0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
وَمَا لَكُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَٰذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا ﴿75﴾
النِّسَآء
تفسیر

و شما را چه شده است که جهاد نکنید؟ چه مانعی و عذری در ترک جهاد است در حالیکه ضعیفان از مردان و زنان و کودکان کسانیکه میگویند و دعا میکنند یا پروردگارا ما را از این آبادی خارج کن آبادی که اهلش ظالم هستند و پیش خودت برای ما ولی و حاکمی بگردان و از پیش خودت یاوری بفرست. یعنی شما را هیچ عذر و بهانه ای قبول نیست که جهاد نکنید.

مستندات
وَمَا لَكُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ
چه شده است شما مومنان را که در راه الله و در راه مستضعفین جهاد نمیکنید؟ (بحر العلوم)
چه شده است شما را که در راه الله متعال و در راه نجات مستضعفین، جهاد نمیکنید؟ (بحر العلوم)
ضحاک گوید: قریش هفت نفر از مسلمانان را اسیر کرده بودند و عذابشان میدادند پس الله متعال امر به قتال با کفار کرد تا مستضعفین را نجات دهند. (بحر العلوم)
یعنی هیچ عذری برای ترک جهاد ندارید. (ابوسعود)
وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ
عده ای در مکه بودند که آنان را ضعیف گردانده بودند و حبسشان کرده بودند و عذابشان میدادند. (وجیز واحدی)
یعنی مستضعفین مکه. (بحر العلوم)
چون نمیتوانستند هجرت کنند مورد خواری و مذلت قرار گرفته بودند. (ابوسعود)
ذکر کودکان در کنار انان به جهت جلب عاطفه و مورد مرحمت قرار دادن است و بیان نزدیک بودن خلاص انان است تا آنان نیز در تضرع شرکت داشته باشند. (ابوسعود)
بعضی نیز منظور از ولدان را غلامان و کنیزان دانسته اند چراکه به بنده و کنیز، ولید و ولیده گفته میشود. (ابوسعود)
ذکر کودکان (ولدان) برای بیان این مطلب است که ظلمشان به نهایت رسیده است و حتی به غیر مکلفان نیز رسیده است و اینکار برای آزار رساندن به والدین آنها بوده است. (نسفی)
الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَٰذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا
دعا میکنند و میگویند: پروردگارا ما را از این قریه که اهلش بخاطر شرک ظالم هستند، خارج کن. (بحر العلوم)
ما را خارج کن و به دار الهجره ببر. (وجیز واحدی)
وَاجْعَل لَّنَا مِن لَّدُنكَ وَلِيًّا
از پیش خودت ما را حافظی بفرست تا ما را نگهبان باشند. (بحر العلوم)
از ابن عباس: برای والی از مسلمانان بگردان تا ما را حاکم باشد و مصالح ما را برپا دارد و دین ما را حفظ کند و بر دشمنانمان ما را نصرت کند. (ابوسعود)
وَاجْعَل لَّنَا مِن لَّدُنكَ نَصِيرًا
و مانعی برگردان که آنها را از ما منع کنند. (بحر العلوم)
کلبی: وقتی رسول الله ص مکه را گشود، الله متعال رسول الله ص را برای آنان ولی قرار داد و عتاب بن اسید را نصیر قرار داد و عتاب اینگونه بود که حق ضعیف را از شدید میگرفت پس الله متعال آنان را نصرت داد و کمک کرد و قبل فتح مکه بزرگان آن کفار و ظالمان بودند و وقتی مکه فتح شد این مسلمانان ضعیفف عزیز گشتند. (بحر العلوم)
الَّذِينَ آمَنُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ۖ وَالَّذِينَ كَفَرُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الطَّاغُوتِ فَقَاتِلُوا أَوْلِيَاءَ الشَّيْطَانِ ۖ إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعِيفًا ﴿76﴾
النِّسَآء
تفسیر

کسانیکه ایمان آورده اند در راه الله میجنگند و کسانیکه کفر ورزیده اند در راه شیطان میجنگند پس ای مومنان لشکر شیطان یعنی کفار را کشتار کنید. قطعا وقتی مومن و کافر بخاطر مومن بودن و کافر بودن مقابل هم باشند، کید و حیله ی شیطان ضعیف و واهی است. نکته: از آنجا که در تمام اقوام و ادیان ؛بغیر از عدهای ناچیز از شیطان پرستان؛شیطان نماد شر است در این آیه الله متعال نشان میدهد که مومنان در راه الله میجنگند و این کفار هستند که در راه شیطان میجنگند. نکته: ضعف کید شیطان برای وقتی است که مومنان برای الله جهاد کنند و هدفشان اعتلای دین الله باشد و خالصا لله باشد پس آنچه الان ادعا میشود پس نصرت الله کجاست و یا شیطان قوی شده است آن از ضعف ایمان و ضعف اخلاص ماست. نکته: در این امر یعنی مومن و در راه الله بودن و غیر آن بودن، ادعا کاربردی ندارد و این الله متعال دانای به اسرار است که این حکم را بیان میکند.

مستندات
الَّذِينَ آمَنُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ۖ
مومنان را بخاطر اینکه در راه الله جهاد میکنند مدح کرده و این آیه را گفته است. (بحر العلوم)
در راه اطاعت از الله و در راه عزیز گرداندن و گرامی گردان دین الله جهاد میکنند. (بحر العلوم)
وَالَّذِينَ كَفَرُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الطَّاغُوتِ
بیان میدارد که جنگ کفار و منافقین در راه شیطان است. (بحر العلوم)
در طاعت شیطان میجنگند. (بحر العلوم)
فَقَاتِلُوا أَوْلِيَاءَ الشَّيْطَانِ ۖ
در تحریض مومنان بر جهاد میگوید: بر علیه لشکر شیطان جهاد کنید و آن لشکر شیطان همان مشرکان هستند. (بحر العلوم)
إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعِيفًا
مکر شیطان واهی است. (بحر العلوم)
گفته میشود منظور آنچه در جنگ بدر رخ داده است میباشد که شیطان به کفار گفت که کسی امروز کسی را بر شما چیرگی نیست و من همراهتان هستم و وقتی جنگ شروع شد کفار را فرو گذاشت و رفت. (بحر العلوم)
گفته میشود مکر شیطان ضعیف است و دوام ندارد. (بحر العلوم)
کید یعنی تلاش برای فساد حال با حیله گری است. (نسفی)
چراکه کید شیطان غروری است که محصولی ندارد. (نسفی)
کید شیطان در مقابل نصرت الله، ضعیف است. (نسفی)
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ إِذَا فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ كَخَشْيَةِ اللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً ۚ وَقَالُوا رَبَّنَا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتَالَ لَوْلَا أَخَّرْتَنَا إِلَىٰ أَجَلٍ قَرِيبٍ ۗ قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقَىٰ وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا ﴿77﴾
النِّسَآء
تفسیر

مگر ندیدی کسانی را که به آنان گفته شده بود که از جهاد دست نگهدارید و نماز را کامل برپادارید و اگر زکات فرض شد بر کسی آن را ادا کنید پس وقتی که جهاد فرض شد به ناگاه گروهی از همان کسانیکه قبلا به دستور الله از جهاد باز ایستاده بودند، از مردم و کفار میترسند مثل ترس از الله متعال و یا بیشتر از ان و گفتند: پروردگارا چرا جهاد را بر ما فرض کردی؟ اگر که تاخیر میکردی قتال را تا مهلتی اندک. بگو ای محمد: متاع و لذت و منفعت دنیا کم است و آخرت برای کسانیکه از گناه دوری میکنند و از کفر پروا دارند، بهتر است و بدانید که هیچ ظلمی به شما نخواهد شد نه به کم کردن عمر مقدرتان و نه کم شدن اجرتان. نکته: در تفاسیر در مورد اینکه این گویندگان چه کسانی هستند چند گروه را ذکر کردند یکی بنی اسرائیل که با سیاق آیات قبل و بعد همخوانی ندارد و منتفی است میماند اینکه مومنان این را گفته اند یا منافقین اگر منافقین گفته باشند معنی ان چنین میشود که اینان از مردم مثل ترس از الله میترسند و یا بیشتر و دوست داشتند که در بستر خواب میمردند تا که جنگ کنند. اگر منظور مومنان باشد، آن اجل قریب را به نظر بنده باید به مدت کم بگیریم نه اجل مرگ چراکه همانطور که در تاریخ ثابت است در وقت فرض شدن جهاد عِده و عُده ی مومنان کم بوده است و شاید که فکر میکردند اگر کمی وقت داشتند و میتوانستند که عده و عده اشان بیشتر میشد بهتر بود و همینطور ترس طبعی و طبیعی نیز هست و آن تفسیر که میگوید که بعد این توبیخی نیامد پس نشان میدهد که در مورد مومنان است به نظر بهتر میآید و درستتر باشد و البته با توجه به آیه ی بعدی جنبه در حق منافقین و ضعیف الایمانها بودن نیز تقویت میشود. والله اعلم.

مستندات
أَلَمْ تَرَ
مگر به تو خبر داده نشده است؟
مگر آنان را نمیبینی؟
اصحاب رسول الله ص وقتی در مکه بودند، از رسول الله ص اجاز خواستند که کفار را به طور سری بکشند بخاطر آزار و اذیتی که از آنان میدیدند. رسول الله ص میفرمودند که دست نگهدارد و مشغول نماز باشد که به من اجازه جنگ داده نشده است وقتی به مدینه هجرت کردند و الله متعال امر به قتال کرد، عده ای از ان نپسندیدند. پس این ایه نازل شد. (بحر العلوم)
در مورد بنی اسرائیل نازل شده است که همانطور که در سوره ی بقره از آنها ذکر رفته است. (تاویلات اهل سنت)
گفته اند در مورد منافقین نازل شده است که همراه رسول الله ص جهاد میکردند و از مردم میترسیدند همانطور مومنان از الله میترسند. (تاویلات اهل سنت)
سدی: قومی بودند که قبل فرض شدن جهاد مسلمان شدند و وقتی جهاد فرض شد، از آن کراهت داشتند. (قرطبی)
إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ
آنان که به آنان گفته شده بود که از جهاد دست نگهدارید. (بحر العلوم)
از رسول الله ص: تمنای روبرویی با دشمن را نکنید و از الله متعال عافیت بطلبید و وقتی روبرو شدید، بر جهید و حمله ور شوید. (تاویلات اهل سنت)
وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ
نماز را تمام و کمال ادا کنید و به زکات اقرار کرده و ان را وقتی بر شما فرض شد، ادا کنید. (بحر العلوم)
فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ
وقتی که در مدینه جهاد بر انها فرض شد.
إِذَا فَرِيقٌ مِّنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ
از عذاب کفار میترسند. (بحر العلوم)
از اینکه کفار با آنان بجنگند ترس داشتند همانطور که از نزول عذاب الهی ترس داشتند نه اینکه در دین شک داشته باشند و نه اینکه از آن بیزار باشند بلکه از اینکه جانها در معرض خطر قرار گیرد و از ترس مرگ چنین میکردند و ابومنصور گوید که این ترس طبعی و طبیعی است نه اینکه امر الهی را کراهت بدارند. (نسفی)
كَخَشْيَةِ اللَّهِ
همانطور که از عذاب الهی میترسند. (بحر العلوم)
ترس آنان مثل ترس اهل خشیه الله است. (بحر العلوم)
اگر بگویی که ترس اینان از مردم مثل ترس از الله است معنی درست است و اگر بگویی که ترس اینان از ترس از الله بیشتر است نیز معنی درست است و کلمه او برای تخییر است. (نسفی)
أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً ۚ
بلکه ترسشان از آن نیز بیشتر است. (بحر العلوم)
وَقَالُوا رَبَّنَا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتَالَ
و گویند: پروردگارا چرا بر ما جهاد را فرض گرداندی؟ (بحر العلوم)
ما را مهلت میدادی تا در بستر بمیریم و سوال از حکمت قتال بود نه اینکه اعتراضی باشد چراکه در مورد این سوال توبیخ نشدند بلکه با جمله ی بعدی جواب داده شدند. (نسفی)
لَوْلَا أَخَّرْتَنَا إِلَىٰ أَجَلٍ قَرِيبٍ ۗ
تا به مدت کم یعنی تا مرگ اجازه میدادی (بحر العلوم)
ممکن است که این را به زبان نیاورده باشند بلکه در دلشان گفته باشند. (بیضاوی)
قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ
الله متعال برای آنان بیان داشت که دنیا فانی است و فرمود: منفعت دنیا کم است چراکه دوام ندارد. (بحر العلوم)
رسول الله ص: مثال من و مثال دنیا همانند سواری است که در سایه ی درختی قیلوله کرده و بعد رفته و ترکش کرده است. (بحر العلوم) قیلوله خواب میان روز.
وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِّمَنِ اتَّقَىٰ
ثواب آخرت برای کسانیکه از شرک و گناهان میترسند و پروا میکنند، افضل است. (بحر العلوم)
وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا
از اجر تحمل مشقت قتال شما کمترین چیزی کم کرده نشود پس از ان رویگردان نباشید. (نسفی)
اجل مقدر شما چیزی کم کرده نشود. (بیضاوی)
أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ ۗ وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَٰذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ۖ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَٰذِهِ مِنْ عِنْدِكَ ۚ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ۖ فَمَالِ هَٰؤُلَاءِ الْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا ﴿78﴾
النِّسَآء
تفسیر

هرکجا که باشید مرگ شما را فرامیگیرد هرچند که در قصرها و قلعه های بلند مرتبه و محافظت شده حتی در آسمان هم باشد، و عده ای اگر به انها خیری برسد، گویند: این از نزد الله متعال است و اگر مصیبتی برسد گویند این بخاطر توست. به آنها بگو که همه ی خیر و شر همگی در حقیقت از الله تعالی است. وقتی مشخص شد که همه از الله است این جماعت را چه میشود که هیچ سخنی را متوجه نمیشوند و فهم نمیکنند.

مستندات
أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِككُّمُ الْمَوْتُ
در هر کجای دنیا باشید، مرگ شما را در مییابد. (بحر العلوم)
گفته شده: وقتی در روز احد شهیدان شهید شدند منافقین گفتند که اینها با ما میبودند کشته نمیشدند پس در جواب آنان این آیه نازل شد. (تاویلات اهل سنت)
وَلَوْ كُنتُمْ فِي بُرُوجٍ مُّشَيَّدَةٍ ۗ
هرچند در قصرهای بلند و بلندبرآورده شده باشید که کسی از مردم نتواند به آن برسد. (بحر العلوم)
قتاده: حتی اگر در برجهای آسمان هم بودید. (ابوسعود)
قتبی: بروج یعنی قلعه ها و مشیده یعنی بلند. (بحر العلوم)
مشیده با گچ اندود شده . (ابوسعود)
یعنی وقتی جهاد را سنگین یافتند الله متعال به آنان یادآوری میکند که تا وقتی اجلشان نرسد نخواهند مرد و وقتی اجلشان برسد، از نجاتی نیست هرچند که در قلعه محافظت شده باشند. (بحر العلوم)
وَإِن تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَٰذِهِ مِنْ عِندِ اللَّهِ ۖ
بعد از رفتار منافقین خبر میدهد که اگر به آنان فتح و غنیمت و فراخی برسد میگویند این از نزد الله متعال بوده است. (بحر العلوم)
وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَٰذِهِ مِنْ عِندِكَ ۚ
اگر نکبت و شکستی پیش آید میگویند: این از شومی تو بوده است. (بحر العلوم)
یعنی به سبب تو این اتفاق افتاده است و تو باعث آن بوده ای. (بحر العلوم)
همانطور که به طاعت و معصیت حسنه و سیئه گفته میشود به نعمت و بلا نیز اطلاق میشود و در اینجا همین منظور است. (بیضاوی)
یهود میگفتند: از وقتی محمد آمده است، میوه های ما کم شده است و قیمتها گران شده است. (بیضاوی)
قُلْ كُلٌّ مِّنْ عِندِ اللَّهِ ۖ
فراخی و تنگی از الله متعال است. (بحر العلوم)
خیر و شر از الله متعال است. (بحر العلوم)
بر اساس اراده ی خودش فراخی و سختی میآورد. (بیضاوی)
فَمَالِ هَٰؤُلَاءِ الْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا
آن قوم منافق را چه میشود که سخنی را متوجه نمیشوند اینکه سختی و فراخی از الله متعال است. (بحر العلوم)
یعنی آنچه پروردگارشان در قرآن میگوید را نه میشنوند و نه میفهمند. (بحر العلوم)
سخنی را که به وعظ و نصیحت به آنان گفته میشود که همان قرآن باشد. (بیضاوی)
یا اینکه مثل حیوانات هیچ سخنی را متوجه نمیشوند. (بیضاوی)
مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ۖ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ ۚ وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا ۚ وَكَفَىٰ بِاللَّهِ شَهِيدًا ﴿79﴾
النِّسَآء
تفسیر

به تو هیچ حسنه و خوبی و نعمتی نرسد مگر اینکه تماما از الله متعال است و آنچه که از بدی و ناگواری به تو میرسد نیست مگر اینکه مسبب آن خودت هستی، و ما تو را از بابت رسالت فرستادیم نه چیز دیگر و الله متعال بر این امر گواه است و گواهی الله کافی است.

مستندات
مَّا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ۖ
ای انسان آنچه به تو از خوبی و خیر میرسد از الله متعال است. (نسفی)
زجاج: مخاطب رسول الله ص است و منظور غیر ایشان است. (نسفی)
از نعمت و احسان که میرسد. (نسفی)
به فضل الهی است و به طریق امتنان است. (نسفی)
چراکه تمام آنچه که انسان از طاعت انجام میدهد، وجود را نمیتواند مکافات کند پس چگونه مستحق نعمتی دیگر شود. (بیضاوی)
رسول الله ص: کسی وارد بهشت نشود مگر بخاطر رحمت الهی داخل شود. گفتند: حتی شما؟ فرمودند: حتی من. (بیضاوی)
وَمَا أَصَابَكَ مِن سَيِّئَةٍ فَمِن نَّفْسِكَ ۚ
آنچه از بلایا و مصیبت میرسد، پس از نزد خودت است یعنی در آنچه خود کسب کرده ای است و آنچه میرسد از کسب خودتان است. (نسفی)
چراکه سبب جلب بلا گناهان هستند با آیه ی قبل منافاتی ندارد چراکه خلق و ایجاد خیر وشر از الله متعال است و نعمت دادنش فضل است و بلایا مجازات عمل. (بیضاوی)
از حضرت عائشه: مسلم را دردی و مرضی و ماندگی نمیرسد حتی خار رفتن به پا و پاره شدن بند کفش نیز بخاطر گناهی است و آنچه الله عفو میکند، بیشتر است. (بیضاوی)
وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا ۚ
ما تو را بعنوان پیامبر فرستادیم نه تقدیر کننده هستی تا سختی را به تو نسبت دهند. (نسفی)
ما تو را رسول فرستادیم و وظیفه ات رساندن رسالت است و نیکی و بدی به تو مربوط نیست. (نسفی)
گفته شده این به آیه ی قبل مربوط است یعنی سخنی را متوجه نمیشوند و میگویند که حسنه از الله است و مصیبت از توست. (نسفی)
وَكَفَىٰ بِاللَّهِ شَهِيدًا
در گواهی اینکه تو رسول الله ص هستی، خود الله کافی است. (نسفی)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود