مگسها مرا بیامرز، هرچند که این گفته حق است. (تفسیر القران العظیم سخاوی)
إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
من جمله بر خوار کردن و عزت دادن. (بحر العلوم)
کسی غیر تو بر چیزی قادر نیست مگر بر آنچه تو برایش مقدر کرده ای. (نسفی)
از حضرت علی از رسول الله ص: فاتحه الکتاب و آیة الکرسی و دو آیه از آل عمران ؛ {شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلَّا هُوَ} و {قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ}تا {وَتَرْزُقُ مَنْ تَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ} بر عرش معلق هستند و بین آنها و الله حجابی نیست و آنان گفتند: آیا ما را به زمین میفرستی؟ و به کسانی میفرستی که عصیان میورزند؟ الله متعال جواب داد: شما را کسی بعد هر نماز نخواند مگر اینکه جایگاهش را بهشت قرار دهم بر آنچه که لایقش بوده است والا در حظیرة القدس (نام مکانی در بهشت) ساکن گردانم والا به نظر مکنونه (پنهان شده) ام به وی نظر بیاندازم در هر روز هفتاد بار والا هفتاد حاجت از وی برآورده کنم که کمترین آنها آمرزش است و الا از دشمن در پناهش دارم و بر وی چیره اش گردانم. (کنز العمال)
رسول الله ص به معاذ ابن جبل فرمودند: آیا به تو دعائی بیاموزم که اگر بدهی به اندازه ی کوه صبر هم داشته باشی ادا خواهد شد؟ پس این دعا را بخوان: اللهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشَاءُ، وَتَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشَاءُ، وَتُعِزُّ مَنْ تَشَاءُ، وَتُذِلُّ مَنْ تَشَاءُ بِيَدِكِ الْخَيْرُ إِنَّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ، تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ، وتُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ، وَتُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ، وَتُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ، وَتَرْزُقُ مَنْ تَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ رَحْمَنَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَرَحِيمَهُمَا، تُعْطِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُمَا، وتَمْنَعُ مَنْ تَشَاءُ، ارْحَمْنِي رَحْمَةً تُغْنِيني بِهَا عَنْ رَحْمَةِ مَنْ سِوَاكَ. (المعجم الکبیر للطبرانی)
تُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَتُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ ۖ وَتُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَتُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ ۖ وَتَرْزُقُ مَنْ تَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ ﴿27﴾
آلِ عِمْرَان
تفسیر

شب را در روز داخل کرده و از شب کاسته به روز میافزایی و روز را داخل در شب کرده و از روز کاسته به شب میافزایی، و زنده را از مرده و مرده را از زنده بیرون میآوری و مومن را از کافر متولد میکنی و کافر را از مومن متولد میکنی و هرکه خواهی بدون اینکه کسی از تو حساب بخواهد عطا میکنی و هر که را خواهی میبخشی نه بخاطر زحمتش و آنکه را عطا میکنی، خلق را یارای شمارش آن نیست. نکته: اگر به زندگی انسان دقیق نگاه کنیم هرچند عده ای فکر کنند که بخاطر زحمت خود چیزی به دست میآورند ولی با دقت متوجه خواهد شد که افرادی مثل وی بلکه بیشتر از وی تلاش میکنند و بیشتر از وی میفهمند ولی در سختی هستند و چه بسا کسانیکه اگر پیش وی بروی و چیزی از زندگی و کسب درآمد متوجه نیستند ولی میبینی که فراخ روزی است و این نشان میدهد که دهنده ی روزی کسی دیگر است و ما فقط در ظاهر فکر میکنیم با تلاش به دست میآوریم.

مستندات
تُولِجُ ٱلَّيۡلَ فِي ٱلنَّهَارِ وَتُولِجُ ٱلنَّهَارَ فِي ٱلَّيۡلِۖ
کلبی: یعنی آنچه از شب کاسته میشود به روز اضافه کرده میشود تا اینکه روز به پانزده ساعت میرسد و این طولانیترین روزها است و شب به نه ساعت میرسد واین کوتاهترین شب هاست و بالعکس. (بحر العلوم)
در هر صورت روز را در شب داخل کرده و شب را در روز داخل میکند و شب و روز بسته به فصول و بسته به جغرافیای هر مکان، تفاوت دارد و زمان به دست الله متعال است. (المنیر زحیلی)
گفته شده است: شب را برداشته میشود و روز را آورده میشود تا روز قیامت چنین است. (بحر العلوم)
ایلاج یعنی داخل کردن چیزی در چیز دیگر را گویند. (ابوسعود)
وَتُخۡرِجُ ٱلۡحَيَّ مِنَ ٱلۡمَيِّتِ وَتُخۡرِجُ ٱلۡمَيِّتَ مِنَ ٱلۡحَيِّۖ
نافع وحمزة والكسائي وعاصم در رواية حفص، میت را به تشدید یاء قرائت کرده اند و بقیه ی قراء بدون تشدید قرائت کرده اند و دو لغت هستند و معنای آنها یکی است.(بحر العلوم)
با بوجود اوردن حیوانات از مواد آن و میراندن آنان. (بیضاوی)
کلبی: یعنی تخم پرنده را که مرده است از پرنده بیرون میآورد و پرنده را که زنده است از تخم که مرده است بیرون میآورد. (بحر العلوم)
نطفه ی مرده را از حیوان زنده بیرون میآورد و حیوان زنده را از نطفه بیرون میآورد. (بحر العلوم)
و دانه را از گیاه و گیاه را از دانه .... (بحر العلوم)
حسن بصری: انسان مومن را از انسان کافر بیرون میآورد و همچنین بالعکس. (بحر العلوم)
روایت شده است که رسول الله ص وقتی به منزل خود وارد شدند زنی با هیئی نیکو دیدند و فرمودند: این زن کیست؟ جواب دادند یکی از خاله های شما. پرسیدند: چه کسی است؟ جواب دادند: سُبْحَانَ الَّذِي يُخْرِجُ الحَيَّ مِنَ المَيِّتِ، چراکه زنی صالح بود و پدرش کافر بود. (بحر العلوم)
وَتَرۡزُقُ مَن تَشَآءُ بِغَيۡرِ حِسَابٖ
هرکه را خواهد بدون حساب دهد انگار که بیان میدارد که بر سر الله متعال کسی نیست که وی را در مورد عطایش مورد حساب قرار دهد. (بحر العلوم)
بدون تنگی عطا میکند و به فراخی عطا میکند. (بحر العلوم)
بی حد عطا میکند. (بحر العلوم)
حساب و عدد و مقدار آن را خلق نمیدانند هرچند که نزد الله متعال معلوم است و نشان میدهد الله که بر آن کارهای خارق العاده قادر است، بر عطای بی حد نیز قادر است. (ابوسعود)
وقتی عطا کرد دیگر پی آن را نمیگیرد و پس دادن را نمیخواهد. (تاویلات اهل سنت)
بخاطر اعمالشان به آنان نمیبخشد بلکه از روی تفضل عطا میکند. (تاویلات اهل سنت)
هرکه را خواهی بدون خستگی وی ، به وی عطا میکنی. (المنیر زحیلی)
لَا يَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكَافِرِينَ أَوْلِيَاءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ ۖ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَٰلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْءٍ إِلَّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاةً ۗ وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ ۗ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ ﴿28﴾
آلِ عِمْرَان
تفسیر

مومنان، کفار را برای خود ولی که یاور هم باشند و دوست حقیقی باشند، نمیگیرند و نباید هم بگیرند یعنی غیر از مومنان دوست حقیقی نمیگیرند، کسیکه آنچه نباید دوست بگیرند را انجام دهد، این گرفتن و دوستی در دین الله جایی ندارد و یا کسیکه چنین کند برای وی نزد الله شانی نیست مگر اینکه بین کفار بوده و از شر آنان در امان نباشید که در اینصورت اظهار دوستی اشکال ندارد ولی در حالتی که قلبا علیه آنان بوده و قلبا فقط مومنان را دوست بگیرند. و الله متعال شما را از خود بر حذر میدارد یعنی اگر از اوامر و نواهی وی سرپیچی کنید با الله طرف هستید. و بازگشت به سوی اوست. نکته: دوستی با کفار همچنانکه فخر رازی گفته است چند قسم است پس هرچه باشد دوست حقیقی و رضا به کفر کافر انسان را از دین خارج میکند. نکته: وقتی چاره ای جز بازگشت به الله نیست و الله از خودش بر حذر میدارد نشان میدهد که چاره ای جز فرمانبرداری از الله متعال در ام و نهی وی تعالی نیست.

مستندات
در روایت ابی صالح از ابن عباس: در شان منافقین نازل شده است که در ظاهر اظهار ایمان میکردند و در خفا با یهود به کمک و یاری دوستی و تولی میکردند و خبر مسلمانان را به آنها میرساندند و امید این داشتند که یهود بر رسول الله ص و یارانش، چیره شوند. (بحر العلوم)
مقاتل: در مورد حاطب بن أبي بلتعة و غیر آنها نازل شده است که اظهار دوستی با کفار مکه میکردند، و الله متعال آنان را از این عمل نهی فرمود. (بحر العلوم)
عده ای از یهود پیش مسلمانان امدند و هدفشان شبهه افکنی در دین بود و رِفَاعَةُ بْنُ الْمُنْذِرِ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جُبَيْرٍ، وَسَعِيدُ بْنُ خَيْثَمَةَ به آن عده از مسلمانان که پیش یهود بودند گفتند: با آنان دوستی نکنید و بر حذر باشید که شما را دینتان به فتنه نیاندازد، این آیه نازل شد. (کبیر رازی)
در شان عباده بن صامت نازل شده است که همپیمانانی از یهود داشت و در جنگ احزاب به رسول الله ص گفت: ای پیامبر خدا، همراه من پانصد نفر از یهود هستند، نظر من بر این است که انان با من در جنگ باشند. این آیه نازل شد.(کبیر رازی)
سمحلَّا يَتَّخِذِ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ ٱلۡكَٰفِرِينَ أَوۡلِيَآءَ
نهی به لفظ غائب است. (بحر العلوم)
یعنی انان را در کمک کردن و یاری، دوست نگیرید. (بحر العلوم)
از موالات با کفار بخاطر خویشاوندی و یا دوستی، نهی شدند. (ابوسعود)
تا دوستی و دشمنی مسلمانان با کسی نباشد مگر بخاطر الله متعال. (ابوسعود)
از کفار برای شما دوست نخواهد شد هرچند که دوست بگیرید. (تاویلات اهل سنت)
اگر گفته شود: وَمَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللَّهِ فِي شَيْءٍ، این صفت کفار است. جواب داده میشود: این آیه ایجاب کفر در تحریم موالات با کفار نمیکند. (کبیر رازی)
دوستی مومن با کفار به سه دسته تقسیم میشود: الف: به کفر وی راضی باشد و بخاطر کفرش با وی دوستی میکند پس این شخص کافر خواهد بود. ب: معاشرت نیکو داشتن با آنان و این مورد غیر ممنوع است. ج: این قسم تقریبا حد وسط بین دو قسم اول خواهد بود بدین معنا که به سوی آنان میل دارد و به آنان کمک میکند و یاری میرساند بخاطر خویشاوندی یا دوستی که با هم دارند و این با اعتقاد به باطل بودن دین کفار باشد، این مورد موجب کفر نبوده بلکه ممنوع شرعی است چراکه موالات به این طریق ممکن است منجر دوست داشتن دین کفار شود و به دین وی راضی شود و این باعث خروج وی از اسلام خواهد شد. (کبیر رازی)
اینکه آنان را به دوستی اختصاص داده و بر اسرار مومنان به آنان خبر داده و پیروزی کفار را دوست بدارد، از این امر نهی شده اند. (تفسر القران العظیم سخاوی)
مِن دُونِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَۖ
بغیر از مومنان حالا استقلالا باشد یعنی از مومنان موالات نکرده و با کفار موالات کنند ویا مشترکا با مومنان و با کفار موالات کنند. (ابوسعود)
اشاره است به این مطلب که موالات با مومنان مورد عنایت است و موالات با مومنان فراخ است و نیازی به موالات با کفار نیست. (ابوسعود)
یعنی غیر از مومنان، موالات کند. (کبیر رازی)
وَمَن يَفۡعَلۡ ذَٰلِكَ فَلَيۡسَ مِنَ ٱللَّهِ فِي شَيۡءٍ
اگر چنین کنند در ولایت الله چیزی نیستند. (بحر العلوم)
یعنی از ولایت الله منسلخ شده است. (کبیر رازی)
شانی برای وی در نزد الله نیست. (تاج التفاسیر میرغی)
إِلَّآ أَن تَتَّقُواْ مِنۡهُمۡ تُقَىٰةٗۗ
بعد الله متعال استثنایی قرار داد چه بسا که عده ای از مسلمانان در دست کفار گرفتار باشند. (بحر العلوم)
یعنی با زبان کفار را با زبان راضی کرده و در دل مطمئن به ایمان باشند و در اینکار بر آنان گناهی نیست.(بحر العلوم)
موالات با کفار چه ظاهری و چه باطنی درست نیست مگر در زمانی که از آنان بترسید. (ابوسعود)
با اظهار موالات و اطمینان به دشمن دانستن انان خواهد بود. (ابوسعود)
مگر اینکه بین شما و کفار خویشاوندی باشد که در اینصورت صله ی رحم بجای آورید بدون اینکه در دین آنان را ولی و دوست بگیرید. (تاویلات اهل سنت)
از حسن: روزی دو نفر از اصحاب رسول الله توسط مسیلمه کذاب دستگیر شدند و مسیلمه به یکی از آنها گفت: آیا شهادت میدهی که محمد، رسول الله ص ؟ جواب داد: بله بله بله و مسیلمه ادامه داد: شهادت میدهی که من نیز رسول الله ص هستم؟ صحابی جواب داد: بلی. و مسیلمه وی را آزاد کرد و از صحابی دیگر نیز چنین پرسید و صحابی در جواب اینکه محمد رسول الله ص است، جواب بله داد و وقتی در مورد مسیلمه پرسیدند، جواب داد من گوشهایم سه بار این را گفت و مسیمله وی را کشت. این خبر به رسول الله ص رسید و رسول الله ص فرمودند: اما اولی بر یقین خود ثابت ماند و بر آن کشته شد پس شهادت گواریش باد و اما دومی رخصت الله را قبول کرد و بر وی تبعاتی نیست. (نیسابوری)
وَيُحَذِّرُكُمُ ٱللَّهُ نَفۡسَهُۥۗ
از عذابش شما را بر حذر میدارد تا از اقدام به دوستی بدون ضرورت نکنید. (بحر العلوم)
گفته میشود اگر وعید و تهدید، مبهم باشد، شدید خواهد بود. (بحر العلوم)
وَإِلَى ٱللَّهِ ٱلۡمَصِيرُ
بازگشت شما در آخرت به سوی الله است پس بر طبق اعمالتان جزا خواهد داد. (بحر العلوم)
قُلْ إِنْ تُخْفُوا مَا فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ ۗ وَيَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ﴿29﴾
آلِ عِمْرَان
تفسیر

بگو اگر شما دوستی با کفار را مخفی بدارید و یا آن را بین خودتان آشکار کنید و یا آشکارا با جنگ با رسولش به دوستی با کفار بپردازید، الله متعال هردو حالت شما را میداند و بر آن اساس مجازات خواهد کرد و الله متعال آنچه در آسمانها و زمین است را میداند و درون و برون شما را دانستن سهل است و بر همه چیز قادر است و عذاب دادن شما برای وی چیزی نیست.

مستندات
قُلْ إِن تُخْفُوا مَا فِي صُدُورِكُمْ
اگر مخفی کنید آنچه در ضمیر شماست من جمله موالات با کفار. (ابوسعود)
صدر (سینه) را ذکر میکند منظور قلب است چراکه سینه ظرف قلب است. (خازن)
أَوْ تُبْدُوهُ
یا اینکه بین خودتان آشکار کنیدش. (ابوسعود)
اگر دشمنی با رسول الله ص را چه در سینه نگهدارید و چه با جنگ با رسول الله ص آن را آشکار کنید، الله آن را برای شما ذخیره میکند ویادش میماند و بر ان اساس شما را جزا خواهد داد. (خازن)
يَعْلَمْهُ اللَّهُ
الله متعال میداند و بر آن اساس جزایتان خواهد داد. (ابوسعود)
تمام آنچه مخفی یا آشکار میکنید را الله متعال میداند. (تاویلات اهل سنت)
نشان میدهد که در قلبهای آنان چیزی بوده است. (تاویلات اهل سنت)
پس شما را در دنیا به اسیر شدن و کشته شدنتان، مجازات میکند و در آخرت به عذاب شدید مجازات خواهد کرد. (بغوی)
وَيَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ
ذکر عام بعد خاص برای تاکید جمله ی قبلش است و برای تقریر آن است. (ابوسعود)
وقتی الله متعال آنچه در آسمانها و زمین است را میداند، چگونه حال شما از موالات با کفار و میلتان به آنها، بر وی تعالی مخفی بماند؟. (خازن)
وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
پس بر عذاب شما به عذابی که بیشتر از آن ممکن نیست، قادر است اگر از آنچه نهی شدید دست نکشید. (ابوسعود)
اسم الله را بجای ضمیر ذکر کرده است تا نشان دهد که تهدید خیلی شدید است. (ابوسعود)
آیه بیان وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ، یعنی شما را از خودش بر حذر میدارد کسیکه به علم ذاتی بر همه چیز احاطه دارد و دارای قدرت ذاتی است که همه را بر میگیرد. (بیضاوی)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود