0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
النِّسَآء
يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ ۚ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا ﴿1﴾
النِّسَآء
تفسیر

ای مردم، با عمل به اوامر و اجتناب از نواهی الله متعال، از الله بترسید و پروا کنید آن الله که شما را از یکن نفس خلق کرد و از خودش زوجه اش را خلق کرد و آن الله که در بین خودتان در درخواستهای خود، به وی تعالی متوسل میشوید و همینطور حق صله ی رحم را ادا کنید. همان ارحامی که در بین خودتان برای خواهش خود، واسطه میگیرید. قطعا الله متعال بر اعمال شما و بر خود شما نظاره گر است.

مستندات
يَا أَيُّهَا النَّاسُ
ای پسران آدم. (نسفی)
هرجا که کفار مورد خطاب قرار میگیرند، در پی آن دلائل توحید را ذکر میکند و هرجا که مخاطب مومنان باشند، ان را ذکر نمیکند بلکه نعمتی از نعمتهای الهی را ذکر میکند. (تاویلات اهل سنت)
مخاطب، تمامی مکلفین زمان رسول الله ص و کسانی است که بعدا خواهند امد تا روز قیامت است. (ابوسعود)
ابن عباس: کلمه ی یا ایها الناس یعنی ای مردم، عام برای تمامی مردم است. (بحر العلوم)
گاهی عام و گاهی خاص اهل مکه میباشد، و در اینجا، برای عموم مردم است. (بحر العلوم)
اتَّقُوا رَبَّكُمُ
بترسید از پروردگارتان. (بحر العلوم)
از عذابش بترسید. از نافرمانی با وی بترسید. از حق الله در امر و نهیش بترسید. (بحر العلوم)
گفته میشود: از پرودگارتان اطاعت امر کنید و از گناهان اجتناب کنید تا از عذاب پروردگارتان، نجات یابید. (بحر العلوم)
پروردگارتان را یگانه بدانید و به وی تعالی شرک نورزید. (بحر العلوم)
الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ
شما را از یک نفس یعنی آدم خلق کرد. (بحر العلوم)
همه ی شما از یک اصل هستید. (نسفی)
وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا
و از وی خلق کرد، زوجش؛ حواء؛ را .(بحر العلوم)
وقتی حضرت آدم در بهشت به خواب رفت، بین خواب و بیداری بود که از دنده ی چپش، حواء را خلق کرد. (بحر العلوم)
وقتی آدم بیدار، شد از وی سوال شد این کیست؟ آدم جواب داد: امرأة یعنی از مرء؛ شخص؛ خلق شده است. سوال شد، اسمش چیست؟ گفت: حواء، چراکه از زنده، خلق شده است.(بحر العلوم)
گفته میشود: حواء نامیده شدن برای این است که لب حواء، گندمگون بوده است. (بحر العلوم)
دیگر اینکه: رنگ وی گندمگون بوده است، برای همین حواء نامیده شده است. (بحر العلوم)
وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً
از این دو، مردان و زنان بسیاری خلق کرد. (بحر العلوم)
مقاتل: از این دو هزار نفر خلق شده است. (بحر العلوم)
پخش کرد و نشر داد. (تاویلات اهل سنت)
وَاتَّقُوا اللَّهَ
از پرودگار اطاعت کنید. (بحر العلوم)
الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ
آن الله که با واسطه گرفتن وی تعالی، بعض مردم از دیگران، نیاز خود را درخواست میکنند مثلا میگوید: بخاطر الله، به من فلان چیز بده. (بحر العلوم)
وَالْأَرْحَامَ
همینطور، گفته میشود: بخاطر خویشاوندی که داریم، فلان چیز بده. (بحر العلوم)
در مورد رفتار با ذوی الارحام، از الله بترسید و صله ی رحم را برقرار دارید و آن را قطع نکنید. (بحر العلوم)
إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا
حافظ بر اعمال شماست و در مورد آنچه امر کرده است از شما خواهد پرسید. (بحر العلوم)
عالم به شماست. (نسفی)
بر شما نگهبان مطلع است. (بیضاوی)
الله مراقب شماست. (ابوسعود)
رسول الله ص: عملی زود ثوابتر از برقراری صله ی رحم نیست و عملی زود عذابتر از بغی (راهزنی و خروج بر علیه حاکم مسلمان) نیست و قسم دروغ باعث میشود که سرزمین به بیابان تبدیل شود. (بحر العلوم)
گفته میشود: صله ی رحم از رحم است و کسیکه صله ی رحم را قطع کند، سهمی از رحمت خدا نخواهد برد. (بحر العلوم)
وَآتُوا الْيَتَامَىٰ أَمْوَالَهُمْ ۖ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ ۖ وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَهُمْ إِلَىٰ أَمْوَالِكُمْ ۚ إِنَّهُ كَانَ حُوبًا كَبِيرًا ﴿2﴾
النِّسَآء
تفسیر

اموال یتیمان را وقتی به بلوغ رسیدند، به خودشان بدهید. حرام را بجای حلال نگیرید یعنی خوردن اموال یتیم حرام است با خوردن آن، مال خود را حلال است وانگذارید. و همینطور خوب یتیم را گرفته با بد اموال خود، تبدیل نکنید. قطعا اینکار شما گناهی بزرگ است. نکته: رزق و روزی هر شخص مقدر و مکتوب است و به آن خواهد رسید، در رسیدن به این رزق موعود، دو راه پیش روی انسان قرار دارد یکی حرام و دیگری راه حلال، پس آن روزی حلال وعده داده شده به شما که حتما بدان خواهید رسید را با عجله کردن و ترس از اینکه آن نرسد، حرام خواری نکنید. اگر روزی شما نباشد، با حرام نیز به ان نخواهید رسید.

مستندات
وَآتُوا الْيَتَامَىٰ أَمْوَالَهُمْ
مقاتل و کعبی: دو مرد از طایفه غطفان، اموال بسیاری از برای برادرزاده ی یتیم خود داشتند وقتی به بلوغ رسید، اموال خود را طلب کرد و عمویش ابا ورزید و به شکایت پیش رسول الله ص آمدند. وَآتُوا الْيَتَامَىٰ أَمْوَالَهُمْ نازل شد، پس عمو گفت که از الله و رسولش اطاعت کردیم و از حوب کبیر، بر الله پناه بردیم و اموال یتیم را به وی دادند. رسول الله ص : هرکس که حرص نفس خود را حفظ کند و از پروردگارش اطاعت کند، اینگونه دار آخرتش را میگشاید یعنی بهشت خود را. وقتی جوان اموال را گرفت در راه الله خرج کرد و رسول الله ص فرمودند: اجر ثابت شد یعنی برای جوان و وزر و گناه ماند یعنی بر پدرش. (مظهری)
خطاب به سرپرستان و وصی میت است. (ابوسعود)
یتیم کسیکه پدرش مرده باشد. (ابوسعود)
اینکه رسول الله ص میفرمایند: بعد بلوغ یتیم بودن نیست از جهت تعلیم احکام شریعت است یعنی بعد بلوغ، حکم یتیمان بر وی جاری نمیشود. (ابوسعود)
یعنی اموال یتیمان را تا وقتی از یتیم بودن خارج شوند، نگهدارید و وقتی یتیم بودن تمام شد، اموالشان را به آنها بدهید.(تاویلات اهل سنت)
منظور آیه قطع طمع، اولیاء و اوصیای یتیمان است و از اینکه از دست درازی بر آن بر حذر باشند و بر آن تعرض نکنند تا اینکه به دست یتیم برسد. (ابوسعود)
از اموال یتیمان به خودشان خرج کنید و تنگ نگیرید که باعث بشود، به اموال دیگران چشم بدوزند. (تاویلات اهل سنت)
وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ
خبیث؛ حرام؛ را نگیرید و آنچه به شما بخاطر حفظ اموال یتیم، در آخرت وعده داده شده است، ترک نکنید. (تاویلات اهل سنت)
اموال نیک یتیمان را گرفته و بد را جایگزین نکنید. (تاویلات اهل سنت)
از ترس اینکه اموالتان تمام شود، حرام را یعنی مال یتیمان را خورده و مال حلال خود را ترک نکنید. (تاویلات اهل سنت)
یعنی بجای حلال، حرام را نخورید، منظور خورد مال یتیم است که حرام است. (تاویلات اهل سنت)
مال یتیم را نگیر که حرام است بعد وی مال تو را که حلال است را بگیرد. (تاویلات اهل سنت)
مال یتیم را نخورید که حرام است و در آخرت آتشی خواهد شد که میخورید.(تاویلات اهل سنت)
مجاهد: بخاطر عجله کردن، بجای روزی موعود حلال خودت، رزق حرام را نگیر. (مظهری)
وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَهُمْ إِلَىٰ أَمْوَالِكُمْ
برای خوردن مال یتیم، اموال آنان را با اموال خود قاطی نکنید. (تاویلات اهل سنت)
اموال انان را همراه اموال خود نخورید. (تاویلات اهل سنت)
اموال یتیمان و اموال خودتان را یکی ندانید چراکه اولی حرام است و دومی حلال است. (ابوسعود)
إِنَّهُ كَانَ حُوبًا كَبِيرًا
این خوردن شما. (ابوسعود)
جور و ظلم است. (تاویلات اهل سنت)
گناه است. (تاویلات اهل سنت)
اشتباه و خطا است. (تاویلات اهل سنت)
گناه کبیره و بزرگی است. (تاویلات اهل سنت)
از رسول الله ص: از هفت امر هلاک کننده دوری کنید یکی از انها خوردن مال یتیم است. (مظهری)
وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَىٰ فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ مِنَ النِّسَاءِ مَثْنَىٰ وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ ۖ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ ۚ ذَٰلِكَ أَدْنَىٰ أَلَّا تَعُولُوا ﴿3﴾
النِّسَآء
تفسیر

اگر از این میترسید که در حق اموال یتیمان و در نکاح یتیمان، عدالت را رعایت نکنید پس از غیر آنها نکاح کنید. و یا اگر شما رغبت ندارید که در نکاح یتیمان، عدالت را در مهر و در حق و حقوقش، رعایت، کنید پس از دیگران نکاح کنید تا مجبور به رعایت شوید. و این نکاح کردن میتواند دو زن همزمان داشتن باشد و یا سه زن همزمان در عقد داشتن باشد و یا که چهار زن را با هم در عقد داشتن باشد. اگر خوف این دارید که اگر زنهای بیشتر بگیرید، عدالت را رعایت نکنید پس بهتر است که به یکی بسنده کنید و یا از کنیزان بگیرید. و این نوع عمل، به عدم جور نزدیکتر است. اگر کسی راغب باشد که بیش از چهار بگیرد پس بر وی کنیز اختیار کردن است ولی به نکاح، محدود به چهار زن میباشد.

مستندات
وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتَامَىٰ
از حضرت عائشه رض: در شان زنان یتیم نازل شده است که تحت سرپرستی مردانی میماندند و اگر این یتیم زشتروی میبود که مالدار بود، به عقد در نمیاورد بخاطر زشتیش و به دیگران نیز اجازه ی نکاح نمیداد تا اموالش برای خودش باشد و اگر هم به نکاح در میاورد، حق و حقوق وی را رعایت نمیکرد در حالیکه این یتیم را سرپرستی دیگر نبود تا حقش را برایش بگیرد. (تاویلات اهل سنت)
اگر ترسیدید، عدالت رعایت نکنید. (نسفی)
یتامی به خانم های یتیم و نیز به مردان یتیم، اطلاق میشود. (نسفی)
انان از عدم رعایت عدالت در اموال یتیمان ابا داشتند ولی از عدم رعایت ان در بین زنان ابایی نداشتند. (العز بن عبدالسلام)
عادت بر این بود که اگر یتیمی دارای مال و جمالی بود بدون اینکه به وی علاقه ای داشته باشد نکاح میکردند و حقوق را رعایت نمیکردند و به امید اینکه بمیرد و مال وی به ارث برسد منتظر میماندند با این آیه از ان نهی شدند. (ابوسعود)
در مورد یتیمی است که در سرپرستی وی است و میخواست وی را نکاح کند و مهر همانندش را نپردازد. (ابوسعود)
اگر از این بترسید که اگر یتیمان را نکاح کنید نتوانید، عدالت را در حق آنان رعایت کنید، پس آنچه خوشتان میآید از دیگر زنان را نکاح کنید. چراکه عادت انها بر این بود که اگر یتیمی را میدیدند که دارای مال و جمال باشد، بخاطر اینکه دیگران نگیریند، به نکاح خود در میآوردند و تعداد آنان زیاد میشد و نمیتوانستند حقوق انان را رعایت کنند. (بیضاوی)
اگر میترسید که حقوق یتیمان را رعایت نکنید از این هم بترسید که در حقوق زنهای خود نز عدالت نداشته باشید پس آن مقداری را عقد کنید که بتوانید به حقوق انان وفا کنید. چراکه کسی که از گناهی در ترس باشد باید که از تمامی گناهان چنین باشد. (بیضاوی)
روایت شده است: وقتی در رعایت حق یتیمان ایه نازل شد، در نگهداری و سرپرستی یتیم احساس گناه کردند که عدالت رعایت نکنند ولی از زن زیاد گرفتن و از رعایت نکردن عدالت در حق آنان ابایی نداشتند پس این آیه نازل شد. (بیضاوی)
فَانكِحُوا مَا طَابَ لَكُم مِّنَ النِّسَاءِ
آنچه بر شما حلال است از زنان چراکه بعضی زنان نکاحشان حرام است همانطور که در آیه تحریم بیان شده است. (نسفی)
نکاحی خوب داشته باشید. (العز بن عبدالسلام)
یعنی نیکان و طیبان از زنان در نکاح کنید. (نسفی
گفته میشود: آنان از زنا پروا نمیکردند ولی از سرپرستی یتیمان پروا میکردند پس آیه آمد تا بگوید اگر از جور در حق یتیمان میترسید باید که از زنا بترسید پس نکاح کنید آنچه از زنان که بر شما حلال شده است و دور و بر حرام نروید. (نسفی)
گفته میشود: انان از اینکه سرپرستی یتیمان را بگیرند، احساس گناه میکردند ولی از زن زیاد داشتن ابایی نداشتند، در حالیکه جور بر زنان وقتی زیاد باشند، زیاد رخ میدهد. (نسفی)
گفته شده: اگر فکر میکنید که در نکاح یتیمان به آنان ظلم کنید، پس بالغان آنها را نکاح کنید. (نسفی)
مَثْنَىٰ وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ
یعنی نکاح کنید طیبات را که دارای عددی مشخص هستند. (نسفی)
هر کدام را جدا جدا ذکر کرد تا هر کس که قصد جمع جند زن را داشته باشد، عدد مورد نظر خودش را داشته باشد. (نسفی)
در زمان رسول الله ص کسانی بودند که ده زن یا کمتر یا بیشتر داشتند و این آیه برای بیان عدد مجاز زن داشتن را بیان کرده است. (تاویلات اهل سنت)
مردی مسلمان شد در حالیکه هشت زن داشت، رسول الله ص به وی فرمودند: چهار زن از اینها را اختیار کن و از باقی آنها جدا شو. (تاویلات اهل سنت)
فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا
اگر ترسیدید که بین زنهای خود، به عدالت رفتار نکنید. (نسفی)
اگر بترسید که عدالت رعایت نکنید در قسمت و امیزش و نفقه دادن. (تاویلات اهل سنت)
فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ
پس یکی را لازم گیرید و یا از کنیزان، بگیرید. (نسفی)
بر سبیل حکم و وجوب نیست بلکه بر سبیل ادب است. (تاویلات اهل سنت)
ذَٰلِكَ أَدْنَىٰ أَلَّا تَعُولُوا
آن اختیار یکی یا کنیز اختیار کردن، بر جور نکردن نزدیکتر است. (نسفی)
به گمراه نشدن نزدیکتر است. (العز بن عبدالسلام)
وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً ۚ فَإِنْ طِبْنَ لَكُمْ عَنْ شَيْءٍ مِنْهُ نَفْسًا فَكُلُوهُ هَنِيئًا مَرِيئًا ﴿4﴾
النِّسَآء
تفسیر

ای اولیای زنان و ای شوهران، مهر را به زنان بدهید و این دادن مهر را بمانند هدیه بدهید که انتظار عوض برای آن ندارید و بدانید که این حکم شرع است. اگر که این زنان از مهر چیزی به شوهرشان و یا به ولی خود ، با خوشی دل و رضایت، ببخشند در اینصورت است که آن را بخورید در حالیکه برای شما گوارا باشد و برای شما تبعاتی نداشته باشد. نکته: مهر بر گردن شوهر فرض است و این حکم شرع استف حال که باید این مهر داده شود وقتی میدهید با خوشی دل به آنها بدهید و یادتان باشد که بعنوان هدیه است پس فکر نکنید با مهریه دادن، انگار زن را خریده اید. همین طرز تفکرها است که نوع برخورد ما انسانها را مشخص میکند و باعث آرامش یا ناراحتی میشود پس مردان یادشان باشد که این مهر بمانند هدیه است که برای آن عوضی انتظار ندارید.

مستندات
وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً
با خوشی دل و بدن چشمداشت عوض، مهرشان بدهید. (بیضاوی)
درحالیکه مهر دادن دین از طرف الله متعال است که بر شما بعنوان شرع امر کرده است. (بیضاوی)
در جاهلیت چنین بود که وقتی ولی دختر وی به عقد کسی از قوم خود، در میآورد، چیزی از مهر به دختر نمیداد و اگر هم به غریبه میداد، دختر را سوار شتر میکرده و چیز دیگری از مهر به دختر نمیداد و این آیه نازل شد. پس اولیای زنها، مهر آنها را به خودشان بدهند.(بحر العلوم)
از مقاتل: گاهی پیش میآمد که مرد بدون مهر زنی را عقد میکرد و میگفت اگر من مردم تو از من ارث ببر و اگر تو مردی من از تو ارث میبرم پس این آیه نازل شد. (بحر العلوم)
مهر زنان را که فرض است، ادا کنید. (بحر العلوم)
از روی دینداری مهر آنها را ادا کنید. (بحر العلوم)
نحله یعنی صدقه و هبه چراکه مهر هدیه ای از طرف الله متعال برای زنان است چراکه بر گردن زنان فرض نکرد بلکه به نفع انان حکم کرد. (بحر العلوم)
فَإِن طِبْنَ لَكُمْ عَن شَيْءٍ مِّنْهُ نَفْسًا
روایت شده است که بعضی از مردان از اینکه زنشان از مهر به وی چیزی ببخشد احساس گناه میکردند پس این آیه نازل شد. (بیضاوی)
ای شوهران، اگر زنها با خوشی دل، مهر را هبه کنند، (بحر العلوم)
اگر زن مهر را به اولیای خود ببخشد، حلال است. (بحر العلوم)
فَكُلُوهُ هَنِيئًا مَّرِيئًا
رسول الله ص چنین تفسیر کرده اند: بدون مطالبه در دنیا و بدون تبعات در آخرت. (نسفی)
یعنی به حلالی بدون گناه بخورید. (بحر العلوم)
هنیئ: آنچه بدون تیره شدن عیش، خورده شود. (سمعانی)
مریئ:آنچه عاقبتش نیک باشد یعنی باعث سنگینی بعد خوردن نشود و دچار بیماری نکند. (سمعانی)
با لذت حین خوردن و گوارای وجود در آخر. (ابوسعود)
از حضرت علی: وقتی مردی بیمار شود پس از زن خود بخواهد که یک یا دو درهم از آن با خوشی دل به وی هبه کند و با آن عسل بخرد و با آب باران خلط کند که هنیئ و مریئ از مهر جمع آمد و شفا از عسل امد و مبارک از آب باران، امید میرود که شفا یابد. (بحر العلوم)
وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِيَامًا وَارْزُقُوهُمْ فِيهَا وَاكْسُوهُمْ وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفًا ﴿5﴾
النِّسَآء
تفسیر

اموال خودتان را به نادانان ندهید، آن اموالی الله متعال ان را جهت برپاداشت زندگی و دینتان قرار داده است و از اموالتان به سفیهان و زنان خود و فرزندان خردسال خود، خورد و خوراک و لباس بدهید و به آنان به نرمی و نیکی سخن بگویید.

مستندات
وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ
سفیه کسیکه عملش عمل نادانان باشد، حال حقیقتا جاهل باشد یا نباشد گاهی اوقات عالم را بخاطر اینکه حدود را رعایت نمیکند و افعال مذموم انجام میدهد، سفیه گویندمثل سفاهت علمیا اهل کتاب.(تاویلات اهل سنت)
بازگشت به بیان احکام مربوط به اموال یتیمان است. (ابوسعود)
بیان چگونگی دادن اموال یتیمان به خودشان و بیان زمان آن است. (ابوسعود)
اموالتان را به زنان و فرزندان خردسال خود ندهید که بعدا در وقت نیاز ، محتاج آنان بمانی. (بحر العلوم)
به کسانیکه جاهل به احکام اموال هستند، اموالتان را ندهید. (بحر العلوم)
کسانیکه اموال را به آنچه شایسته است خرج نمیکنند و قدرت اصلاح اموال و به سوددهی رساندن آن قادر نیستند. (نسفی)
خطاب به اولیای یتیمان است که از دادن مال به یتیمی که ولخرج است، نهی شده اند و این نهی از جهت خوف، ضایع شدن اموال یتیمان است. (ابوسعود)
طوری رفتار کنند که انگار اموال یتیمان در نگهداری عین اموال خود اولیا است. (ابوسعود)
الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِيَامًا
آن اموالی که الله متعال شما را بر ان گماشته بود و از آن غذا میدادید که اگر آن اموال را ضایع گردد باعث ضیاع شما نیز خواهد شد. (ابوسعود)
از ابن عباس: آن اموالی که برپاداشت امرتان و زندگانی شماست چراکه الله متعال این اموال را برای تغذیه خلق، ارزانی داشته است و با آن امر دین و دنیای انان، برپا میباشد. (تاویلات اهل سنت)
وقتی اموال به خودشان نسبت داد نتیجه میگیریم که خرجی و لباس فرزند بر پدر است. (تاویلات اهل سنت)
وَارْزُقُوهُمْ فِيهَا وَاكْسُوهُمْ
بلکه اموال انان را مایه ی خورد و خوراک و لباس قرار دهید به اینکه با آن تجارت کرده و سود کرده و از سود آن خرجی آنان را بدهید تا اصل مال بماند. (ابوسعود)
به انان اموالشان را ندهید بلکه خودتان به آنان خورد و خوراک و لباس بدهید. (تاویلات اهل سنت)
یعنی از اموالشان، به آنان رزق و لباس بدهید. (تاویلات اهل سنت)
وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَّعْرُوفًا
و به آنانی سخنی بگویید که باعث خوشی دل میشود. (ابوسعود)
سعيد بن جبير ومجاهد وابن جريج: به آنان وعده بدهید که اگر اصلاح شوند و به رشد برسند، اموالشان را به آنها خواهید داد. (ابوسعود)
معروف: هرآنچیزی که دل به آن آرام گیرد بخاطر نیک بودنش از نظر شرع یا عقل چه قول باشد چه فعل باشد و هرآنچه که آن را دل بد بداند بخاطر پلیدی ان در شرع و یا عقل، آن منکر است. (ابوسعود)
آنان را امر به معروف و نهی از منکر کنید. (تاویلات اهل سنت)
به آنان ادب و دین بیاموزید. (تاویلات اهل سنت)
به آنان سخنی نیک و نرم و با لطف بگویید. (تاویلات اهل سنت)
وَابْتَلُوا الْيَتَامَىٰ حَتَّىٰ إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ فَإِنْ آنَسْتُمْ مِنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ ۖ وَلَا تَأْكُلُوهَا إِسْرَافًا وَبِدَارًا أَنْ يَكْبَرُوا ۚ وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ ۖ وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ ۚ فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُوا عَلَيْهِمْ ۚ وَكَفَىٰ بِاللَّهِ حَسِيبًا ﴿6﴾
النِّسَآء
تفسیر

یتیمان را امتحان کنید و ادب بیاموزید و امور دین و زندگی و تجارت بیاموزید قبل اینکه به بلوغ برسند، چراکه اگر بعد بلوغ باشد، که وقت تکلیف است، یتیمان گناهکار و بیکار خواهند ماند، تا اینکه به بلوغ از نظر جنسی رسیدند، اگر از آنها، رشدی دیدید و صلاحی دیدید، پس بدهید اموالشان را و از وقت بلوغشان تاخیر نکنید و اموالشان را به آنها تحویل دهید و اموال یتیمان را بغیر حق نخورید و با این تفکر که اگر بزرگ شوند، دیگر از دستمان خارج میشود، نیز نخورید و کسی که از ولی و وصی یتیمان، غنی باشد، پس با استفاده اموال خود، از مال یتیم، پاک بماند و از مال یتیم دوری کند، و اگر که فقیر بود و محتاج و مجبور بود، به اندازه ی معروف بخورد، پس وقتی که اموال یتیمان را به آنان تحویل دادید و آنها گرفتند، بر این امر شاهد بگیرید. و الله متعال در محاسبه ی مقداری که میخورید و همچنین بر رفتار شما، گواه است پس مواظب باشید که حق یتیم را نخورید و از حد مباح عبور نکنید.

مستندات
وَابْتَلُوا الْيَتَامَىٰ حَتَّىٰ إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ
یتیمان را امتحان کنید و عقل آنان را بسنجید. (بحر العلوم)
وقتی که به بلوغ رسیدند یعنی به حد مردانگی رسیدند. (بحر العلوم)
قبل بلوغ آنان را با دادن مالی، امتحان کنید و در این امر دلیل بر جواز معامله ی اجازه دادن به صبی عاقل در تجارت است. (نسفی)
یعنی به سن احتلام برسند چراکه سنی است که صلاحیت نکاح را پیدا میکند و میتواند، آنچه را که مقصود از نکاح است را بجای بیاورد. (نسفی)
فَإِنْ آنَسْتُم مِّنْهُمْ رُشْدًا
اگر از آنان رشید شدن را دیدید یعنی صلاح دینشان را و حفظ اموال را دیدید. (بحر العلوم)
آنستم در قرائتی احستم نیز آمده است یعنی احساس کردید. (بیضاوی)
فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ
آن اموالشان را که نزد شماست را به آنها بدهید. (بحر العلوم)
یعنی وقتی به سن بلوغ رسیدند، از تحویل اموالشان تاخیر نکنید. (نسفی)
کلمه ی رشد را نکره آورده است که نشان میدهد که رشد مخصوصی است و آن رشد در تصرف در اموال و تجارت است و یا اینکه مقداری از رشد است یعنی گوشه ای از رشد حاصل شود و لازم نیست که رشد کامل شود. این دلیل امام ابوحنیفه است بر اینکه وقتی به سن بیست و پنج رسید، در هر صورت به وی تحویل داده شود. (نسفی)
وَلَا تَأْكُلُوهَا إِسْرَافًا
و بدون اینکه حق داشته باشید، نخورید. (بحر العلوم)
از حد مباح عبور نکنید. (العز بن عبدالسلام)
اسراف: هرآنچه که مورد نهی باشد. (تاویلات اهل سنت)
اسراف: خوردن بغیر حق است. (تاویلات اهل سنت)
وَبِدَارًا أَن يَكْبَرُوا
و از روی عجله که آنها بزرگ خواهند شد و اموالشان را خواند گرفت، نیز نخورید. (بحر العلوم)
وَمَن كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ
از سرپرستان یتیم کسیکه غنی باشد، پس از خوردن از مال یتیم، خودداری کند. (بحر العلوم)
وَمَن كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ
از مال خود به معروف بخورد تا محتاج مال یتیم نگردد. (تاویلات اهل سنت)
تاویل و منظور این آیه مورد اختلاف است:
الف: فقیری که چاره ای جز خوردن از مال یتیم، ندارد، میتواند، به اندازه ای که در اموال یتیم کار میکند و تیمار میکند، بخورد.
دلیل: استدلال حضرت عمر بر بیت المال بود که گفت: من بیت المال را به منزله ی مال یتیم در نظر میگیرم اگر غنی باشم نمیخورم و اگر فقیر باشم میخورم.
کسی از ابن عباس پرسید، وقتی که دام یتیمان میآید، آیا میتوانم از آنها بخورم؟ ابن عباس جواب داد: اگر که به دام یتیمان رسیدگی میکنی، به معروف میتوانی بخوری.
مجاهد گوید: آن عده از اصحاب رسول الله ص را دیده ام میگفتند: وصی یتیم از مال یتیم به معروف بخورد چراکه گوسفند یتیم را میدوشد و اموال وی را اصلاح و حفظ میکند.
ب: این فقیر نمیتواند بخورد مگر به طریق قرض یعنی آنچه از مال یتیم خورده است را وقتی یتیم به بلوغ رسید، به وی برگرداند.
دلیل: از محمد بن سیرین از عبیده السلمانی در مورد این آیه پرسیدم، جواب داد: آن قرض است و وقتی یتیم بزرگ شد به وی برگرداند. مگر نمیبینی که در ادامه میگوید: وقتی اموالشان را به آنها دادید، شاهد بگیرید.
ابوالعالیه نیز گفته است: آنچه میخورد دینی بر گردن خورنده است.
شعبی نیز چنین گفته است.
ج: گفته اند در هیچ حالتی و به هیچ حالتی، خوردن مال یتیم جواز ندارد.
دلیل: دلیل: آیه ی 10 این سوره که میفرماید: إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَىٰ ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا ۖ وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا [٤:١٠] کسانیکه مال یتیم را میخورند، آنها آتش میخورند و زود باشد که بر جهنم وارد شوند. این آیه محکم است یعنی در تعیین معنی آن اختلافی نیست ولی در آیه 6 فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ متشابه است یعنی احتمال تاویل دارد، پس معنی آن را از معنی آیه ی 10 متوجه میشویم. دیگر اینکه گفته شده است که این آیه (6) با آن آیه منسوخ است.
رسول الله ص: از مال یتیمت، به اندازه ای بخور که اسراف نکنی و از مال یتیم دنبال ثروت اندوزی نباش. (العز بن عبدالسلام)
وقتی به رسول الله ص مردی عرض کرد که تحت سرپرستی من، یتیمی هست، آیا از اموال وی میتوانم بخورم؟ ایشان جواب دادند: به معروف بخور بدون اینکه مال اندوزی کنی و بدون اینکه با استفاده از مال یتیم از اموال خودت مواظبت کنی. (بیضاوی)
از ابن عباس: وصی وقتی محتاج گردد، دستش را همراه دستان یتیم ببرد یعنی همراه آنان غذا بخورد و حتی عمامه نیز از آن نپوشد. (تاویلات اهل سنت)
فقیه ابوللیث گوید: اگر ولی یتیم فقیر باشد و به مقداری که بر روی اموال یتیم کار میکند، بخورد امیدوارم که اشکالی نداشته باشد ولی احتراز از آن بهتر است. (بحر العلوم)
فقیر آن مقداری را بخورد که احتیاط است. از ابراهیم نخعی: آن مقدار بخورد که جلوی گرسنگی را بگیرد و عورت را بپوشاند. (نسفی)
از میوه اش و از شیر دامش بخورد و به اموال دیگر وی تعرض نکند. (العز بن عبدالسلام)
به اندازه ی خدمتش به یتیم بگیرد. (العز بن عبدالسلام)
فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُوا عَلَيْهِمْ
یعنی وقتی یتیمان بزرگ شدند و اموالشان را به آنان تحویل دادید، بر این تحویل دادن، گواه بگیرید. (بحر العلوم)
این گواه گرفتن بر سبیل استحباب است و برای دوری از تهمت است. (بحر العلوم)
وَكَفَىٰ بِاللَّهِ حَسِيبًا
الله در شاهد بر آنچه از مال یتیم گرفته شده و خرج شده، کافی است. (تاویلات اهل سنت)
پس روراست باشید و دروغ نگویید چراکه الله متعال محاسبه گر است. (نسفی)
یعنی وقتی اجازه داد به معروف بخورید، مواظب باشید و اسراف نکن که الله محاسبه میکند و بر اساس آن جزا میدهد. (نسفی)
پس از امرش مخالفت نکنید و اندازه ای که به شما اجازه داده شده، تجاوز نکنید. (بیضاوی)
یعنی الله در آخرت، بعنوان گواه، کافی است ولی در دنیا شایسته است که گواه از عادلان بگیرد تا قیل و قال از خود دفع شود و الله در دنیا گواهی نمیدهد. (بحر العلوم)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود