0%
بازگشت
↻بچرخانید
بسم الله الرحمن الرحیم
وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَىٰ لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ ۗ وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً وَاحِدَةً ۚ وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ كَانَ بِكُمْ أَذًى مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ ۖ وَخُذُوا حِذْرَكُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا ﴿102﴾
النِّسَآء
تفسیر

و وقتی که تو بعنوان رهبر و امام مسلمانان در جنگ حاضر بودی و وقت نماز شد، پس گروهی از مومنان با تو به نماز بایستند و اسلحه به دست باشند پس وقتی رکعتی خواندند پس به روی دیگر شوند و آن طائفه که با تو نخوانده بودند بیایند و با تو نماز بخوانند یعنی رسول الله ص برای هر دو گروه امام است و مشخص میشود که نماز رسول الله ص تقسیم شده است بین دو گروه نه اینکه یکی با رسول الله ص بخواند و دیگری بدون ایشان و باید که اسلحه و حذر و هوشیاری خود را حفظ کنند. کفار دوست دارند که شما از اسلحه ی خود و ادوات جنگ خود غافل شوید تا آنها به شما به یکباره حمله سختی کنند. برای شما گناهی در این نیست که اگر شما را سختی و اذیتی در حمل سلاح پیش بیاید بخاطر باران یا بیماری، بر اینکه اسلحه ی خود را بگذارید ولی باز غافل نشوید و هوشیار باشید. قطعا الله متعال برای کفار، عذابی اهانت کننده مهیا کرده است. نکته: از وقتی که حکم نماز خوف را اموختم از سیاست بکار رفته در دفع مکر دشمنان به وجد میآمدم و همیشه در خاطرم هست. اگر تامل کنیم خواهیم دید که چه سیاستی آگاهانه و تیز و ریز بینانه انجام گرفته است تصور کنید دشمن نماز خواندن مسلمانان را برای خود فرصتی شمرده تا حمله کند بعد در وقت نماز مسلمان دو گروه میشوند و دشمن نظاره گر است حال عده ای روبری دشمن میاستند و بقیه یک رکعت میخوانند و جای خود را با گروه دیگر عوض میکنند، و جابجا میشوند پس تا دشمن از حیرت بیاید بیرون و خودش را جمع کند و بداند که چه شده است مسلمانان نماز خود را تمام کرده اند و آنچه بر دشمن باقی مانده است مات و مبهوت شدن است و این در دل دشمن چنان ترسی خواهد انداخت که با رفتار عادی مثلا با تقسیم شدن به دو گروه و یکی نماز تمام کند بعد دیگر بیاید و تمام کند، چنین قدرتی را ندارد و نمیتواند چنین قوت و تاکتیکی را نشان بدهد.

مستندات
وَإِذَا كُنتَ فِيهِمْ
یعنی وقتی در مقابل دشمن بودی و وقت نماز بشود. (بحر العلوم)
بیان چگونگی برگزاری نماز خوف است. (سمعانی)
بنا بر قول اکثر علما، نماز خوف بعد رسول الله ص نیز جایز است و نزد امام ابویوسف و بعضی دیگر بعد رسول الله ص جایز نیست بر طبق آنچه در آیه امده است چراکه گفته است اذا کنت فیهم. (سمعانی)
از صحابه بعد وفات رسول الله ص نیز اقامه ی نماز خوف وارد شده است. (سمعانی)
سبب نزول آیه این بود که رسول الله ص در عسفان فرود آمدند و بر گروه مشرکان خالد بن ولید بود و رسول الله ص نماز ظهر را با اصحابش اقامه کردند و مشرکین گفتند فرصتی برای یافت شد تا به آنها یک باره حمله کنیم بعضی گفتند: برای آنها نمازی خواهد آمد که برای آنها از اولادشان و خانواده اشان نیز محبوبتر است یعنی نماز عصر پس جبرییل نازل شد و به رسول الله خبر داد که آنها قصد جنگ دارند و به نماز خوف امر کرد. (سمعانی)
فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ
یعنی وقتی با مومنان اقامه ی نماز کردی. (بحر العلوم)
فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِّنْهُم مَّعَكَ
یعنی گروهی از انها همراه تو در نماز شوند. (بحر العلوم)
وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ
در اینکه چه وقت اسلحه بر گیرند اختلاف است بعضی گفته اند در وقت نماز برگیرند منتها اسلحه ای که مانع انجام ارکان نماز نشود و این بر چشم دشمن با هیبت تر است و بعضی گویند وقتی به طرف دشمن رفتند برگیرند. (سمعانی)
یعنی کسانیکه همراهت به نماز شدند، اسلحه برگیرند. (بحر العلوم)
گفته میشود: منظور کسانیکه مقابل دشمن هستند، اسلحه برگیرند. (بحر العلوم)
فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِن وَرَائِكُمْ
یعنی وقتی این گروه به نماز شده، با تو یک رکعت خواندند، به طرف دشمن شده و بایستند. (بحر العلوم)
سجدوا یعنی وقتی نماز خواندند. (سمعانی)
وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَىٰ لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ
پس طائفه ایکه در مقابل دشمن بود، با تو رکعت دیگر را بخوانند. (بحر العلوم)
در آیه برای هر یک از دو گروه فقط یک رکعت را ذکر کرده است و در سنت آمده است که رسول الله ص همانطور که در آیه آمده است را خواندند بعد طائفه ی اول آمده و یک رکعت دیگر را کامل کرده و سلام دادند و رفتند و گروه دوم آمده و یک رکعت دیگر را تکمیل کردند پس برای هر یک دو رکعت گشت و این اختیار علما ما احناف است (بحر العلوم)
وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ ۗ
مومنان را بر حذر داشت تا مواظب و هوشیار باشند. (بحر العلوم)
وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ
کفار تمنا میکنند که شما از اسلحه و موارد مربوط به جنگ غافل شوید. (بحر العلوم)
فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُم مَّيْلَةً وَاحِدَةً ۚ
پس به یکباره به شما حمله ور شوند. (بحر العلوم)
وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِن كَانَ بِكُمْ أَذًى مِّن مَّطَرٍ
قصه از این قرار است که رسول الله ص در جنگ انمار بودند و آنان را شکست داده و فرزندان آنان را اسیر گرفتند و در راه برگشت در دره ای در زیر درختان اتراق کردند و رسول الله ص اسلحه ی خود را گذاشتند و به طرف دیگر دره رفتند و سیل آمد و بین رسول الله ص و اصحابش فاصله انداخت و بعضی از مشرکین بر کوه بودند و وقتی دیدند که رسول الله ص از اصحابش جدا افتاده اند یکی از انها که اسمش حویرث بن حارث است، آمد و گفت من میشکمش و پیش رسول الله ص آمد و گفت که چه کسی مانع کشت من از تو میشود؟ رسول الله ص فرمود: الله متعال مانع میشود. پس وی شمشیرش را بر کشید و قصد ضربه زدن کرد پس رسول الله ص به سینه آن مرد زد و وی را دفع کرد پس شمشیر از دست مشرک افتاد و رسول الله ص پریدند و شمشیر را گرفتند و گفتند: حالا تو را چه کسی از من خلاص میکند؟ وی گفت: هیچ کس. رسول الله ص فرمود: اگر مسلمان شوی شمشیرت را به تو برمیگردانم. گفت: خیر مسلمان نمیشوم ولی با الله عهد میبندم که نه برای تو و نه علیه نخواهم بود. پس رسول الله ص شمشیرش به وی پس داد. آن مرد گفت: ای محمد تو از من بهتر هستی چراکه با وجود اینکه میتوانستی مرا بکشی، نکشتی و به پیش قومش برگشت و به آنها خبر داد که چه شده است و بعضی از آنها ایمان آوردند و بعد سیل بند آمد و رسول الله ص به پیش یارانش برگشتند و داستان را به آنها فرمودند و این آیه را قرائت کردند. (بحر العلوم)
أَوْ كُنتُم مَّرْضَىٰ أَن تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ ۖ
یا اینکه جراحت به شما رسیده باشد. (بحر العلوم)
اگر بخاطر باران یا بیماری حمل سلاح بر شما سنگین بیاید گناه ندارد ولی باز بر حذر باشید تا دشمن فرصتی علیه شما پیدا نکند. (نسفی)
وَخُذُوا حِذْرَكُمْ ۗ
و از دشمن بر حذر باشید. (بحر العلوم)
إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُّهِينًا
عذابی که اهانت کننده به آنها است. (بحر العلوم)
الله متعال خبر داد که دشمنان مومنان را مورد اهانت قرار خواهد داد تا مومنا قوت قلب بگیرند و بدانند که این بر حذر بودن و هوشیار بودن نه برای ترس از اینکه دشمن بر انها غلبه کند بلکه از جهت تعبد است که باید بر حذر باشند.
فَإِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلَاةَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَىٰ جُنُوبِكُمْ ۚ فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ ۚ إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا ﴿103﴾
النِّسَآء
تفسیر

وقتی که از نماز فارغ شدید، پس الله متعال را یاد کنید در حالت ایستاده و نشسته و به پهلو خوابیده و یا بعد اینکه از این نماز خوف فارغ شدید، و توانستید مثل قبل نماز بخوانید اگر توانایی ایستاده خواندن دارید ایستاده بخوانید اگر نشد نشسته اگر نشد به پهلو بخوانید. پس وقتی که مطمئن شدید و در امنیت بودید پس نماز را بپادارید به ارکان و شرایطش کامل ادا کنید. قطعا نماز فرضی به اندازه و به اوقات مشخص است.

مستندات
فَإِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلَاةَ
وقتی از نماز فارغ شدید. (بحر العلوم)
وقتی نماز خوف را به صورتی که بیان شد ادا کردید و فارغ شدید. (بحر العلوم)
فَاذْكُرُوا اللَّهَ
با زبان و قلب بر هر حالتی که بودید. (بحر العلوم)
قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَىٰ جُنُوبِكُمْ ۚ
اگر بر قیام قادر نشدید، پس نشسته و بر پهلو بخوانید. (بحر العلوم)
گفته میشود: یعنی اگر در دار الحرب نماز خواندید پس بر روی مرکب بخوانید و ایستاده و نشسته بخوانید و یا اگر نتوانستید بایستید، بر پهلو بخوانید. (بحر العلوم)
گفته میشود: وقتی از نماز خوف فارغ شدید پس نماز را برای الله متعال بخوانید و صحیحان ایستاده بخوانند و بیمار نشسته بخواند و یا بر پهلو خوابیده بخواند اگر بیماری شدید باشد. (بحر العلوم)
پس الله متعال را دائما ذکر کنید و بر مناجات و فراخواندن وی تعالی در تمامی احوال خود به یاد داشته باشید. (بحر العلوم)
فَإِذَا اطْمَأْنَنتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ ۚ
وقتی در امان بودید و به منازل خود برگشتید پس نماز را چهار رکعت کامل کنید. (بحر العلوم)
یعنی نماز را با تعدیل ارکان و شرایطش ادا کنید. (بحر العلوم)
إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَّوْقُوتًا
نماز فرضی به اندازه ی مشخص است. (بحر العلوم)
یعنی نماز فرضی است که وقت مشخص دارد. (ابوسعود)
مجاهد: الله متعال نماز را برای شما تعیین کرده است پس باید در حالت خوف نیز بر وجه مشروح اقامه شود. (ابوسعود)
گفته شده: مفروض مقدر است در حضر چهار رکعت و در سفر دو رکعت پس باید در هر وقتی بر حسب آنچه تعیین شده است ادا شود. (ابوسعود)
نوشته شده ی محدود با اوقات معلوم است. (نسفی)
یعنی نماز نیز مثل حج وقت مشخص دارد و این قول ابن مسعود است. (تاویلات اهل سنت)
یعنی نماز برای تمامی مومنان در تمامی امتها نمازی وقت دار است و مخصوص این امت نیست. (تاویلات اهل سنت)
وَلَا تَهِنُوا فِي ابْتِغَاءِ الْقَوْمِ ۖ إِنْ تَكُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَمَا تَأْلَمُونَ ۖ وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ مَا لَا يَرْجُونَ ۗ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا ﴿104﴾
النِّسَآء
تفسیر

و در تعقیب و پیگیری جنگ با دشمنان خود، سستی و ضعف به خود راه ندهید چراکه اگر در جنگ به شما درد میرسد و درد میکشید، آنها نیز چنین هستند و مثل شما درد میکشند همانطور که شما درد میکشید و این درحالی است که شما از الله متعال امیدی دارید که آنان ندارند و آن وعده ی اظهار دین است و خود دین است و کفار فقط برای دنیا و راحتی دنیوی میجنگند پس سستی لایق کفار است نه مومنان و باضافه اینکه الله متعال دانا به امور و همه چیز است و در احکامش من جمله جهاد نیز بر اساس حکمت حکم میکند پس در حکم بحث نکنید بلکه در اجرای آن بکوشید. نکته: انسان هرچند از دیگر جانوران شناخته شده، هوشمند است و دارای تفکر است ولی نمیتواند به تمامی جوانب یک امر احاطه پیدا کند و این الله متعال است که خالق تمام هستی بوده و دانا به ان است پس احکامش نیز بر اساس محض حکمت است پس آنچه انسان باید فکر کند این است که حکم از طرف الله باشد وقتی ثابت شد از طرف الله متعال است پس دیگر وقت عمل است و این را ما اگر به خود و زندگی خود و حوادث و پدیده های رخ داده تامل کنیم دقیقا بر اساس حکمت بودن احکام الهی را متوجه میشویم و هر یک از احکام الهی که تغییر کرد، بشر در آن به مشکل خورده است.

مستندات
وَلَا تَهِنُوا
به خود ضعف راه ندهید و سستی نکنید. (نسفی)
در بدر صغری نازل شده است. (بیضاوی)
در آیه دلالت بر این است که جهاد فرض است چراکه اگر نفل بود در وقت رسیدن درد و رنج برداشته میشد. (تاویلات اهل سنت)
فِي ابْتِغَاءِ الْقَوْمِ ۖ
در تعقیب کفار با کشتن و جنگ کردن. (نسفی)
إِن تَكُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَمَا تَأْلَمُونَ ۖ
حجت را بر مومنان تمام میکند و میفرماید: تنها شما نیستید که از زخم و قتل، درد و رنج میکشید بلکه این امور بین شما و آنها مشترک هستند. همانطورکه شما آسیب میرسد به آنها نیز میرسد و آنها صبر میکنید ولی شما را چه میشود که صبوری نمیکنید. (نسفی)
وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ مَا لَا يَرْجُونَ ۗ
شما اولی به صبر هستید چراکه شما از الله متعال به چیزی امید دارید که انان امید ندارند و آن اظهار دین شما بر ادیان دیگر است و در آخرت نیز ثواب بزرگ است. (نسفی)
وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا
به شما دانا است و میداند که مومنان چه دردی و رنجی تحمل میکنند و در تدبیر امورش با حکمت است. (نسفی)
در آنچه امر و نهی میکند، با حکمت است. (بیضاوی)
إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ ۚ وَلَا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا ﴿105﴾
النِّسَآء
تفسیر

قطعا ما به تو کتاب برای بیان حق به نازل کردیم تا بین مردم بر طبق آنچه الله متعال به تو راه مینماید حکم کنی و تو از سمت خیانتکاران، دعواگر نباش و طرف انها را نگیر. نکته: در همین آیه دلیل محکمی بر این است که رسول الله ص معصوم است چراکه در شان آیه آمده است که رسول الله ص داشت قول خیانتکاران را قبول کند آن هم علیه یهودیان پس این آیه نازل شد و قصد رسول الله ص را اصلاح کرد پس معلوم است که رسول الله ص تحت نظارت علام الغیوب است. نکته: دیگر اینکه همین آیه نشانگر عدالت اسلام است چراکه طرف یهودی بود و وقتی حق با یهودی بود، و کسی که قصد داشت که باور کند رسول الله ص است پس آیه نازل میشود که این خیانت است. نکته: به آنچه امام ابومنصور ماتریدی در مورد عصمت بیان کرده است باید توجه شود و فهمیده شود. سخن وی این است که وقتی رسول الله ص از چیزی نهی میشود نه به معنی اینکه ممکن است مرتکب نهی شود یا شده باشد بلکه برای نشان دادن این مطلب است که با وجود عصمت رسول الله ص مامور و منهی واقع میشود و این برای نشان دادن این مطلب است که اختیار رسول الله ص از ایشان سلب نشده است بلکه انسان بودنشان جای خودش است و این الله متعال است که وی را معصوم میدارد و امر و نهیی نباشد، گفتن اینکه ایشان معصوم هستند چه معنایی دارد.

مستندات
إِنَّا أَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ
بخاطر حقی الله بر شما دارد بر تو کتاب نازل کرد. (تاویلات اهل سنت)
بخاطر حقی که بعضی از شما بعض دیگر دارند کتاب را نازل کرد تا بین مردم حکم کنی. (تاویلات اهل سنت)
به محنت نازل شد تا شما را امتحان کند چراکه اهمال هر صاحب عقلی بدون اینکه به وی امر و نهی شود، خروج از حکمت است. (تاویلات اهل سنت)
با عاقبت نازل کرد تا برای آنها عاقبتی باشد. (تاویلات هل سنت)
بخاطر حقی که برای الله است نازل کرده است. (تاویلات هل سنت)
برای امری که شونده است یعنی زنده شدن بعد مرگ، نازل شده است تا برای آن آمادگی بگیرید. (تاویلات هل سنت)
به عدل و صدق بر امر نازل شده است. (تاویلات هل سنت)
لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ ۚ
در آیه دلالت بر جواز اجتهاد است. چراکه گفته استکه بر اساس آنچه الله به تو مینماید حکم کنی و این نشان میدهد که معانی وجود دارند که به تامل ونظر میشود درک کرد لیکن اجتهاد رسول رسول الله ص مثل نص است چراکه در اجتهاد ایشان خطائی نیست چراکه فرموده است الله متعال به ایشان راه را نشان میدهد و غیر از صواب به ایشان نشان نخواهد داد. (تاویلات هل سنت)
وَلَا تَكُن لِّلْخَائِنِينَ خَصِيمًا
طعمه زرهی را دزدیده بود و نزد یهودی پنهان کرده بود و وقتی طعمه متهم شد، قسم خورد که ندزدیده است و یهود همگی گواهی دادند که این مرد یهودی نیز ندزدیده است و قوم طعمه نیز پیش رسول الله ص رفتند و سعی کردند که رسول الله ص سمت آنان باشد و این آیه نازل شد. (نسفی)
اکثر اهل تفسیر گفته اند: رسول الله ص به دلش آمد که سارقی را که اسمش طُعمه بود را تقویت کند و سخنش را باور کند پس این آیه نازل شد. اگر اهل تفسیر این را نمیگفتند بهتر و به راستی موافقتر بود اگر آنچه اهل تفسیر گفته اند باشد، برای این بوده است که از طعمه خیانتی ظاهر نشده است چراکه در قصه مال دزدی را در خانه ی کسی دیگر یافت شده است. (تاویلات هل سنت)
اما نهی از اینکه برای خائن خصم نباش با وجودد عصمت ایشان مثل {وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُشْرِكِينَ } [الأنعام: 14] ، {فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ} [البقرة: 147] است هرچند که از با انها بودن معصوم هستند از اینجهت است که عصمت وقتی فائده دارد که امر و نهی باشد و اگر امر و نهیی نباشد معصوم بودن از گناه و نافرمانی بی معنی است. (تاویلات هل سنت)
بخاطر بنی ظفر قوم طعمه، با یهود مجادله و مخاصمه نکن. (نسفی)
GHADIMYOL
قدیم یول پایگاه علمی و پژوهشی معارف اسلامی
قدیم یول

منبعی معتبر برای مطالعه کتاب‌ها، پرسش و پاسخ و یادگیری معارف اسلامی.

✦ علم · ایمان · عمل © کلیه حقوق برای قدیم یول محفوظ می‌باشد.
اپلیکیشن قدیم یول نسخه اندروید را از مایکت دانلود کنید
دانلود