0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ ۚ نَصِيبًا مَفْرُوضًا ﴿7﴾
النِّسَآء
تفسیر

برای مردان، سهمی است از آنچه که پدر و مادرشان به ترکه گذاشته است و همچنین از ماترک خویشاوندان، و برای زنان نیز سهمی است از آنچه که پدر و مادرشان به ترکه گذاشته است و همچنین از ماترک خویشاوندان، و این سهم مشخص شده و فرض و باید است.

مستندات
لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ
آیه: { إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ } [البقرة: 180] را آیه لِّلرِّجَالِ نَصِيبٌ منسوخ کرده است. (ابن المنذر)
در شان أم كلثوم، وبنت أم كحلة، وثعلبة بْن أوس، وسويد، نازل شده است که یکی از آنها شوهرش بود و دیگری عموی فرزند ام کلثوم، پس ام کلثوم گفت: یا رسول الله ص، شوهر من مرد و من را و دخترش را ترک گفت و ما را ارثی از وی داده نشد. عموی دخترش گفت: زن سوار اسب نمیشود و دشمنی را نمیکشد ؛ضرری به دشمن نمیرساند و نمیتواند دفع بکند؛ شوهرش برایش کسب میکند ولی این برای شوهرش درآمدی نداشته است. پس این آیه نازل گشت. (ابن المنذر)
دیگران گفته اند: در شان ام حجه نازل شده است که شوهرش فوت شد و وی و دختران بیچاره ماندند و ام حجه پیش رسول الله ص آمده و گفت: شوهرم فوت شد و من ماندم و این دخترانم و به ما ارث داده نشد. (ابن المنذر)
از قتاده: به زنان ارث داده نمیشد و این ایه نازل شد. (ابن المنذر)
گفته میشود: رفاعه مرد و از وی دختر و پسری ماند و پسر تمام میراث را گرفت و به دختر چیزی نداد و همسر رفاعه پیش رسول الله ص آمد و داستان را تعریف کرد و این آیه نازل شد. (بحر العلوم)
در جاهلیت چنین بود که به زن و دختر و پسر نابالغ، ارث نمیدادند و فقط به کسانیکه میتوانستند کار کنند و جنگ کنند، ارث میدادند. (خازن)
نصیب یعنی حظی است از میراث. (بحر العلوم)
یعنی الله متعال بیان داشت که ارث مختص مردان نیست بلکه زنان و مردان وارث در آن شراکت دارند. (خازن)
پس فرمود برای اولاد ذکور میت و عصبه اش، سهمی از میراث ثابت است. (خازن)
شروع در بیان احکام میراث است بعد اینکه احکام اموال یتیمان را که به طریق ارث به انان منتقل میشد. (ابوسعود)
منظور از خویشاوندان، خویشاندان، ارث بر میباشد. (ابوسعود)
وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ
برای زنان نیز سهمی است. (بحر العلوم)
برای زنان از اولاد میت نیز سهمی است. (خازن)
سهم بری زنان را جدا ذکر میکند و مستقلا ذکر میکند تا اعلام کند که سهم مردان و زنان متفاوت است و ارث بری زنان به اصالت است و برای مبالغه در رد امر جاهلیت است.(ابوسعود)
مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ
فرقی ندارد که ماترک، کم باشد یا زیاد. (بحر العلوم)
برای دفع این توهم که ممکن است بعضی از اموال مختص بعضی افراد باشند مثلا اسب و آلات جنگی برای مردان باشد. (ابوسعود)
نَصِيبًا مَّفْرُوضًا
واگذاشتی معلوم است. (ابن المنذر)
سهمی مشخص برای هر کدام از وارثان از میراث است. (بحر العلوم)
در این آیه سهم هر یک را مشخص نکرد. (بحر العلوم)
سهمی قطعی و فرض شده است. (ابوسعود)
در این حکم، دلیل است بر اینکه اگر وارثی از سهمش اعراض کند، سهمش ساقط نمیشود. (ابوسعود)
وقتی این آیه نازل شد و سهمها مشخص نبود، رسول الله ص در پی سوید و عرفجه که کل مال را گرفته بودند و به زوجه و دختران میت چیزی نداده بودند، و فرمودند: مال میراث را دست نزنید چراکه الله متعال برای دختران میت نیز سهمی تخصیص داده است ولی مقدار مشخص نکرده است و منتظر نزول آیه برای بیان سهم ها باشید که آیه 11 سوره نساء نازل شد و رسول الله ص به سوید و عرفجه دستور فرستادند که یک هشتم را به ام کحله(زوجه ی متوفی) بدهید و دو سوم ترکه را به دختران میت بدهید و الباقی برای شما خواهد بود. (خازن)
وَإِذَا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُو الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينُ فَارْزُقُوهُمْ مِنْهُ وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفًا ﴿8﴾
النِّسَآء
تفسیر

زمانیکه خویشاوندان غیر از وراث و یتیمان و فقرا بر مجلس تقسیم ارث حاضر شوند، شما به آنها از ماترک روزی دهید و سخنی نیک به آنان بگویید و دل جویی کنید. نکته: آنچه که مشهور و معروف و مورد قبول همگان است، رزق را به خوردنی و آشامیدنی اطلاق میشود هرچند که در لسان العرب میگوید رزق دو نوع است یکی بدنی که همان مربوط به تغذیه است و دیگری رزق قلوب که همان علوم و معارف است و قطعا در این آیه نوع اول از رزق منظور است.

