0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
لَا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ ۚ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً ۚ وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَىٰ ۚ وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا ﴿95﴾
النِّسَآء
تفسیر

مومنانی که از جهاد نشسته اند و عذری هم ندارند با کسانی که در راه الله متعال با مال و جان خود جهاد میکنند، برابر نیستند. کسانی را که در راه الله متعال با مال و جان خود جهاد میکنند را بر کسانیکه از جهاد نشسته اند الله متعال درجه ای بس بزرگ برتری داده است و هر یک از این گروههای مومن را نیز وعده ی نیکترین یعنی بهشت داده است. و برتری داد جهادگران را بر نشستگان، اجری بس بزرگ. نکته: اینکه در این آیه از یک درجه و درجات سخن میگوید پس به ذهن کسی خطور نکند که فقط یک درجه چراکه یک درجه در بهشت فاصله اش با درجه ی دیگر مانند فاصله ی بین آسمان و زمین است: رسول الله ص: بهشت صد درجه است و هر درجه ی آن ما بین آسمان و زمین است و بالاترین آن فردوس است و میانه ی آن و یا بهترین آن فردوس است و عرش بر بالای فردوس است و از آن نهرهای بهشت جاری میشوند پس وقتی از الله بهشت خواستید از وی تعالی فردوس را بخواهید. سنن ابن ماجه.

مستندات
لَّا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
من المومین آورد تا از اول امر بگوید که اگر با صفت ایمان باشد نشستن از جهاد ضرر ندارد و دیگر اینکه وعده ی حسنی که در ادامه میآید به قید ایمان است. (ابوسعود)
یعنی حال کسانی که از جهاد بازنشسته اند در اجر و ثواب مثل کسانیکه در راه الله جهاد میکنند نخواهد بود. (بحر العلوم)
بیان فضیلت جهادگران بر نشستگان است و تشویق به جهاد است با بیان ثوابی که برای جهادگران است و برای نشستگان نیست. (احکام جصاص)
معلوم است که جهادگر بر نشستگان بی عذر فضیلت دارد پس آیه در صدد توبیخ از جهاد نشستگان است. (نسفی)
این آیه نشانگر این مطلب است که شرف جزا به اندازه ی شرف عمل است. (احکام جصاص)
غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ ۚ
ان از جهاد نشستگانی که عذری در ترک جهاد ندارند و کسیکه معذور است از این حکم خارج است. (بحر العلوم)
منظور از معذورین، ابن ام مکتوم و محمد بن جحش است و بجای محمد، عبدالله ابن جحش نیز گفته شده است و ایشان گفتند که ما نابینا هستیم آیا برای ما رخضت ترک جهاد هست؟ پس این غیر اولی الضرر نازل شد. (بحر العلوم)
از زید بن ثابت من در کنار رسول الله ص نشسته بودم که این آیه نازل شده بود: لاَّ يَسْتَوِي الْقاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ در این هنگام ابن ام مکتوم وارد مسجد شد و این درحالی بود که رسول الله ص این آیه را داشت به من املا میکرد و ابن ام مکتوم گفت: یا رسول الله ص اگر میتوانستم در راه الله جهاد میکردم و در این حین الله متعال بر رسول الله ص وحی فرستاد در حالیکه ران حضرت رسول بر ران من بود و رسول الله ص طوری سنگین شدند که نزدیک بود که ران من را خورد کند و بعد وحی و سنگینی برداشته شد و رسول الله ص ادامه دادند: غیر اولی الضرر. (بحر العلوم)
غیر را به رفع و نصب و کسر نیز قرائت کرده اند آنکه به رفع قرائت کرده غیر اولی الضرر را صفت قاعدون دانسته است یعنی قاعدینی که صاحب عذر نیستند. آنکه به نصب قرائت کرده غیر را استثناء از قاعدون گرفته است یعنی قاعدین منهای و به استثنای صاحبان عذر. نصب را به حال نیز گرفته اند که میشود قاعدین در حالیکه بدون عذر هستند. آنکه به کسر قرائت کرده است: به معنی بغیر عذر دانسته است. (بحر العلوم)
فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً ۚ
مجاهدین با اموال و جانشان را بر نشستگان از جهاد بدون عذر در آخرت، فضیلت داده است. (بحر العلوم)
نشانگر این مطلب است که جهاد فرض کفایه است چراکه به نشستگان نیز وعده ی حسنی داده است. (احکام جصاص)
در اینجا یعنی در این آیه یک درجه فضیلت دارد گفت و در آیه ی بعدی درجات یعنی درجه ها گفته است: در جواب گفته اند: یک درجه بر صاحبان عذر فضیلت دارند و درجات بر غیر اهل ضرر . جوابی دیگر: یک درجه جهادگرانی هستند که فقط با جانشان جهاد کرده اند و درجات برای کسانی است که با جان و مال خود جهاد کرده اند. جوابی دیگر: درجه ی اول منظور درجه ی مدح و شرف دین و تعظیم است و درجات منظور درجات بهشت است. (احکام جصاص)
وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَىٰ ۚ
و به هریک از این گروهها یعنی نشستگان و معذورین و جهاد کنندگان را الله متعال وعده ی ثواب داده است یعنی وعده ی بهشت داده است. (بحر العلوم)
وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا
و الله مجاهدین را بر نشستگان بدون عذر برتری داده است. (بحر العلوم)
دَرَجَاتٍ مِنْهُ وَمَغْفِرَةً وَرَحْمَةً ۚ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا ﴿96﴾
النِّسَآء
تفسیر

این اجر عظیم شامل درجه هایی در بهشت است و آمرزیده شدن است و مورد رحمت واقع شدن است و اینکه الله متعال آمرزنده ی مهربان است. نکته: در آخر ایه غفور و رحیم بودن الله متعال را یادآوری میکند تا جهادگران بدانند که آن درجات و احترامها فقط بخاطر عملشان نیست بلکه بخاطر این استکه اگر کسی برای الله قدمی بردارد الله متعال قدمهای بیشمار به طرفش بر میدارد همانطور که در حدیث قدسی امده است: الله متعال میفرماید: من در نزد گمان بنده ام به من هستم و من در نزد یادکرد بنده ام هستم اگر بنده ام مرا در دل خود یاد کند من نیز در خود یادش کنم و اگر مرا در بین جماعتی یاد کند من وی را در بین جماعتی بهتر از آن وی را یاد کنم و اگر بنده ام به من یک وجب نزدیک شود من به بنده ام یک ذراع نزدیک شوم و اگر یک ذراع به من نزدیک شود من به وی به اندازه دودست که باز میشود نزدیکتر خواهم شد و اگر بنده ام به من نزدیک شود در حالیکه راه میرود من به طرف وی به تندی راه میروم و نزدیکش میشوم. (حدیث: الجامع الصغير وزيادته)

مستندات
دَرَجَاتٍ مِّنْهُ
درجات بدل از اجر عظیم است یعنی بیان میکند که این اجر عظیم درجات است. (ابوسعود)
یعنی درجاتی از طرف الله متعال است. (ابوسعود)
سدی: یعنی هفتصد درجه است. (ابوسعود)
ابن محیريز: آن هفتاد درجه است و فاصله ی بین هر درجه با دیگری طی آن با اسب تیز رو، هفتاد پاییز طول میکشد. (ابوسعود)
تفاوت درجه و درجات در این دو آیه میتواند به اینصورت باشد که اولی مربوط به فضیلت دنیوی از غنیمت و ذکر خیر و پیروزی باشد که یک درجه میشود حساب کرد و درجات مربوط به آخرت است که الله متعال در آخرت به آنان فضایلی داده است که در حصر نمیآِید. (ابوسعود)
وَمَغْفِرَةً وَرَحْمَةً ۚ
یعنی اینان را آمرزیده است و مورد رحمت قرار داده است. (ابوسعود)
گفته شده است که مجاهدین که به یک درجه فضیلت دارند جنگجویان در راه الله هستند و این درجات برای کسانی است که با نفس خود جهاد میکنند همانطور که رسول الله ص فرموده اند: از جهاد اصغر به جهاد اکبر برگشته ایم. (بیضاوی)
وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا
یعنی بخاطر غفور و رحیم بودن به آن وعده ها عمل خواهد کرد و ثابت است. (ابوسعود با تلخیص)
بخشنده ی آن اموری است که ممکن است از آنها سر بزند و مهربان است بر آنچه که به آنها وعده داده است. (بیضاوی)
إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِيمَ كُنْتُمْ ۖ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ ۚ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا ۚ فَأُولَٰئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ ۖ وَسَاءَتْ مَصِيرًا ﴿97﴾
النِّسَآء
تفسیر

قطعا کسانیکه فرشتگان جان آنان را گرفته اند، که به با کفر و ترک هجرت فرض، به خود ظلم کرده اند حال آنان اینگونه است که فرشتگان به آنها گفتند: بر چه دینی بودید و بر چه وضعیتی بودید که هجرت را ترک کردید؟ آنان گفتند: ما در زمین مستضعف و عاجز بودیم. فرشتگان گفتند: مگر زمین خدا، فراخ نبود و مکانهای فراوان وجود نداشتند تا شما هجرت کنید. پس کسانیکه چنین اوصافی دارند، برگشتگاه آنان، جهنم است و چه بد برگشتگاهی است این جهنم.

مستندات
إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ
یعنی کسانی که فرشته ی مرگ، روحشان را قبض کرد،. (بحرالعلوم)
از ابن عباس: در شان منافقین که همراه مشرکان به جنگ مسلمانان رفته بودند و وقتی که اندکی مسلمانان را دیدند گفتند که اینان کسانی هستند که دینشان آنان را فریب داده است و نفاق خود را آشکار کردند و پس همه ی انان کشته شدند و فرشتگان بر صورت و پشت آنان ضربه زدند. (تاویلات اهل سنت)
ظَالِمِي أَنفُسِهِمْ
در حالیکه با کفر و ترک هجرت به خود ظلم کننده بودند. (نسفی)
کسانیکه در مکه مسلمان شده بودند و از هجرت تخلف کردند و همراه مشرکان به جنگ مسلمانان به بدر خروج کردند و وقتی اندکی مومنان را دیدند شک کردند و مشرک شدند و بعضی از آنها کشته شدند پس الله متعال از حال آنان خبر داد که عاقبت کارشان چه شده است. (بحر العلوم)
از ابن عباس: عده ای از مسلمانان بودند که همراه مشرکان، باعث شده بودند که جمعیت مشرکان زیاد بشود و در جنگ به آنان تیر اصابت میکرد و کشته میشدند و در بیان حکم آنان این آیه نازل شد. (بحر العلوم)
قَالُوا فِيمَ كُنتُمْ
یعنی فرشتگان به آنها گفتند: بر چه حالی بودید؟ (بحر العلوم)
در مورد هجرت بر چه حالی بودید؟ (بحر العلوم)
در دین بر چه وضعیتی بوده اید؟ یعنی شما در دین بر چیزی نبوده اید. (نسفی)
همراه چه کسانی بودید؟ با محمد و اصحابش و یا با دشمنان وی؟ (تاویلات اهل سنت)
برچه دینی بودید؟ بر دین محمد یا دین دشمنان محمد؟ (تاویلات اهل سنت)
ۖ قَالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ
گفتند: ما در سرزمین مکه ضعیف بودیم و قادر به اظهار ایمان خود نبودیم. (بحر العلوم)
ما عاجز از هجرت بودیم و ما را به زور با خود (به جنگ) بردند. (نسفی)
ۚ قَالُوا أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فِيهَا ۚ
فرشتگان گفتند: مدینه مگر امن نبود تا به آن هجرت کنید؟ (بحر العلوم)
بلکه شما قادر بودید که به سرزمینی بروید که در آنجا میتوانستید ایمان خود را اظهار کنید و به مدینه ی رسول الله ص هجرت کنید. (نسفی)
در ایه دلالت بر این مطلب دارد که اگر کسی نتواند دین خود را در سرزمینی نگهدارد و بداند که اگر به مکانی دیگر برود میتواند دینش را داشته باشد بر وی واجب است که هجرت کند. (نسفی)
در حدیث آمده است: هرکس که بخاطر دینش از مکانی به مکانی دیگر فرار کند ولو که یک وجب نیز جابجا شود، بهشت برای وی واجب میشود و رفیق پدرش ابراهیم و پیامبرش محمد ص خواهد بود. (نسفی)
فَأُولَٰئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ ۖ
بعد الله متعال به رسول الله ص فرمود: منزل و برگشتگاه آنها، آتش است. (بحر العلوم)
وَسَاءَتْ مَصِيرًا
چه بد برگشتگاهی است این آتش. (بحر العلوم)
إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا ﴿98﴾
النِّسَآء
تفسیر

از این حکم کسانیکه واقعا مستضعف و ناتوان بودند از مردان و زنان و غلامان و کودکانی که از تهیه ی اسباب هجرت عاجز بودند و راه بلد نبودند، مستثنی است.

مستندات
إِلَّا الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ
بعد حکم صاحبان عذر را بیان داشت و فرمود: مگر مقهور شدگان از مردان و زنان و کودکان که برگشتگاه آنان جهنم نیست. (بحر العلوم)
اگر منظور از ولدان، غلامان و مراهقان باشند، معنی مشخص است و اگر منظور کودکان باشند از جهت مبالغه در امر هجرت است. یعنی اینکه هیچ راهی جز هجرت نیست. (ابوسعود)
لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا
آنان که فرصت برای خروج به مدینه نمی یابند و راه مدینه را نمی یابند. (بحر العلوم)
بخاطر فقر و عجزشان. (نسفی)
استطاعت حیله یعنی یافتن اسباب هجرت و بایدهای آن و اهتداء سبیل یعنی شناخت راه موضع هجرت به اینکه خودش بداند یا کسی را پیدا کند که راه بلد باشد. (ابوسعود)
فَأُولَٰئِكَ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَعْفُوَ عَنْهُمْ ۚ وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا ﴿99﴾
النِّسَآء
تفسیر

پس این افراد با این اوصاف، امید است که مورد بخشش الله متعال قرار گیرند و مطلب این است که الله متعال بخشنده و درگذرنده و امرزنده است. نکته: وقتی در مورد کسانیکه واقعا عاجز هستند بخشیده شدن را مورد امید قرار میدهد بیان این مطلب است که با گفتن من عاجز کار تمام نمیشود بلکه باید نهایت تلاشت را بجا بیاوری و هجرت شدیدا مورد تاکید، حال اگر واقعا عاجز باشی الله متعال خواهد بخشید.

مستندات
فَأُولَٰئِكَ عَسَى اللَّهُ أَن يَعْفُوَ عَنْهُمْ ۚ
از آنان در میگذرد. (بحر العلوم)
عسی از الله متعال واجب است. (بحر العلوم)
وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا
از آنان در گذرنده است و آمرزنده ی آنان است. (بحر العلوم)
ابن عباس: من از جمله ی کسانی بودم که استثنا شده اند و من کودک بودم. (بحر العلوم)
این حکم قبل منسوخ شدن هجرت بوده است و بعد فتح مکه منسوخ شده است.. (بحر العلوم)
وَمَنْ يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ مُرَاغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً ۚ وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ ۗ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا ﴿100﴾
النِّسَآء
تفسیر

و کسیکه در راه الله متعال هجرت کند و ترک وطن گوید بر روی زمین، جای فرار و قرار و جای امن و گشایش روزی، برای خودش زیاد خواهد یافت. و کسیکه از خانه اش خارج شود در حالیکه برای الله و رسولش هجرت را انتخاب کرده است و در این حین به وی مرگ برسد قطعا اجرش بر الله متعال است و انجام خواهد شد و این الله آمرزنده و مهربان است.

مستندات
وَمَن يُهَاجِرْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ يَجِدْ فِي الْأَرْضِ
یعنی به پیش رسول الله ص یعنی به مدینه هجرت کند. (ابن ابی حاتم)
مُرَاغَمًا كَثِيرًا وَسَعَةً ۚ
پناهگاه و جایی برای از کفر به ایمان گشتن و گشایش در روزی بسیار خواهد یافت. (بحر العلوم)
قتبی: مراغم و مَهاجر به یک معناست. (بحر العلوم)
مراغم یعنی از جایی به جایی دیگر شدن. (ابن ابی حاتم)
مراغم یعنی جایی برای رهایی از آنچه بد میدارد، . (ابن ابی حاتم)
یعنی راهی برای رهایی از گمراهی به هدایت و از فقر به غنی پیدا خواهد کرد. (ابن ابی حاتم)
از سدی: جایی برای طلب معاش و زندگی پیدا میکرد. (ابن ابی حاتم)
جایی فراخ و گشایش مییافت. (ابن ابی حاتم)
سعه: از ابن عباس:یعنی روزی. از عطاء: یعنی فراخی. مالک: فراخی شهرها. (ابن ابی حاتم)
گفته میشود: راغمت و هاجرت؛ چراکه وقتی مسلمان میشود در حالی خارج میشود که بر اهل خود، خشم دارد. و مهاجر یعنی منقطع و قطع ارتباط کرده از اهل خود است.(بحر العلوم)
به کسیکه به سوی رسول الله ص هجرت میکرد، هجرت مراغم میگفتند چراکه وقتی از اهل خود خارج میشود قوم خود را ترک میگوید. (بحر العلوم)
یعنی سعه ی صدری حاصل میشد با در امان بودن بعد اینکه در ترس بود. (نسفی)
وَمَن يَخْرُجْ مِن بَيْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ
قتاده: وقتی آیه {إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنْفُسِهِمْ قَالُوا}الآیة [النساء: 97] نازل شد فردی بیمار از مسلمانان گفت: که والله که مرا عذری نیست چراکه من راهنمای راه دارم و غنی نیز هستم پس مرا بر مرکب حمل کنید پس وی را بر مرکب بار کردند و در راه هجرت، مرگ سراغش آمد. اصحاب رسول الله ص گفتند: اگر میتوانست به ما برسد، اجرش کامل میشد و در مکان تنعیم فوت کرده بود و فرزندان وی نزد رسول الله ص امدند و قضیه را گزارش دادند پس این آیه نازل شد. اسم وی جندع بن ضمره بوده است.(بحر العلوم)
به مکانی که الله و رسولش دستور داده است. (نسفی)
ثُمَّ يُدْرِكْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ ۗ
یعنی اگر در راه هجرت مرگ به وی برسد، پس همانا اجرش بر الله گشت یعنی ثوابش بر الله است تا وی را به بهشت ببرد. (بحر العلوم)
برای وی اجر حاصل شده است با وعده ایکه الله متعال به وی داده است. (نسفی)
گفته اند: هر هجرتی به جهت طلب علم و حج و جهاد و یا فرار به مکانیکه باعث بشود که طاعت و عبادتت و یا قناعت و زهدت بیشتر شود و یا برای کسب روزی حلال باشد، پس آن هجرت به الله و رسولش است و کسی اگر در این راه قبل رسیدن بمیرد، اجرش بر الله متعال است. (نسفی)
وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا
و الله متعال آمرزنده است وی را در انچه در زمان شرک انجام داده است و مهربان است وقتی که توبه اش را قبول کرد. (بحر العلوم)
وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا ۚ إِنَّ الْكَافِرِينَ كَانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِينًا ﴿101﴾
النِّسَآء
تفسیر

و وقتی که بر روی زمین سفر کردید پس بر شما گناهی و سخت گیری نیست که نماز را قصر کنید یا از نماز قصر کنید، اگر ترسیدید که کفار شما را دچار تعرض کنند، پس قصر کنید. قطعا کفار برای شما دشمنی آشکار بوده و هستند. نکته: با بررسی احکامی استثنایی از قبیل قصر نماز و یا سعی صفا و مروه که در آن بحث عدم گناه در انجام آن در آیه مطرح شده و بعد در بین مسلمانان به طریق سنت وجوب آن ثابت شده است و همینطور در این موارد حکم را مشروط به شرطی کرده است که بعدها با وجود برداشته شدن آن شرط باز همان حکم جاری مانده است، به این نتیجه میرسیم که هدف از بیان علت، یادآوری به آیندگان است که در وقت آمدن حکم چه وضعیتی داشته اند و وضعیت الان خود را در نظر بگیرند و زحمات گذشتگان در دین را فراموش نکنند و حکم را باقی میگذارند تا یادگاری از آن زمان باشد.

مستندات
وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ
و اگر بر روی زمین سفر کردید. (نسفی)
شروع در بیان چگونگی نماز در مواقع ضرورت از قبیل سفر و روبرو شدن با دشمن و در بیماری و باران است. (ابوسعود)
فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ
گناه و حرجی در قصر نماز نیست. (ابوسعود)
قصر خلاف مدّ است و قصرتُ الشیئَ گفته میشود وقتی با حذف بعضی از آن و حذف بعضی از اوصاف آن، آن را کوتاه بگردانی. بر این اساس من در من الصلاة زاید بوده و صلاة مفعول قصر خواهد بود. (ابوسعود)
و یا از صلاة منظور جنس نماز گرفته شود و مقصور و کم شده بعضی از آن باشد یعنی چهار رکعتی را نصف کرده بشود. (ابوسعود)
نزد ما احناف قصر نماز سفر واجب است و اختیاری نیست و این قول حضرات عمر و علی و ابن عباس و ابن عمر و جابر است و حسن و قتاده و عمر بن عبدالعزیز نیز به این قائل هستند و قول مالک نیز همین است. (ابوسعود)
از حضرت عمر نماز سفر دو رکعت تمام است و قصر نیست و این از زبان رسول الله ص ثابت است. (ابوسعود)
وقتی حضرت عثمان در مکه نمازش را مثل حضرت کامل خواند، ابن مسعود به وی اعتراض کرد و بیان کرد که چطور میشود که رسول الله ص و ابوبکر و عمر همگی قصر میکنند و تو بدون قصر میخوانی، و حضرت عثمان عذر آورد که در مکه سکنی گزیده و اهل اختیار کرده است. (ابوسعود)
از حضرت عائشه: نماز اول نماز دو رکعت دو رکعت فرض شد و بعد در سفر بر همین منوال ماند ولی در حضر به آن اضافه کرده شد. (ابوسعود)
إِنْ خِفْتُمْ أَن يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا ۚ
یعنی اگر ترسیدید که مورد تعرض قرار بگیرید به جنگ و غیر آن پس برای شما گناهی نیست که نماز خود را قصر کنید. (ابوسعود)
یعنی از اینکه شما را بکشند. (بحر العلوم)
شرط ترس برای قصر در مورد نماز خوف که در آیه ی بعدی میآید معمول است و در غیر آن و در سفر این شرط لحاظ کرده نمیشود و بدون آن نیز باید قصر بشود چراکه سنت بر جاری بودن حکم قصر در غیر خوف دلالت موکد دارد. (ابوسعود)
در شرح معانی الاثار طحاوی از یعلی بن امیه روایت آورده است: من به حضرت عمر گفتم که الله متعال در این آیه به شرط خوف، قصر را بلامانع دانسته است. حضرت عمر گفت: من نیز از آنچه تو را به عجب داشته تعجب کردم و از رسول الله ص در این مورد پرسیدم و رسول الله ص جواب دادند: صدقه ای از الله متعال است پس صدقه اش را قبول کنید. (ابوسعود)
إِنَّ الْكَافِرِينَ كَانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُّبِينًا
بیان علت حکم است و اینکه فتنه ی کفار مورد انتظار است چراکه کمال دشمنی آنان با مومنان از موجبات تعرض به سوء علیه مومنان است. (ابوسعود)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود