وقتی بحث توبه ی آدم به پایان رسید و مورد قبول واقع گشت، الله تعالی فرمود: بروید پایین و این پایین رفتن به چه معناست؟:
الله تعالی وعده میدهد که برای راهنمایی کتاب و پیامبر و نشانه ها خواهد فرستاد و تکلیف بشر این است که به آن ایمان آورند و قبول کنند تا رستگار شوند و از آتش نجات یافته و به بهشت که مکانی است که در آن ترس و دلهره ای نیست وآرامش هست برسند و کسانیکه آن آیات و فرستادگان را انکار کنند وبپوشانند، آتش دوزخ است. وقتی این دو آیه یعنی هدایت یافتن و انکار کردن را کنار هم میگذاریم و با هم معنی میکنیم همچنانکه مفسرین چنین کرده اند، پس معلوم میشود که مخاطبین آیه فقط حضرت آدم و حواء نیستند و بلکه تمامی بشر است.
از آنجا که قوم بنی اسرائیل یعنی یهود، بیشترین لجاجتها را با الله و انبیای وی تعالی داشتند در قرآن از آنان سخن زیاد بمیان آمده است و دیگر اینکه اکثر پرسشهایی که برای ما پیش میآید از طرف آنان مطرح شده است پس با دانستن داستان آنان میتوان به جواب خیلی از سوالات رسید. و اینکه یهودیان خود را پایبند و مقید به دین الهی میدانستند پس از آنان میخواهد تا نعمتهای ارزانی شدن برای آنان را بیاد بیاورند و بعد عهدی که بسته اند را نیز بیاد بیاورند و به آن وفا کنند، تا الله نیز به وفای آنان پاداش وعده داده شده را ادا نماید. و عهد این است که در کتب آسمانی گذشته به آمدن رسول آخر الزمان وعده داده شده است و عهد گرفته شده است که وقتی بر صفات ذکر شده در کتب خود بعثت یافت به وی ایمان بیاورید و از وی پیروی کنید. از آنجا که ایمان به انبیاء مرز بین بهشت جهنم است پس محال است که الله تعالی صفاتی از رسول آخرالزمان، را بیان نکند و مجهول بگذارد بلکه حکمت این است که علامت و نشانه های بسیاری برای شناختش گذاشته است تا اشتباه نکنند و برای همین است که آنان که از اهل کتاب ایمان آورده اند به وجود صفات و علامات بسیار از پیامبر آخر الزمان، دیده اند و در محمد بن عبدالله یافته اند و برای همین قضیه ایمان آوردن سلمان فارسی بسنده است. پس اهل کتاب خصوصا در این آیه یهود باید نعمتهای خداوند را بیاد بیاورند و همچنین عهدی که در کتبشان هست را وفا کنند و از خدا بترسند و مخالفت نکنند تا الله به عهد خود وفا کند.
آنچه بنی اسرائیل موظف به انجام آن هستند این است که به قرآن ایمان بیاورند که این قرآن تصدیق کننده ی کتب در موجود در دست آنهاست و بنی اسرائیل که حجت بر آنان تمام هست نباید جزو اولین کسانی باشند که به قرآن کفر میورزند و نباید بخاطر دنیا، آخرت خود را بفروشند و آنچه که باید بترسند الله است نه چیز دیگر.
آنچه هست اینکه وقتی خود یهود دست به انکار قرآن زدند پس بناچار برای اینکه توجیه کنند مجبور شده اند که تورات را تحریف کنند و با مطرح کردن شبهات و خلط حق و باطل، مردم را گمراه کنند. الله تعالی به آنان گوش زد میکند که شما نباید حق و باطل را مخلوط کنید و نباید حق را بپوشانید و این را خود نیک میدانید.
بعد اینکه باید ایمان بیاورند بنی اسرائیل باید نماز مسلمانان را بخوانند و همراه آنان که نمازشان رکوع دارد رکوع کنند و زکات طبق احکام مسلمانان بپردازند و این آیه بیان ایمان است که باید آنچه قبلا از مراسم و عبادات انجام میداده اند، ترک کنند و بر ایمان و اعمالی که نبی آخر زمان امر میکند، عمل کنند و همراه آنان نماز برپا دارند.
از یهود سوال میکند که آیا مردم را به خیر امر کردن و خود آن را انجام ندادن و خود را از خیر محروم داشتن، نشانه ی عقل است؟ جواب قطعا خیر است و آنان قبل از نزول قرآن به مردم امر میکردند که به قرآن ایمان بیاورند و بعد آنان خود را از آن خیر محروم کردند و کفر ورزیدند و دیگر اینکه مردد بودند و به مردم میگفتند که امر محمد حق است چون کتاب میخواندند و از ترس اینکه ریاست آنان تمام شود خود ایمان نمیآوردند.
برای گذر از سختیهای مادی و معنوی باید که صبور باشید و روزه بدارید و نماز را با تمامی حقوقش برپادارید و این نماز امری سنگین و سخت است مگر برای کسانیکه ایمان راستین دارند و از دل اسلام را تصدیق میکنند و در برابر الله خاضع هستند که بر این اشخاص، سنگین نیست. پس نماز زیاد نشانه ی خاشع بودن است.
صفت خاشعان این است یقین میدانند و انتظار میکشند که پروردگار خود را ملاقات کنند و همانا قطعا رجوع و بازگشت به سوی اوست، پس برای آنان نماز و عبادات، سبک مینماید.
الله تعالی تکرار میکند که ای بنی اسرائیل نعمتهای بخشیده شده برای شما را یادآوری کنید، تا نعمتی از نعمتهای آنان را برای آنان ذکر نماید و در این آیه اظهار میدارد که آنان را با صفاتی از قبیل برگزیدن انبیاء بسیار از آنان بر دیگر اقوام، برتری داده است و در آیات بعدی نیز نعمتهای دیگر را برخواهد شمرد.
بترسید از روزی که در آن کسی نمیتواند در آن روز از دیگری از چیزی بی نیاز گرداندو خود را با ایمان آوردن حفظ کنید از روزی که در آن کسی از نفس کافر نمیتواند دفع عذاب کند و روزی که در آن وساطت کننده ای نخواهد بود تا از آنان گذشت کرده شود و مالی بجای آن سزا، قبول کرده نشود و آنان را راه دیگری برای دفع شر نیست. در این آیه در مورد بودن یا نبودن شفاعت در حق گناهکاران موحد، مفسرین اقوالی مطرح کرده اند که بعضی گفته اند نیست و بعضی گفته اند هست و از سیاق آیه باید دانست که در مورد بنی اسرائیلی است که در آیات قبلی مامور به ایمان شده اند و در این آیه ضمن یادآوری نعمتهای بیشمار گوش زد میکند که راهی جز ایمان برای نجات از عذاب آخرت نیست و اگر خیال کنند که کسی میتوانددر روز قیامت کفر انان را دفع کند و یا گمان کنند که کسی آنان را شفاعت خواهد کرد ویا گمان کنند که میتوانند، مالی و درهمی بدهند تا خلاص شوند و یا گمان کنند که راهی برای نجات آنان یافت خواهدشد، پس بدانند که هیچ یک از این خیالات نخواهد، بود. پس آیه در مورد بنی اسرائیل در صورت عدم ایمان است پس مفسرینی که نفس ذکر شده در آیه را به نفس کافر گرفته اند بیراه نیست ولی کل مطلب نیز نیست چراکه مومن گنهکار اگر خود را از عذاب در امان بیند وی نیز کافر است و باید یادش باشد که کنار ایمان، عمل نیز باید باشد و اگر اعتقاد کند که گناه برای وی ضرری نخواهد داشت وی از نظر اعتقادی باز دچار کفر شده است و با بنی اسرائیل شریک خواهد بود که برای آنان راهی برای خلاصی در قیامت نبوده است. ولی اگر کسی گناهی انجام دهد و اعتقاد به استحقاق عذاب در مقابل این گناه داشته باشد، شفاعت برای آنان ممنوع نیست حالا این شفاعت اینگونه است که قبل عذاب و در آتش افتادن باشد ویا بعد انداخته شدن در آتش بیرون آورده شود. پس باید ایمان آورد تا از شفاعت امیدوار بود و باید عمل کرد چون معلوم نیست که این شفاعت قبل ورود به آتش است و یا بعد آن و باید یادمان باشد که در آنجا زمان زیاد معنا ندارد پس وقتی گفته میشود در آتش انداخته شود و بعد خارج شود، معلوم نیست بعد چه مدتی خواهد بود. پس تا میتوانیم از گناه دوری کنیم و تا میتوانیم عمل صالح انجام دهیم باشد که در کنار شفاعت مورد فضل و بخشش الله قرار گیریم.
منبعی معتبر برای مطالعه کتابها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.