مستندات
وَإِذَا حَضَرَ الْقِسْمَةَ
منظور از قسمت، در وقت تقسیم میراث بین وراث است. (تاویلات اهل سنت)
در اینصورت مخاطب، وارثان هستند که بالغ و مکلف باشند و به این مذکوران، چیزی از ارث بدهند. (تاویلات اهل سنت)
اگر وراث صغیر باشند، وصی آنها بگوید و وعده ی نیک بدهد مثلا به وقتش به اینها چیزی از ارث داده خواهد شد و یا اگر اموال فروخته شود، به آنها چیزی داده خواهد شد. (تاویلات اهل سنت)
منظور تقسیم وصیت کننده است یعنی در وقت وصیت وصیت کند و نیکی کند و به آن افرادی که ذکر شده است، از مسکین و یتیم و خویشاوندان، چیزی در وصیت، به آنان در نظر بگیرد. (تاویلات اهل سنت)
بعضی این آیه را با آیه ی 11 نساء، منسوخ میدانند. (تاویلات اهل سنت)
بعضی نیز محکم میدانند و این قول ابن عباس و مجاهد و حسن و غیرهماست. آنان گویند: این آیه امر به نیکی و احسان میکند و این قابل نسخ نیست. (تاویلات اهل سنت)
أبي موسى الأشعري وإبراهيم النخعي والشعبي والزهري ومجاهد والحسن وسعيد بن جبير، این آیه را محکم میدانند منتها از جمله احکامی است که مردم در آن کوتاهی کرده و عمل نمیکنند . (نیسابوری)
حسن گوید: ما مردم (صحابه) را در این مورد چنین یافتیم که از درهم و دینار به خویشاوندان و یتیمان و مساکین میدادند و وقتی کار به تقسیم خانه و زمین و بندگان میرسید، به آنان سخن نیک میگفتند و چنین میگفتند: برگردید الله به شما برکت دهد. (نیسابوری)
قول فقهای امصار بر این است که این امر مستحبی است یعنی اگر وراث بزرگ بودند از ارث چیزی به آنان داده میشد و اگر وراث صغیر بودند فقط قول نیک میگفتند اینکه من چیزی را مالک نیستم و این برای صغیران ضعیف است و این صغیران نمیدانند که چه بر گردن آنان از حق هست و وقتی بزرگ شدند خواهند دانست. (نیسابوری)
منظور از فقهای امصار: مجتهدین هر دوره از شهرهای بلاد اسلامی است از صحابه و تابعین و تبع تابعین که از جمله ی آنها، ائمه مجتهدین مذاهب چهارگانه اهل سنت هستند. (اسامی در کتاب؛ تسمية فقهاء الأمصار من أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم ومن بعدهم؛ تالیف: أبو عبد الرحمن أحمد بن شعيب بن علي الخراساني، النسائي (المتوفى: 303هـ) موجود است)
أُولُو الْقُرْبَىٰ
یعنی خویشاوندانی که ارث بری ندارند. (ابوسعود)
وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينُ
یتیمان و فقرا از اجنبیان یعنی غیر خویش. (ابوسعود)
فَارْزُقُوهُم مِّنْهُ وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَّعْرُوفًا
از مجاهد امر وجوبی است که وراث آنچه با خوشی دل میتوانند بدهند. (طبری)
امر مستحبی است که به جهت خوشی دل این افراد انجام بگیرد و صدقه ای برای آنها باشد. (ابوسعود)
بعضی نیز امر وجوبی گفته اند و در اینکه منسوخ است یا خیر اختلاف کرده اند. (ابوسعود)
اگر مال میراث زیاد باشد، به آنان، عطایی اندک داده شود و اگر مال میراث کم باشد، عذر خواهی شود که نمیشود به آنان چیزی عطا کرد. این قول ابن عباس است. (تاویلات اهل سنت)
دستور به وارث است که از آنچه به ارث برده به افرادی که ارث نمیبرند، چیزی اندک بدهد. این قول حسن است. (تاویلات اهل سنت)
قول معروف یعنی سخنی نیک گفته شود و مثلا وعده داده بشود که در وقت حاصل شدن درآمد از ان مثل دروی زراعت، به آنان چیزی داده خواهد شد و اگر که وراث صغیر باشند، وصی بگوید که وراث صغیر هستند و نمیشود چیزی به آنها داد. (تاویلات اهل سنت)
برای افراد مذکور دعا کرده و آنچه به آنان داده شده را بگویید که کم است وعذرخواهی کنید و بر آنان منت نکنید. (ابوسعود)
از محمد بن سیرین از عبیدة السمعانی: اموال یتیمان را تقسیم کرد و از مال ترکه، امر کرد و گوسفندی، ذبح کردند و غذایی درست کرده ؛و به مذکوران دادند؛ و گفت: اگر این آیه نبود من از خودم این گوسفند را میدادم. (خازن)
گفته شده است که از از ترکه آنچه از تابوت و لباس و متاعی که از تقسیم آن حیا میکردند، به این مذکوران داده میشد. (خازن)
وَلْيَخْشَ الَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعَافًا خَافُوا عَلَيْهِمْ فَلْيَتَّقُوا اللَّهَ وَلْيَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا ﴿9﴾
النِّسَآء
تفسیر

کسانی بترسند که اگر اولاد ضعیف خودشان پس مرگشان میماند، بر یتیمان خود میترسیدند که وضعشان چه خواهد شد، پس در مورد یتیم دیگران نیز چنین حسی داشته باشند و از الله پروا کنند و سخنی استوار و راست و به عدالت بگویند. نکته: در اینکه ولیخش و فلیتقوا الله را اورده است و در اولی به آنان گوش زد میکند که فرزندان خودشان را تصور کنند که اگر عاجز بمانند چه خواهد شد پس برای همین هم شده با یتیم دیگران به درستی رفتار کنند و در دومی فلیتقوا الله برای کسانی است که ممکن است فرزندی نداشته باشند و بخواهند درست رفتار نکنند و یا فرزند داشته باشند ولی به فکر فرزندان خود نباشند، پس به آنان نیز میگوید بخاطر خودت هم که شده، با یتیمان درست رفتار کن.

مستندات
وَلْيَخْشَ الَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعَافًا خَافُوا عَلَيْهِمْ
یعنی اگر اولاد کوچک بعد آنان بماند، بر آنان از فقر بترسند. (خازن)
گویند این آیه در مورد کسانی نازل شده است که پیش مریض مینشستند و به وی میگفتند به فکر خودت باش که از فرزندانت باری تو سودی نیست پس صدقه بده و بنده آزاد کن تا از پیش ثواب جمع کرده باشی و به این کار ادامه میدادند تا اینکه آن بیمار اکثر اموالش را در این راه ها خرج میکرد و الله متعال آنان را از این کار نهی فرمود و به آنان امر کرد که به فرزندان خود نظر داشته باشند و وصیت را بیشتر از یک سوم نداشته باشند و در حق فرزندان اجحاف نکنند. (خازن)
یعنی همانطور که خودتان از این میترسید که بعد مرگتان اولاد شما در ضعف و گرسنگی بمانند پس از الله بترسید و به مریض تحمیل نکنید. (خازن)
گفته اند: در مورد کسی است که مرگش نزدیک شده است قصد وصیت دارد و نزدیکان وی به وی توصیه میکنند که اموالش را برای فرزندانش نگهدارد و وی را از وصیت به نیازمندان خویش، منع میکنند. (خازن)
اگر آیه قبل نزول آیه ی وصیت به یک سوم باشد، معنی آیه این است که وصیتت تمام اموالت را شامل نشود و اگر بعد آیه وصیت به یک سوم باشد معنی آن این است که یک سوم یا کمتر را وصیت کن اگر وارثان کم بضاعت باشند و بر آنها بترسد و بسیاری از صحابه روایت شده است که وصیت را کم کردند و میگفتند که وصیت به یک پنجم بهتر از یک چهارم است و یک چهارم از یک سوم بهتر است. (خازن)
معنای دیگر آیه این است که وقتی یتیمی تحت سرپرستی وی باشد، از اینکه اولاد خودش نیز یتیم باشند بترسد و در اموال یتیم به نیکی رفتار کند و کاری کند که دوست دارد بر اولاد خودش انجام داده شود. (خازن)
فَلْيَتَّقُوا اللَّهَ
در اجرای امری که بیان شد از الله بترسند. (خازن)
وَلْيَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا
عدالت و درست و واقعیت را بگویید. (خازن)
حاضران پیش بیمار کلمه ی شهادت تلقین کنند و امر به کلمه ی توحید نکنند بلکه پیش وی آن را تکرار کنند. (بحر العلوم)
سدید یعنی محکم و درست و راست.
قول سدید در مورد حاضران پیش بیمار این است که وصیت را به یک سوم یا کمتر توصیه کنند و قول سدید در مورد کسانیکه یتیمی دارند با آن یتیمان طوری رفتار کنند که دوست دارند با اولاد خودشان رفتار بشود و یتیمان را با قول و فعل آزار ندهند. (خازن)
إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَىٰ ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا ۖ وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا ﴿10﴾
النِّسَآء
تفسیر

قطعا کسانیکه اموال یتیم را به ناحق میخورند، چیزی جز این نیست که در حال خوردن آتش هستند و در آخرت نیز زود باشد که به آتش افروخته شده وارد شوند. نکته: در حال خوردن آتش هستند و بعد میفرماید که وارد آتش خواهند شد، نشان میدهد که این آتش که میخورند غیر از آتش جهنم است پس روایت بیدار شدن از قبور در حالیکه در دهانشان آتش افروخته شده است، درستتر به نظر میرسد و دیگر اینکه چه بسا همین خوردن مال یتیم آتشی در معده ی انها بشود و تبدیل به چیزی میشود که درون را میسوزاند.

مستندات
إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَىٰ ظُلْمًا
کسانیکه اموال یتیم را حلال دانسته و بخورند چراکه استحلال حرام، کفر است و این وعید برای آنان است. (تاویلات اهل سنت)
ظما یعنی از روی غصب بخورند. (تاویلات اهل سنت)
منظور از خوردن گرفتن است. (تاویلات اهل سنت)
کسیکه بر غصب حمل کرده است پس منظور کسی است که توبه نکرده باشد و الله متعال مختار است که هرکس را مرتکب جرمی شده را عذاب دهد. (تاویلات اهل سنت)
إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا ۖ
چیزی میخورند که انان را به آتش میبرد. (مظهری)
از رسول الله ص: در شبی که مرا به معراج بردندف کسانی را دیدم که لبهایشان مثل لب شتر کلفت شده بود و یکی به سوراخ بینی و دیگری به شکمش دوخته شده بود و نگهبانان جهنم به وی از اخگر و صخره ی جهنم میخوراندند و از جبرئیل پرسیدم اینان چه کسانی هستند؟ جواب داد: کسانیکه اموال یتیمان را از روی ظلم میخوردند. (خازن)
رسول الله ص: کسانی در روز قیامت از قبور خود بر میخزند در حالیکه دهانشان از آتش برافروخته است وقتی گفتند که چه کسانی هستند؟ فرمودند مگر نمیبینید که الله متعال میفرماید: ان یأکلون اموال ... (خازن)
بعضی گفته اند که این تمثیل است یعنی کسیکه مال یتیم را میخورد انگار که آتش میخورد بخاطر زشتی و سخت عذاب بودن این عمل. (تاویلات اهل سنت)
از قتاده: برای ما چنین گفته اند که رسول الله ص فرموده اند: در حق دو ضعیف بترسید. گفتند: آن دو چه کسانی هستند؟ فرمودند: یتیم و زن. چراکه الله متعال وی را یتیم کرده و به حفظ حقوقش وصیت کرده است و مورد آزمایش قرار داده و به وسیله ی وی مورد آزمایش قرار داده است. (تاویلات اهل سنت)
وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا
زود باشد که به آتش وارد شوند. (خازن)
به ضم یا نیز قرائت شده است که معنی آن میشود: زود باشد که آنان را داخل کنند بر آتش. (خازن)
سعیر یعنی آتش افروخته . (خازن)
گفته اند وقتی این آیه نازل شد، بر مردم نگهداری از یتیم سنگین امد و بالکل از مخالطه با یتیمان دوری کردند و این بر یتیمان سخت آمد و آیه 220 بقره سمحوَإِن تُخَالِطُوهُمۡ فَإِخۡوَٰنُكُمۡۚ سجى نازل شد. (ابوسعود)
به تشدید قرائت شده است و صلّی النار یعنی سختی آتش را به وی چشانده است. صلیتُ یعنی کبابش کردم. اصلیت و صلّیت به معنی انداختم است.(بیضاوی)
يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ ۖ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ ۚ فَإِنْ كُنَّ نِسَاءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ ۖ وَإِنْ كَانَتْ وَاحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ ۚ وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِنْ كَانَ لَهُ وَلَدٌ ۚ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلَدٌ وَوَرِثَهُ أَبَوَاهُ فَلِأُمِّهِ الثُّلُثُ ۚ فَإِنْ كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ ۚ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ ۗ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا ۚ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا ﴿11﴾
النِّسَآء
تفسیر

الله متعال به شما وصیت میکند و دستور میدهد در شان میراث فرزندانتان، برای فرزند مذکر، دو سهم دختر است. پس اگر که فرزندانتان زنانی باشند که بیشتر از دو باشند، پس برای آنان دو سوم آنچه میت ترک کرده است از اموال، اختصاص مییابد و اگر فرزند فقط یک دختر باشد، پس برای وی نصف اموال میت است. و برای هر یک از پدر و مادر میت، یک ششم ترکه است اگر میت فرزندی داشته باشد.پس اگر میت را فرزندی نبود، و میراث خور وی، والدینش بودند، برای مادرش یک سوم است. پس اگر برای میت برادرانی و یاخواهرانی دو یا بیشتر باشد، پس برای مادر میت، یک ششم است. این عمل تقسیم ارث بعد اجرای وصیت و پرداخت بدهی میت است. پدرانتان و پسرانتان، شما نمیدانید که کدام کار و کدام عمل برای شما نفعش نزدیکتر است. این مشخص کردن سهم در ارث، فرض و اندازه ای از طرف الله است. قطعا الله متعال تقسیم را و اینکه کدام حکمت است را و اینکه شما چگونه عمل میکنید را دانا است و در کارهایش من جمله تعیین سهم ارث، با حکمت است.

مستندات
خداوند به شما در باره فرزندانتان سفارش مى‌كند: سهم پسر، چون سهم دو دختر است. و اگر [همه ورثه،] دختر [و] از دو تن بيشتر باشند، سهم آنان دو سوم ماترك است؛ و اگر [دخترى كه ارث مى‌برد ]يكى باشد، نيمى از ميراث از آنِ اوست، و براى هر يك از پدر و مادر وى [=متوفى‌] يك ششم از ماترك [مقرر شده‌] است، اين در صورتى است كه [متوفى‌] فرزندى داشته باشد. ولى اگر فرزندى نداشته باشد و [تنها] پدر و مادرش از او ارث برند، براى مادرش يك سوم است [و بقيه را پدر مى‌برد]؛ و اگر او برادرانى داشته باشد، مادرش يك ششم مى‌برد، [البته همه اينها] پس از انجام وصيتى است كه او بدان سفارش كرده يا دَينى [كه بايد استثنا شود]. شما نمى دانيد پدران و فرزندانتان كدام يك براى شما سودمندترند. [اين ]فرضى است از جانب خدا، زيرا خداوند داناى حكيم است.
يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ
از شما تعهد میگیرد و به شما امر میکند در شان میراث اولادتان. (نسفی)
از سهام فرزندان شروع کرد چراکه آنان نزدیکتر افراد به میت هستند و اکثرا فرزندان بعد مرگ باقی میمانند. (ابوسعود)
لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنثَيَيْنِ
برای مذکر از اولادتان سهمش، مثل سهم دو مونث از اولادتان است. (نسفی)
کلمه ی ذکور و اناث را بکار برد تا بدانند که فرقی بین کوچک و بزرگ را دخلی در مقدار ارث بری و خود ارث بری نیست. (ابوسعود)
از آنجا که در جاهلیت به زنان ارث نمیدادند در اینجا اعلام میدارد که سهم شما مردان را دو چندان زنان از اولادتان قرار دادیم پس در سهم دختران دست درازی نکنید و آنان را از ارث محروم نکنید در حالیکه نسبت شما به میت برابر است. (نسفی)
منظور در وقت اجتماع پسر و دو دختر میت است که برای پسر دو سهم است همانطور که برای دو دختر دو سهم است و اما در حالتی که میت فقط پسر داشته باشد، کل مال را میگیرد و دو دختر همان دو سوم را میگیرند. دلیل آن اینکه بعدش حالت انفرادی دختران را بیان کرده است. (نسفی)
فَإِن كُنَّ نِسَاءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ
یعنی اگر فرزندان میت کلا دختر باشند و پسری همراهشان نباشد در حالیکه بیشتر از سه دختر باشند، پس برای انان، دو سوم ترکه است. از انجا که آیه در مورد میراث است، مشخص است که تارک مال، همان میت است. (نسفی)
وَإِن كَانَتْ وَاحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ
و اگر اولاد میت، یک دختر باشد، برای وی نصف است. (نسفی)
در مورد اینکه اگر دو دختر باشند بدون پسر، در سهم الارث آنان اختلاف کرده اند: ابن عباس گوید: برای دو دختر نیز همان نصف است و بقیه ی صحابه گفته اند که برای آن دو دو سوم است دلیل بقیه ی صحابه: چراکه اگر میت یک پسر و یک دختر داشته باشد، برای دختر یک سوم است و برای پسر دو سوم، حال اگر دو بشوند برای دو دختر دو سوم خواهد بود. دیگر اینکه در اخر سوره ی نساء در مورد دو خواهر دو سوم است و دختران از خواهران به میت نزدیکتر هستند پس برای انان همان را واجب گرداندند که الله برای خواهران اختصاص داده است. دیگر اینکه وقتی دختر همراه برادرش یک سوم میگیرد، شایسته این است که همراه خواهرش نیز حداقل این را بگیرد. (نسفی)
در آیه دلالة ثابت است که برای پسر تنها باشد کل مال خواهد بود چراکه پسر دو چندان دختر را میگیرد و دختر وقتی تنها باشد، نصف میگیرد و دو چندان نصف، کل مال میشود. (نسفی)
ۚ وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِّنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِن كَانَ لَهُ وَلَدٌ
و برای پدر و مادر میت، به هر یک از انان یک ششم است از آنچه که میت ترک کرده است، اگر میت را فرزندی باشد چه فرزند ذکور و چه فرزند اناث باشد و چه یک یا بیشتر باشد. (نسفی)
فرقی بین وجود دختر و پسر در حق مقدار ارث بری پدر هست و آن اینکه در صورت وجود فقط دختر، پدر میت بعد اینکه یکششم را گرفت، بعنوان عصبه باقی مانده ی ارث بعد سهام وراث را نیز میگیرد. (ابوسعود)
فَإِن لَّمْ يَكُن لَّهُ وَلَدٌ وَوَرِثَهُ أَبَوَاهُ فَلِأُمِّهِ الثُّلُثُ
یعنی اگر وراث فقط پدر و مادرش باشند، به مادرش یک سوم است. (نسفی)
اگر ولد و ولد پسر نیز نباشد. (ابوسعود)
سه پدر را بیان نکرد چراکه نیازی به بیان آن نیست چراکه وقتی ارث بری والدین است وقتی سهم مادر مشخص شد، سهم پدر نیز مشخص شده است. (ابوسعود)
اگر همراه والدین میت، زوج یا زوجه باشند، به مادر یک سوم بعد کم کردن سهم زوج یا زوجه میرسد تا بدینوسیله سهم مادر از سهم پدر کمتر باشد. (نسفی)
فَإِن كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ
اگر برای میت دو برادر یا خواهر و یا بیشتر باشد، برای مادر، یک ششم است. (نسفی)
یک بردار یا خواهر، مادر را حجب نمیکند. (نسفی)
برادران و خواهران تنی یا ناتنی در این حکم برابر هستند. (نسفی)
آن یک ششم که از سهم مادر حجب کردند، اگر پدر میت باشد، به وی میرسد والا به برادران و خواهرانش خواهد رسید و این قول جمهور صحابه است و بنا بر قول ابن عباس، در هر صورت به اخوه میرسد، منتها با سه برادر و خواهر حجب صورت میگیرد و همینطو با برادران تنی، میباشد. (ابوسعود)
مِن بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ
این سهام ارثی که بیان شد بعد وصیتی است که میت دارد و بعد پرداخت بدهی میت است. (نسفی)
در شرع پرداخت بدهی بر اجرای وصیت مقدم است و در تلاوت موخر آمده است و اشکالی وارد نمیشود چراکه کلمه ی اَو عاطفه نشانگر ترتیب نیست پس از این آیه ترتیب مشخص نمیشود بلکه با حدیث است که رسول الله ص فرموده اند: آگاه باشید که پرداخت بدهی قبل وصیت است. (نسفی)
از آنجا که وصیت مثل میراث است که بدون اینکه عوضی گرفته شود به شخص تعلق میگیرد و در ان گمان کوتاهی در اجرای وصیت است پس آن را در آیه مقدم داشت تا بر اجرای آن همراه بدهی اقدام کنند. (نسفی)
ۗ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا
یعنی الله متعال که سهمها را فرض گرداند، بر اساس حکمت انجام داده است و اگر به شما سپرده میشد شما نمیتوانستید بر اساس حکمت عمل کنید و نمیداستید کدام برای شما سودمندتر است و تفاوت سهام بر اساس تفاوت منافع است و شما ای مردم آن را نمیدانید و برای همین الله از روی فضلش متولی مشخص کردن سهام شد و ان را به نظر شما واگذار نکرد چراکه شما عاجز از دانستن اندازه ها هستید. (نسفی)
یعنی اصول و فروع شما، نمیدانید که کدام کارشان به نفع شماست اینکه وصیت کند و شما با عمل بدان، ثواب آخرت را کسب کنید ویا که بدون وصیت اموال دنیوی شما را زیاد کند. (ابوسعود)
وقتی نمیدانید که کدام یک از وراث از اصول و فروع شما در اخرت و دنیا، نافع تر است، پس آنچه الله وصیت کرده است را بگیرید و بعضی از تفضیل داده و بعضی را محروم نکنید. (ابوسعود)
روایت است: هر یک از فرزندان و پدران که درجه اش در آخرت بالاتر باشد، دیگری را به شفاعت وی به همان درجه رسانده میشود. (ابوسعود)
فَرِيضَةً مِّنَ اللَّهِ
این فرض، فرضی از طرف الله متعال است. (نسفی)
چراکه استحقاق ارث کسبی نیست و الله تعالی مقدر کرده است پس همانند دیگر فرائض الله متعال است. (تاویلات اهل سنت)
این آیه ناسخ، آیه ی وصیت است و دلیل منسوخ شدن این است که رسول الله ص فرمودند: الله متعال حق هر صاحب حقی را در ارث اختصاص داد پس برای وارث، وصیتی نیست. (تاویلات اهل سنت)
إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا
قطعا الله متعال با اشیاء قبل خلق آنان داناست. (نسفی)
به مصالح و رتبه ها داناست و در هرآنچه مقدر کرده و حکم میکند، دارای حکمت است. (ابوسعود)
دارای حکمت است در هر آنچه فرض گردانده است همانطور در تقسیم میراث و غیر آن. (نسفی)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود